MSBSHSE Class 7 History Chapter 10 Answer | Maharashtra MSBSHSE Class 7 History Lesson 10 Answer 2025-2026 |

 Chapter- 10                  मराठ्यांच्या सत्तेचा विस्तार

प्र.1: औरंगजेब बादशाहाच्या मृत्यूनंतर दिल्ली दरबारात कोणती परिस्थिती निर्माण झाली?

उ: औरंगजेब बादशाहाच्या मृत्यूनंतर मुघल साम्राज्यात केंद्रीय सत्ता कमकुवत झाली. दिल्ली दरबारात वारसाहक्कासाठी संघर्ष सुरू झाला. सरदारांमध्ये दुही, कटकारस्थानं व गोंधळ निर्माण झाला. या अस्थिर परिस्थितीचा फायदा इतर सत्तांनी, विशेषतः मराठ्यांनी, घेतला.

प्र.2: दिल्ली दरबारात कोणांचे वर्चस्व निर्माण झाले होते?

उ: औरंगजेबानंतर दिल्ली दरबारात सय्यिद बंधू — अब्दुल्ला (हसन) व हुसैन अली — यांचे वर्चस्व निर्माण झाले. ते मुघल बादशहांना सत्तेवर बसवणे व हटवणे इतके प्रभावी बनले होते.

प्र.3: सय्यिद बंधूंच्या मदतीने बाळाजीने कोणत्या सनदा मिळवल्या?

उ: सय्यिद बंधूंच्या मदतीने पेशवे बाळाजी विश्वनाथाने मुघल बादशहाकडून दख्खनच्या मुघल प्रदेशातून चौथाई व सरदेशमुखी वसूल करण्याच्या अधिकृत सनदा मिळवल्या.

प्र.4: चौथाई म्हणजे काय?

उ: चौथाई म्हणजे एखाद्या प्रदेशाच्या एकूण महसुली उत्पन्नाचा एक चतुर्थांश भाग. हा कर मराठे संरक्षणाच्या मोबदल्यात वसूल करत असत.

प्र.5: सरदेशमुखी म्हणजे काय?

उ: सरदेशमुखी म्हणजे महसुली उत्पन्नाचा एक दशांश भाग. हा कर मराठ्यांचा पारंपरिक हक्क मानला जात असे.

प्र.6: बाळाजी विश्वनाथानंतर पेशवेपदी कोणाची नेमणूक झाली?

उ: बाळाजी विश्वनाथाच्या मृत्यूनंतर त्यांचा मुलगा बाजीराव (पहिला) याची पेशवेपदी नेमणूक करण्यात आली.

प्र.7: पहिल्या बाजीरावाची पेशवेपदी नेमणूक केव्हा झाली?

उ: शाहू महाराजांनी इ.स. १७२० मध्ये पहिल्या बाजीरावाची पेशवेपदी नेमणूक केली.

प्र.8: पहिल्या बाजीरावाचा पेशवेपदाचा कालावधी किती होता?

उ: पहिल्या बाजीरावाचा पेशवेपदाचा कालावधी सुमारे वीस वर्षांचा होता. या काळात मराठा साम्राज्याचा मोठा विस्तार झाला.

प्र.9: शाहू महाराजांचा बाजीरावाच्या धोरणाला कसा पाठिंबा होता?

उ: शाहू महाराजांनी बाजीरावाच्या आक्रमक व विस्तारवादी धोरणाला पूर्ण पाठिंबा दिला. त्यामुळे बाजीरावाला उत्तर भारतात स्वारी करण्यास मोकळीक मिळाली.

प्र.10: माळवा प्रदेश भौगोलिकदृष्ट्या कुठे आहे?

उ: माळवा प्रदेश आजच्या मध्यप्रदेशातील एक महत्त्वाचा भाग असून तो उत्तर भारताच्या प्रवेशद्वारासारखा मानला जातो.

प्र.11: माळवा प्रदेश पूर्वी कोणाच्या ताब्यात होता?

उ: माळवा प्रदेश पूर्वी मुघल साम्राज्याच्या ताब्यात होता.

प्र.12: माळवा मोहिमेसाठी बाजीरावाने कोणाची नेमणूक केली?

उ: बाजीरावाने आपल्या भाऊ चिमाजी आप्पाच्या नेतृत्वाखाली मल्हारराव होळकर, राणोजी शिंदे व उदाजी पवार यांना माळव्यात पाठवले.

प्र.13: माळव्यात मराठ्यांनी काय साध्य केले?

उ: मराठ्यांनी माळव्यात आपली ठाणी मजबूत केली व मुघल सत्ता कमकुवत करून तेथे आपले वर्चस्व प्रस्थापित केले.

प्र.14: बुंदेलखंड म्हणजे कोणता प्रदेश होय?

उ: बुंदेलखंड हा आजच्या मध्यप्रदेश व उत्तरप्रदेशातील झाशी, पन्ना, सागर व आसपासचा प्रदेश होय.

प्र.15: बुंदेलखंडात स्वतंत्र राज्य कोणी स्थापन केले होते?

उ: छत्रसाल राजाने बुंदेलखंडात स्वतंत्र राज्य स्थापन केले होते.

प्र.16: बुंदेलखंडावर कोणी हल्ला केला?

उ: अलाहाबादचा मुघल सुभेदार महंमदखान बंगश याने बुंदेलखंडावर हल्ला केला.

प्र.17: बंगशाने छत्रसालावर काय परिणाम केला?

उ: बंगशाने छत्रसालाचा पराभव करून त्याला अडचणीत आणले.

प्र.18: छत्रसालाने कोणाची मदत मागितली?

उ: छत्रसालाने मराठ्यांचे पेशवे पहिला बाजीराव यांची मदत मागितली.

प्र.19: बाजीरावाने बुंदेलखंडात काय कारवाई केली?

उ: बाजीराव मोठी फौज घेऊन बुंदेलखंडात गेला व महंमदखान बंगशाचा पराभव केला.

प्र.20: बाजीरावाच्या विजयाचा काय परिणाम झाला?

उ: या विजयामुळे बुंदेलखंडात मराठ्यांचे वर्चस्व प्रस्थापित झाले व मराठ्यांचा दरारा वाढला.

प्र.21: छत्रसालाने बाजीरावाशी कसा व्यवहार केला?

उ: छत्रसालाने बाजीरावाचा मोठा सन्मान केला व मराठ्यांशी मैत्री दृढ केली.

प्र.22: माळवा व बुंदेलखंड मोहिमांचे ऐतिहासिक महत्त्व काय?

उ: या मोहिमांमुळे उत्तर भारतात मराठा साम्राज्याचा प्रभाव वाढला व मुघल सत्ता आणखी दुर्बल झाली.

प्र.23: पहिल्या बाजीरावाचे धोरण कसे होते?

उ: पहिल्या बाजीरावाचे धोरण आक्रमक, गतिमान व विस्तारवादी होते. “दिल्लीत मराठ्यांचा भगवा फडकवणे” हे त्याचे ध्येय होते.

प्र.24: मराठा साम्राज्याच्या विस्तारात बाजीरावाचे योगदान काय?

उ: बाजीरावाने माळवा व बुंदेलखंड जिंकून मराठा साम्राज्याचा उत्तर भारतात मोठ्या प्रमाणावर विस्तार केला.

प्र.25: पहिला बाजीराव हा इतिहासात कशासाठी ओळखला जातो?

उ: पहिला बाजीराव हा अजिंक्य योद्धा, कुशल सेनानी व मराठा साम्राज्याचा महान विस्तारक म्हणून इतिहासात ओळखला जातो.

Answer by Dimpee Bora