MPBSE Class 7 Sanskrit Chapter 19 Solution | Madhya Pradesh MPBSE Class 7 Sanskrit Lesson 19 Answer 2026

 Chapter 19 

                                                                देशहिताय

प्रश्न:1 बालचरः इति किं ज्ञायते?

उत्तर: बालचरः बालानाम् एका सेवासंस्था अस्ति, यस्य सदस्यः भूत्वा बालाः देशसेवां कर्तुं समर्थाः भवन्ति।

प्रश्न:2 बालचरः कथं ग्रामसेवां कुर्वन्ति?

उत्तर: बालचरः गणवेशधारिणः ग्रामे प्रतिवारीकं जनसेवां कुर्वन्ति, देवालयेषु, मेलापकेषु, हट्टेषु च समाजकार्येषु भागं गृह्णन्ति।

प्रश्न:3 बालचरस्य प्रेरणा का अस्ति?

उत्तर: बालचरः आत्मप्रेरणया देशसेवां कुर्वन्ति, कारणं देशः मातृतुल्यः अस्ति।

प्रश्न:4 बालचरः आपत्काले कीं कुर्वन्ति?

उत्तर: बालचरः भूकम्पादि आपत्काले जनानां साहाय्यं उत्साहेन कुर्वन्ति।

प्रश्न:5. बालचरस्य प्रतिज्ञाः कति सन्ति?

उत्तर: बालचरस्य त्रयः प्रतिज्ञाः सन्ति – प्रथमं ईश्वरं स्वदेशं प्रति कर्तव्यपालनं, द्वितीया सर्वेषां सहायता, तृतीया संस्थायाः अनुशासनं पालनम्।

प्रश्न:6 बालचरः सामाजिककार्येषु किम् आदर्शं धृत्वा कार्यं कुर्वन्ति?

उत्तर: बालचरः सर्वेकार्येषु अनुशासनं, सहकारं च धृत्वा कार्यं कुर्वन्ति।

प्रश्न:7 बालचरः कुतः ग्रामसेवां कुर्वन्ति?

उत्तर: बालचरः गणवेशधारिणः ग्रामे प्रतिवारीकं समाजकार्येषु गच्छन्ति।

प्रश्न:8 बालचरः मेलापकेषु कीं कुर्वन्ति?

उत्तर: बालचरः मेलापकेषु जनसमूहानां साहाय्यं कुर्वन्ति तथा पर्यावरण-सन्देशं जनानां प्रददाति।

प्रश्न:9 बालचरः आपत्काले जनसेवां कथं कुर्वन्ति?

उत्तर: बालचरः आपत्काले उत्साहेन, साहसपूर्वकं जनानां जीवनरक्षणं कुर्वन्ति।

प्रश्न:10 बालचरस्य द्वितीया प्रतिज्ञा का अस्ति?

उत्तर: बालचरस्य द्वितीया प्रतिज्ञा ‘सर्वेषां सहायता’ अस्ति।

प्रश्न:11 राष्ट्रियछात्रसेनायाः ध्येयवाक्यं किम्?

उत्तर: राष्ट्रियछात्रसेनायाः ध्येयवाक्यं ‘एकता अनुशासनञ्च’ अस्ति।

प्रश्न:12 राष्ट्रीयसेवायोजनायाः ध्येयवाक्यं किम्?

उत्तर: राष्ट्रीयसेवायोजनायाः ध्येयवाक्यं ‘अहं न भवान्’ अस्ति।

प्रश्न:13 एताभ्यां मार्गाभ्यां बालचरः किम् साधयति?

उत्तर: बालचरः व्यक्तित्वविकासेन सह समाजसेवां तथा देशसेवां कुर्वन्ति।

प्रश्न:14. छात्रजीवने देशसेवायाः मार्गाः के सन्ति?

उत्तर: छात्रजीवने ‘राष्ट्रियछात्रसेना (एन.सी.सी.)’, ‘राष्ट्रियसेवायोजना (एन.एस.एस.)’ इत्यादीनि मार्गाः सन्ति।

प्रश्न:15 राष्ट्रियछात्रसेना छात्रं किमर्थं प्रशिक्षयति?

उत्तर: राष्ट्रियछात्रसेना छात्रं देशसेवायै अनुशासन, साहस, नेतृत्वशक्ति च प्रदाय प्रशिक्षयति।

प्रश्न:16 एन.एस.एस. छात्रं किमर्थं प्रेरयति?

उत्तर: एन.एस.एस. छात्रं सामाजिककार्येषु, जनसेवायै आत्मप्रेरणया कार्यं कुर्वन्तु इति प्रेरयति।

प्रश्न:17 बालचरः ग्रामं गत्वा किम् कुर्वन्ति?

उत्तर: बालचरः ग्रामं गत्वा जनसेवायै, समाजकार्येषु भागं गृह्णन्ति।

प्रश्न:18 बालचरः गणवेशधारिणः कुत्र विचरामः?

उत्तर: बालचरः गणवेशधारिणः सर्वत्र विचरामः – ग्रामेषु, नगरेषु, देवालयेषु, मेलापकेषु, हट्टेषु।

प्रश्न:19 बालचरः ‘संस्थायाः अनुशासनं पालनम्’ इति प्रतिज्ञा कथं पालनं कुर्वन्ति?

उत्तर: बालचरः संस्थायाः नियम, आदेश, अनुशासनं सम्यक् पालनं कुर्वन्ति।

प्रश्न:20 बालचरः देशसेवायै आत्मप्रेरणया किम् कुर्वन्ति?

उत्तर: बालचरः देशसेवायै आत्मप्रेरणया स्वयंसेवायां भागं गृह्णन्ति।

प्रश्न:21 सेनायाः त्रिविधप्रकाराः के सन्ति?

उत्तर: सेनायाः त्रिविधप्रकाराः – जलसेना, वायुसेना, स्थलसेना।

प्रश्न:22 जलसेनायाः ध्येयवाक्यं किम्?

उत्तर: जलसेनायाः ध्येयवाक्यं ‘शत्रोवरुणः’ अस्ति।

प्रश्न:23 जलसेना कस्य मार्गे देशरक्षां करोति?

उत्तर: जलसेना जलमार्गात् देशरक्षां करोति।

प्रश्न:24 वायुसेनायाः ध्येयवाक्यं किम्?

उत्तर: वायुसेनायाः ध्येयवाक्यं ‘नभः स्पृशं दीप्तम्’ अस्ति।

प्रश्न:25 वायुसेना कस्य मार्गे देशरक्षां करोति?

उत्तर: वायुसेना आकाशमार्गात् देशरक्षां करोति।

प्रश्न:26 स्थलसेनायाः ध्येयवाक्यं किम्?

उत्तर: स्थलसेनायाः ध्येयवाक्यं ‘सेवा अस्माकं धर्मः’ अस्ति।

प्रश्न:27 स्थलसेना कस्य मार्गे देशरक्षां करोति?

उत्तर: स्थलसेना स्थलमार्गात् देशरक्षां करोति।

प्रश्न:28 एते सर्वे सेनाप्रकाराः किमर्थं सन्ति?

उत्तर: एते सर्वे सेनाप्रकाराः जाति-धर्म-भाषाभेदरहिताः देशहिताय कार्यं कुर्वन्ति।

प्रश्न:29 जलसेना आकाशसेना वा स्थलसेना मध्ये भेदः कः?

उत्तर: भेदः न कः, सर्वे लक्ष्यम् एव ‘देशहितम्’ अस्ति।

प्रश्न:30 बालचरः सेनायां भागं गृह्णन्ति वा न?

उत्तर: बालचरः बालचरसेवायाः माध्यमेन भविष्ये विभिन्न सेनाप्रकारेषु प्रशिक्षितः भवति।

प्रश्न:31 बालचरः ग्रामसेवां कुर्वन्ति, कथं तत्र व्यवहारो भवति?

उत्तर: बालचरः ग्रामेषु, देवालयेषु, मेलापकेषु, हट्टेषु साहाय्यं कुर्वन्ति, समाजकार्यं कुर्वन्ति।

प्रश्न:32 बालचरस्य आत्मप्रेरणा का अस्ति?

उत्तर: बालचरः आत्मप्रेरणया देशसेवायै कार्यं कुर्वन्ति।

प्रश्न:33 बालचरस्य प्रतिज्ञासु कीदृशाः नैतिक मूल्याः प्रस्तूयन्ते?

उत्तर: ईश्वरं स्वदेशं प्रति कर्तव्यपालनं, सर्वेषां सहायता, संस्थायाः अनुशासनं पालनम् इत्येताः नैतिक मूल्याः प्रतिज्ञासु समाहिताः।

प्रश्न:34 एन.सी.सी. छात्रं कथं प्रशिक्षयति?

उत्तर: एन.सी.सी. छात्रं अनुशासन, एकता, नेतृत्वशक्ति च प्रदाय देशसेवायै योग्यं कुर्वन्ति।

प्रश्न:35 एन.एस.एस. छात्रं कथं प्रेरयति?

उत्तर: एन.एस.एस. छात्रं सामाजिककार्येषु, जनसेवायै प्रेरयति।

प्रश्न:36 जलसेना, वायुसेना, स्थलसेना मध्ये मुख्य भेदः कः?

उत्तर: मुख्य भेदः मार्गे एव – जलसेना जलमार्गात्, वायुसेना आकाशमार्गात्, स्थलसेना स्थलमार्गात् कार्यं कुर्वन्ति।

प्रश्न:37 बालचरः ग्रामं गत्वा के कार्येषु भागं गृह्णन्ति?

उत्तर: बालचरः ग्रामं गत्वा जनसेवायै, समाजकार्येषु, आपत्काले साहाय्यं कुर्वन्ति।

प्रश्न:38 बालचरस्य सर्वकार्येषु अनुशासनस्य महत्त्वं किम्?

उत्तर: बालचरस्य अनुशासनं समाजकार्येषु सुचारु आयोजनाय, सहकार्यं, विश्वसनीयता च सुनिश्चितयति।

प्रश्न:39 बालचरः व्यक्तित्वविकासं कथं साधयति?

उत्तर: बालचरः सेवायाम् अभ्यासेन नेतृत्वशक्ति, सहकारिणी क्षमता, साहसं, उत्तरदायित्वं च विकसयति।

प्रश्न:40 देशहिताय छात्रजीवनस्य महत्त्वं किम्?

उत्तर: देशहिताय छात्रजीवनः बालचरसेवा, एन.सी.सी., एन.एस.एस. इत्यादिनि मार्गैः देशसेवां, सामाजिक उत्तरदायित्वं, नैतिक मूल्यं च साधयति।

Answer by Mrinmoee