Chapter 4

প্ৰাগৈতিহাসিক সংস্কৃতিৰ ভাগসমূহ
(মানৱ সংস্কৃতিৰ ক্ৰমবিকাশ)
(Division of Prehistoric Cultures)
(Human Cultural Evolution)

অনুশীলনীঃ

১। মানুহে ব্যৱহাৰ কৰা সৰ্বপ্ৰথম ধাতু কি?
উত্তৰঃ- তাম

২। মূল শিলাখণ্ডৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা সঁজুলিক কি বোলে?
উত্তৰঃ- আঘাত স্ফীতি শূণ্যাঞ্চল বোলে।

৩। মানুহে ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰথম সঁজুলি কি?
উত্তৰঃ- মানুহে ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰথম সজুঁলি হ’ল শিল।

৪। হস্তকুঠাৰ কোন সংস্কৃতিৰ পৰা আৰম্ভ হয়?
উত্তৰঃ- নিম্ন প্ৰত্নপ্ৰস্তৰ সংস্কৃতিৰ পৰা আৰম্ভ হয়।

৫। ঘঁহি-পিহি মিহি কৰা পদ্ধতি কোন সাংস্কৃতিক যুগত আৱিস্কাৰ হয়?
উত্তৰঃ- ঘঁহি-পিহি মিহি কৰা পদ্ধতি নৱ প্ৰস্তৰ সাংস্কৃতিক যুগত আৱিস্কাৰ হয়।

৬। ক্ষুদ্ৰাকৃতিৰ সঁজুলিসমূহ কোন যুগৰ?
উত্তৰঃ- মধ্য প্ৰস্তৰ যুগৰ।

৭। প্ৰাকইতিহাসৰ ভাগসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ- প্ৰস্তৰ যুগ আৰু ধাতুৰ যুগ।

৮। হাড়ৰ বেজি কোন সাংস্কৃতিক যুগত তৈয়াৰ কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ- উচ্চ প্ৰত্নপ্ৰস্তৰ সাংস্কৃতিক যুগত তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।

৯। মুছটেৰিয়ান সংস্কৃতিৰ সৃষ্টিকর্তা কোন?
উত্তৰঃ-  মুছটেৰিয়ান সংস্কৃতিৰ সৃষ্টিকৰ্তা হ’ল— লা মুছটেৰ।

১০। "নৰ প্ৰস্তৰ যুগৰ বিপ্লৱ" আখ্যা দিয়া ব্যক্তিগৰাকী কোন?
উত্তৰঃ- নৱ প্ৰস্তৰ যুগৰ বিপ্লৱ” আখ্যা দিয়া ব্যক্তিগৰাকী হ’ল ডি. গৰ্ডন ছাইল্ড।

১১। স্থূল সঁজুলি কাক বোলে?
উত্তৰঃ- "প্ৰত্ন প্ৰস্তৰ যুগৰ মানুহে শিলৰ সঁজুলি তৈয়াৰ কৰিবলৈ এক বিশেষ পদ্ধতি অৱলম্বন কৰিছিল। তেওঁলোকে শিলাখণ্ড বা ফ্লিণ্ট জাতীয় পাথৰৰ টুকুৰাবোৰক প্ৰয়োজনীয় গঢ় দিবলৈ বিভিন্ন প্ৰস্তৰখণ্ড বা সৰু শিলগুটিৰে আঘাত কৰি ইয়াৰ পৰা অনাৱশ্যকীয় অংশবোৰ এৰুৱাই পেলাইছিল। এনেদৰে শিলৰ টুকুৰাবোৰ খুন্দিয়াই ভাঙি বা এৰুৱাই শিলাখণ্ডটোৰ মূল অংশৰ পৰা যি সঁজুলি প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল, তাকেই 'স্থূল সঁজুলি' (Core tool) বুলি কোৱা হয়।"

১২। মুছটেৰিয়ান সংস্কৃতিৰ দুবিধ আহিলাৰ নাম লিখা?
উত্তৰঃ- মুছটেৰিয়ান সংস্কৃতিৰ দুবিধ আহিলাৰ নাম হ’ল—

(ক) এচুলিয় মুছটেৰিয়ান।

(খ) প্ৰকৃত মুছটেৰিয়ান।

১৩। ক্ষুদ্রাস্ত্র কি? ক্ষুদ্রাস্ত্ৰবোৰ কিদৰে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ- "মধ্যপ্ৰস্তৰ যুগৰ এক অন্যতম বৈশিষ্ট্য হ’ল 'ক্ষুদ্ৰাস্ত্ৰ' বা মাইক্ৰ'লিথ (Microlith) নামৰ সঁজুলিবিধ। এই সঁজুলিবোৰ ইমানেই ক্ষুদ্ৰ আকাৰৰ আছিল যে কেৱল হাতেৰে ধৰি বা পোনপটীয়াকৈ নাল লগাই ব্যৱহাৰ কৰাটো সম্ভৱ নাছিল। সেয়েহে, প্ৰত্নতাত্ত্বিক গৱেষণাৰ পৰা এইটো নিশ্চিত হ’ব পাৰি যে প্ৰাচীন মানুহে এই ক্ষুদ্ৰাস্ত্ৰসমূহক 'যুগ্ম সঁজুলি' বা কম্পজিট টুল (Composite tool) হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে এডাল কাঠ বা হাড়ৰ নালত 'লা' (resin) জাতীয় আঠা ব্যৱহাৰ কৰি শাৰী পাতি কেইবাটাও ক্ষুদ্ৰাস্ত্ৰ সংযোগ কৰি এক শক্তিশালী সঁজুলি তৈয়াৰ কৰি লৈছিল। মধ্যপ্ৰস্তৰ যুগৰ পৰা আৰম্ভ কৰি তাম্ৰ-ব্ৰঞ্জৰ যুগলৈকে সুদীৰ্ঘ সময় ধৰি এই সঁজুলিবোৰৰ প্ৰচলন আছিল, যিয়ে ইয়াৰ ব্যৱহাৰিক গুৰুত্ব আৰু কাৰ্যকাৰিতাকেই প্ৰমাণ কৰে।"

১৪। প্ৰস্তৰ যুগৰ হাতিয়াৰ বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ- "প্ৰকৃতিৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা কোনো উপাদানক যেতিয়া মানুহে নিজৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি বিশেষভাৱে পৰিৱৰ্তন কৰি বা গঢ় দি ব্যৱহাৰোপযোগী কৰি তোলে, তেতিয়া সেই সামগ্ৰীবিধকেই প্ৰস্তৰ যুগৰ হাতিয়াৰ বা সঁজুলি বুলি কোৱা হয়।"

১৫। প্রত্নপ্রস্তৰ যুগত সঁজুলি নিৰ্মাণৰ বাবে ব্যৱহৃত হোৱা পদার্থসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ- প্ৰত্নপ্ৰস্তৰ যুগত সজুঁলি নিৰ্মাণৰ বাবে ব্যৱহৃত হোৱা পদাৰ্থসমূহ হ’ল— হাড়, শিং, শিল আৰু হাতীদাঁত।

১৬। নৱপ্ৰস্তৰ যুগৰ কেইপ্ৰকাৰমান সঁজুলিৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ- নৱপ্ৰস্তৰ যুগৰ কেইপ্ৰকাৰমান সঁজুলিৰ নাম হ’ল—  খন্তি,  কোৰ, বাচলা, বটালী, কাচি, শিলৰ কুঠাৰ,।

১৭। প্রত্নপ্ৰস্তৰ যুগৰ কেইপ্ৰকাৰ মান প্রধান সঁজুলিৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ- প্ৰত্নপ্ৰস্তৰ যুগৰ কেইপ্ৰকাৰ মান প্ৰধান সঁজুলিৰ নাম হ’ল— হাড়ৰ বেজী, শেল, যাঠি, বল্লম, জেং, নিৰপেক্ষক, শিঙিৰে তৈয়াৰী ৰাজদণ্ড।

১৮। ইউৰোপৰ মধ্যপ্ৰস্তৰ যুগৰ সংস্কৃতিবোৰৰ চমু বিৱৰণী দিয়া।
উত্তৰঃ- ইউৰোপৰ মধ্যপ্ৰস্তৰ যুগৰ সংস্কৃতিসমূহ:

(ক) আজিলিয়ান সংস্কৃতি: এইটো ইউৰোপৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন মধ্যপ্ৰস্তৰ সংস্কৃতি হিচাপে বিবেচিত। দক্ষিণ ফ্ৰান্সৰ 'মাছ ডি এজিল' (Mas d'Azil) গুহাত পোনপ্ৰথমে ইয়াৰ নিদৰ্শন পোৱা গৈছিল, যাৰ পৰা ইয়াৰ নামকৰণ কৰা হয়। ফ্ৰান্সৰ উপৰিও স্পেইন, ছুইজাৰলেণ্ড, বেলজিয়াম আৰু ব্ৰিটেইনৰ বিভিন্ন অঞ্চলত ইয়াৰ অৱশেষ বিস্তৃত। উচ্চ প্ৰত্ন প্ৰস্তৰ যুগৰ শেষৰ ফালৰ মেগডেলেনিয়ান সংস্কৃতি আৰু পৰৱৰ্তী টাৰডেনুছিয়ান সংস্কৃতিৰ মাজত ইয়াৰ অৱস্থান দেখা যায়।

(খ) টাৰডেনুছিয়ান সংস্কৃতি: ১৮৯৬ চনত জি. ডি. মৰটিলেটে উত্তৰ ফ্ৰান্সৰ 'ফেৰে-এন-টাৰডেনু' নামৰ গুহাত আজিলিয়ান সংস্কৃতিৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা এক নতুন সংস্কৃতিৰ নিদৰ্শন আৱিষ্কাৰ কৰে। এই স্থানৰ নাম অনুসৰিয়েই ইয়াক টাৰডেনুছিয়ান সংস্কৃতি বুলি জনা যায়।

(গ) এছটুৰিয়ান সংস্কৃতি: স্পেইনৰ উত্তৰ-পশ্চিম প্ৰান্তৰ 'এছটুৰিয়া' নামৰ ঠাইখনত প্ৰথমে এই সংস্কৃতিৰ অৱশেষ পোৱা যায়। স্পেইন আৰু পৰ্তুগালৰ সাগৰীয় উপকূলৰ গুহা আৰু শৈল আবাসবোৰত আজিলিয়ান স্তৰৰ ওপৰত এই সংস্কৃতিৰ অস্তিত্ব চিনাক্ত কৰা হৈছে।

(ঘ) মেগলেম’ছিয়ান সংস্কৃতি: উত্তৰ ইউৰোপৰ স্কাণ্ডিনেভিয়া আৰু বাল্টিক সাগৰৰ উপকূলীয় অঞ্চলত এই সংস্কৃতিৰ বিস্তৃতি আছিল। ডেনিচ ভাষাত 'মেগলেম’চ'ৰ অৰ্থ হ’ল জলাশয় বা পিটনি। ডেনমাৰ্কৰ 'জিলেন্দ' দ্বীপৰ মূলেৰূপ নামৰ এনে এক জলাশয় অঞ্চলত এই সংস্কৃতিৰ সমল আৱিষ্কাৰ হোৱাৰ বাবে ইয়াৰ নাম মেগলেম’ছিয়ান হৈছে।

(ঙ) কেমপিগনিয়ান সংস্কৃতি: বেলজিয়ামত আজিলিয়ান সংস্কৃতিৰ সমসাময়িকভাৱে এই সংস্কৃতিৰ প্ৰথম নিদৰ্শন পোৱা গৈছে। এই সংস্কৃতিৰ লোকসকল গৰ্ত আবাসত বসবাস কৰিছিল। তেওঁলোকে মসৃণ কুঠাৰ, জোঙাল অস্ত্ৰ, আড়াগ্ৰ, ভোঁহৰ আৰু ৰোকনীৰ দৰে উন্নত শিলৰ সঁজুলি তৈয়াৰ কৰিব জানিছিল।

(চ) কিটছেন মিডেন সংস্কৃতি: মেগলেম’ছিয়ান সংস্কৃতিৰ দৰেই এই সংস্কৃতিও উত্তৰ আৰু বাল্টিক সাগৰৰ উপকূলীয় অঞ্চলত বিয়পি আছিল। যদিও ব্ৰিটেইন আৰু স্কাণ্ডিনেভিয়াৰ দৰে ঠাইত ইয়াৰ সমল পোৱা যায়, তথাপিও ডেনমাৰ্কক এই সংস্কৃতিৰ বিকাশৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু বুলি গণ্য কৰা হয়।

১৯। হস্তকুঠাৰ মানে কি? চিত্ৰৰ সহায়ত ইয়াৰ ব্যৱহাৰিক দিশসমূহ দেখুওৱা।
উত্তৰঃ- হস্তকুঠাৰ হৈছে নিম্ন প্ৰত্নপ্ৰস্তৰ যুগৰ সাংস্কৃতিক পৰম্পৰাৰ সৈতে অতি নিবিড়ভাৱে জড়িত এবিধ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থূল সঁজুলি। ইয়াক মূলতঃ হাতত লৈ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰাকৈ গঢ়ি তোলা হৈছিল।

ইয়াৰ ব্যৱহাৰিক দিশসমূহ তলত উল্লেখ কৰা ধৰণে বুজিব পাৰি:

চিকাৰ আৰু আত্মৰক্ষা: এই সঁজুলিবিধৰ তীক্ষ্ণ ধাৰৰ সহায়ত আদিম মানুহে চিকাৰ কৰা জন্তুৰ ছাল বখলিয়াইছিল আৰু প্ৰয়োজন সাপেক্ষে আত্মৰক্ষাৰ বাবেও ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰিছিল।

গছ-গছনি কটা: কাঠ বা গছৰ ডাল কাটিবলৈ আৰু খুঁটি হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ হস্তকুঠাৰৰ সহায় লোৱা হৈছিল।

খাদ্য সংগ্ৰহ: মাটিত থকা মূল বা শিপা খান্দি উলিওৱাৰ কামতো ইয়াৰ ব্যৱহাৰ আছিল।


২০। উচ্চ প্রত্নপ্রস্তৰ সাংস্কৃতিক বিশেষত্বসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ- উচ্চ প্ৰত্নপ্ৰস্তৰ যুগৰ সাংস্কৃতিক বৈশিষ্ট্যসমূহ তলত অধিক স্পষ্ট আৰু সাবলীল ৰূপত বৰ্ণনা কৰা হ’ল:

(ক) সঁজুলি উদ্যোগ: এই যুগৰ সঁজুলি প্ৰস্তুত কৰা কাৰিকৰী দক্ষতা অত্যন্ত উন্নত আছিল, যাৰ বাবে ইয়াক 'ফলক আৰু খোদনাস্ত্ৰ উদ্যোগ' (Blade and Burin Industry) হিচাপে চিহ্নিত কৰা হয়। মানুহে সাধাৰণ পাথৰৰ টুকুৰাৰ সলনি বিশেষভাৱে তৈয়াৰ কৰা 'ফলক' ব্যৱহাৰ কৰি বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ ধাৰালো ছুৰী আৰু কটাৰী নিৰ্মাণ কৰিবলৈ শিকিছিল।

(খ) সঁজুলি নিৰ্মাণ কৌশল: সঁজুলি তৈয়াৰ কৰাৰ বাবে তেওঁলোকে 'ফলক কৌশল' (Blade technique) নামৰ এক উন্নত পদ্ধতি অৱলম্বন কৰিছিল। লগতে, কেৱল শিলক শিলেৰে খুন্দিয়াই নহয়, 'চাপ চলিয়ন' (Pressure flaking) নামৰ এক অত্যাধুনিক কৌশলৰ প্ৰয়োগ কৰি অতি নিখুঁতভাৱে সৰু সৰু টুকুৰা এৰুৱাই সঁজুলিবোৰ অধিক কাৰ্যক্ষম কৰি তুলিছিল।

(গ) সঁজুলি নিৰ্মাণৰ কেঁচা সামগ্ৰী: এই যুগত কেৱল শিলৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰি মানুহে বিকল্প সামগ্ৰী হিচাপে জন্তুৰ হাড়, শিং (বিশেষকৈ বল্গা হৰিণৰ শিঙৰ ব্যৱহাৰ) আৰু হাতীৰ দাঁত আদিও ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল। ইয়াৰ ফলত পৰম্পৰাগত শিলৰ সঁজুলি উদ্যোগৰ সমান্তৰালকৈ এক সমৃদ্ধ 'অস্থি সঁজুলি উদ্যোগ' (Bone tool industry) গঢ় লৈ উঠিছিল।

(ঘ) চিত্ৰকলাৰ আৱিৰ্ভাৱ: মানৱ ইতিহাসত উচ্চ প্ৰত্নপ্ৰস্তৰ যুগতেই প্ৰথমবাৰৰ বাবে চিত্ৰকলাৰ ধাৰণাটোৱে জন্ম লাভ কৰে। তেওঁলোকে নিজৰ বাসস্থান আৰু গুহালৈ গৈ বিভিন্ন চিত্ৰ অংকন কৰিছিল, যি সেই সময়ৰ মানুহৰ সৃষ্টিশীলতা আৰু নান্দনিক জ্ঞানৰ এক স্পষ্ট প্ৰমাণ হিচাপে আজি আমাৰ মাজত বিদ্যমান।

২১। নৱপ্ৰস্তীয় বিপ্লৱ কি? নৱপ্ৰস্তৰ যুগৰ মানৱ সমাজৰ হোৱা পৰিৱৰ্তনসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ- নৱপ্ৰস্তৰ যুগৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক দিশত অহা গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তনসমূহকেই 'নৱপ্ৰস্তীয় বিপ্লৱ' বুলি অভিহিত কৰা হয়। মধ্যপ্ৰস্তৰ যুগৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা জলবায়ুৰ পৰিৱৰ্তন আৰু ইয়াৰ সমান্তৰালভাৱে ঘটা সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তনৰ ফলতেই মানুহে কৃষি কৰ্মৰ আৱিষ্কাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ইয়াৰ উপৰিও, মধ্যপ্ৰস্তৰ যুগত আৰম্ভ হোৱা পশুপালন প্ৰথাটোৱে নৱপ্ৰস্তৰ যুগত এক সুসংহত আৰু স্পষ্ট ৰূপ লাভ কৰিছিল। কৃষি আৰু পশুপালনৰ দৰে এই গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰক্ৰিয়াসমূহ বিশ্বৰ কিছু নিৰ্দিষ্ট ভৌগোলিক অঞ্চলতহে প্ৰথমে গঢ় লৈ উঠিছিল। জলবায়ুৰ পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰভাৱত মধ্য প্ৰাচ্য, পশ্চিম এছিয়া, দক্ষিণ-পূব এছিয়া তথা মধ্য আমেৰিকাৰ দৰে অঞ্চলসমূহত স্বাভাৱিকভাৱে কিছুমান বনৰীয়া শস্যৰ উদ্ভব হৈছিল, যিয়ে পৰৱৰ্তী সময়ত কৃষিৰ ভেটি প্ৰস্তুত কৰিছিল ।

২৩। স্থূল সঁজুলি আৰু চলি সঁজুলিৰ মাজত পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ- 

                  স্থল সঁজুলি

                          চলি সঁজুলি

১। স্কুল সঁজুলি মূল শিলাখণ্ডৰ পৰা নিৰ্মাণ কৰা হয়।

১। চলি সঁজুলি মূল শিলাখণ্ডৰ পৰা নিৰ্গত হোৱা চলিৰ পৰা নিৰ্মাণ কৰা হয়।

২। আঘাত স্ফীতি নাথাকে।

২। আঘাত স্ফীতি থাকে।

৩। আঘাত স্ফীতি শূন্যাঞ্চল থাকে।

৩। আঘাত স্ফীতি শূন্যাঞ্চল নাথাকে।

৪। দুয়ো পিঠিত চলিয়ন চিহ্ন থাকে।

৪। এপিঠিতহে চলিয়ন চিহ্ন থাকে।

৫। আকৃতিত ডাঙৰ আৰু গধূৰ।

৫। আকৃতিত সৰু আৰু পাতল।

২৪। প্রত্নপ্ৰস্তৰ আৰু নৱপ্ৰস্তৰ জীৱনধাৰাৰ মাজত থকা পাৰ্থক্যবোৰ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ- প্ৰত্নপ্ৰস্তৰ আৰু নৱপ্ৰস্তৰ যুগৰ জীৱনধাৰাৰ মাজত থকা মূল পাৰ্থক্যসমূহ তলত দিয়া হ'ল:

ভূতাত্ত্বিক পৰ্যায়: প্ৰত্নপ্ৰস্তৰ যুগটো চতুৰ্থ ভূতাত্ত্বিক যুগৰ 'প্লাইষ্ট’চিন' (Pleistocene) উপযুগৰ অন্তৰ্গত । ইয়াৰ বিপৰীতে, নৱপ্ৰস্তৰ যুগটো চতুৰ্থ ভূতাত্ত্বিক যুগৰ 'হ'লচিন' (Holocene) উপযুগৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।

জলবায়ুৰ প্ৰভাৱ: প্ৰত্নপ্ৰস্তৰ যুগৰ সংস্কৃতিসমূহ মূলতঃ বৃহৎ তুষাৰ যুগৰ জলবায়ুৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত আছিল, য’ত তুষাৰ যুগ আৰু অন্তৰা তুষাৰ বা জলাহ আৰু অন্তৰা জলাহ যুগৰ পৰিৱৰ্তনসমূহ পৰিলক্ষিত হয় । ইয়াৰ তুলনাত, নৱপ্ৰস্তৰ যুগত বৰ্তমানৰ দৰে উষ্ম জলবায়ুৰ প্ৰভাৱ দেখা যায়, যিক কোনো কোনোৱে এক অন্তৰা তুষাৰ যুগ বুলিও অভিহিত কৰে।

সঁজুলি আৰু জীৱনশৈলী: প্ৰত্নপ্ৰস্তৰ যুগৰ মানুহ আছিল অঘৰী আৰু তেওঁলোক পাচি বা খৰাহী নিৰ্মাণ কৰিবলৈ সক্ষম নাছিল। আনহাতে, নৱপ্ৰস্তৰ যুগৰ মানুহ আছিল কৃষিজীৱি, যি খাদ্য-শস্য সংৰক্ষণৰ প্ৰয়োজনত পাচি-খৰাহী আদি তৈয়াৰ কৰিবলৈ শিকিছিল।


২৫। চমুটোকা লিখা

ক। অলড'ৱান সংস্কৃতি
উত্তৰঃ- আফ্ৰিকাৰ নিম্ন প্ৰত্নপ্ৰস্তৰ যুগৰ আটাইতকৈ পুৰণি সংস্কৃতিবিধ হ’ল অলড’ৱান সংস্কৃতি। বিখ্যাত প্ৰত্নতত্ত্ববিদ লুইচ লিকি আৰু তেওঁৰ পত্নী মেৰী লিকিয়ে টানজানিয়াৰ অলডুভাই খাদত পোনপ্ৰথমে এই সংস্কৃতিৰ অৱশেষ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল আৰু সেই খাদটোৰ নাম অনুসৰিয়েই ইয়াৰ নামকৰণ কৰা হৈছে। এই সংস্কৃতি নিম্ন প্লাইষ্ট’চিন ভূতাত্ত্বিক সময়ৰ অন্তৰ্গত আৰু ই ২.৬ৰ পৰা ১.৫ নিযুত বছৰৰ ভিতৰত বিয়পি আছিল। অলডুভাই খাদৰ উপৰি ইথিওপিয়া, অ’ম’ নদী উপত্যকা আৰু ইজিপ্তৰ দৰে আফ্ৰিকাৰ বিভিন্ন প্ৰান্ততো এই সংস্কৃতিৰ সমল পোৱা গৈছে।

এই সংস্কৃতিৰ প্ৰধান সঁজুলিসমূহৰ ভিতৰত চপৰা-চপিঙ সঁজুলি অন্যতম আৰু ইয়াত স্থূল সঁজুলিতকৈ চলি বা চলি সঁজুলিৰ সংখ্যাই বেছি আছিল। এই সঁজুলিবোৰ সাধাৰণতে খহটাভাৱে নিৰ্মিত আছিল । এই সংস্কৃতিৰ সৈতে হ’ম’হেবিলিচ গোষ্ঠীৰ মানুহ জড়িত আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়, যিসকলে মৃত জন্তুৰ মাংস ভক্ষণ কৰিছিল আৰু ঋতু অনুযায়ী এক ঠাইৰ পৰা আন ঠাইলৈ ভ্ৰমণ কৰিছিল ।

(খ) লেভাল’ছিয়ান পৰম্পৰা

উত্তৰঃ- 'লেভাল’ছিয়ান সংস্কৃতি' হ’ল নিম্ন প্ৰত্নপ্ৰস্তৰ যুগত উৎপত্তি লাভ কৰা এক উন্নত ধৰণৰ চলি সঁজুলি পৰম্পৰা। ফ্ৰান্সৰ পেৰিচ চহৰৰ উপকণ্ঠত অৱস্থিত 'লেভালোৱা' নামৰ স্থানত পোনপ্ৰথমে এই সংস্কৃতিৰ অৱশেষ আৱিষ্কৃত হোৱাৰ বাবে ইয়াৰ এনে নামকৰণ কৰা হৈছে। উচ্চ এচুলিয়ান সংস্কৃতিৰ সমসাময়িকভাৱে উদ্ভৱ হোৱা এই পৰম্পৰাটো মধ্য প্লাইষ্ট’চিন ভূতাত্ত্বিক যুগৰ পৰা আৰম্ভ হৈ উচ্চ প্লাইষ্ট’চিন ভূতাত্ত্বিক যুগলৈকে বিস্তৃত আছিল, অৰ্থাৎ ই নিম্ন প্ৰত্নপ্ৰস্তৰ পৰা মধ্য প্ৰত্নপ্ৰস্তৰ সাংস্কৃতিক পৰ্যায়লৈ পৰিব্যাপ্ত হৈছিল। উত্তৰ-পশ্চিম ইউৰোপৰ এই সংস্কৃতিত বিভিন্ন সময়ত ৰিছ বা তৃতীয় তুষাৰ যুগ, ৰিছ-উৰম বা তৃতীয় অন্তৰা তুষাৰ যুগ আৰু কোনো কোনো ক্ষেত্ৰত চতুৰ্থ বা উৰম তুষাৰ যুগৰ জলবায়ুৰ প্ৰভাৱ স্পষ্টভাৱে পৰিলক্ষিত হয়।

গ। এজিলিয়ান
উত্তৰঃ- ইউৰোপৰ মধ্যপ্ৰস্তৰ যুগৰ সংস্কৃতিসমূহৰ ভিতৰত আজিলিয়ান সংস্কৃতি হৈছে আটাইতকৈ প্ৰাচীন। দক্ষিণ ফ্ৰান্সৰ 'মাছ ডি এজিল' নামৰ গুহা এটাত প্ৰথমে এই সংস্কৃতিৰ নিদৰ্শন আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল। ফ্ৰান্সৰ উপৰি স্পেইন, ছুইজাৰলেণ্ড, বেলজিয়াম আৰু স্কটলেণ্ডতো একে ধৰণৰ সাংস্কৃতিক অৱশেষ পোৱা গৈছে। উচ্চ প্ৰত্ন প্ৰস্তৰ যুগৰ মেগডেলেনিয়ান আৰু টাৰডেনুছিয়ান সংস্কৃতিৰ মধ্যৱৰ্তী স্তৰত ইয়াৰ অস্তিত্ব দেখা যায়। এই সংস্কৃতিৰ শিলৰ সঁজুলিসমূহৰ ভিতৰত ক্ষুদ্ৰাস্ত্ৰ, ভোটা পিঠিয়া কটাৰী, খোদনাস্ত্ৰ আৰু ৰোকনী অন্যতম। লগতে হাড়েৰে তৈয়াৰী চেপেটা শেল, বটালী আৰু ভোঁহৰ আদি সঁজুলিও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।

উচ্চ প্ৰত্ন প্ৰস্তৰ যুগৰ গুহাকলাৰ প্ৰাচুৰ্য এই সময়ত প্ৰায় লোপ পাইছিল আৰু চিত্ৰকলাৰ নামত কেৱল শিলগুটিত গেৰুৱা ৰঙেৰে অঁকা ৰেখাচিত্ৰহে দেখিবলৈ পোৱা যায়। আজিলিয়ান সংস্কৃতিৰ মানুহবোৰ মূলতঃ চিকাৰজীৱী আছিল যদিও তেওঁলোকে পশুপালনৰ কামতো আগবাঢ়িছিল; প্ৰত্নজীৱতাত্ত্বিক প্ৰমাণ অনুসৰি তেওঁলোকে কুকুৰ পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ জীৱনশৈলী আছিল গুহাবাসী আৰু তেওঁলোকে নিজৰ মৃতকসকলক গুহাৰ ভিতৰতেই সমাধিস্থ কৰিছিল।

(ঘ) মুছটেৰিয়ান সংস্কৃতি

উত্তৰঃ- ফৰাচী দেশৰ ‘লা মুছটেৰ’ নামৰ গুহাত এই সংস্কৃতিৰ সমল প্ৰথমবাৰৰ বাবে আৱিষ্কৃত হোৱাৰ বাবেই ইয়াক ‘মুছটেৰিয়ান সংস্কৃতি’ হিচাপে নামকৰণ কৰা হৈছে। এই সংস্কৃতিৰ সৈতে জড়িত আছিল ‘নিয়েনডাৰথেল’ মানৱ, যিসকলক প্ৰাক-হ’ম’ ছেপিয়েন্স বুলি জনা যায়। উন্নত শাৰীৰিক গঠন আৰু মগজুৰ অধিকাৰী এই মানুহসকলে ফ্লিন্টৰ উপৰি অবচিডিয়ান, এগেট, জেচপাৰ আৰু চেলচিডনিৰ দৰে বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ শিল ব্যৱহাৰ কৰি চলি সঁজুলি নিৰ্মাণ কৰিবলৈ জানিছিল।

তুষাৰ কালৰ অত্যন্ত শীতল জলবায়ুৰ বাবে এই মানুহসকল গুহাবাসী আছিল অথবা জন্তুৰ ছালেৰে নিৰ্মিত অস্থায়ী আশ্ৰয়স্থলত বসবাস কৰিছিল। সেই সময়ত পোৱা নোমাল গড়, মেমথ আৰু গৰুৰ দৰে জীৱাশ্মই সেই অঞ্চলৰ শীতল জলবায়ুৰ প্ৰমাণ দাঙি ধৰে। চিকাৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল নিয়েনডাৰথেল মানুহৰ এই সংস্কৃতিৰ অন্তৰ্গত চাৰিটা প্ৰধান সঁজুলি নিৰ্মাণ কৌশল বা পৰম্পৰা চিনাক্ত কৰা হৈছে:

  • অচুলিয় মুছটেৰিয়ান।
  • প্ৰকৃত মুছটেৰিয়ান।
  • ডেন্টিকুলেট মুছটেৰিয়ান।
  • চেৰন্টেয়ান মুছটেৰিয়ান।

ঙ। কিটছেন মিডেন
উত্তৰঃ- মেগলেম’ছিয়ান সংস্কৃতিৰ দৰে কিটছেন মিডেন সংস্কৃতিও বাল্টিক আৰু উত্তৰ সাগৰৰ উপকূলীয় অঞ্চলত বিয়পি আছিল। ব্ৰিটেইন, স্কাণ্ডিনেভিয়া আৰু জুটলেণ্ডতো এই সংস্কৃতিৰ বহু সমল আৱিষ্কৃত হৈছে যদিও ডেনমাৰ্কক এই সংস্কৃতিৰ মূল বিকাশৰ থলী বুলি গণ্য কৰা হয়। উপকূলীয় অঞ্চলত বসবাস কৰা সেই সময়ৰ মানুহে খাদ্যৰ বাবে শামুকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল আৰু ইয়াৰ ফলত শামুকৰ খোলাৰ এক বৃহৎ দ’ম বা স্তূপৰ সৃষ্টি হৈছিল। আচলতে ‘কিটছেন মিডেন’ শব্দৰ অৰ্থই হ’ল ৰান্ধনি শালৰ আৱৰ্জনাৰ দ’ম। এই আৱৰ্জনাৰ স্তূপৰ মাজত বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ শিল আৰু হাড়ৰ সঁজুলিৰ লগতে মৃৎ পাত্ৰৰ ভগা টুকুৰাও পোৱা গৈছে।

চ। লেভালছিয়ান পৰম্পৰা
উত্তৰঃ- লেভালছিয়ান পৰম্পৰা (Levallois technique) হৈছে নিম্ন প্ৰত্নপ্ৰস্তৰ যুগত উদ্ভূত এক বিশেষ আৰু উন্নত ধৰণৰ শিলৰ সঁজুলি নিৰ্মাণ পদ্ধতি। ফ্ৰান্সৰ পেৰিচ চহৰৰ উপকণ্ঠত অৱস্থিত 'লেভালোৱা' (Levallois) নামৰ ঠাইখনত প্ৰথমে এই পদ্ধতিৰ অৱশেষ আৱিষ্কৃত হোৱাৰ বাবে ইয়াৰ এনে নামকৰণ কৰা হৈছে।

এই পৰম্পৰাটোৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্য তলত উল্লেখ কৰা হ’ল:

  • বিৱৰ্তন আৰু বিস্তৃতি: উচ্চ এচুলিয়ান সংস্কৃতিৰ সমসাময়িকভাৱে উদ্ভৱ হোৱা এই পদ্ধতি মধ্য প্লাইষ্ট’চিন ভূতাত্ত্বিক যুগৰ পৰা আৰম্ভ হৈ উচ্চ প্লাইষ্ট’চিন যুগলৈকে প্ৰবাহিত আছিল, অৰ্থাৎ ই নিম্ন প্ৰত্নপ্ৰস্তৰ পৰা মধ্য প্ৰত্নপ্ৰস্তৰ সাংস্কৃতিক পৰ্যায়লৈ পৰিব্যাপ্ত হৈছিল।
  • ভৌগোলিক পৰিৱেশ: উত্তৰ-পশ্চিম ইউৰোপৰ এই সংস্কৃতিত বিভিন্ন সময়ত ৰিছ বা তৃতীয় তুষাৰ যুগ, ৰিছ-উৰম বা তৃতীয় অন্তৰা তুষাৰ যুগ, আৰু কোনো কোনো অঞ্চলত চতুৰ্থ বা উৰম তুষাৰ যুগৰ জলবায়ুৰ প্ৰভাৱ দেখা গৈছিল।
  • কাৰিকৰী দিশ: এই পৰম্পৰাৰ মূল বৈশিষ্ট্য আছিল ইয়াৰ উন্নতমানৰ চলি সঁজুলি নিৰ্মাণ প্ৰক্ৰিয়া, যি প্ৰত্নপ্ৰস্তৰ যুগৰ মানুহৰ সঁজুলি গঢ়াৰ দক্ষতা বৃদ্ধি হোৱাৰ প্ৰমাণ দিয়ে।

ছ। মুছটেৰিয়ান সংস্কৃতি
উত্তৰঃ- ফৰাচী দেশৰ ‘লা মুছটেৰ’ নামৰ গুহাত এই সংস্কৃতিৰ সমল প্ৰথমবাৰৰ বাবে আৱিষ্কৃত হোৱাৰ বাবেই ইয়াক ‘মুছটেৰিয়ান সংস্কৃতি’ হিচাপে নামকৰণ কৰা হৈছে। এই সংস্কৃতিৰ সৈতে জড়িত আছিল ‘নিয়েনডাৰথেল’ মানৱ, যিসকলক প্ৰাক-হ’ম’ ছেপিয়েন্স বুলি জনা যায়। উন্নত শাৰীৰিক গঠন আৰু মগজুৰ অধিকাৰী এই মানুহসকলে ফ্লিন্টৰ উপৰি অবচিডিয়ান, এগেট, জেচপাৰ আৰু চেলচিডনিৰ দৰে বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ শিল ব্যৱহাৰ কৰি চলি সঁজুলি নিৰ্মাণ কৰিবলৈ জানিছিল।

তুষাৰ কালৰ অত্যন্ত শীতল জলবায়ুৰ বাবে এই মানুহসকল গুহাবাসী আছিল অথবা জন্তুৰ ছালেৰে নিৰ্মিত অস্থায়ী আশ্ৰয়স্থলত বসবাস কৰিছিল। সেই সময়ত পোৱা নোমাল গড়, মেমথ আৰু গৰুৰ দৰে জীৱাশ্মই সেই অঞ্চলৰ শীতল জলবায়ুৰ প্ৰমাণ দাঙি ধৰে। চিকাৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল নিয়েনডাৰথেল মানুহৰ এই সংস্কৃতিৰ অন্তৰ্গত চাৰিটা প্ৰধান সঁজুলি নিৰ্মাণ কৌশল বা পৰম্পৰা চিনাক্ত কৰা হৈছে:

  • অচুলিয় মুছটেৰিয়ান।
  • প্ৰকৃত মুছটেৰিয়ান।
  • ডেন্টিকুলেট মুছটেৰিয়ান।
  • চেৰন্টেয়ান মুছটেৰিয়ান।

জ। কেমপিগনিয়ান

উত্তৰঃ- কেমপিগনিয়ান সংস্কৃতিৰ প্ৰথম নিদৰ্শন বেলজিয়ামৰ এক স্তৰবিন্যাসত আজিলিয়ান সংস্কৃতিৰ সমসাময়িকভাৱে আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল। এই সংস্কৃতিৰ মানুহবোৰ মূলতঃ গৰ্ত আবাসত বসবাস কৰাৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়। তেওঁলোকৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত সঁজুলিসমূহৰ ভিতৰত শিলেৰে তৈয়াৰী মসৃণ কুঠাৰ, জোঙাল অস্ত্ৰ আৰু আড়াগ্ৰ অন্যতম। ইয়াৰ উপৰিও, চলি আৰু স্থূল শিলৰ ভোঁহৰ তথা ৰোকনীসমূহ কেমপিগনিয়ান সংস্কৃতিত প্ৰায়ে দেখা যায়।

**********

Old book questions & Answers

(not important)


1. পৰিয়ালৰ সংজ্ঞা দিয়া। পৰিয়ালৰ প্ৰকাৰ্যসমূহ আলোচনা কৰা। 

উত্তৰঃ ''পৰিয়াল হৈছে উমৈহতীয়া আৱাস, অৰ্থনৈতিক সহযোগ আৰু প্ৰজনন লক্ষণ বিশিষ্ট এক সামাজিক গোট। এই গোটত উভয় লিংগৰ বয়স্কলোক অন্তৰ্ভূক্ত হয়, যি সকলৰ অতি কমেও দুজনৰ মাজত সামাজিক স্বীকৃতি প্ৰাপ্ত যৌন সম্বন্ধ থাকে আৰু সহবাস কৰা লোকসকলৰ এজন অথবা সৰহ, নিজৰ কিম্বা দত্তক গ্ৰহণ কৰা সন্তান থাকে।''

    পৰিয়ালৰ প্ৰকাৰ্যসমূহ তলত আলোচনা কৰা হ'ল-
    ১. বিশ্বব্যাপকতা: বিশ্বব্যাপকতা হৈছে পৰিয়ালৰ প্ৰথম উল্লেখযোগ্য লক্ষণ। পৃথিৱীৰ সকলো সমাজতে পৰিয়ালৰ অৱস্থিতি পৰিলক্ষিত হয়। মানৱ সমাজৰ ইতিহাসত পৰিয়ালেই হৈছে সৰ্বপ্ৰথম সৃষ্টসামাজিক গোট।
    ২. স্বামী-স্ত্ৰীৰ মাজৰ স্থায়ী সম্বন্ধ: প্ৰত্যেক সমাজতে পতি-পত্নীৰ মাজত স্থায়ী সম্বন্ধ পৰিলক্ষিত হয়। স্বামী-স্ত্ৰীৰ মাজৰ স্থায়ী সম্বন্ধ অবিহনে  পৰিয়ালৰ অস্তিত্ব বৰ্তি থাকিব নোৱাৰে।
    ৩. স্থায়ী যৌন সম্বন্ধ- বিবাহৰ ভিত্তিতে পৰিয়ালে গঢ় লয়। পৰিয়ালৰ এহাল দম্পতিয়ে বৈবাহিত সম্বন্ধৰ জৰিয়তে স্থায়ী যৌন সংসৰ্গৰ বাবে সামাজিক অনুমোদন লাভ কৰে।
    ৪. প্ৰজনন: পৰিয়ালৰ বিবাহাত পুৰুষ আৰু নাৰীৰ মাজত দৈহিক সম্বন্ধ স্থাপন হোৱাৰ ফলত সন্তান-সন্ততিৰ জন্ম হয়।
    ৫. উমৈহতীয়া আৱাস: নিদিষ্ট পৰিয়ালৰ সদস্য সমূহে সাধাৰণতে একোটা আৱাসত বসবাস কৰে।

2. প্ৰাথমিক পৰিয়ালৰ সংজ্ঞা লিখা। জন্ম পৰিয়াল আৰু প্ৰজনন পৰিয়ালৰ গঠন সম্বন্ধে চিত্র সহকাৰে আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ এজন পুৰুষ, তেওঁৰ এগৰাকী পত্নী আৰু তেওঁলোকৰ ঔৰসত জন্মগ্ৰহণ কৰা বা তোলনীয় অবিবাহিত ল'ৰা-ছোৱালীৰে গঠিত গোটটোক প্ৰাথমিক বা প্ৰাৰম্ভিক পৰিয়াল বোলে।

    জন্ম পৰিয়াল:
        প্ৰত্যেক লোকেই কোনো এটা পৰিয়ালত জন্ম গ্ৰহণ কৰে। এইদৰে ব্যক্তি বিশেষে জন্ম লাভ কৰা পৰিয়ালটোৱেই তেওঁৰ জন্ম পৰিয়াল। পৃথিৱীৰ প্ৰতিখন সমাজৰ প্ৰতিজন ব্যক্তি জন্ম পৰিয়াল একোটাৰ সদস্য হয়।
    প্ৰজনন পৰিয়াল:
        পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰা লোক যেতিয়া প্ৰাপ্ত বয়স্ক হয় তেওঁ বিয়া কৰায় আৰু ল'ৰা-ছোৱালীয়ে জন্ম দি এটা নতুন পৰিয়ালৰ সৃষ্টি কৰা পৰিয়ালটোৱেই তেওঁৰ প্ৰজনন পৰিয়াল। প্ৰজনন পৰিয়ালত ব্যক্তিজনৰ উপৰিও তেওঁৰ পত্নী আৰু সন্তান থাকে। ব্যক্তিজন প্ৰজনন পৰিয়ালটোৰ মুৰব্বী হয়।
জন্ম পৰিয়াল আৰু প্ৰজনন পৰিয়ালৰ গঠন সম্পৰ্কীয় চিত্ৰ:

3. একান্নৱৰ্তী পৰিয়াল কি? হিন্দু একান্নৱৰ্তী পৰিয়ালৰ প্ৰকাৰ্যসমূহ আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ এজন লোকৰ জন্ম পৰিয়াল আৰু প্ৰজনন পৰিয়াল লগ লাগি গঠিত হোৱা পৰিয়ালক সংযুক্ত, যৌথ বা একান্নৱৰ্তী পৰিয়াল বোলে।    হিন্দু একান্নৱৰ্তী পৰিয়লৰ প্ৰকাৰ্যসমূহ হ'ল-

    ১. একান্নৱৰ্তী পৰিয়ালৰ উপাৰ্জনক্ষম ব্যক্তিসকলে সকলো সদস্যৰ বাবে অন্ন, বস্ত্ৰ আৰু আৱাসৰ ব্যৱস্থা কৰে। উপাৰ্জনৰ বাবে অক্ষম ব্যক্তিসকলেও সকলো সুবিধা সমানে লাভ কৰে।
    ২. শিশুক সামাজিক নীতি-নিয়ম শিকোৱাৰ ৱ্যবস্থা কৰে। একান্নৱৰ্তী পৰিয়ালত ব্যক্তিৰ সংখ্যা বেছি থাকে বাবে শিশুসকলেও অতি কম সময়ৰ ভিতৰত সামাজিক নীতি-নিয়ম শিকিবলৈ সুবিধা পায়।

4. পৰিয়ালৰ সংজ্ঞা দিয়া । ইয়াৰ বিভিন্ন প্ৰকাৰবোৰ কি কি ?

উত্তৰঃ  ''পৰিয়াল হৈছে উমৈহতীয়া আৱাস, অৰ্থনৈতিক সহযোগ আৰু প্ৰজনন বিশিষ্ট এক সামাজিক গোট। এই গোটত উভয় লিংগৰ বয়স্কলোক অন্মৰ্ভূক্ত হয়, যিসকল অতি কমেও দুজনৰ মাজত সামাজিক স্বীকৃতি প্ৰাপ্ত যৌন সম্বন্ধ থাকে। আৰু সহবাস কৰা লোকসকলৰ এজন অথবা সৰহ, নিজৰ কিম্বা দত্তক গ্ৰহণ কৰা সন্মান থাকে।''

    

5. বাসস্থানৰ বিত্তিত পৰিয়ালৰ প্ৰকাৰ সমূহ আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ 

6. “পৰিয়াল এটা সার্বজনীন সামাজিক গোট”। ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰঃ  মানৱ সমাজত ইতিহাসৰ পৰিয়ালেই হৈছে ন্যূনতম গোট। বহু গোট বা জনসমষ্টিৰে মানৱ সমাজ গঠিত। পৰিয়াল অবিহনে সমাজ গঠন হ'ব নোৱাৰে। পৰিয়াল নোহোৱা সমাজ পৃথিৱীৰ কোনো সম্প্ৰদায় নাই। সেই কাৰণে পৰিয়ালক বিশ্বব্যাপক সামাজিক অনুষ্ঠান বা সাৰ্বজনীন সামাজিক গোট বোলে। এই পৰিয়াল গোটটো সমাজৰ ক্ষেত্ৰত এই কাৰণে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ যে- সমাজৰ নীতি-নিয়ম, সামাজিক আচৰণ বিধিকাৰ লগত কেনে আচৰণ কৰিব লাগে, কোনজন স্বজন, কোনজন সন্মানৰ ব্যক্তি আদি সকলোবোৰ কথাৰ সম্ভেদ পিতৃ-মাতৃৰ জৰিয়তে পাব পাৰে কেৱল মাত্ৰ পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰা বা তোলনীয় ল'ৰা-ছোৱালীবোৰেহে। গতিকে সামাজিক ধাৰা বা সংস্কৃতিৰ পৰম্পৰা বহনকাৰী গোট বুলিও ক'ব পাৰি। এই পৰিয়ালক গোটটোৰ কিছুমান সামাজিক দায়বদ্ধ আছে। মাক-দেউতাকে জন্মৰ পিছত ল'ৰা ছোৱালীক ভৰণ-পোষণ দি ডাঙৰ-দীঘল কৰি উপযুক্ত কৰা যিদৰে দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে। তেনেদৰে ল'ৰা-ছোৱালীৱে বৃদ্ধ অৱস্থাত নতুবা বেমাৰ-আজাৰ হ'লে মাক-দেউতাকক প্ৰতিপালন কৰাটো নিতান্তাই প্ৰয়োজন। সামাজিক নিয়ম অনুযায়ী স্থাৱৰ-অস্থাৱৰ সম্পত্তিৰ উত্তৰাধিকাৰী হৈ পৰিয়াল চলোৱাৰ দায়িত্ব এই পৰিয়াল মুৰব্বীৰ জৰিয়তে সাব্যস্ত কৰা হয়। যিবিলাক সমাজত পৰিয়ালৰ পৰ্যায়ৰ বৃহত্তৰ গোট আছে সেইবিলাক সমাজত ন্যূনতম প্ৰাথমিক পৰিয়াল অস্তিত্ব থকা দেখা যায়।

7. সংযুক্ত পৰিয়ালৰ সুফল আৰু কু ফলবোৰ কি কি ?

উত্তৰঃ সংযুক্ত পৰিয়ালৰ সুফল আৰু কুফলবোৰ হ'ল-

    সুফল-  
    ১. সংযুক্ত পৰিয়ালৰ সদস্য সকলে অন্ন, বস্ত্ৰ, বাসস্থান ইত্যাদি জীৱন ধাৰণ মৌলিক প্ৰয়োজন সমূহৰ বিষয়ে নিশ্চিত হৈ থাকিব পাৰি। জীৱন ধাৰণৰ বাবে অপৰিহাৰ্য প্ৰয়োজন সমূহ সহজে পূৰণ হোৱা বাবে সদস্য সকলে নিৰাপত্তা অনুভৱ কৰে।
    ২. সংযুক্ত পৰিয়ালৰ সদস্য সকলৰ মাজত কৰ্ম বিভাজন থাকে। সদস্য এজনৰ বয়স, লিংগ আৰু সামৰ্থ অনুসৰি পৰিয়াল প্ৰয়োজনীয় কাম কাজবোৰ ভাগ কৰা হয়।
    ৩.সংযুক্ত পৰিয়ালৰ সদস্য সকলে কম শ্ৰমতে অধিক কাম কৰিবলৈ সমৰ্থ হয়;কিয়নো সদস্য সকলে যাৱতীয় কাম-কাজবোৰে লগে-ভাগে কৰে।
    কুফল-
    ১. একান্নৱৰ্তী বা সংযুক্ত পৰিয়ালত অন্ন, বস্ত্ৰ আদি মৌলিক প্ৰয়োজন সমূহে সহজে পূৰণ হোৱাত বহু সদস্যই কৰ্মবিহীন অলস জীৱন-যাপন কৰে। ফলস্বৰূপে, পৰিয়ালৰ আৰ্থিক উন্নতিৰ স্থবিৰতা আহে।
    ২. এনে পৰিয়াল উদ্যোগী সদস্য সকলে নিজৰ উৰ্পাজন সকলো সদস্যৰ মাজত ভাগ কৰিবলগীয়া হোৱাত তেওঁলোকে অসন্তষ্ট হয়। ফলস্বৰূপে তেওঁলোকে দেহে-কেহে পৰিশ্ৰম কৰিবলৈ আগ্ৰহ প্ৰকাশ নকৰে।
    ৩. একন্নৱৰ্তী বা সংযুক্ত পৰিয়ালৰ সদস্য সকলৰ মাজত বহু কাৰণত মানসিক সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰ ফলত উদ্ভৱ হোৱা দ্বন্দ্ব-খৰিয়ালে পৰিয়ালটোৰ সুখ-শান্তি নাইকিয়া কৰে।

8. পার্থক্য দেখুওৱা: 

(a) জন্মপৰিয়াল আৰু প্ৰজনন পৰিয়াল।

উত্তৰঃ জন্ম পৰিয়াল আৰু প্ৰজনন পৰিয়ালৰ মাজত পাৰ্থক্য হ'ল-

           ১.জন্ম পৰিয়ালত কোনো ব্যক্তিয়ে জন্ম গ্ৰহণ কৰা পৰিয়ালটো ব্যক্তিজনৰ জন্ম পৰিয়াল।

                    আনহাতে, কোনো ব্যক্তিয়ে বিয়া-বাৰু কৰাই সৃষ্টি কৰা পৰিয়ালটো সেই ব্যক্তিজনৰ প্ৰজনন পৰিয়াল।

           ২. জন্ম পৰিয়ালত জন্ম গ্ৰহণ কৰা ব্যক্তিজন মাক-দেউতাকৰ দ্বাৰা লালিত-পালিত হয়।

                    আনহাতে, প্ৰজনন পৰিয়ালত ব্যক্তিজনে আৰু তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁলোকৰ সন্তানক লালন-পালন কৰে।

            ৩. জন্ম পৰিয়ালত ব্যক্তিয়ে শিশু অৱস্থাৰ পৰা সমাজৰ ৰীতি-নীতিবোৰ মাক-দেউতাক আৰু পৰিয়ালৰ সদস্যৰ সহযোগত শিকে।

                     আনহাতে, প্ৰজনন পৰিয়ালত ব্যক্তিজনে তেওঁৰ সন্তানক সমাজৰ ৰীতি-নীতিৰ শিক্ষা দিয়ে।   

(b) বহুপত্নীক পৰিয়াল আৰু বহুপতিক পৰিয়াল ৷

উত্তৰঃ বহুপত্নীক পৰিয়াল আৰু বহুপতিক পৰিয়ালৰ মাজত পাৰ্থক্য হ'ল-

           ১.এজন পুৰুষে একে সময়তে কেইবাগৰাকীও পত্নীৰ লগত বসবাস কৰাৰ ফলত যি পৰিয়ালৰ সৃষ্টি হয়, তেনে পৰিয়ালক বহুপত্নীক পৰিয়াল বোলে।

                    আনহাতে, এগৰাকী নাৰীয়ে একে সময়তে কেইবাজনো পুৰুষৰ লগত বসবাস কৰাৰ ফলত যি পৰিয়ালৰ সৃষ্টি হয়, তেনে পৰিয়ালক বহুপতিক পৰিয়াল বোলে।

            ২. বহুপত্নীক পৰিয়ালৰ বিস্ততি বেছি।

                      আনহাতে, বহুপতিক পৰিয়ালৰ বিস্ততি সীমিত।

             ৩. বহুপত্নীক পৰিয়াল আধুনিক আৰু আদিম জনজাতীয় সমাজত দেখা যায়।

                        আনহাতে, বহুপতিক পৰিয়াল আধুনিক সমাজত দেখা নাযায়। আদিম জনজাতীয় সমাজতহে দেখা যায়।   

(c) পিতৃস্থানীয় আৱাস আৰু মাতৃস্থানীয় আৱাস।

উত্তৰঃ পিতৃস্থানীয় আৱাস আৰু মাতৃস্থানীয় আৱাসৰ মাজত পাৰ্থক্য হ'ল-

        ১. বিবাহৰ পিছত নৱ-দম্পতিয়ে দৰাৰ পিতৃৰ গৃহত থাকিলে তাক পিতৃস্থানীয় আৱাস বোলে।

                    আনহাতে, বিবাহৰ পিছত নৱ-দম্পতিয়ে কইনাৰ মাতৃগৃহত থাকিলে তাক মাতৃস্থানিক আৱাস বোলা হয়।

        ২. পিতৃস্থানীয় আৱাস পিতৃপ্ৰধান সমাজত দেখা যায়।

                     আনহাতে, মাতৃস্থানীয় আৱাস মাতৃপ্ৰধান সমাজত দেখা যায়।

          ৩. পিতৃস্থানীয় আৱাসত পুত্ৰই উত্তৰাধিকাৰি সূত্ৰে পিতৃৰ সম্পত্তি লাভ কৰে।

                      আনহাতে, মাতৃস্থানীয় আৱাসত কন্যাই উত্তৰাধিকাৰী সূত্ৰে মাতৃৰ সম্পত্তি লাভ কৰে।

(d) পিতৃস্থানীয় আৱাস আৰু নৱস্থানীয় আৱাস।

উত্তৰঃ পিতৃস্থানীয় আৱাস আৰু নৱস্থানীয় আৱাসৰ মাজত পাৰ্থক্য হ'ল-

            ১. পিতৃস্থানীয় আৱাসত নৱ-দম্পতিয়ে দৰাৰ পিতৃ ঘৰত বাস কৰাকে পিতৃস্থানীয় আৱাস বোলে।

                    আনহাতে, বিবাহৰ পিছত কোনো দম্পতিয়ে যদি স্বামী বা স্ত্ৰীৰ পৰিয়াল আথবা স্বামীৰ মাতুল পৰিয়ালত বসবাস নকৰি স্বতন্তৰীয়াকৈ আবাস গৃহ নিৰ্মাণ কৰি বসবাস কৰিবলৈ লয়, তেনে বিবাহোত্তৰ আৱাসক নৱস্থানিক আৱাস বোলে।

(e) মাতৃ প্ৰাধান্য আৰু পিতৃ প্ৰাধান্য।

উত্তৰঃ মাতৃ প্ৰাধান্য আৰু পিতৃ প্ৰাধান্যৰ মাজত পাৰ্থক্য হ'ল-

            ১. মাতৃপ্ৰধান্য সমাজত মাতৃ হ'ল পৰিয়ালৰ সৰ্বেসৰ্বা।

                    আনহাতে, পিতৃপ্ৰধান্য সমাজত পিতৃ হ'ল পৰিয়ালৰ সৰ্বেসৰ্বা।

            ২. মাতৃপ্ৰধান্য আনুযায়ী পৰিয়ালৰ সম্পত্তিৰ উত্তৰাধিকাৰী ছোৱালী হয়।

                    আনহাতে, পিতৃপ্ৰধান্য আনুযায়ী পৰিয়ালৰ সম্পত্তিৰ উত্তৰাধিকাৰী ল'ৰা হয়। 

            ৩. মাতৃপ্ৰধান্য সমাজত ল'ৰা-ছোৱালীয়ে মাতৃৰ উপাধি গ্ৰহণ কৰে।

                     আনহাতে, পিতৃপ্ৰধান্য সমাজত ল'ৰা-ছোৱালীয়ে পিতৃৰ উপাধি গ্ৰহণ কৰে।


Important Question Answer 

(For Paid User)

Join our membership Plan 

(সকলো পাঠৰ Paid উত্তৰবোৰ চাব পাৰিব)


Type - Ishan Dev Bora................

Answered By : Himashree Bora.

Post ID : DABP003645

New Update 2026