MPBSE Class 7 Sanskrit Chapter 20 Solution | Madhya Pradesh MPBSE Class 7 Sanskrit Lesson 20 Answer 2026

 Chapter 20 

                                                      योगः स्वास्थ्यस्य साधनम् |

प्रश्न:1 सुलभा गतसप्ताहे कस्य कारणेन पीडिता आसीत्?

उत्तर: सुलभा गतसप्ताहे उदरपीडायाः कारणेन पीडिता आसीत्।

प्रश्न:2 रात्रौ सुलभायाः किम् अभवत्?

उत्तर: रात्रौ सुलभायाः उदरपीडा अभवत्।

प्रश्न:3 वैद्यः किम् अभिमतम् आसीत्?

उत्तर: वैद्यः औषधयोजनां कर्तुं अभिमतम् आसीत्।

प्रश्न:4 औषधसेवनात् रोगस्य न उन्मूलनं कुत्र चिन्तनीयम्?

उत्तर: यदि औषधसेवनं रोगान् न उन्मूलयति, तदा योगोपचारः कर्तव्यः।

प्रश्न:5. योगकक्षायां सुलभा कस्य मार्गदर्शनं स्वीकुर्वती?

उत्तर: सुलभा योगशिक्षिकायाः मार्गदर्शनं स्वीकुर्वती।

प्रश्न:6 योगकक्षायां प्रथमं किम् कारयिष्यति?

उत्तर: आदौ स्वस्तिकासनं, सिद्धासनं, पद्मासनं च कारयिष्यति।

प्रश्न:7 योगाभ्यासेन एकस्थितौ उपवेशनं किम् भवति?

उत्तर: योगाभ्यासेन एकस्थितौ उपवेशनं स्थिरं भवति।

प्रश्न:8 योगकक्षायाम् किमर्थं प्रातः कालः उचितः?

उत्तर: प्रातः सूर्यः शान्तः, वायुः शीतलः, शरीरं निर्मलं च भवति, अतः योगाय प्रातः कालः उचितः।

प्रश्न:9 प्राणायामस्य कः लाभः?

उत्तर: प्राणायामेन श्वासोच्छ्वसनं नियन्त्रितं भवति, हृदयरोगे, नासिकारोगे, श्वासरोगे च लाभः भवति।

प्रश्न:10 शवासनं योगनिद्रा च कस्य कृते क्रियन्ते?

उत्तर: शवासनं योगनिद्रा च मनः शान्त्यर्थं क्रियन्ते, ततः उत्साहलाभः भवति।

प्रश्न:11 योगकक्षायाम् सुलभा कस्य मूर्तिम् अपश्यत्?

उत्तर: सुलभा कक्षायाम् भगवान् पतञ्जलिं अपश्यत्।

प्रश्न:12 पतञ्जलिः योगविषये किं लिखितवान्?

उत्तर: पतञ्जलिः शरीरार्थम् आयुर्वेद, वाणीशुद्ध्यर्थं व्याकरणे, मनोनिग्रहार्थं च योगशास्त्रे ग्रन्थाः लिखितवान्।

प्रश्न:13 योगाभ्यासेन चित्तस्य किं जायते?

उत्तर: योगाभ्यासेन चित्तस्य एकाग्रता जायते।

प्रश्न:14 स्वस्थे शरीरे किम् सुकरम्?

उत्तर: स्वस्थे शरीरे अध्ययनं सुकरं भवति।

प्रश्न:15 योगाभ्यासेन के लाभाः सम्भवन्ति?

उत्तर: योगाभ्यासेन शरीरं, चित्तं च स्वस्थं भवति, कार्ये कौशलं जायते, रोगनिवारणं भवति।

प्रश्न:16 सुलभा योगकक्षां कदा गत्वा शारदां मिलितवती?

उत्तर: अन्यस्मिन् दिने सुलभा योगकक्षां गत्वा योगशिक्षिकां शारदां मिलितवती।

प्रश्न:17 योगकक्षायां शारदा कस्य मार्गदर्शनं दत्तवती?

उत्तर: शारदा योगकक्षायां सुलभायाः योगाभ्यासाय मार्गदर्शनं दत्तवती।

प्रश्न:18 योगमार्गः केवलं संन्यासिनां किम् अस्ति?

उत्तर: न, योगमार्गः शरीरं चित्तं च स्वस्थं कर्तुं सर्वेषां हेतु अस्ति।

प्रश्न:19 योगकक्षायां आदौ कः अभ्यासः क्रियते?

उत्तर: स्वस्तिकासनं, सिद्धासनं, पद्मासनं च अभ्यासः क्रियते।

प्रश्न:20 आसनाभ्यासेन कः लाभः?

उत्तर: आसनाभ्यासेन एकस्थितौ उपवेशनं स्थिरं भवति, काठिन्यं न स्यात्।

प्रश्न:21 प्राणायामेन श्वासः किम् भवति?

उत्तर: प्राणायामेन श्वासोच्छ्वसनं नियन्त्रितं भवति।

प्रश्न:22 प्राणायामेन कस्य रोगे लाभः भवति?

उत्तर: प्राणायामेन हृदयरोगे, नासिकारोगे, श्वासरोगे च लाभः भवति।

प्रश्न:23 शवासनं योगनिद्रा च किं कुर्युः?

उत्तर: शवासनं योगनिद्रा च मनः शान्त्यर्थं क्रियन्ते।

प्रश्न:24 योगकक्षायां उत्साहलाभः कदा भवति?

उत्तर: शवासनं योगनिद्रा च कृत्ये ततः उत्साहलाभः भवति।

प्रश्न:25 प्रातः कालस्य योगोपयोगस्य कारणं किम्?

उत्तर: प्रातः सूर्यः शान्तः, वायुः शीतलः, शरीरं निर्मलं च भवति, अतः योगाय प्रातः कालः उचितः।

प्रश्न:26 सुलभा योगकक्षां प्रातः कालं किमर्थं आगमिष्यति?

उत्तर: शारदा निर्देशेन सुलभा योगकक्षां प्रातः कालं आगमिष्यति।

प्रश्न:27 योगाभ्यासेन अध्ययनं किमर्थं सुकरं भवति?

उत्तर: स्वस्थे शरीरे अध्ययनं सुकरं भवति।

प्रश्न:28 योगकक्षायां सुलभा कथं स्वागतम् प्राप्नोति?

उत्तर: शारदा सुलभायै नमस्ते कुर्वती, स्वागतं वदति, कक्षां प्रवेशाय आह्वानं करति।

प्रश्न:29 पतञ्जलिः योगविषये किम् प्रवर्तकः?

उत्तर: पतञ्जलिः योगविद्यायाः प्रवर्तकः आसीत्।

प्रश्न:30 पतञ्जलिः आयुर्वेदे कस्य कृते ग्रन्थं लिखितवान्?

उत्तर: पतञ्जलिः शरीरार्थम् आयुर्वेदग्रन्थं लिखितवान्।

प्रश्न:31 पतञ्जलिः व्याकरणे कस्य कृते ग्रन्थं लिखितवान्?

उत्तर: पतञ्जलिः वाणीशुद्ध्यर्थं व्याकरणे ग्रन्थं लिखितवान्।

प्रश्न:32 पतञ्जलिः योगशास्त्रे कस्य कृते ग्रन्थं लिखितवान्?

उत्तर: पतञ्जलिः मनोनिग्रहार्थं च योगशास्त्रे ग्रन्थं लिखितवान्।

प्रश्न:33 योगकक्षायां सुलभा कस्य मार्गदर्शनं स्वीकुर्वती?

उत्तर: सुलभा योगशिक्षिकायाः मार्गदर्शनं स्वीकुर्वती।

प्रश्न:34 योगाभ्यासेन कार्ये कौशलं कथं जायते?

उत्तर: योगाभ्यासेन चित्तस्य एकाग्रता भवति, कार्ये कौशलं जायते।

प्रश्न:35 योगाभ्यासेन मनः कथं भवति?

उत्तर: योगाभ्यासेन मनः शान्तं, उत्साही च भवति।

प्रश्न:36 योगकक्षायां आदौ सुलभा किं अभ्यास्यते?

उत्तर: आदौ स्वस्तिकासनं, सिद्धासनं, पद्मासनं च अभ्यास्यते।

प्रश्न:37 स्वस्थे शरीरे अध्ययनं कथं सुकरं भवति?

उत्तर: स्वस्थे शरीरे अध्ययनं सुकरं भवति, योगेन शरीरं स्वस्थं भवति।

प्रश्न:38 योगकक्षायां प्राणायामस्य अभ्यासेन कः लाभः?

उत्तर: प्राणायामस्य अभ्यासेन हृदयरोगे, नासिकारोगे, श्वासरोगे च लाभः।

प्रश्न:39 योगकक्षायां शवासनं कस्य कृते क्रियते?

उत्तर: शवासनं मनः शान्त्यर्थं, उत्साहलाभाय क्रियते।

प्रश्न:40 योगकक्षायाम् अभ्यासेन किम् साध्यते?

उत्तर: योगकक्षायाम् अभ्यासेन शरीरं चित्तं च स्वस्थं भवति, कार्ये कौशलं जायते।

Answer by Mrinmoee