MSBSHSE Class 8 History Chapter 10 Answer | Maharashtra MSBSHSE Class 8 History Lesson 10 Answer 2025-2026 |

 Chapter- 10                  सशस्त्र क्रांतिकारी चळवळ

 प्रश्न: क्रांतिकारकांची प्रमुख उद्दिष्टे कोणती होती?

उत्तर: क्रांतिकारकांची प्रमुख उद्दिष्टे म्हणजे ब्रिटिश सरकारचा भारतीय जनतेच्या मनावर असलेला भीतीचा दरारा पूर्णपणे नष्ट करणे आणि भारतावर असलेली इंग्रजांची राजकीय व प्रशासकीय सत्ता उलथून टाकणे ही होती. ब्रिटिश राजवटीमुळे भारतीयांचे स्वातंत्र्य हिरावले गेले होते, अन्याय, शोषण व दडपशाही वाढली होती. त्यामुळे क्रांतिकारकांना वाटत होते की सशस्त्र संघर्ष आणि धैर्यपूर्ण कृतींमुळेच लोकांमध्ये आत्मविश्वास निर्माण होईल आणि ब्रिटिश सत्तेचा अंत होईल.

प्रश्न: बंगालमध्ये कोणती क्रांतिकारी संघटना कार्यरत होती?

उत्तर: बंगालमध्ये ‘अनुशीलन समिती’ ही एक अत्यंत प्रभावी आणि संघटित क्रांतिकारी संघटना कार्यरत होती. या संघटनेने तरुणांमध्ये देशभक्ती, शिस्त, शारीरिक सामर्थ्य आणि बलिदानाची भावना निर्माण केली. ब्रिटिश सत्तेविरुद्ध सशस्त्र उठाव घडवून आणणे हे या संघटनेचे मुख्य उद्दिष्ट होते.

प्रश्न: अनुशीलन समितीच्या किती शाखा होत्या?

उत्तर: अनुशीलन समितीच्या पाचशेहून अधिक शाखा बंगालच्या विविध भागांमध्ये कार्यरत होत्या. यावरून या संघटनेचा विस्तार, प्रभाव आणि लोकप्रियता लक्षात येते. इतक्या मोठ्या संख्येने शाखा असल्यामुळे क्रांतिकारक विचार मोठ्या प्रमाणावर पसरवणे शक्य झाले.

प्रश्न: अनुशीलन समितीचे प्रमुख कोण होते?

उत्तर: अनुशीलन समितीचे प्रमुख अरविंद घोष यांचे बंधू बारींद्रकुमार घोष होते. त्यांनी संघटनेचे कार्य अत्यंत शिस्तबद्ध पद्धतीने चालवले. तरुणांना क्रांतिकारक कार्यासाठी प्रेरित करणे, त्यांना प्रशिक्षण देणे आणि गुप्तपणे संघटना वाढवणे हे त्यांचे महत्त्वाचे योगदान होते.

प्रश्न: अरविंद घोष यांचा या संघटनेशी काय संबंध होता?

उत्तर: अरविंद घोष हे अनुशीलन समितीचे थेट प्रमुख नसले तरी त्यांचे वैचारिक मार्गदर्शन आणि सल्ला या संघटनेला सतत मिळत असे. त्यांच्या देशभक्तीपर विचारांचा आणि क्रांतिकारक तत्त्वज्ञानाचा संघटनेवर खोल प्रभाव होता. त्यामुळे अनुशीलन समितीच्या कार्याला वैचारिक बळ मिळाले.

प्रश्न: अनुशीलन समितीचे बाँब तयार करण्याचे केंद्र कुठे होते?

उत्तर: अनुशीलन समितीचे बाँब तयार करण्याचे गुप्त केंद्र कोलकत्याजवळील माणिकताळा येथे होते. हे केंद्र अत्यंत गुप्तपणे चालवले जात असे. येथे क्रांतिकारकांना स्फोटके तयार करण्याचे प्रशिक्षण दिले जात होते, जे ब्रिटिश सत्तेविरुद्ध वापरण्याचा त्यांचा उद्देश होता.

प्रश्न: १९०८ साली कोणत्या क्रांतिकारकांनी हल्ल्याची योजना आखली?

उत्तर: १९०८ साली अनुशीलन समितीचे सदस्य खुदीराम बोस आणि प्रफुल्ल चाकी यांनी एका ब्रिटिश न्यायाधीशावर हल्ला करण्याची योजना आखली. हे दोघेही तरुण, धाडसी आणि देशासाठी प्राण अर्पण करण्यास तयार असलेले क्रांतिकारक होते.

प्रश्न: या हल्ल्याचा उद्देश कोणाला ठार मारण्याचा होता?

उत्तर: या हल्ल्याचा उद्देश किंग्जफोर्ड नावाच्या ब्रिटिश न्यायाधीशाला ठार मारण्याचा होता. किंग्जफोर्ड हा भारतीयांवर अन्याय करणारा आणि कठोर शिक्षा देणारा अधिकारी म्हणून ओळखला जात होता. त्यामुळे त्याला लक्ष्य करण्यात आले.

प्रश्न: हल्ल्यात काय चूक झाली?

उत्तर: हल्ल्याच्या वेळी मोठी चूक झाली. ज्या गाडीवर खुदीराम बोस आणि प्रफुल्ल चाकी यांनी बाँब फेकला, ती गाडी किंग्जफोर्डची नसून दुसऱ्या इंग्रज अधिकाऱ्याची होती. त्यामुळे मूळ उद्देश साध्य झाला नाही.

प्रश्न: या बाँबस्फोटात कोण मरण पावले?

उत्तर: या बाँबस्फोटात गाडीतील दोन इंग्लिश स्त्रिया मृत्युमुखी पडल्या. ही घटना दुर्दैवी होती आणि त्यामुळे ब्रिटिश सरकारने क्रांतिकारकांवर अधिक कठोर कारवाई केली.

प्रश्न: प्रफुल्ल चाकी यांनी काय केले?

उत्तर: इंग्रजांच्या हाती जिवंत सापडू नये म्हणून प्रफुल्ल चाकी यांनी स्वतःवर गोळी झाडून आत्मबलिदान केले. त्यांनी देशासाठी आपले प्राण अर्पण केले आणि भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यात अमर झाले.

प्रश्न: भारतातील क्रांतिकार्याला परदेशातून मदत कशी मिळत होती?

उत्तर: भारतातील क्रांतिकार्याला परदेशात राहणाऱ्या भारतीय देशभक्तांकडून आर्थिक, वैचारिक आणि संघटनात्मक मदत मिळत होती. हे क्रांतिकारक परदेशातून ब्रिटिश सरकारविरोधात प्रचार करत आणि भारतातील आंदोलनाला पाठबळ देत.

प्रश्न: परदेशातील साहाय्याचे महत्त्वाचे केंद्र कोणते होते?

उत्तर: लंडन येथील ‘इंडिया हाउस’ हे परदेशातील साहाय्याचे अत्यंत महत्त्वाचे केंद्र होते. येथे अनेक भारतीय क्रांतिकारक एकत्र येत असत आणि स्वातंत्र्यलढ्याची दिशा ठरवत असत.

प्रश्न: इंडिया हाउसची स्थापना कोणी केली?

उत्तर: इंडिया हाउसची स्थापना पंडित श्यामजी कृष्ण वर्मा या महान देशभक्ताने केली होती. त्यांनी परदेशात राहूनही भारताच्या स्वातंत्र्यासाठी महत्त्वपूर्ण कार्य केले.

प्रश्न: इंडिया हाउसचे मुख्य कार्य काय होते?

उत्तर: इंडिया हाउसचे मुख्य कार्य भारतीय क्रांतिकारकांना आश्रय देणे, त्यांना मार्गदर्शन करणे आणि स्वातंत्र्यलढ्यासाठी आवश्यक असलेली मदत पुरवणे हे होते. हे केंद्र क्रांतिकारी विचारांचे प्रमुख ठिकाण बनले होते.

प्रश्न: इंडिया हाउस मार्फत तरुणांसाठी काय व्यवस्था होती?

उत्तर: इंडिया हाउस मार्फत भारतीय तरुणांना इंग्लंडमध्ये उच्च शिक्षण घेण्यासाठी शिष्यवृत्त्या दिल्या जात. शिक्षणाबरोबरच त्यांच्यामध्ये राष्ट्रभक्ती आणि स्वातंत्र्याची भावना निर्माण केली जात असे.

प्रश्न: कोणत्या क्रांतिकारकाला अशी शिष्यवृत्ती मिळाली होती?

उत्तर: स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरकर यांना इंडिया हाउस मार्फत शिष्यवृत्ती मिळाली होती. त्यांनी तेथे राहून क्रांतिकारी कार्य अधिक प्रभावीपणे केले.

प्रश्न: स्वातंत्र्यवीर सावरकरांचा इंडिया हाउसशी कसा संबंध होता?

उत्तर: इंडिया हाउसच्या माध्यमातून सावरकर इंग्लंडला गेले आणि तेथून भारतीय स्वातंत्र्यलढ्याचे वैचारिक नेतृत्व केले. त्यांनी तरुण क्रांतिकारकांना प्रेरणा दिली.

प्रश्न: मादाम कामा यांचे योगदान काय होते?

उत्तर: मादाम कामा यांनी परदेशातून भारतीय स्वातंत्र्यलढ्याला मोठे योगदान दिले. त्यांनी आंतरराष्ट्रीय स्तरावर भारताच्या स्वातंत्र्याचा प्रश्न मांडला आणि भारतीय ध्वज फडकावून जगाचे लक्ष वेधले.

प्रश्न: मादाम कामा कुठे कार्यरत होत्या?

उत्तर: मादाम कामा जर्मनीतील स्टुटगार्ड येथे कार्यरत होत्या आणि तेथून त्यांनी भारतीय स्वातंत्र्यलढ्याचा प्रचार केला.

प्रश्न: परदेशातील भारतीय क्रांतिकारकांचे ध्येय काय होते?

उत्तर:

प्रश्न: अनुशीलन समितीने कोण परदेशातील भारतीय क्रांतिकारकांचे मुख्य ध्येय म्हणजे भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्याला बळकटी देणे, ब्रिटिश सरकारची खरी स्थिती जगासमोर मांडणे आणि भारताला स्वातंत्र्य मिळवून देणे हे होते.

त्या मार्गाचा अवलंब केला?

उत्तर: अनुशीलन समितीने सशस्त्र क्रांतीचा मार्ग अवलंबला. त्यांना वाटत होते की केवळ शांततामय मार्गाने ब्रिटिश सत्ता नष्ट होणार नाही.

प्रश्न: ब्रिटिश सरकार क्रांतिकारकांना का घाबरत होते?

उत्तर: क्रांतिकारक थेट ब्रिटिश सत्तेला आव्हान देत होते, त्यामुळे सरकारला त्यांच्या वाढत्या प्रभावाची भीती वाटत होती. त्यांच्या कृतींमुळे जनतेमध्ये बंडखोरीची भावना वाढत होती.

प्रश्न: क्रांतिकारी चळवळीचा लोकांवर काय परिणाम झाला?

उत्तर: क्रांतिकारी चळवळीमुळे लोकांमध्ये धैर्य, आत्मविश्वास आणि स्वातंत्र्याची तीव्र इच्छा निर्माण झाली. लोकांनी ब्रिटिश सत्तेविरुद्ध उभे राहण्याचे धाडस केले.

प्रश्न: अनुशीलन समितीचे कार्य गुप्त का ठेवले जात असे?

उत्तर: ब्रिटिश सरकारच्या कठोर दडपशाहीपासून बचाव करण्यासाठी अनुशीलन समितीचे कार्य पूर्णपणे गुप्त ठेवले जात असे. गुप्तता हीच त्यांच्या सुरक्षिततेची गुरुकिल्ली होती.

प्रश्न: बाँब तयार करण्याचे केंद्र गुप्त ठेवण्याचे कारण काय होते?

उत्तर: ब्रिटिश पोलिसांच्या कारवाईपासून वाचण्यासाठी आणि क्रांतिकारकांचे जाळे सुरक्षित ठेवण्यासाठी बाँब तयार करण्याचे केंद्र गुप्त ठेवण्यात आले होते.

प्रश्न: खुदीराम बोस यांचे बलिदान का महत्त्वाचे मानले जाते?

उत्तर: खुदीराम बोस यांनी अत्यंत कमी वयात देशासाठी प्राणांची आहुती दिली. त्यांच्या बलिदानामुळे तरुणांमध्ये देशभक्तीची ज्वाला पेटली.

प्रश्न: क्रांतिकारक चळवळीचा स्वातंत्र्यलढ्यावर काय परिणाम झाला?

उत्तर: क्रांतिकारक चळवळीमुळे स्वातंत्र्यलढ्याला वेग, तीव्रता आणि व्यापक स्वरूप मिळाले. ब्रिटिश सत्तेच्या मुळावर आघात झाला.

प्रश्न: परदेशातील केंद्रांचे स्वातंत्र्यलढ्यातील महत्त्व काय होते?

उत्तर: परदेशातील केंद्रांमुळे भारतीय स्वातंत्र्यलढ्याला आर्थिक मदत, वैचारिक पाठबळ आणि आंतरराष्ट्रीय प्रसिद्धी मिळाली, ज्यामुळे लढा अधिक प्रभावी झाला.

प्रश्न: या उताऱ्यातून कोणता संदेश मिळतो?

उत्तर: या उताऱ्यातून भारतीय क्रांतिकारकांनी स्वातंत्र्यासाठी केलेला अपार त्याग, अदम्य धैर्य आणि संघटित प्रयत्न यांचा प्रेरणादायी संदेश मिळतो.

Answer by Dimpee Bora