MSBSHSE Class 6 History Chapter 2 Answer | Maharashtra MSBSHSE Class 6 History Lesson 2 Answer 2025-2026 |

 Chapter- 2                                इतिहासाची साधने

१. कामकाजाचे वृत्तान्त लिहून ठेवण्याची पद्धत कधी सुरू झाली?

उत्तर: मानवाने जेव्हा लिखाणाची साधने आणि लिपी विकसित केली, तेव्हा कामकाजाचे वृत्तान्त लिहून ठेवण्याची पद्धत सुरू झाली. सुरुवातीला माहिती तोंडी परंपरेने दिली जात होती; पण लेखनामुळे प्रशासन, व्यवहार आणि इतिहास सुरक्षित ठेवणे शक्य झाले.

२. प्राचीन काळात राजे आपल्या आज्ञा कुठे कोरून ठेवत असत?

उत्तर: प्राचीन काळात राजे आपल्या आज्ञा दगडांवर किंवा तांब्याच्या पत्र्यांवर कोरून ठेवत असत. यामुळे त्या आज्ञा दीर्घकाळ टिकून राहात आणि जनतेपर्यंत पोहोचत.

३. दगडांवर कोरलेल्या लेखांना काय म्हणतात?

उत्तर: दगडांवर कोरलेल्या लेखांना शिलालेख म्हणतात. हे शिलालेख राजकीय, धार्मिक आणि सामाजिक माहिती देतात.

४. तांब्याच्या पत्र्यांवर कोरलेल्या लेखांना काय म्हणतात?

उत्तर: तांब्याच्या पत्र्यांवर कोरलेल्या लेखांना ताम्रपट म्हणतात. यामध्ये दानपत्रे, जमिनीचे हक्क आणि राजाज्ञा नमूद असतात.

५. कालांतराने कोणते साहित्यप्रकार निर्माण झाले?

उत्तर: कालांतराने धार्मिक, सामाजिक ग्रंथ, नाटके, काव्ये, प्रवासवर्णने आणि शास्त्रीय लेखन निर्माण झाले. या साहित्यामुळे समाजजीवनाचा सर्वांगीण अभ्यास होतो.

६. या साहित्याचा इतिहास अभ्यासासाठी कसा उपयोग होतो?

उत्तर: या साहित्यामुळे त्या काळातील समाजरचना, राजकारण, अर्थव्यवस्था व संस्कृती यांची माहिती मिळते, म्हणून इतिहास अभ्यासासाठी ते महत्त्वाचे ठरते.

७. इतिहासाच्या लिखित साधनांचा अर्थ काय?

उत्तर: इतिहास समजण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या सर्व प्रकारच्या लिखित पुराव्यांना इतिहासाची लिखित साधने म्हणतात.

८. भूर्जपत्र म्हणजे काय?

उत्तर: भूर्ज वृक्षाच्या सालीपासून बनवलेले लेखनसाधन म्हणजे भूर्जपत्र. प्राचीन काळात त्यावर ग्रंथ लिहिले जात.

९. भूर्ज वृक्ष कुठे आढळतो?

उत्तर: भूर्ज वृक्ष प्रामुख्याने काश्मीर आणि हिमालयीन प्रदेशात आढळतो.

१०. प्राचीन भारताचा कालखंड कोणता मानला जातो?

उत्तर: अश्मयुगापासून इसवी सनाच्या आठव्या शतकापर्यंतचा कालखंड प्राचीन भारताचा मानला जातो.

११. अश्मयुगाविषयी माहिती कुठून मिळते?

उत्तर: अश्मयुगाविषयी माहिती प्रामुख्याने पुरातत्त्वीय उत्खननांतून मिळते, जसे दगडी अवजारे आणि गुहाचित्रे.

१२. अश्मयुगात लिपी विकसित झाली होती का?

उत्तर: नाही, अश्मयुगात लिपीचा विकास झालेला नव्हता; त्यामुळे लिखित साधने उपलब्ध नाहीत.

१३. इ.स.पू. १५०० नंतरच्या इतिहासाची माहिती कुठून मिळते?

उत्तर: इ.स.पू. १५०० नंतरची माहिती वेदवाङ्मयातून मिळते.

१४. वेद सुरुवातीला कसे जतन केले गेले?

उत्तर: वेद सुरुवातीला मुखोद्गत पद्धतीने, म्हणजे पाठांतर करून जतन केले गेले.

१५. मुखोद्गत परंपरेचा अर्थ काय?

उत्तर: पाठ करून तोंडाने पुढे सांगण्याची परंपरा म्हणजे मुखोद्गत परंपरा.

१६. वेदांचे लेखन कधी झाले?

उत्तर: कालांतराने, लेखनसाधने विकसित झाल्यानंतर वेदांचे लेखन करण्यात आले.

१७. वेदवाङ्मयाचे इतिहासातील महत्त्व काय?

उत्तर: वेदवाङ्मयामुळे प्राचीन भारतीय समाज, धर्म आणि संस्कृती यांची माहिती मिळते.

१८. वेदवाङ्मयात कोणकोणते ग्रंथ समाविष्ट आहेत?

उत्तर: ब्राह्मणग्रंथ, उपनिषदे आणि आरण्यके यांचा समावेश वेदवाङ्मयात होतो.

१९. प्राचीन भारतातील महाकाव्ये कोणती?

उत्तर: रामायण आणि महाभारत ही प्राचीन भारतातील दोन प्रमुख महाकाव्ये आहेत.

२०. कोणते धार्मिक ग्रंथ इतिहासाची साधने आहेत?

उत्तर: जैन आणि बौद्ध ग्रंथ इतिहासाची महत्त्वाची साधने मानली जातात.

२१. परकीय प्रवाशांचे प्रवासवर्णन महत्त्वाचे का आहे?

उत्तर: परकीय प्रवाशांच्या लेखनातून त्या काळातील भारताचे सामाजिक व आर्थिक चित्र समजते.

२२. पुरातत्त्वीय उत्खननांतून काय सापडते?

उत्तर: उत्खननांतून नाणी, भांडी, अवजारे, मूर्ती इत्यादी सापडतात.

२३. इतिहास लेखन करताना काळजी का घ्यावी लागते?

उत्तर: कारण प्रत्येक पुरावा पूर्णपणे खरा असेलच असे नाही; त्यामुळे चिकित्सक दृष्टिकोन आवश्यक असतो.

२४. लिखित पुराव्याची छाननी कशासाठी करतात?

उत्तर: पुरावा खरा आणि विश्वासार्ह आहे की नाही हे तपासण्यासाठी छाननी केली जाते.

२५. लिखित पुराव्याबाबत कोणते प्रश्न विचारावे लागतात?

उत्तर: कोणी लिहिले, का लिहिले आणि केव्हा लिहिले—हे प्रश्न महत्त्वाचे असतात.

२६. इतिहास-लेखनात चिकित्सेला महत्त्व का आहे?

उत्तर: चुकीचे निष्कर्ष टाळण्यासाठी चिकित्सक विचार आवश्यक असतो.

२७. विविध साधनांची पडताळणी का करावी लागते?

उत्तर: निष्कर्ष अधिक अचूक आणि विश्वासार्ह ठरावेत म्हणून.

२८. जुने नाणे सापडल्यास योग्य कृती कोणती?

उत्तर: ते नाणे वस्तुसंग्रहालयात जमा करणे ही योग्य कृती आहे.

२९. वस्तुसंग्रहालयात नाणे का द्यावे?

उत्तर: तेथे नाण्याचे जतन, अभ्यास आणि संरक्षण योग्य पद्धतीने केले जाते.

३०. या पाठातून काय शिकायला मिळते?

उत्तर: इतिहास समजण्यासाठी विविध साधनांचा योग्य, चिकित्सक आणि जबाबदार वापर करणे आवश्यक आहे.

Answer by Dimpee Bora