MSBSHSE Class 7 History Chapter 7 Answer | Maharashtra MSBSHSE Class 7 History Lesson 7 Answer 2025-2026 |

 Chapter- 7                     स्वराज्याचा कारभार       

१) स्वराज्यात सुमारे किती किल्ले होते?

उत्तर: छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या स्वराज्यात सुमारे ३०० किल्ले होते. हे किल्ले स्वराज्याच्या संरक्षणाचे प्रमुख आधारस्तंभ होते. डोंगराळ भाग, मैदानी प्रदेश तसेच समुद्रकिनाऱ्यालगत असे विविध प्रकारचे किल्ले स्वराज्यात समाविष्ट होते.

२) किल्ल्यांच्या बांधणी व दुरुस्तीसाठी महाराजांनी काय केले?

उत्तर: किल्ल्यांची मजबुती टिकवून ठेवण्यासाठी छत्रपती शिवाजी महाराजांनी किल्ल्यांच्या नवीन बांधणीसाठी तसेच जुन्या किल्ल्यांच्या दुरुस्तीसाठी मोठा खर्च केला. किल्ले नेहमी युद्धसज्ज राहावेत, याकडे त्यांनी विशेष लक्ष दिले.

३) महाराजांनी कोणते डोंगरी किल्ले बांधले?

उत्तर: छत्रपती शिवाजी महाराजांनी राजगड, प्रतापगड, पावनगड यांसारखे अनेक डोंगरी किल्ले बांधले. हे किल्ले उंच पर्वतांवर असल्यामुळे शत्रूसाठी अभेद्य ठरत आणि स्वराज्याच्या संरक्षणात महत्त्वाची भूमिका बजावत.

४) किल्ल्यांवर कोणते अधिकारी नेमलेले असत?

उत्तर: प्रत्येक किल्ल्यावर किल्लेदार, सबनीस आणि कारखानीस असे अधिकारी नेमलेले असत. हे अधिकारी किल्ल्याचे प्रशासन, संरक्षण आणि दैनंदिन व्यवस्थापन पाहत असत.

५) कारखानीस अधिकाऱ्याची जबाबदारी काय होती?

उत्तर: कारखानीस या अधिकाऱ्यावर धान्यसाठा, शस्त्रास्त्रे, दारूगोळा व इतर युद्धसाहित्याची साठवणूक आणि निगा राखण्याची जबाबदारी असे. युद्धकाळात किल्ल्यावर आवश्यक साहित्य उपलब्ध राहील याची काळजी तो घेत असे.

६) शिवाजी महाराजांच्या दुर्गनिर्मितीचे वर्णन कोणी केले आहे?

उत्तर: छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या दुर्गनिर्मितीचे वर्णन छत्रपती संभाजी महाराजांनी केले आहे. त्यांनी आपल्या लेखनातून वडिलांच्या कार्याचे महत्त्व अधोरेखित केले आहे.

७) संभाजी महाराजांनी दुर्गनिर्मितीचे वर्णन कोणत्या ग्रंथात केले आहे?

उत्तर: छत्रपती संभाजी महाराजांनी शिवाजी महाराजांच्या दुर्गनिर्मितीचे वर्णन ‘बुधभूषण’ या ग्रंथात केले आहे. हा ग्रंथ त्यांच्या विद्वत्तेचा आणि ऐतिहासिक दृष्टिकोनाचा परिचय करून देतो.

८) शिवाजी महाराजांनी किल्ले कोणत्या पर्वतरांगांवर बांधले?

उत्तर: शिवाजी महाराजांनी किल्ले सह्याद्री पर्वताच्या उत्तुंग व दुर्गम शिखर-पठारांच्या रांगांवर बांधले. या भौगोलिक स्थानामुळे किल्ले नैसर्गिकरित्या सुरक्षित राहिले.

९) किल्ले बांधण्यामागील मुख्य उद्देश काय होता?

उत्तर: किल्ले बांधण्यामागील मुख्य उद्देश स्वराज्याचे आणि प्रजेचे संरक्षण करणे हा होता. किल्ले हे केवळ लष्करी केंद्र नव्हते, तर स्वराज्याच्या स्वातंत्र्याचे प्रतीक होते.

१०) कोणत्या प्रदेशांदरम्यान महाराजांनी अभेद्य किल्ले उभारले?

उत्तर: छत्रपती शिवाजी महाराजांनी कर्नाटक देशापासून बागलाण देशापर्यंत अनेक अभेद्य किल्ले उभारले. त्यामुळे मोठ्या प्रदेशावर स्वराज्याचे प्रभावी नियंत्रण राहिले.

११) महाराजांच्या यशस्वी नेतृत्वामुळे कोणत्या प्रदेशांचे संरक्षण झाले?

उत्तर: महाराजांच्या यशस्वी नेतृत्वामुळे कृष्णा नदीच्या काठापासून ते समुद्रकिनाऱ्यापर्यंतच्या प्रदेशांचे संरक्षण झाले. यामुळे स्वराज्य सुरक्षित आणि मजबूत झाले.

१२) पश्चिम किनारपट्टीवर स्वराज्याला कोणते शत्रू होते?

उत्तर: पश्चिम किनारपट्टीवर स्वराज्याला गोव्याचे पोर्तुगीज, जंजिऱ्याचे सिद्दी तसेच सुरत व राजापूर येथील इंग्रज वखारवाले हे शत्रू होते.

१३) हे शत्रू कशात अडथळा आणत होते?

उत्तर: हे शत्रू स्वराज्याच्या विस्तारात व समुद्रमार्गे व्यापार आणि सुरक्षिततेत अडथळे निर्माण करत होते.

१४) या अडथळ्यांना रोखण्यासाठी महाराजांनी काय केले?

उत्तर: या अडथळ्यांना रोखण्यासाठी छत्रपती शिवाजी महाराजांनी स्वतःचे बलाढ्य आरमार उभे केले, ज्यामुळे शत्रूंवर नियंत्रण ठेवता आले.

१५) आरमार उभारण्याची गरज का होती?

उत्तर: पश्चिम किनारपट्टीचे संरक्षण करणे, शत्रूंच्या हालचालींवर नजर ठेवणे आणि समुद्रावर स्वराज्याचा अधिकार प्रस्थापित करणे यासाठी आरमार उभारणे अत्यावश्यक होते.

१६) महाराजांनी समुद्रसत्तेबाबत कोणती भूमिका मांडली?

उत्तर: महाराजांनी स्पष्टपणे सांगितले की “ज्याच्याजवळ आरमार त्याचा समुद्र”. यामुळे आरमाराचे महत्त्व त्यांनी अधोरेखित केले.

१७) महाराज दूरदर्शी का म्हणता येतात?

उत्तर: महाराजांनी भविष्यातील धोके ओळखून समुद्रसुरक्षा व आरमाराचे महत्त्व आधीच जाणले, म्हणून त्यांना दूरदर्शी म्हणता येते.

१८) महाराजांच्या आरमारात किती जहाजे होती?

उत्तर: छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या आरमारात सुमारे चारशे जहाजे होती. ही जहाजे समुद्रावर स्वराज्याची ताकद दर्शवत.

१९) आरमारातील लढाऊ जहाजांचे प्रकार कोणते होते?

उत्तर: महाराजांच्या आरमारात गुराब, गलबत आणि पाल ही विविध प्रकारची लढाऊ जहाजे होती, जी युद्धासाठी अत्यंत उपयुक्त होती.

२०) कल्याण–भिवंडीची खाडी कशासाठी प्रसिद्ध होती?

उत्तर: कल्याण–भिवंडीची खाडी आरमाराच्या जहाजांची ये-जा, संरक्षण आणि लष्करी हालचालींसाठी महत्त्वाची केंद्रस्थानी होती, म्हणून ती विशेष प्रसिद्ध होती.

Answer by Dimpee Bora