MSBSHSE Class 6 History Chapter 4 Answer | Maharashtra MSBSHSE Class 6 History Lesson 4 Answer 2025-2026 |

 Chapter- 4                       वैदिक संस्कृती

1. वैदिक काळातील प्रमुख व्यवसाय कोणता होता?

उत्तर: वैदिक काळातील लोकांचे मुख्य उपजीविकेचे साधन शेती होते. बहुसंख्य लोक शेतीवर अवलंबून होते. पिकांची लागवड, त्यांची निगा राखणे आणि उत्पादन मिळवणे हा जीवनाचा मुख्य आधार होता.

2. शेतीसाठी कोणते साधन वापरले जात होते?

उत्तर: वैदिक काळात शेतीसाठी अनेक बैल जुंपलेल्या नांगराचा वापर केला जात असे. नांगराच्या साहाय्याने जमिनीची मशागत करून पेरणी केली जात होती.

 3.नांगराला कोणत्या धातूचा फाळ बसवला जात असे?

उत्तर: नांगराला लोखंडाचा फाळ बसवला जात असे. यामुळे जमीन खोलवर नांगरली जाई आणि उत्पादनात वाढ होत असे.

 4.अथर्ववेदात कोणत्या शेतीविषयक गोष्टींचा उल्लेख आहे?

उत्तर: अथर्ववेदामध्ये पिकांवर पडणारी कीड, पिकांचा नाश करणारे प्राणी आणि त्यावरचे उपाय यांचा सविस्तर उल्लेख आढळतो. यावरून त्या काळातील शेतीविषयक ज्ञान स्पष्ट होते.

5. खत म्हणून कोणता पदार्थ वापरला जात असे?

उत्तर: वैदिक काळात शेणाचा उपयोग खत म्हणून केला जात असे. यामुळे जमिनीची सुपीकता वाढत असे आणि उत्पादन सुधारत असे.

 6. वैदिक काळात कोणत्या प्राण्यांना विशेष महत्त्व होते?

उत्तर: घोडा, गाय-बैल आणि कुत्रा या प्राण्यांना विशेष महत्त्व होते. गाय-बैल शेतीसाठी, घोडा युद्ध व प्रवासासाठी, तर कुत्रा घराच्या सुरक्षेसाठी वापरला जात असे.

7. गाईंना विशेष किंमत का होती?

उत्तर: गाईंचा विनिमयासाठी वापर होत असल्यामुळे त्यांना विशेष किंमत होती. गाई संपत्तीचे प्रतीक मानल्या जात.

8. गाई चोरीपासून वाचवण्यासाठी काय केले जात असे?

उत्तर: गाई चोरीला जाऊ नयेत म्हणून त्यांची विशेष काळजी घेतली जात असे. त्यांचे रक्षण करणे हे महत्त्वाचे कर्तव्य मानले जात होते.

9. घोड्याचे महत्त्व काय होते?

उत्तर: घोडा हा अतिशय वेगवान प्राणी असल्यामुळे युद्ध, रथयुद्ध आणि दळणवळणासाठी महत्त्वाचा होता. घोड्यामुळे सैन्य अधिक सक्षम झाले.

10. वैदिक लोक घोड्याचा कसा उपयोग करत?

उत्तर: वैदिक लोक घोड्याला माणसाळवून रथाला जोडत असत. रथांचा वापर युद्ध, प्रवास आणि समारंभांमध्ये केला जात असे.

11. वैदिक रथांच्या चाकांची रचना कशी होती?

उत्तर: वैदिक रथांची चाके आऱ्यांची होती. ही रचना हलकी व मजबूत असल्यामुळे रथ वेगाने चालू शकत.

12. घोड्याला संस्कृतमध्ये काय म्हणतात?

उत्तर: संस्कृत भाषेत घोड्याला ‘अश्व’ असे म्हणतात.

13. ‘अश्वशक्ती’ म्हणजे काय?

उत्तर: एखाद्या इंजिनचा वेग किंवा शक्ती मोजण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या एककाला ‘अश्वशक्ती’ (Horse Power) असे म्हणतात.

14. शेती-पशुपालनाव्यतिरिक्त कोणते व्यवसाय होते?

उत्तर: शेती आणि पशुपालनाव्यतिरिक्त व्यापारी, कारागीर इत्यादी व्यवसाय विकसित झाले होते. हे लोक समाजाचे महत्त्वाचे घटक होते.

15. कारागीर व व्यापारी कोणत्या नावाने ओळखले जात?

उत्तर: कारागीर व व्यापारी ‘श्रेणी’ या नावाने ओळखले जात. त्या श्रेणींचे स्वतःचे नियम व परंपरा होत्या.

 16. श्रेणींच्या यज्ञविधींचे स्वरूप कसे होते?

उत्तर: श्रेणींचे यज्ञविधी साधे असत. ते मोठ्या खर्चिक विधींऐवजी साधेपणावर भर देत.

 17. राजाचा उत्पन्नातील वाटा काय म्हणत?

उत्तर: राजाचा उत्पन्नातील वाटा ‘भाग’ म्हणून ओळखला जात असे. हा कराच्या स्वरूपात गोळा केला जात असे.

 18. राजाचा भाग गोळा करणाऱ्यास काय म्हणत?

उत्तर: राजाचा भाग गोळा करणाऱ्या अधिकाऱ्याला ‘भागदुघ’ असे म्हणत.

19.  राजाला मार्गदर्शन करणाऱ्या संस्था कोणत्या होत्या?

उत्तर: सभा, समिती, विदथ आणि जन या चार संस्था राजाला मार्गदर्शन करत. या संस्था लोकशाही स्वरूपाच्या होत्या.

20. या संस्थांमध्ये कोण सहभागी होत?

उत्तर: या संस्थांमध्ये राज्यातील सामान्य लोक सहभागी होत. त्यामुळे जनतेचा सहभाग राज्यकारभारात होता.

 21. कोणत्या संस्थांमध्ये स्त्रियांचाही सहभाग होता?

उत्तर: सभा आणि विदथ या संस्थांमध्ये स्त्रियांचाही सहभाग होता. यावरून स्त्रियांचे सामाजिक स्थान स्पष्ट होते.

22. गावाच्या प्रमुखाला काय म्हणत?

उत्तर: गावाच्या प्रमुखाला ‘विश्पति’ असे म्हणत.

23. अनेक ‘विश्’ मिळून काय तयार होत असे?

उत्तर: अनेक ‘विश्’ मिळून ‘जन’ तयार होत असे.

24. जन एखाद्या प्रदेशात स्थिर झाल्यावर त्याला काय म्हणत?

उत्तर: जन जेव्हा एखाद्या विशिष्ट प्रदेशात स्थिरावत, तेव्हा त्या प्रदेशाला ‘जनपद’ असे म्हणत.

25. जनाचा प्रमुख कोण होता?

उत्तर: जनाचा प्रमुख ‘नृप’ किंवा ‘राजा’ असे ओळखला जात असे.

26. राजाची प्रमुख कर्तव्ये कोणती होती?

उत्तर: प्रजेचे रक्षण करणे, कर गोळा करणे आणि उत्तम राज्यकारभार करणे ही राजाची प्रमुख कर्तव्ये होती.

27. राजाला मदत करण्यासाठी काय व्यवस्था होती?

उत्तर: राज्यकारभार सुरळीत चालवण्यासाठी राजाने विविध अधिकारी नेमलेले असत.

28. विशेष महत्त्वाचे अधिकारी कोण होते?

उत्तर: पुरोहित आणि सेनापती हे विशेष महत्त्वाचे अधिकारी होते. पुरोहित धार्मिक कार्य पाहत, तर सेनापती सैन्याचे नेतृत्व करत.

29. पुढे कोणते धार्मिक वाङ्मय निर्माण झाले?

उत्तर: वैदिक काळानंतर स्मृती आणि पुराणे हे धार्मिक वाङ्मय निर्माण झाले.

30. कोणत्या धार्मिक प्रवाहाला पुढे ‘हिंदू’ असे नाव पडले?

उत्तर: वेद, स्मृती, पुराणे आणि स्थानिक लोकधारणा यांच्या आधारे निर्माण झालेल्या धार्मिक प्रवाहाला पुढे ‘हिंदू’ असे नाव देण्यात आले.

Answer by Dimpee Bora