MSBSHSE Class 11 History Books Solution | Maharashtra MSBSHSE Class 11 History lesson 12 Answer 2025-2026 |

Chapter-12                                  सहर्ष स्वीकारा है

प्र.1. भारतातून चीनमध्ये बौद्ध धर्माचा प्रसार कधी सुरू झाला?

उ: भारतातून चीनमध्ये बौद्ध धर्माचा प्रसार इसवी सनाच्या पहिल्या शतकापासून सुरू झाला. त्या काळात भारत आणि चीन यांच्यात व्यापारी व सांस्कृतिक संबंध प्रस्थापित झाले होते. या माध्यमातून भारतीय भिक्षूंनी आणि प्रवाशांनी चीनमध्ये बौद्ध तत्त्वज्ञान पोहोचवले.

प्र.2. त्या काळात चीनमध्ये कोणते राजघराणे सत्तेवर होते?

उ: त्या काळात चीनमध्ये हान राजघराणे सत्तेवर होते. हान वंश हे चीनच्या सुवर्णकाळासाठी ओळखले जाते. त्यांच्या काळात व्यापार, कला, आणि धर्म यांचा मोठा विकास झाला.

प्र.3. हान राजघराण्याचा विस्तार कुठपर्यंत झाला होता?

उ: हान राजघराण्याचा विस्तार मध्य आशियापर्यंत झाला होता. यामुळे भारताशी सांस्कृतिक आणि धार्मिक संपर्क वाढला. हान साम्राज्याच्या या विस्तारामुळे “रेशीम मार्ग” सुरक्षित झाला.

प्र.4. हान राजघराण्याचे वर्चस्व कोणत्या मार्गावर होते?

उ: हान राजघराण्याचे वर्चस्व प्रसिद्ध “रेशीम मार्गा”वर होते, जो भारत, मध्य आशिया आणि चीन यांना जोडणारा महत्त्वाचा व्यापारी मार्ग होता. या मार्गाने वस्तूंबरोबरच विचार आणि संस्कृतींचाही आदानप्रदान झाला.

प्र.5. ‘मिंग-ती’ कोण होता?

उ: ‘मिंग-ती’ हा हान राजघराण्याचा दुसरा सम्राट होता. त्याला भारतातील बौद्ध धर्माची खूप जिज्ञासा होती, म्हणून त्याने भारतात प्रतिनिधी पाठवले.

प्र.6. मिंग-तीने कोणत्या उद्देशाने प्रतिनिधी पाठवले?

उ: मिंग-तीने भारतातील बौद्ध धर्माविषयी माहिती मिळवण्यासाठी प्रतिनिधी पाठवले. त्याला बौद्ध तत्त्वज्ञान चीनमध्ये आणायचे होते.

प्र.7. मिंग-तीच्या प्रतिनिधीबरोबर कोणते दोन भारतीय भिक्षू गेले?

उ: त्या प्रतिनिधीबरोबर दोन भारतीय भिक्षू — कश्यप मातंग आणि धर्मरक्ष — चीनमध्ये गेले. त्यांनी चीनमध्ये बौद्ध धर्माची पायाभरणी केली.

प्र.8. हे दोन्ही भिक्षू चीनमध्ये कधी पोचले?

उ: हे दोन्ही भिक्षू इसवी सन ६७ च्या सुमारास चीनमध्ये पोचले. हा प्रसंग चीनमधील बौद्ध इतिहासातील प्रारंभबिंदू मानला जातो.

प्र.9. त्यांनी बौद्ध ग्रंथ कशावरून नेले?

उ: त्यांनी बौद्ध ग्रंथ पांढऱ्या घोड्यांवरून नेले. त्यामुळे त्यांना “White Horse Monks” असे संबोधले जाते.

प्र.10. त्यांनी बौद्ध ग्रंथांचा काय केला?

उ: त्यांनी हे ग्रंथ चिनी भाषेत अनुवादित केले, ज्यामुळे चिनी लोकांना बौद्ध धर्म समजणे सोपे झाले.

प्र.11. त्यांच्या सन्मानार्थ चीनमध्ये कोणते मंदिर बांधले गेले?

उ: त्यांच्या सन्मानार्थ “व्हाइट हॉर्स टेंपल” (White Horse Temple) नावाचे मंदिर बांधले गेले.

प्र.12. हे मंदिर का महत्त्वाचे आहे?

उ: हे मंदिर चीनमधील पहिले बौद्ध मंदिर मानले जाते. त्यामुळे ते ऐतिहासिक व धार्मिक दृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

प्र.13. हान राजसत्तेनंतर चीनमध्ये काय झाले?

उ: हान सत्तेनंतर चीनमध्ये राजकीय विघटन आणि अशांततेचा काळ सुरू झाला. तरीसुद्धा बौद्ध धर्माचे आकर्षण वाढत गेले.

प्र.14. त्या काळात बौद्ध धर्माची लोकप्रियता कशी होती?

उ: त्या काळात बौद्ध धर्माची लोकप्रियता झपाट्याने वाढली. राजे, सरदार आणि सामान्य लोक सर्वांनी त्याचा स्वीकार केला.

प्र.15. चीनचे यात्रेकरू कोणत्या ठिकाणी जाऊ लागले?

उ: चीनचे यात्रेकरू भारत आणि मध्य आशियातील बौद्ध केंद्रांना भेट देऊ लागले. या यात्रांमुळे ज्ञान आणि संस्कृतीचा प्रसार झाला.

प्र.16. कुमारजीव कोण होता?

उ: कुमारजीव हा चौथ्या शतकातील प्रसिद्ध बौद्ध भिक्षू आणि विद्वान होता. त्याचा जन्म काश्मीरमध्ये झाला होता.

प्र.17. कुमारजीवाने काय कार्य केले?

उ: कुमारजीवाने अनेक महत्त्वाचे बौद्ध ग्रंथ चिनी भाषेत अनुवादित केले. त्यामुळे बौद्ध विचार चीनच्या समाजात रुजले.

प्र.18. सहाव्या शतकात चीनमध्ये बौद्ध धर्माची स्थिती कशी होती?

उ: सहाव्या शतकात बौद्ध धर्म चीनमध्ये अत्यंत लोकप्रिय झाला होता. अनेक मंदिरे, विहार आणि शिक्षण केंद्रे निर्माण झाली.

प्र.19. चीनमध्ये कोणत्या दोन प्रमुख बौद्ध शाखा प्रस्थापित झाल्या होत्या?

उ: चीनमध्ये थेरवाद (हीनयान) आणि महायान या दोन प्रमुख शाखा प्रस्थापित झाल्या होत्या.

प्र.20. चीनमध्ये इस्लाम आणि ख्रिश्चन धर्मांचा प्रवेश कधी झाला?

उ: सातव्या शतकात चीनमध्ये इस्लाम आणि ख्रिश्चन धर्म यांचा प्रवेश झाला, पण त्यापूर्वी बौद्ध धर्म आधीच दृढ झाला होता.

प्र.21. बौद्ध धर्माविषयी आकर्षण असलेला मोंगल शासक कोण होता?

उ: कुबलाई खान हा मोंगल शासक बौद्ध धर्माविषयी आकर्षित होता. त्याने बौद्ध धर्माचा प्रचार केला.

प्र.22. बौद्ध धर्माच्या प्रसारामुळे चिनी कलाशैलीत काय बदल झाला?

उ: बौद्ध धर्माच्या प्रभावामुळे चिनी कलाकारांनी गौतम बुद्ध आणि बोधिसत्त्वांच्या मूर्ती घडवण्यास सुरुवात केली. यामुळे शिल्पकलेला नवा आयाम मिळाला.

प्र.23. ही कलाशैली कुठे उदयास आली?

उ: ही कलाशैली चीनच्या झिंजियांग प्रांतात उदयास आली, जिथे भारत आणि चीन यांचा सांस्कृतिक संगम झाला.

प्र.24. त्या कलाशैलीला काय म्हणतात?

उ: या कलाशैलीला “सेंरेंडियन” (Serendian) कलाशैली म्हणतात.

प्र.25. सेंरेंडियन कलाशैलीवर कोणत्या शैलीचा प्रभाव आहे?

उ: सेंरेंडियन कलाशैलीवर भारतातील गांधार शैलीचा प्रभाव स्पष्टपणे दिसतो.

प्र.26. सेंरेंडियन शैलीत कोणकोणत्या कलाशैलींचे मिश्रण आहे?

उ: या शैलीत ग्रीक, पर्शियन आणि चिनी कलाशैलींचे सुंदर मिश्रण आहे.

प्र.27. चीनमध्ये कोणते बौद्ध मंदिरांचे वैशिष्ट्य होते?

उ: चीनमधील बौद्ध मंदिरांचे वैशिष्ट्य म्हणजे लाकडी बहुमजली पॅगोडे. हे उंच आणि कलात्मक रचना असलेले असत.

प्र.28. पॅगोडा आणि भारतीय स्तूपामध्ये काय साम्य आहे?

उ: पॅगोड्यांच्या वरच्या धातूच्या दांडीवरील कड्या भारतीय स्तूपावरील छत्रीसारख्या दिसतात, त्यामुळे त्यांच्यात धार्मिक व स्थापत्य साम्य आहे.

प्र.29. चीनमध्ये भारतीय बौद्ध कलेचा प्रभाव कोणत्या रूपात दिसतो?

उ: चीनमध्ये भारतीय बौद्ध कलेचा प्रभाव कोरीव लेण्या, शिल्पकला आणि चित्रकलेच्या माध्यमातून दिसतो.

प्र.30. चीनमधील प्रसिद्ध बौद्ध लेण्यांचे स्थळ कोणते आहे?

उ: चीनमधील प्रसिद्ध बौद्ध लेण्यांचे स्थळ म्हणजे डुनहुआंग येथील मोगाओ लेणी. या लेण्यांना युनेस्कोने जागतिक वारसा स्थळाचा दर्जा दिला आहे.

Answer by Dimpee Bora