MPBSE Class 7 Sanskrit Chapter 5 Solution | Madhya Pradesh MPBSE Class 7 Sanskrit Lesson 5 Answer 2026

 Chapter 5 

                                                           रक्षाबन्धनम्

1. प्रश्नः घनश्यामः वर्षां किमर्थं अति-आह्लादितां दृष्ट्वा प्रश्नं कृतवान्?

उत्तरः घनश्यामः वर्षां अति-आह्लादितां दृष्ट्वा पृष्टवान् यत् “अद्य त्वं अति-आह्लादिता असि, किं कारणम्?” सः तस्याः आनन्दस्य कारणं ज्ञातुम् इच्छति स्म।

2. प्रश्नः वर्षा किमर्थं अति-प्रसन्ना आसीत्?

उत्तरः वर्षा अति-प्रसन्ना आसीत्, यतः तस्याः द्वावपि अग्रजौ इन्दौरनगरात् गृहं प्रत्यागच्छताम् तथा रक्षाबन्धनस्य पावनपर्व समीपे आसीत्।

3. प्रश्नः कक्षायां आचार्यस्य आगमने छात्राः किं अकुर्वन्?

उत्तरः आचार्यस्य आगमने छात्राः उत्तिष्ठन्ति, अभिवादनं कुर्वन्ति च, शिष्टाचारं प्रदर्शयन्ति।

4. प्रश्नः आचार्यः केषां प्रमुखानां उत्सवानां नामानि उक्तवान्?

उत्तरः आचार्येण विजयादशमी, दीपावलिः, ईद, होलिकोत्सवः, बैसाखी, ओणम्, मकर-सङ्क्रान्तिः इत्यादयः प्रमुखाः उत्सवाः उक्ताः।

5. प्रश्नः रक्षाबन्धनपर्व कदा भवति?

उत्तरः रक्षाबन्धनपर्व श्रावणमासस्य पौर्णिमायां भवति।

6. प्रश्नः उत्सवाः सामाजिकतायाः विकासे कथं सहायकाः भवन्ति?

उत्तरः उत्सवाः जनान् एकत्र आनयन्ति, परस्परं प्रेम, स्नेह, सौहार्दं च वर्धयन्ति, अतः सामाजिकतायाः विकासे सहायकाः भवन्ति।

7. प्रश्नः रक्षाबन्धनपर्वस्य कालः कथं वातावरणं निर्माति?

उत्तरः अस्य कालस्य आगमनेन जनानां मनांसि आह्लादितानि भवन्ति, वर्षाधाराः भूमिं पुलकितां कुर्वन्ति, सर्वत्र आनन्दः दृश्यते।

8. प्रश्नः वर्षाकाले मयूराः किं कुर्वन्ति?

उत्तरः वर्षाकाले मयूराः स्वबर्ह प्रसार्य आनन्देन नृत्यन्ति।

9. प्रश्नः बालिकाः नवयुवतयः च किं कुर्वन्ति?

उत्तरः बालिकाः नवयुवतयः च दोलनक्रीडया प्रसन्नाः भवन्ति।

10. प्रश्नः लोकगायकाः रक्षाबन्धनसमये किं कुर्वन्ति?

उत्तरः लोकगायकाः वर्षागीतानि गायन्ति, नृत्यन्ति च।

11. प्रश्नः रक्षाबन्धनं किम् सूचयति?

उत्तरः रक्षाबन्धनं सुरक्षायाः बन्धनं सूचयति, यत्र रक्षासूत्रं स्नेहस्य, संरक्षणस्य च प्रतीकं भवति।

12. प्रश्नः भगिनी रक्षाबन्धनदिने किं करोति?

उत्तरः भगिनी भ्रातुः मस्तके तिलकं कृत्वा रक्षासूत्रं बध्नाति, मिष्टान्नं भोजयति, तस्य मङ्गलकामनां च करोति।

13. प्रश्नः भ्राता भगिन्यै किं वचनं ददाति?

उत्तरः भ्राता भगिन्यै तस्याः रक्षायै वचनं ददाति, तद्वचनं प्राणपणेन पालयति च।

14. प्रश्नः सैनिकानां प्रति रक्षाबन्धनपर्वे किं क्रियते?

उत्तरः कतिपयाः जनाः संस्थाः च सैनिकेभ्यः रक्षासूत्राणि प्रेषयन्ति।

15. प्रश्नः सैनिकाः कथं देशरक्षां कुर्वन्ति?

उत्तरः सैनिकाः अहर्निशं प्राणार्पणेन देशरक्षां कुर्वन्ति।

16. प्रश्नः स्त्रियः बन्धितानां कृते किं कुर्वन्ति?

उत्तरः स्त्रियः बन्धितानां कृते कारागारं गत्वा रक्षासूत्रं बध्नन्ति।

17. प्रश्नः सागरतटप्रदेशे जनाः किं कुर्वन्ति?

उत्तरः सागरतटप्रदेशे जनाः सागरपूजाम् अपि कुर्वन्ति।

18. प्रश्नः पुराणे रक्षाबन्धनस्य का कथा वर्णिता?

उत्तरः देवासुरसङ्ग्रामे विजयप्राप्त्यर्थम् इन्द्रपत्नी शची इन्द्रस्य रक्षासूत्रबन्धनम् अकरोत्।

19. प्रश्नः रक्षाबन्धनस्य आरम्भः कथं जातः इति कथ्यते?

उत्तरः शचीद्वारा इन्द्रस्य रक्षासूत्रबन्धनात् अस्य उत्सवस्य आरम्भः जातः इति कथ्यते।

20. प्रश्नः पुरा याज्ञिकाः पुरोहिताः किं कुर्वन्ति स्म?

उत्तरः ते यजमानस्य राज्ञः च कल्याणार्थं रक्षासूत्रार्पणं कुर्वन्ति स्म।

21. प्रश्नः मध्ययुगे का साम्राज्ञी प्रसिद्धा आसीत्?

उत्तरः मध्ययुगे साम्राज्ञी कर्मवती प्रसिद्धा आसीत्।

22. प्रश्नः कर्मवती के प्रति रक्षासूत्रं प्रेषितवती?

उत्तरः सा हुमायूँ नामकं मुगलशासकं प्रति रक्षासूत्रं प्रेषितवती।

23. प्रश्नः हुमायूँ कथं तद् स्वीकृतवान्?

उत्तरः हुमायूँ श्रद्धया तत् रक्षासूत्रं स्वीकृतवान्।

24. प्रश्नः रक्षाबन्धनपर्वस्य जातिधर्मनिरपेक्षता कथं दृश्यते?

उत्तरः अस्य उत्सवस्य पालनं सर्वे जनाः कुर्वन्ति, अतः अयं जातिधर्मनिरपेक्षः उत्सवः अस्ति।

25. प्रश्नः रक्षासूत्रस्य प्रतीकात्मकं महत्त्वं किम्?

उत्तरः रक्षासूत्रं स्नेहस्य, विश्वासस्य, संरक्षणस्य च प्रतीकं भवति।

26. प्रश्नः रक्षाबन्धनं कथं भ्रातृभगिन्योः सम्बन्धं दृढयति?

उत्तरः अनेन पर्वेण परस्परं प्रेम, विश्वासः, उत्तरदायित्वं च वर्धते।

27. प्रश्नः श्रावणमासस्य वर्णनं पाठे कथं कृतम्?

उत्तरः श्रावणमासे वर्षाधाराः पतन्ति, प्रकृतिः पुलकिता भवति, जनाः आनन्दिताः भवन्ति।

28. प्रश्नः उत्सवाः संस्कृतिं कथं प्रकटीकुर्वन्ति?

उत्तरः उत्सवेषु आचाराः, परम्पराः, गीतानि, नृत्यानि च दृश्यन्ते, ये संस्कृतिं प्रकटीकुर्वन्ति।

29. प्रश्नः रक्षाबन्धनस्य सामाजिकमहत्त्वं किम्?

उत्तरः अयं उत्सवः समाजे एकता, सौहार्दं, परस्परं संरक्षणभावं च वर्धयति।

30. प्रश्नः रक्षाबन्धनस्य धार्मिकमहत्त्वं किम्?

उत्तरः अयं पावनपर्व अस्ति, यः श्रद्धा, आस्था, मङ्गलकामना च प्रदर्शयति।

31. प्रश्नः रक्षाबन्धनं केवलं भ्रातृभगिन्योः मध्ये एव सीमितं किम्?

उत्तरः न, अयं उत्सवः व्यापकः अस्ति, यतः सैनिकेभ्यः, बन्धितेभ्यः अपि रक्षासूत्रं प्रेष्यते।

32. प्रश्नः रक्षाबन्धनस्य वातावरणं कथं आनन्दमयं भवति?

उत्तरः सर्वत्र उत्साहः, गीतम्, नृत्यम्, स्नेहभावः च दृश्यते।

33. प्रश्नः भगिन्याः मङ्गलकामना किमर्थं भवति?

उत्तरः सा भ्रातुः दीर्घायुष्यम्, सुखं, समृद्धिं च कामयते।

34. प्रश्नः भ्राता कथं वचनबद्धः भवति?

उत्तरः सः भगिन्याः रक्षां सर्वदा करिष्यति इति प्रतिज्ञां करोति।

35. प्रश्नः कारागारे अपि रक्षाबन्धनं कथं आचर्यते?

उत्तरः स्त्रियः कारागारं गत्वा बन्धितानां करेषु रक्षासूत्रं बध्नन्ति।

36. प्रश्नः सागरपूजायाः महत्त्वं किम्?

उत्तरः सागरपूजा प्रकृतिपूजनस्य प्रतीकं अस्ति।

37. प्रश्नः पाठस्य मुख्यसन्देशः कः?

उत्तरः सन्देशः अस्ति— स्नेहः, संरक्षणम्, एकता च जीवनस्य आधाराः सन्ति।

38. प्रश्नः रक्षाबन्धनं किमर्थं पावनपर्व उच्यते?

उत्तरः यतः अयं प्रेम, श्रद्धा, धर्मः च प्रदर्शयति।

39. प्रश्नः अस्य उत्सवस्य ऐतिहासिकं उदाहरणं किम्?

उत्तरः कर्मवतीद्वारा हुमायूँ प्रति रक्षासूत्रप्रेषणं ऐतिहासिकं उदाहरणम् अस्ति।

40. प्रश्नः रक्षाबन्धनपर्वः समाजे किं प्रकारं परिवर्तनं जनयति?

उत्तरः अयं उत्सवः समाजे प्रेम, विश्वासः, एकता, पारस्परिकसुरक्षा च सुदृढां करोति।

Answer by Mrinmoee