Chapter 1 -
এক বিদ্যায়তনিক বিষয় হিচাপে লোক প্রশাসন
অতি চুটি প্রশ্নোত্তৰ
প্রশ্নঃ লোক প্রশাসন বুলিলে কি বুজা যায়?
উত্তৰঃ চৰকাৰৰ নীতি, আইন আৰু সিদ্ধান্তসমূহ বাস্তৱায়ন কৰাৰ সৈতে জড়িত প্রশাসনিক কাৰ্যকলাপক লোক প্রশাসন বোলা হয়।
প্রশ্নঃ ‘Public Administration’ শব্দটোৰ অসমীয়া অৰ্থ কি?
উত্তৰঃ ‘Public Administration’ শব্দটোৰ অসমীয়া অৰ্থ হৈছে ‘লোক প্রশাসন’।
প্রশ্নঃ লোক প্রশাসনৰ মুখ্য উদ্দেশ্য কি?
উত্তৰঃ চৰকাৰী নীতি আৰু কাৰ্যসূচীসমূহ দক্ষতাৰে বাস্তৱায়ন কৰি জনসাধাৰণৰ কল্যাণ সাধন কৰাই লোক প্রশাসনৰ মুখ্য উদ্দেশ্য।
প্রশ্নঃ লোক প্রশাসনৰ দুটা দিশ লিখা।
উত্তৰঃ লোক প্রশাসনৰ দুটা প্রধান দিশ হৈছে—
(ক) অধ্যয়ন বা তাত্ত্বিক দিশ।
(খ) কার্য বা ব্যৱহাৰিক দিশ।
প্রশ্নঃ লোক প্রশাসন কিয় গুৰুত্বপূর্ণ?
উত্তৰঃ চৰকাৰী নীতি কার্যকৰী কৰা, জনসেৱা প্ৰদান কৰা আৰু উন্নয়নমূলক কাম সম্পন্ন কৰাৰ বাবে লোক প্রশাসন গুৰুত্বপূর্ণ।
প্রশ্নঃ লোক প্রশাসন আৰু বেচৰকাৰী প্রশাসনৰ এটা পার্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ লোক প্রশাসনৰ মূল লক্ষ্য জনকল্যাণ, আনহাতে বেচৰকাৰী প্রশাসনৰ প্রধান লক্ষ্য সাধাৰণতে লাভ অৰ্জন।
প্রশ্নঃ নতুন লোক প্রশাসন কেতিয়া বিকশিত হয়?
উত্তৰঃ ১৯৬০-ৰ দশকৰ শেষৰ ফালে নতুন লোক প্রশাসনৰ ধাৰণাৰ বিকাশ ঘটে।
প্রশ্নঃ নতুন লোক প্রশাসনে কোন বিষয়ত অধিক গুৰুত্ব দিয়ে?
উত্তৰঃ সামাজিক ন্যায়, সমতা, পৰিবর্তন আৰু জনমুখী প্রশাসনৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়ে।
চুটি প্রশ্নোত্তৰ
প্রশ্নঃ লোক প্রশাসনৰ অৰ্থ ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ লোক প্রশাসন হৈছে চৰকাৰৰ প্রশাসনিক কার্যকলাপৰ অধ্যয়ন আৰু বাস্তৱ প্ৰয়োগ। চৰকাৰে গ্ৰহণ কৰা নীতি, আইন, সিদ্ধান্ত আৰু উন্নয়নমূলক আঁচনি বাস্তৱায়ন কৰিবলৈ যি সংগঠন, কৰ্মচাৰী আৰু পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হয়, সেই সকলো লোক প্রশাসনৰ অন্তর্ভুক্ত। আধুনিক ৰাষ্ট্ৰত শিক্ষা, স্বাস্থ্য, আইন-শৃংখলা, সামাজিক সুৰক্ষা, উন্নয়ন আদি ক্ষেত্ৰত লোক প্রশাসনৰ ভূমিকা অতি গুৰুত্বপূর্ণ।
প্রশ্নঃ লোক প্রশাসনৰ দিশসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ লোক প্রশাসনৰ মূলত দুটা দিশ আছে। প্ৰথমটো হৈছে অধ্যয়নমূলক বা বিদ্যায়তনিক দিশ, য’ত প্রশাসনিক তত্ত্ব, সংগঠন, নীতি, সিদ্ধান্ত, কৰ্মচাৰী ব্যৱস্থা আদি অধ্যয়ন কৰা হয়। দ্বিতীয়টো হৈছে ব্যৱহাৰিক দিশ, য’ত চৰকাৰী বিভাগসমূহৰ দৈনন্দিন কাৰ্য, নীতি বাস্তৱায়ন, জনসেৱা, কৰ্মচাৰী পৰিচালনা, বাজেট আদি অন্তর্ভুক্ত হয়।
প্রশ্নঃ লোক প্রশাসনৰ অধ্যয়নৰ গুৰুত্ব উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ লোক প্রশাসনৰ অধ্যয়ন বহু কাৰণত গুৰুত্বপূর্ণ। ই চৰকাৰী সংগঠন আৰু বিভাগসমূহ কেনেদৰে কাম কৰে সেই বিষয়ে জ্ঞান দিয়ে। ই নীতি প্ৰস্তুতি আৰু বাস্তৱায়নৰ প্ৰক্ৰিয়া বুজিবলৈ সহায় কৰে। দক্ষ আৰু দায়বদ্ধ প্রশাসন গঢ়ি তোলাত সহায় কৰে। নাগৰিক আৰু চৰকাৰৰ মাজৰ সম্পর্ক সুদৃঢ় কৰে। লগতে উন্নয়ন, সামাজিক ন্যায় আৰু জনকল্যাণৰ ক্ষেত্ৰতো লোক প্রশাসনৰ অধ্যয়ন বিশেষ প্রাসঙ্গিক।
প্রশ্নঃ লোক প্রশাসন আৰু বেচৰকাৰী প্রশাসনৰ মাজত দুটা পার্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ
(ক) লোক প্রশাসনৰ লক্ষ্য জনকল্যাণ; বেচৰকাৰী প্রশাসনৰ লক্ষ্য সাধাৰণতে লাভ আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ স্বার্থ।
(খ) লোক প্রশাসন জনগণ আৰু আইনসভাৰ ওচৰত দায়বদ্ধ; বেচৰকাৰী প্রশাসন মূলত মালিক বা পৰিচালনা কর্তৃপক্ষৰ ওচৰত দায়বদ্ধ।
দীঘল প্রশ্নোত্তৰ
প্রশ্নঃ এক বিদ্যায়তনিক বিষয় হিচাপে লোক প্রশাসনৰ বিৱৰ্তন আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ লোক প্রশাসন আধুনিক সমাজবিজ্ঞানৰ এটা গুৰুত্বপূর্ণ বিদ্যায়তনিক বিষয়। যদিও প্রশাসনিক কার্য ৰাষ্ট্ৰৰ জন্মৰ পৰাই বিদ্যমান, তথাপি স্বতন্ত্র বিদ্যায়তনিক বিষয় হিচাপে লোক প্রশাসনৰ বিকাশ তুলনামূলকভাৱে নতুন।
লোক প্রশাসনৰ আধুনিক অধ্যয়নৰ আৰম্ভণিৰ ক্ষেত্ৰত উড্ৰো উইলছনৰ ১৮৮৭ চনৰ “The Study of Administration” নামৰ প্ৰবন্ধটোক বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হয়। তেওঁ ৰাজনীতি আৰু প্রশাসনৰ মাজত পাৰ্থক্য স্থাপন কৰি প্রশাসনক বিজ্ঞানসম্মতভাৱে অধ্যয়ন কৰাৰ ওপৰত জোৰ দিছিল।
ইয়াৰ পিছত প্রশাসনৰ নীতি, সংগঠন, নিয়ন্ত্ৰণ, দায়িত্ব, দক্ষতা আদি বিষয়ক তত্ত্ব বিকশিত হয়। এই সময়ত প্রশাসনত বিজ্ঞানসম্মত ব্যৱস্থাপনা আৰু সংগঠনৰ সাধাৰণ নীতিসমূহক অধিক গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল।
দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ পিছত প্রশাসনিক আচৰণ, সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ, মনোবিজ্ঞান, সমাজবিজ্ঞান আৰু সংগঠন তত্ত্বৰ প্ৰভাৱ বৃদ্ধি পায়। ইয়াৰ ফলত লোক প্রশাসনৰ অধ্যয়নৰ ক্ষেত্ৰ অধিক বিস্তৃত হয়।
১৯৬০-ৰ দশকৰ শেষত নতুন লোক প্রশাসনৰ উদ্ভৱ হয়। নতুন লোক প্রশাসনে কেৱল দক্ষতাৰ পৰিবর্তে সামাজিক ন্যায়, সমতা, মানৱিকতা, পৰিবর্তন আৰু নাগৰিককেন্দ্ৰিক প্রশাসনৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।
বর্তমান সময়ত লোক প্রশাসনৰ অধ্যয়ন সুশাসন, ই-গভৰ্নেন্স, জনঅংশগ্ৰহণ, স্বচ্ছতা, দায়বদ্ধতা, উন্নয়ন প্রশাসন আৰু নীতি বিশ্লেষণৰ দৰে নতুন বিষয়লৈও বিস্তৃত হৈছে। সেয়ে লোক প্রশাসন এটা গতিশীল আৰু বহুমাত্রিক বিদ্যায়তনিক বিষয় হিচাপে বিকশিত হৈছে।
প্রশ্নঃ লোক প্রশাসন আৰু বেচৰকাৰী প্রশাসনৰ মাজত পার্থক্য আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ লোক প্রশাসন আৰু বেচৰকাৰী প্রশাসন দুয়োটাই সংগঠন পৰিচালনা, কৰ্মচাৰী নিয়োগ, পরিকল্পনা, সমন্বয় আৰু নিয়ন্ত্ৰণৰ সৈতে জড়িত। তথাপি দুয়োটাৰ মাজত কিছুমান গুৰুত্বপূর্ণ পার্থক্য আছে।
লোক প্রশাসনৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে জনসাধাৰণৰ কল্যাণ আৰু চৰকাৰী নীতি বাস্তৱায়ন কৰা। ইয়াৰ বিপৰীতে বেচৰকাৰী প্রশাসনৰ মুখ্য উদ্দেশ্য হৈছে প্ৰতিষ্ঠানৰ উন্নতি আৰু সাধাৰণতে লাভ অর্জন।
লোক প্রশাসন আইন আৰু সংবিধানৰ সীমাৰ ভিতৰত কাম কৰে আৰু জনগণ, আইনসভা, আদালত আদিৰ ওচৰত দায়বদ্ধ। বেচৰকাৰী প্রশাসন মূলত মালিক, অংশীদাৰ বা পৰিচালনা কর্তৃপক্ষৰ ওচৰত দায়বদ্ধ।
লোক প্রশাসনৰ কার্যক্ষেত্ৰ বহল আৰু ই শিক্ষা, স্বাস্থ্য, আইন-শৃংখলা, সামাজিক সুৰক্ষা, উন্নয়ন আদি সকলো ক্ষেত্ৰ স্পৰ্শ কৰে। বেচৰকাৰী প্রশাসনৰ কার্যক্ষেত্ৰ সাধাৰণতে সংশ্লিষ্ট প্ৰতিষ্ঠানৰ উদ্দেশ্যৰ ভিতৰত সীমাবদ্ধ।
লোক প্রশাসনত সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সময়ত ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক কাৰকো বিবেচনা কৰা হয়, কিন্তু বেচৰকাৰী প্রশাসনত লাভ, উৎপাদনশীলতা আৰু দক্ষতা অধিক গুৰুত্বপূর্ণ হয়।
তথাপি দুয়ো ক্ষেত্ৰতে পৰিকল্পনা, সংগঠন, কৰ্মচাৰী ব্যৱস্থাপনা, নেতৃত্ব আৰু নিয়ন্ত্ৰণৰ দৰে বহু সাধাৰণ নীতি বিদ্যমান।
প্রশ্নঃ নতুন লোক প্রশাসন কি? ইয়াৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ১৯৬০-ৰ দশকৰ শেষৰ ফালে পৰম্পৰাগত লোক প্রশাসনৰ সীমাবদ্ধতাৰ প্ৰতিক্ৰিয়া হিচাপে নতুন লোক প্রশাসনৰ বিকাশ ঘটে। ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল প্রশাসনক অধিক জনমুখী, ন্যায়সংগত আৰু পৰিবর্তনমুখী কৰি তোলা।
নতুন লোক প্রশাসনৰ প্রধান বৈশিষ্ট্যসমূহ হৈছে—
- সামাজিক সমতা: সমাজৰ সকলো শ্ৰেণীক ন্যায়সংগতভাৱে চৰকাৰী সেৱা প্ৰদানত গুৰুত্ব দিয়ে।
- জনমুখীতা: প্রশাসন কেৱল নিয়ম-কানুনৰ প্ৰতি নহয়, নাগৰিকৰ প্ৰয়োজন আৰু সমস্যাৰ প্ৰতিও সংবেদনশীল হ’ব লাগে।
- পৰিবর্তনমুখীতা: সমাজত ইতিবাচক পৰিবর্তন আনিবলৈ প্রশাসনে সক্রিয় ভূমিকা গ্ৰহণ কৰিব লাগে।
- মূল্যবোধৰ ওপৰত গুৰুত্ব: প্রশাসন সম্পূর্ণ মূল্য-নিৰপেক্ষ হ’ব নোৱাৰে; ন্যায়, সমতা আৰু মানবীয় মূল্যবোধ গুৰুত্বপূর্ণ।
- দায়বদ্ধতা: প্রশাসন জনগণৰ ওচৰত দায়বদ্ধ আৰু উত্তৰদায়ী হ’ব লাগে।
- নাগৰিক অংশগ্ৰহণ: সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ আৰু উন্নয়নমূলক কামত জনগণৰ অংশগ্ৰহণক উৎসাহিত কৰে।
সেয়ে নতুন লোক প্রশাসনে দক্ষতাৰ লগতে সামাজিক ন্যায় আৰু জনকল্যাণকো সমান গুৰুত্ব দিয়ে।
আৰ্হি প্রশ্নাবলী
- লোক প্রশাসনৰ অৰ্থ ব্যাখ্যা কৰা।
- লোক প্রশাসনৰ বিভিন্ন দিশ আলোচনা কৰা।
- লোক প্রশাসন অধ্যয়নৰ গুৰুত্ব লিখা।
- এক বিদ্যায়তনিক বিষয় হিচাপে লোক প্রশাসনৰ বিৱৰ্তন আলোচনা কৰা।
- লোক প্রশাসন আৰু বেচৰকাৰী প্রশাসনৰ মাজত পার্থক্য দেখুওৱা।
- নতুন লোক প্রশাসন কি? ইয়াৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ আলোচনা কৰা।
- আধুনিক কল্যাণকামী ৰাষ্ট্ৰত লোক প্রশাসনৰ গুৰুত্ব ব্যাখ্যা কৰা।
- লোক প্রশাসনক কিয় এটা স্বতন্ত্র বিদ্যায়তনিক বিষয় বুলি কোৱা হয়?
- পৰম্পৰাগত লোক প্রশাসন আৰু নতুন লোক প্রশাসনৰ মাজত পার্থক্য লিখা।
- “লোক প্রশাসন হৈছে চৰকাৰৰ কাৰ্যকৰী অংগ”—ব্যাখ্যা কৰা।
