MSBSHSE Class 7 History Chapter 4 Answer | Maharashtra MSBSHSE Class 7 History Lesson 4 Answer 2025-2026 |

 Chapter- 4                 शिवपूर्वकालीन महाराष्ट्र

१. महाराजांवर चाल करून जाणाऱ्या सरदाराला कोणता किताब देण्यात आला?

उत्तर:

शिवाजी महाराजांवर चाल करून जाणाऱ्या सरदाराला आदिलशाही दरबाराकडून ‘सलाबतखान’ असा किताब देण्यात आला. हा किताब देऊन त्या सरदाराचा सन्मान करण्यात आला व महाराजांविरुद्ध मोहीम राबवण्याची जबाबदारी त्याच्यावर सोपवण्यात आली.

२. सिद्दी जौहरच्या मदतीस कोणकोण होते?

उत्तर:

सिद्दी जौहरच्या मदतीस रुस्तुम-इ-जमान, बाजी घोरपडे आणि अफजलखानाचा मुलगा फाजलखान हे सरदार होते. या सर्वांनी एकत्र येऊन शिवाजी महाराजांवर दबाव आणण्याचा प्रयत्न केला.

३. या परिस्थितीत शिवाजी महाराजांनी कोणत्या किल्ल्यावर आश्रय घेतला?

उत्तर:

आदिलशाही संकट वाढल्यावर शिवाजी महाराजांनी पन्हाळा किल्ल्यावर आश्रय घेतला. हा किल्ला सामरिकदृष्ट्या महत्त्वाचा व सुरक्षित असल्यामुळे महाराजांनी तेथे थांबणे पसंत केले.

४. पन्हाळा किल्ल्याचा वेढा किती काळ चालू होता?

उत्तर:

पन्हाळा किल्ल्याचा वेढा सुमारे पाच महिने चालू होता. या दीर्घ काळात महाराजांना अन्न, शस्त्रे आणि सैन्य यांचा तुटवडा जाणवू लागला.

५. पन्हाळा किल्ल्यावर कोणाचा वेढा होता?

उत्तर:

पन्हाळा किल्ल्यावर सिद्दी जौहरच्या सैन्याचा कडक वेढा होता. या वेढ्यामुळे महाराजांची हालचाल पूर्णपणे मर्यादित झाली होती.

६. वेढ्यातून बाहेर पडणे महाराजांसाठी का कठीण झाले होते?

उत्तर:

सिद्दी जौहरचे सैन्य संख्येने प्रचंड होते आणि किल्ल्याभोवती कडक पहारा होता. त्यामुळे थेट युद्ध करून किंवा सहज बाहेर पडणे महाराजांसाठी अशक्यप्राय झाले होते.

७. नेतोजी पालकरने काय प्रयत्न केला?

उत्तर:

नेतोजी पालकरने बाहेरून सिद्दी जौहरच्या सैन्यावर हल्ला करून पन्हाळ्याचा वेढा उठवण्याचा शूर प्रयत्न केला. हा प्रयत्न महाराजांना मदत करण्यासाठी करण्यात आला होता.

८. नेतोजी पालकरचा प्रयत्न अपयशी का ठरला?

उत्तर:

नेतोजी पालकरकडे असलेले सैन्य कमी होते, तर सिद्दीचे सैन्य बलाढ्य होते. त्यामुळे संख्याबळाच्या अभावामुळे हा प्रयत्न अपयशी ठरला.

९. सिद्दी वेढा उठवेल अशी कोणती चिन्हे होती का?

उत्तर:

नाही. सिद्दी जौहर वेढा उठवेल अशी कोणतीही चिन्हे दिसत नव्हती. उलट तो वेढा अधिक कडक करण्याच्या तयारीत होता.

१०. महाराजांनी सिद्दीशी बोलणी का सुरू केली?

उत्तर:

परिस्थिती कठीण असल्याने आणि वेळ जिंकण्यासाठी शिवाजी महाराजांनी सिद्दीशी बोलणी सुरू केली. ही बोलणी ही महाराजांची एक मुत्सद्देगिरीची चाल होती.

११. बोलण्यांमुळे कोणता परिणाम झाला?

उत्तर:

या बोलण्यांमुळे सिद्दीच्या सैन्यात थोडी निश्चिंतता व शिथिलता निर्माण झाली. वेढा पूर्वीइतका कडक राहिला नाही.

१२. या शिथिलतेचा फायदा महाराजांना कसा झाला?

उत्तर:

वेढ्यात निर्माण झालेल्या शिथिलतेचा फायदा घेऊन शिवाजी महाराज गुप्तपणे पन्हाळगडातून बाहेर पडू शकले.

१३. महाराज कोणत्या किल्ल्याकडे निघाले?

उत्तर:

पन्हाळगडातून निसटून महाराज विशाळगडाकडे निघाले.

१४. विशाळगडाकडे जाताना महाराजांना कोणाचा विरोध झाला?

उत्तर:

विशाळगडाकडे जाताना पालवनचे दळवी आणि शृंगारपूरचे सुर्वे या आदिलशाही सरदारांनी महाराजांना विरोध केला.

१५. महाराजांनी या विरोधाचे काय केले?

उत्तर:

शिवाजी महाराजांनी आपल्या शौर्याने आणि सैनिकी कौशल्याने दोन्ही सरदारांचा पराभव केला व पुढचा मार्ग मोकळा केला.

१६. शेवटी महाराज कुठे पोचले?

उत्तर:

सर्व अडथळे पार करून शिवाजी महाराज विशाळगडावर सुखरूप पोचले.

१७. पन्हाळ्याच्या वेढ्याच्या काळात दिल्लीच्या तख्तावर कोण आला?

उत्तर:

या काळात औरंगजेब बादशाह दिल्लीच्या तख्तावर बसला.

१८. औरंगजेबाने दक्षिणेत कोणाला पाठवले?

उत्तर:

औरंगजेबाने दक्षिणेतील मोहिमेसाठी शायिस्ताखान या मुघल सरदाराला पाठवले.

१९. शायिस्ताखानाने कोणत्या भागावर स्वारी केली?

उत्तर:

शायिस्ताखानाने पुणे प्रांतावर स्वारी करून मुघल सत्ता प्रस्थापित करण्याचा प्रयत्न केला.

२०. त्या वेळी शिवाजी महाराज कोणकोणत्या शत्रूंशी संघर्ष करत होते?

उत्तर:

त्या वेळी शिवाजी महाराज आदिलशाही आणि मुघल या दोन्ही बलाढ्य सत्तांशी संघर्ष करत होते.

२१. दोन शत्रूंशी एकाच वेळी लढणे महाराजांना योग्य का वाटले नाही?

उत्तर:

दोन मोठ्या साम्राज्यांशी एकाच वेळी युद्ध केल्यास स्वराज्य धोक्यात येईल, हे महाराजांच्या दूरदृष्टीला पटले.

२२. या विचारातून महाराजांनी काय निर्णय घेतला?

उत्तर:

महाराजांनी परिस्थिती ओळखून आदिलशाहाबरोबर तह करण्याचा निर्णय घेतला.

२३. महाराजांनी तह केव्हा केला?

उत्तर:

विशाळगडावर सुखरूप पोहोचल्यानंतर शिवाजी महाराजांनी आदिलशाहाशी तह केला.

२४. या तहानुसार महाराजांना काय करावे लागले?

उत्तर:

या तहानुसार शिवाजी महाराजांना पन्हाळा किल्ला आदिलशहाकडे परत द्यावा लागला.

२५. पन्हाळा किल्ला परत देण्यामागील कारण काय होते?

उत्तर:

स्वराज्य टिकवण्यासाठी आणि मुघल संकटाला तोंड देण्यासाठी महाराजांनी तात्पुरता त्याग करण्याचा निर्णय घेतला.

२६. या घटनेतून महाराजांचे कोणते गुण दिसून येतात?

उत्तर:

या घटनेतून महाराजांचे धैर्य, मुत्सद्देगिरी, दूरदृष्टी, प्रसंगावधान आणि राजकीय समज हे गुण स्पष्टपणे दिसतात.

२७. पन्हाळ्याचा वेढा हा स्वराज्यासाठी महत्त्वाचा का होता?

उत्तर:

हा वेढा स्वराज्याच्या अस्तित्वाची मोठी परीक्षा होता. यातून महाराजांची रणनीती आणि चिकाटी सिद्ध झाली.

२८. या प्रसंगात महाराजांनी युद्धासोबत कोणता मार्ग अवलंबला?

उत्तर:

महाराजांनी युद्धासोबत कूटनीती, बोलणी आणि तहाचा मार्ग कुशलतेने अवलंबला.

२९. विशाळगडावर पोहोचणे महाराजांसाठी का महत्त्वाचे होते?

उत्तर:

विशाळगडावर पोहोचल्यामुळे महाराज सुरक्षित झाले आणि स्वराज्याच्या पुढील मोहिमा आखू शकले.

३०. या घटनेला स्वराज्यस्थापनेच्या दृष्टीने काय महत्त्व आहे?

उत्तर:

या घटनेतून स्वराज्यस्थापनेचा एक महत्त्वाचा टप्पा पूर्ण झाला आणि शिवाजी महाराजांची राजकीय बुद्धिमत्ता इतिहासात अधोरेखित झाली.

Answer by Dimpee Bora