MSBSHSE Class 7 History Chapter 3 Answer | Maharashtra MSBSHSE Class 7 History Lesson 3 Answer 2025-2026 |

 Chapter- 3                       धार्मिक समन्वय

१. महानुभाव पंथाची स्थापना कोणी व कधी केली?

उत्तर:

महानुभाव पंथाची स्थापना तेराव्या शतकात महाराष्ट्रात चक्रधरस्वामींनी केली. हा पंथ मुख्यतः कृष्णभक्तीवर आधारित होता. या पंथाने समता, शुद्ध आचरण, वैराग्य व भक्तीभाव यांचा पुरस्कार केला. जात-पात, उच्च-नीच भेद न मानता सर्वांना समान स्थान देणे हे महानुभाव पंथाचे महत्त्वाचे वैशिष्ट्य होते.

२. चक्रधरस्वामींचे गुरू कोण होते?

उत्तर:

श्रीगोविंदप्रभू हे चक्रधरस्वामींचे गुरू होते. त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली चक्रधरस्वामींनी धार्मिक चिंतन केले आणि पुढे महानुभाव पंथाचा प्रसार केला. गुरू-शिष्य परंपरेला या पंथात विशेष महत्त्व होते.

३. चक्रधरस्वामींच्या शिष्यवर्गाची वैशिष्ट्ये काय होती?

उत्तर:

चक्रधरस्वामींच्या शिष्यवर्गात सर्व जाती-जमातींतील स्त्री व पुरुष यांचा समावेश होता. समाजातील वंचित घटकांनाही त्यांनी आपल्या पंथात स्थान दिले. त्यामुळे महानुभाव पंथ हा समतावादी पंथ म्हणून ओळखला जातो.

४. चक्रधरस्वामी समतेचे पुरस्कर्ते कसे होते?

उत्तर:

चक्रधरस्वामींनी जात, धर्म, लिंग किंवा सामाजिक दर्जा यावर आधारित कोणताही भेद मान्य केला नाही. सर्व मानव समान आहेत, अशी त्यांची भूमिका होती. त्यांच्या शिकवणीतून सामाजिक समतेचा संदेश प्रसारित झाला.

५. चक्रधरस्वामींनी धार्मिक समन्वयाचा उपदेश कसा केला?

उत्तर:

चक्रधरस्वामींनी हिंदू व मुस्लिम या दोन्ही धर्मांच्या तीर्थक्षेत्रांना भेटी दिल्या. त्यांनी मक्केलाही भेट दिली. यावरून भक्तीभाव सर्वत्र समान असतो, हे त्यांनी प्रत्यक्ष कृतीतून दाखवून दिले. त्यामुळे धार्मिक समन्वयाचा संदेश समाजात पोहोचला.

६. चक्रधरस्वामींच्या शिकवणीतील मुख्य तत्त्वे कोणती?

उत्तर:

सर्वांशी समान वागणूक, शुद्ध आचरण, भक्तीभाव, वैराग्य आणि धार्मिक समन्वय ही चक्रधरस्वामींच्या शिकवणीतील प्रमुख तत्त्वे होती. त्यांनी नैतिक व सदाचारपूर्ण जीवन जगण्यावर भर दिला.

७. संत शेख महंमद यांचे समन्वय दर्शवणारे वचन कोणते?

उत्तर:

“शेख महंमद अविंध । त्याचे हृदयी गोविंद ।।”

हे वचन हिंदू-मुस्लिम धार्मिक समन्वयाचे सुंदर उदाहरण आहे. यातून सर्व धर्मांचा अंतिम उद्देश एकच आहे, हा संदेश मिळतो.

८. गुरुनानक कोण होते?

उत्तर:

गुरुनानक हे शीख धर्माचे संस्थापक आणि पहिले गुरू होते. त्यांनी कर्मकांड, अंधश्रद्धा आणि धार्मिक भेदभाव यांना विरोध केला. मानवता, प्रेम आणि सेवा हाच खरा धर्म आहे, असा त्यांनी उपदेश केला.

९. गुरुनानकांच्या कार्याचे महत्त्व काय आहे?

उत्तर:

गुरुनानकांनी सर्व मानव समान आहेत, असा संदेश दिला. त्यांनी धार्मिक ऐक्य, सामाजिक समता आणि बंधुभाव यांचा पुरस्कार केला. त्यांच्या विचारांमुळे समाजात धार्मिक समन्वय वाढीस लागला.

१०. शीख धर्मात ‘गुरुग्रंथसाहिब’चे स्थान स्पष्ट करा.

उत्तर:

दहावे शीख गुरू गुरु गोविंदसिंग यांच्या आज्ञेनुसार ‘गुरुग्रंथसाहिब’ या धर्मग्रंथालाच शीख धर्माचा अंतिम गुरू मानले जाते. त्यामुळे शीख धर्मात ग्रंथपूजेची परंपरा निर्माण झाली.

११. सुफी पंथ म्हणजे काय?

उत्तर:

सुफी पंथ हा इस्लाममधील एक भक्तीप्रधान पंथ आहे. परमेश्वर प्रेममय असून प्रेम व भक्तीच्या मार्गानेच त्याच्यापर्यंत पोहोचता येते, अशी सुफी संतांची श्रद्धा होती.

१२. सुफी संतांची मुख्य शिकवण कोणती होती?

उत्तर:

सर्व प्राणिमात्रांवर प्रेम करणे, साधे व संयमी जीवन जगणे, परमेश्वराचे चिंतन करणे आणि भक्तीमार्ग स्वीकारणे ही सुफी संतांची मुख्य शिकवण होती.

१३. प्रमुख सुफी संतांची नावे लिहा.

उत्तर:

ख्वाजा मोइनुद्दीन चिस्ती आणि शेख निझामुद्दीन अवलिया हे भारतातील थोर सुफी संत होते. त्यांच्या उपदेशाचा समाजावर मोठा प्रभाव पडला.

१४. सुफी संतांच्या कार्यामुळे समाजात कोणता परिणाम झाला?

उत्तर:

सुफी संतांच्या प्रेम, भक्ती व सहिष्णुतेच्या उपदेशामुळे हिंदू-मुस्लिम समाजात आपुलकी वाढली. धार्मिक द्वेष कमी होऊन सामाजिक ऐक्य निर्माण झाले.

१५. भक्ती चळवळीने मध्ययुगीन भारतात धार्मिक समन्वय कसा साधला?

उत्तर:

महानुभाव पंथ, गुरुनानकांचे विचार आणि सुफी संतांची शिकवण यांमुळे भक्ती, प्रेम, समता आणि मानवता यांचा संदेश समाजात पसरला. त्यामुळे विविध धर्मांतील लोकांमध्ये धार्मिक समन्वय आणि सलोखा निर्माण झाला.

Answer by Dimpee Bora