Chapter 7

 सौहार्द प्रकृतेः शोभा

1. एकपदेन उत्तरं लिखत–

(क) वनराजः कैः दुरवस्थां प्राप्तः?

उत्तरम्: वानरैः

(ख) कः वातावरणं कर्कशध्वनिना आकुलीकरोति ?

उत्तरम्: काकः

(ग) काकचेष्टः विद्यार्थी कीदृशः छात्रः मन्यते ?

उत्तरम्: आदर्शच्छात्रः

(घ) कः आत्मानं बलशाली, विशालकायः, पराक्रमी च कथयति?

उत्तरम्: गजः

(ङ) बकः कीदृशान् मीनान् क्रूरतया भक्षयति ?

उत्तरम्: वराकान्


2. अधोलिखितप्रश्नानाम् उत्तराणि पूर्णवाक्येन लिखत–

(क) निःसंशयं कः कृतान्तः मन्यते ?

उत्तरम्: यो न रक्षति वित्रस्तान् पीड्यमानान् सदा जन्तून्, स निःसंशयं कृतान्तः मन्यते।

(ख) बकः वन्यजन्तूनां रक्षोपायान् कथं चिन्तयितुं कथयति ?

उत्तरम्: बकः कथयति यत् सः शीतले जले ध्यानमग्नः स्थित्वा वन्यजन्तूनां रक्षोपायान् चिन्तयिष्यति।

(ग) अन्ते प्रकृतिमाता प्रविश्य सर्वप्रथमं किं वदति ?

उत्तरम्: प्रकृतिमाता प्रविश्य सर्वप्रथमं वदति — “भोः भोः प्राणिनः! यूयं सर्वे मे सन्ततिः”।

(घ) यदि राजा सम्यक् न भवति तदा प्रजा कथं विप्लवेत्?

उत्तरम्: यदि राजा सम्यक् न भवति तदा प्रजा अकर्णधारा नौका इव विप्लवते।

(ङ) मयूरः कथं नृत्यमुद्रायां स्थितः भवति ?

उत्तरम्: मयूरः पिच्छानुद्घाट्य नृत्यमुद्रायां स्थितः भवति।

(च) अन्ते सर्वे मिलित्वा कस्य राज्याभिषेकाय तत्पराः भवति ?

उत्तरम्: अन्ते सर्वे मिलित्वा उलूकस्य राज्याभिषेकाय तत्पराः भवति।

(छ) अस्मिन्नाटके कति पात्राणि सन्ति ?

उत्तरम्: अस्मिन्नाटके प्रायः पञ्चदशाधिकानि (15+) पात्राणि सन्ति – सिंहः, वानरः (अनेकः), काकः, पिकः, गजः, बकः, मयूरः, व्याघ्रः, चित्रकः, प्रकृतिमाता इत्यादयः।


१. सिंहः क्रुद्धः किमर्थं जातः?

उत्तरम् – सिंहः वानरैः वारंवारं तुन्नः, पुच्छधूननेन विकलः च, क्रुद्धः जातः।

२. कः सिंहस्य कर्णम् आकृष्य वृक्षं प्रति पलायितवान्?

उत्तरम् – अपरः वानरः सिंहस्य कर्णम् आकृष्य वृक्षमारूढः।

३. कः वदति यत् सिंहः भक्षकः अस्ति, रक्षकः न?

उत्तरम् – वानरः वदति यत् सिंहः भक्षकः, रक्षकः न।

४. काकः स्वस्य कस्मिन् गुणे गर्वं करोति?

उत्तरम् – काकः स्वस्य सत्यप्रियतायाम् गर्वं करोति।

५. पिकः काकस्य किं निन्दति?

उत्तरम् – पिकः काकस्य कर्कशध्वनिं, कृष्णवर्णं, तथा मेध्यभक्षणं निन्दति।

६. काकचेष्टः छात्रः कीदृशः मन्यते?

उत्तरम् – काकचेष्टः छात्रः आदर्शच्छात्रः मन्यते।

७. गजः आत्मानं कीदृशं वर्णयति?

उत्तरम् – गजः आत्मानं विशालकायं, बलशालिनं, पराक्रमीं च वर्णयति।

८. गजं कः तुदति?

उत्तरम् – वानरः गजस्य पुच्छं धुनाति।

९. बकः आत्मानं राजा किमर्थं भावयति?

उत्तरम् – बकः वदति यत् सः ध्यानमग्नः स्थितप्रज्ञ इव, योजनानिर्माणे निपुणः, अतः सः योग्यः राजा भवितुम्।

१०. पिकः बकस्य को दोषं प्रकाशयति?

उत्तरम् – पिकः वदति यत् बकः स्थितप्रज्ञत्वस्य आडम्बरं कृत्वा मीनान् भक्षयति।

११. मयूरः स्वस्य किं गुणं दर्शयति राजा भवितुम्?

उत्तरम् – मयूरः स्वसौन्दर्यं, पिच्छशोभा, तथा नृत्यं दर्शयति।

१२. कः वदति यत् सर्वे पक्षिणः अपमानिताः अभवन्?

उत्तरम् – पिकः बकस्य कपटध्यानरूपेण सर्वपक्षिकुलस्य अपमानं जातमिति वदति।

१३. प्रकृतिमाता सर्वप्रथमं कं स्मारयति?

उत्तरम् – प्रकृतिमाता सर्वप्रथमं स्मारयति यत् सर्वे प्राणी मम सन्ततयः सन्ति, तेषां मध्ये कलहं न शोभते।

१४. प्रकृतिमाता किं शिक्षां ददाति?

उत्तरम् – प्रकृतिमाता शिक्षां ददाति यत् सर्वे अन्योन्याश्रिताः सन्ति, परस्परेण मिलित्वा सुखेन वासं कुर्वन्तु।

१५. अन्ते सर्वे जन्तवः कस्य अभिषेकाय सज्जाः अभवन्?

उत्तरम् – अन्ते सर्वे जन्तवः उलूकस्य अभिषेकाय सज्जाः अभवन्।