chapter 4

 शिशुलालनम्

1. एकपदेन उत्तरं लिखत—

(क) कुशलवौ कम् उपसृत्य प्रणमतः?

उत्तरम्: रामम्

(ख) तपोवनवासिनः कुशस्य मातरं केन नाम्ना आह्वयन्ति?

उत्तरम्: देवी

(ग) वयोऽनुरोधात् कः लालनीयः भवति?

उत्तरम्: शिशुजनः

(घ) केन सम्बन्धेन वाल्मीकिः लवकुशयोः गुरुः?

उत्तरम्: उपनयन–उपदेशेन

(ङ) कुत्र लवकुशयोः पितुः नाम न व्यवह्रियते?

उत्तरम्: तपोवने

2. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृतभाषया लिखत—

(क) रामाय कुशलवयोः कण्ठाश्लेषस्य स्पर्शः कीदृशः आसीत्?

उत्तरम्: हृदयग्राहीः स्पर्शः आसीत्।

(ख) रामः लवकुशौ कुत्र उपवेशयितुम् कथयति?

उत्तरम्: सिंहासने अङ्कव्यवहितं उपवेशयितुम् कथयति।

(ग) बालभावात् हिमकरः कुत्र विराजते?

उत्तरम्: पशुपतेः मस्तके केतकच्छदत्वेन विराजते।

(घ) कुशलवयोः वंशस्य कर्त्ता कः?

उत्तरम्: सहस्रदीधितिः (सूर्यः)।

(ङ) कुशलवयोः मातरं वाल्मीकिः केन नाम्ना आह्वयति?

उत्तरम्: वधूः इति नाम्ना।


प्रश्न 1: कुशलवौ रामम् उपसृत्य किं कुर्वन्ति?

उत्तरम्: कुशलवौ रामम् उपसृत्य प्रणमतः।

प्रश्न 2: रामः कुशलवयोः कण्ठाश्लेषं किमर्थं अर्हितवान्?

उत्तरम्: रामः आत्मीयस्नेहेन कण्ठाश्लेषं तयोः अर्हितवान्, यः तस्य हृदयग्राहीः स्पर्शः जातः।

प्रश्न 3: सिंहासने उपवेशनं कुशलवौ किमर्थं न इच्छतः?

उत्तरम्: कुशलवौ राजासनं इति ज्ञात्वा तत्र उपवेशनं न युक्तम् इति मन्येते।

प्रश्न 4: रामः कुशलवौ कुत्र उपवेशयति?

उत्तरम्: रामः तौ अङ्कव्यवहितं सिंहासने उपवेशयति।

प्रश्न 5: कुशलवयोः रूपं किम् वर्णितं रामेण?

उत्तरम्: रामेण तयोः समरूपः शरीरसन्निवेशः, समानं वयश्च इति वर्णितम्।

प्रश्न 6: लवकुशौ कस्य वंशे जातौ इति स्वयं कथयतः?

उत्तरम्: लवः स्ववंशस्य कर्तारं सहस्रदीधितिं (सूर्यम्) इति कथयति।

प्रश्न 7: वाल्मीकिः कुशलवयोः गुरुः केन कारणेन भवति?

उत्तरम्: उपनयन-उपदेशेन वाल्मीकिः तयोः गुरुः भवति।

प्रश्न 8: कुशलवयोः पितुः नाम तपोवने किमर्थं न व्यवह्रियते?

उत्तरम्: तस्मिन् तपोवने तस्य नाम न कश्चित् व्यवहरति, एषा तस्य माहात्म्यस्य सूचिका।

प्रश्न 9: लवः जनन्याः द्वे नाम्नी कथं कथयति?

उत्तरम्: लवः कथयति—"तपोवनवासिनो देवी इति, वाल्मीकिः वधूः इति"।

प्रश्न 10: रामः कुशलवयोः रामायणगानं किमर्थं श्रोतुमिच्छति?

उत्तरम्: रामः तयोः काव्यं पुराणकविना रचितं सन्दर्भयुक्तं च इति ज्ञात्वा तद् श्रोतुम् इच्छति, यः श्रोतारं पुनाति च रमयति च।