MSBSHSE Class 7 History Chapter 13 Answer | Maharashtra MSBSHSE Class 7 History Lesson 13 Answer 2025-2026 |

 Chapter- 13            महाराष्ट्रातील समाजजीवन

प्र.1: खेड्यापाड्यांत कोणते उत्सव भरायचे?

उ: त्या काळात खेड्यापाड्यांत मोठ्या उत्साहाने जत्रा भरायच्या. जत्रा हा गावाच्या सामाजिक व सांस्कृतिक जीवनाचा महत्त्वाचा भाग होता. जत्रांच्या निमित्ताने लोक एकत्र येत, देवदेवतांची पूजा केली जाई आणि मनोरंजनाचे विविध कार्यक्रम आयोजित केले जात.

प्र.2: जत्रेच्या वेळी कोणते खेळ आयोजित केले जात?

उ: जत्रेच्या वेळी कुस्त्यांचे फड भरत असत. या कुस्त्यांमधून मल्लांचे शौर्य, ताकद व कौशल्य दाखवले जाई. कुस्ती हा केवळ खेळ नसून आरोग्य व शिस्त यांचा प्रतीक मानला जात असे.

प्र.3: गुढीपाडवा हा सण कसा साजरा केला जात असे?

उ: गुढीपाडव्याच्या दिवशी प्रत्येक घरासमोर गुढी उभारली जात असे. गुढी ही विजय, समृद्धी व नववर्षाच्या शुभारंभाचे प्रतीक होती. हा सण आनंदाने व पारंपरिक पद्धतीने साजरा केला जात असे.

प्र.4: उत्सवांच्या वेळी कोणते मनोरंजनाचे कार्यक्रम होत असत?

उ: उत्सवांच्या वेळी नाचगाणी, डफावरची गाणी, तमाशा यांसारखे मनोरंजनाचे कार्यक्रम होत असत. या कार्यक्रमांमुळे लोकांचे दैनंदिन कष्ट विसरून आनंदी वातावरण निर्माण होत असे.

प्र.5: त्या काळातील लोकप्रिय करमणूक प्रकार कोणता होता?

उ: त्या काळातील सर्वांत लोकप्रिय करमणूक प्रकार तमाशा होता. तमाशामध्ये लोकगीत, नृत्य, विनोद व सामाजिक संदेश यांचा समावेश असे. ग्रामीण समाजात तमाशाला विशेष महत्त्व होते.

प्र.6: बैलपोळा हा सण कशाशी संबंधित आहे?

उ: बैलपोळा हा शेतकरी जीवनाशी निगडित सण आहे. या दिवशी शेतकरी आपल्या बैलांची पूजा करतात, कारण शेतीच्या कामात बैलांचे महत्त्व मोठे होते. हा सण कृतज्ञतेचे प्रतीक मानला जात असे.

प्र.7: त्या काळातील शिक्षणासाठी कोणत्या संस्था होत्या?

उ: त्या काळात शिक्षणासाठी पाठशाळा व मदरसा या संस्था होत्या. हिंदू समाजासाठी पाठशाळा, तर मुस्लिम समाजासाठी मदरसा कार्यरत होते.

प्र.8: घरातून कोणते शिक्षण दिले जात असे?

उ: लेखन, वाचन व हिशेबाचे प्राथमिक शिक्षण घरातून दिले जात असे. व्यवहारात उपयोगी पडेल असे शिक्षण देण्यावर भर होता.

प्र.9: व्यवहारात कोणती लिपी वापरली जात होती?

उ: व्यवहारात मोडी लिपीचा वापर केला जात असे. ही लिपी सरकारी कागदपत्रे, पत्रव्यवहार व हिशेबासाठी वापरली जात होती.

प्र.10: त्या काळात दळणवळणाचे मार्ग कोणते होते?

उ: त्या काळात घाटमार्ग, सडक आणि नद्यांवरील पूल हे प्रमुख दळणवळणाचे मार्ग होते. हे मार्ग व्यापार व प्रवासासाठी महत्त्वाचे होते.

प्र.11: प्रवास व वाहतूक कशा मार्गांनी चालत असे?

उ: प्रवास व वाहतूक जमिनीवरील रस्त्यांमार्गे तसेच नद्यांमार्गे चालत असे. नैसर्गिक साधनांवरच दळणवळण अवलंबून होते.

प्र.12: कोणत्या वस्तूंची वाहतूक केली जात असे?

उ: धान्य, कापड, वाणसामान यांसारख्या दैनंदिन वापरातील वस्तूंची वाहतूक मोठ्या प्रमाणावर केली जात असे.

प्र.13: मालवाहतुकीसाठी कोणते साधन वापरले जात असे?

उ: मालवाहतुकीसाठी बैलांचा मोठ्या प्रमाणावर उपयोग केला जात असे. बैलगाड्या हे प्रमुख वाहतुकीचे साधन होते.

प्र.14: मल्लखांब या खेळाचे महत्त्व काय होते?

उ: मल्लखांब हा शरीरसौष्ठव, ताकद व संतुलन वाढवणारा खेळ होता. सैनिक व तरुणांच्या शारीरिक तयारीसाठी तो उपयुक्त मानला जात असे.

प्र.15: त्या काळात कोणते दोन प्रमुख धर्म होते?

उ: त्या काळात हिंदू व मुस्लिम हे दोन प्रमुख धर्म होते. दोन्ही धर्मांचे अनुयायी समाजात एकत्र राहत होते.

प्र.16: छत्रपती शिवाजी महाराजांचे धार्मिक धोरण कसे होते?

उ: छत्रपती शिवाजी महाराजांचे धार्मिक धोरण अत्यंत उदार व सहिष्णु होते. त्यांनी सर्व धर्मांना समान आदर दिला.

प्र.17: धार्मिक बाबतीत लोकांकडून काय अपेक्षित होते?

उ: प्रत्येकाने आपल्या धर्माप्रमाणे वागावे व इतरांवर धर्माची सक्ती करू नये, अशी विचारधारा समाजात होती.

प्र.18: धार्मिक संस्थांना सरकारकडून कोणती मदत मिळत असे?

उ: पाठशाळा, देवळे, मदरसा व मशिदींना सरकारकडून देणग्या दिल्या जात असत, ज्यामुळे धार्मिक सलोखा टिकून राहिला.

प्र.19: लोक एकमेकांच्या सणांमध्ये कसा सहभाग घेत असत?

उ: हिंदू व मुस्लिम दोन्ही धर्मांचे लोक एकमेकांच्या सणांमध्ये आनंदाने सहभागी होत असत, यामुळे सामाजिक ऐक्य वाढले.

प्र.20: त्या काळातील प्रचलित पंथ कोणते होते?

उ: वारकरी, महानुभाव, दत्त, नाथ व रामदासी हे पंथ त्या काळात प्रचलित होते आणि समाजाच्या धार्मिक जीवनावर त्यांचा प्रभाव होता.

प्र.21: वारकरी पंथाचे वैशिष्ट्य काय होते?

उ: भक्ती, नामस्मरण, साधेपणा व समतेचा संदेश देणे हे वारकरी पंथाचे वैशिष्ट्य होते.

प्र.22: समाजजीवनात उत्सवांचे महत्त्व काय होते?

उ: उत्सवांमुळे समाजात आनंद, एकोपा व सामाजिक एकात्मता निर्माण होत असे.

प्र.23: तमाशाचे सामाजिक महत्त्व काय होते?

उ: तमाशामुळे लोकांचे मनोरंजन होत असे तसेच लोककला व लोकसंस्कृती जपली जात असे.

प्र.24: शिक्षणपद्धतीचे स्वरूप कसे होते?

उ: शिक्षणपद्धती साधी, व्यवहाराभिमुख व नैतिक मूल्यांवर आधारित होती.

प्र.25: मोडी लिपीचा उपयोग कशासाठी होत असे?

उ: मोडी लिपीचा उपयोग सरकारी आदेश, पत्रव्यवहार व व्यापारासाठी केला जात असे.

प्र.26: त्या काळातील दळणवळण कशावर अवलंबून होते?

उ: दळणवळण नैसर्गिक मार्ग, बैल व नद्यांवर अवलंबून होते.

प्र.27: धार्मिक सहिष्णुतेचे उदाहरण उताऱ्यात कसे दिसते?

उ: सर्व धर्मांना समान वागणूक, धार्मिक संस्थांना देणग्या व सणांतील सहभागातून धार्मिक सहिष्णुता दिसते.

प्र.28: समाजात करमणुकीची साधने कोणती होती?

उ: नाचगाणी, डफ, तमाशा, कुस्त्या ही समाजातील प्रमुख करमणुकीची साधने होती.

प्र.29: त्या काळातील ग्रामीण जीवनाचे स्वरूप कसे होते?

उ: ग्रामीण जीवन साधे, उत्सवप्रधान, धार्मिक व सामूहिक स्वरूपाचे होते.

प्र.30: दिलेल्या उताऱ्याचा मुख्य आशय काय आहे?

उ: दिलेल्या उताऱ्यात त्या काळातील ग्रामीण समाजजीवन, उत्सव, शिक्षणपद्धती, दळणवळण व धार्मिक सहिष्णुता यांचे सविस्तर वर्णन केले आहे.

Answer by Dimpee Bora