MPBSE Class 7 Sanskrit Chapter 3 Solution | Madhya Pradesh MPBSE Class 7 Sanskrit Lesson 3 Answer 2026

 Chapter 3 

                                                  बलाद् बुद्धिर्विशिष्यते

1. प्रश्नः शिक्षकः छात्रान् किम् अपृच्छत्? तस्य उद्देश्यः कः आसीत्?

उत्तरः शिक्षकः छात्रान् अपृच्छत्— “कः पशुः सर्वश्रेष्ठः अस्ति?” तस्य उद्देश्यः आसीत् यत् छात्राः केवलं बलस्य महत्त्वं न मन्यन्ते, अपितु बुद्धेः महत्त्वं अपि ज्ञास्यन्ति।

2. प्रश्नः रमेशः सिंहं सर्वश्रेष्ठं कथं मन्यते स्म?

उत्तरः रमेशः मन्यते स्म यत् सिंहः बलवान्, पराक्रमशीलः च अस्ति, अतः सः एव सर्वश्रेष्ठः पशुः अस्ति।

3. प्रश्नः शिक्षकः बलस्य विषये किं मतम् अकरोत्?

उत्तरः शिक्षकः अवदत् यत् केवलं बलेन कश्चित् श्रेष्ठः न भवति, अपितु बुद्ध्या एव श्रेष्ठता प्राप्यते।

4. प्रश्नः “यः बुद्धिमान् स एव बलवान् भवति” इत्यस्य तात्पर्यं किम्?

उत्तरः अस्य तात्पर्यं अस्ति यत् बुद्धिमान् पुरुषः यथायोग्यं उपायं चिन्तयित्वा विजयम् आप्नोति, अतः सः एव वास्तविकः बलवान् भवति।

5. प्रश्नः दुर्मुखः नाम सिंहः कुत्र वसति स्म?

उत्तरः दुर्मुखः नाम महौजस्वी सिंहः एकस्मिन् पर्वते वसति स्म।

6. प्रश्नः दुर्मुखस्य स्वभावः कथम् आसीत्?

उत्तरः दुर्मुखः अत्यन्तं क्रूरः आसीत्। सः सदैव बहूनां पशूनां वधं करोति स्म।

7. प्रश्नः सर्वे पशवः सिंहस्य समीपं किमर्थं अगच्छन्?

उत्तरः सर्वे पशवः भयभीताः सन्तः सिंहस्य समीपम् अगच्छन् यत् सः प्रतिदिनं वधं न करोतु।

8. प्रश्नः पशवः सिंहं किं प्रस्तावम् अकुर्वन्?

उत्तरः पशवः अवदन् यत् ते प्रतिदिनं क्रमेण एकैकं पशुं तस्य भोजनाय प्रेषयिष्यन्ति।

9. प्रश्नः सिंहः पशूनां प्रस्तावं कथं स्वीकृतवान्?

उत्तरः सिंहः अवदत्— “यदि यूयम् एवम् इच्छथ तर्हि तथा कुर्वन्तु।” इति सः प्रस्तावं स्वीकृतवान्।

10. प्रश्नः ततः प्रभृति किं व्यवस्था आसीत्?

उत्तरः ततः प्रभृति प्रतिदिनं एकः पशुः क्रमेण सिंहस्य समीपं गच्छति स्म।

11. प्रश्नः एकदा कस्य वारः समायातः?

उत्तरः एकदा एकस्य शशकस्य वारः समायातः।

12. प्रश्नः शशकः सूर्योदयसमये किं अचिन्तयत्?

उत्तरः शशकः अचिन्तयत् यत् तस्य मरणं निश्चितम् अस्ति, अतः सः मन्दगत्या गमिष्यति।

13. प्रश्नः शशकः स्वजीवनरक्षायै किं अकरोत्?

उत्तरः शशकः स्वजीवनरक्षायै उपायं चिन्तयित्वा सिंहं वञ्चयितुं योजना अकरोत्।

14. प्रश्नः सिंहः कया पीडितः आसीत्?

उत्तरः सिंहः क्षुधया पीडितः आसीत्।

15. प्रश्नः सिंहः शशकं विलम्बेन आगतं दृष्ट्वा किं अपृच्छत्?

उत्तरः सिंहः क्रुद्धः भूत्वा अपृच्छत्— “त्वं विलम्बेन कथम् आगतवान्?”

16. प्रश्नः शशकः सिंहाय किं उत्तरम् अदात्?

उत्तरः शशकः अवदत् यत् मार्गे अपरः सिंहः आसीत्, सः मां भक्षयितुम् इच्छति स्म।

17. प्रश्नः शशकः कथं सिंहं वञ्चितवान्?

उत्तरः शशकः अवदत् यत् अपरः सिंहः स्वयं वनस्य राजा इति मन्यते, इति कथया दुर्मुखं क्रुद्धं कृतवान्।

18. प्रश्नः एतत् श्रुत्वा दुर्मुखः कथं अभवत्?

उत्तरः एतत् श्रुत्वा दुर्मुखः अतिक्रुद्धः अभवत्।

19. प्रश्नः क्रोधोद्धतः दुर्मुखः शशकं किं अवदत्?

उत्तरः सः अवदत्— “हे शठ! कुत्र अस्ति सः अपरः सिंहः? मां तं दर्शय।”

20. प्रश्नः शशकः सिंहं कुत्र अनयत्?

उत्तरः शशकः सिंहं एकस्य गभीरस्य कूपस्य समीपम् अनयत्।

21. प्रश्नः शशकः कूपस्य विषये किं अकथयत्?

उत्तरः शशकः अकथयत्— “स्वामिन्! अस्मिन् कूपे एव सः अपरः सिंहः वसति।”

22. प्रश्नः सिंहः कूपे किं अपश्यत्?

उत्तरः सिंहः कूपस्य जले स्वप्रतिबिम्बं अपश्यत्।

23. प्रश्नः सिंहः स्वप्रतिबिम्बं किं मत्वा गर्जितवान्?

उत्तरः सः स्वप्रतिबिम्बम् अपरं सिंहं मत्वा गर्जितवान्।

24. प्रश्नः सिंहस्य गर्जनस्य का प्रतिक्रिया आसीत्?

उत्तरः तस्य गर्जनस्य प्रतिध्वनिः अभवत्।

25. प्रश्नः प्रतिध्वनिं श्रुत्वा सिंहः किं अचिन्तयत्?

उत्तरः सः अचिन्तयत् यत् कूपे वस्तुतः अपरः सिंहः अस्ति।

26. प्रश्नः ततः सिंहः किं अकरोत्?

उत्तरः सः क्रोधेन कूपे कूर्दित्वा पतितः।

27. प्रश्नः सिंहस्य अन्तः कथं अभवत्?

उत्तरः कूपे पतित्वा सः मृत्युं प्राप्नोत्।

28. प्रश्नः “बुद्धिर्यस्य बलं तस्य” इत्यस्य अर्थः कः?

उत्तरः यस्य बुद्धिः अस्ति, तस्य एव वास्तविकं बलम् अस्ति।

29. प्रश्नः “निर्बुद्धेः तु कुतो बलम्” इत्यस्य तात्पर्यम् किम्?

उत्तरः निर्बुद्धेः पुरुषस्य किञ्चिदपि बलं न भवति।

30. प्रश्नः शशकेन सिंहः कथं निपातितः?

उत्तरः शशकः बुद्ध्या सिंहं वञ्चयित्वा कूपे पतितं कृतवान्।

31. प्रश्नः अस्मात् पाठात् का शिक्षा लभ्यते?

उत्तरः अस्मात् पाठात् शिक्षा लभ्यते यत् बुद्धिः बलात् श्रेष्ठा अस्ति।

32. प्रश्नः दुर्मुखः किमर्थं मदोन्मत्तः इति कथ्यते?

उत्तरः सः स्वबलस्य गर्वेण उन्मत्तः आसीत्, अतः मदोन्मत्तः कथ्यते।

33. प्रश्नः शशकस्य गुणाः के आसन्?

उत्तरः शशकः बुद्धिमान्, धैर्यवान्, चतुरः च आसीत्।

34. प्रश्नः पशूनां समस्या का आसीत्?

उत्तरः सिंहस्य अत्याचारात् पशवः भयभीताः आसन्।

35. प्रश्नः शशकस्य योजना सफलाऽभवत् वा? कथम्?

उत्तरः आम्, सफलाऽभवत्। सिंहः स्वप्रतिबिम्बं दृष्ट्वा कूपे कूर्दितवान्।

36. प्रश्नः कूपः कथं शशकस्य सहायः अभवत्?

उत्तरः कूपस्य जलं प्रतिबिम्बं प्रदर्शितवान्, येन सिंहः भ्रमितः अभवत्।

37. प्रश्नः यदि सिंहः बुद्धिमान् अभविष्यत् तर्हि किं न अभविष्यत्?

उत्तरः यदि सिंहः बुद्धिमान् अभविष्यत्, तर्हि सः कूपे न कूर्दितवान्।

38. प्रश्नः शिक्षकः कथां किमर्थं कथितवान्?

उत्तरः शिक्षकः छात्रान् बोधयितुं कथां कथितवान्।

39. प्रश्नः सर्वेशः अन्ते किं अवदत्?

उत्तरः सर्वेशः अवदत्— “अवगतम्, तदेव बलाद् बुद्धिः विशिष्यते।”

40. प्रश्नः पाठस्य शीर्षकं कथं सार्थकं भवति?

उत्तरः पाठस्य शीर्षकं “बलाद् बुद्धिर्विशिष्यते” सार्थकं अस्ति, यतः शशकस्य बुद्ध्या सिंहः पराजितः अभवत्।

Answer by Mrinmoee