Chapter 2
"ব্যৱসায়িক পৰিবেশ (Business Environment)"
অতি চমু প্ৰশ্ন-উত্তৰ :
২. চমু প্ৰশ্ন-উত্তৰ :
৩. দীঘল প্ৰশ্ন-উত্তৰ :
প্ৰশ্ন ১: ব্যৱসায়িক পৰিৱেশৰ গুৰুত্ব সম্পৰ্কে বিশদভাৱে আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান এখনৰ সফলতা বহু পৰিমাণে ইয়াৰ বাহ্যিক পৰিৱেশৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। সেয়েহে ব্যৱসায়িক পৰিৱেশৰ বিষয়ে জ্ঞান আৰু ইয়াৰ নিয়মীয়া বিশ্লেষণ ব্যৱসায়ৰ বাবে অতি প্ৰয়োজনীয়। ইয়াৰ গুৰুত্বসমূহ হ'ল—
১. নতুন সুযোগৰ সন্ধান: পৰিৱেশ বিশ্লেষণৰ জৰিয়তে ব্যৱসায়ে বজাৰত থকা নতুন সুযোগসমূহ চিনাক্ত কৰি সময়মতে সেইবোৰ গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।
২. সম্ভাব্য ভাবুকি চিনাক্তকৰণ: প্ৰতিযোগিতা, চৰকাৰী নীতি বা বজাৰৰ পৰিৱৰ্তনৰ পৰা সৃষ্টি হোৱা বিপদসমূহ আগতীয়াকৈ জানিব পাৰি আৰু তাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিব পাৰি।
৩. সম্পদৰ সঠিক ব্যৱহাৰ: কেঁচামাল, মূলধন, শ্ৰমিক আৰু অন্যান্য সম্পদৰ প্ৰয়োজনীয়তা বুজি ব্যৱসায়ে সেইবোৰ সঠিকভাৱে সংগ্ৰহ আৰু ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে।
৪. পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে খাপ খোৱা: গ্ৰাহকৰ ৰুচি, প্ৰযুক্তি আৰু বজাৰৰ চাহিদা সলনি হৈ থাকে। পৰিৱেশ অধ্যয়নে এই পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে ব্যৱসায়ক খাপ খুৱাবলৈ সহায় কৰে।
৫. পৰিকল্পনা প্ৰস্তুত কৰা: পৰিৱেশৰ পৰা লাভ কৰা তথ্যৰ ভিত্তিত ব্যৱসায়ে ভৱিষ্যতৰ পৰিকল্পনা আৰু নীতি অধিক ফলপ্ৰসূভাৱে প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে।
প্ৰশ্ন ২: ব্যৱসায়িক পৰিৱেশৰ মূল মাত্ৰাসমূহ (Dimensions of Business Environment) বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰ: ব্যৱসায়িক পৰিৱেশৰ বিভিন্ন বাহ্যিক উপাদানক ইয়াৰ মাত্ৰা বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ প্ৰধান মাত্ৰাসমূহ হ'ল—
১. অৰ্থনৈতিক পৰিৱেশ (Economic Environment): দেশৰ অৰ্থনৈতিক অৱস্থা, অৰ্থনৈতিক নীতি, সুতৰ হাৰ, মুদ্ৰাস্ফীতি, জনমূৰি আয় আদি ইয়াৰ অন্তৰ্গত। এইবোৰে ব্যৱসায়ৰ ক্ৰয়-বিক্ৰয় আৰু লাভৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পেলায়।
২. সামাজিক পৰিৱেশ (Social Environment): সমাজৰ মূল্যবোধ, ৰীতি-নীতি, শিক্ষা, জনসংখ্যা, জীৱনধাৰা আৰু ফেশ্বন আদি সামাজিক পৰিৱেশৰ অংশ। গ্ৰাহকৰ চাহিদা নিৰ্ধাৰণত ইয়াৰ গুৰুত্ব আছে।
৩. প্ৰযুক্তিগত পৰিৱেশ (Technological Environment): নতুন প্ৰযুক্তি, উৎপাদনৰ আধুনিক পদ্ধতি, কম্পিউটাৰ আৰু ডিজিটেল ব্যৱস্থা আদি ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত। ইয়াৰ ফলত ব্যৱসায়ৰ দক্ষতা আৰু উৎপাদনশীলতা বৃদ্ধি পাব পাৰে।
৪. ৰাজনৈতিক পৰিৱেশ (Political Environment): চৰকাৰৰ স্থায়িত্ব, ৰাজনৈতিক নীতি, শান্তি-শৃংখলা আৰু ব্যৱসায়ৰ প্ৰতি চৰকাৰৰ মনোভাৱ ইয়াৰ অন্তৰ্গত।
৫. আইনী পৰিৱেশ (Legal Environment): চৰকাৰে প্ৰণয়ন কৰা ব্যৱসায়িক আইন, নিয়ম-কানুন আৰু আদালতৰ ৰায়সমূহ আইনী পৰিৱেশৰ অংশ। ব্যৱসায়ে এইবোৰ মানি চলিব লাগে।
প্ৰশ্ন ৩: ১৯৯১ চনৰ অৰ্থনৈতিক সংস্কাৰৰ অন্তৰ্গত উদাৰীকৰণ, ব্যক্তিগতকৰণ আৰু গোলকীকৰণ (LPG) ৰ ধাৰণাটো ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰ: ১৯৯১ চনত ভাৰতীয় অৰ্থনীতিত ব্যাপক সংস্কাৰ সাধন কৰি নতুন অৰ্থনৈতিক নীতি গ্ৰহণ কৰা হয়। এই নীতিৰ তিনিটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ আছিল উদাৰীকৰণ, ব্যক্তিগতকৰণ আৰু গোলকীকৰণ।
১. উদাৰীকৰণ (Liberalisation): ব্যৱসায় আৰু উদ্যোগৰ ওপৰত থকা চৰকাৰী নিয়ন্ত্ৰণ আৰু অনুজ্ঞাপত্ৰৰ জটিলতা হ্ৰাস কৰাকে উদাৰীকৰণ বোলে। ইয়াৰ ফলত ব্যক্তিগত উদ্যোগে অধিক স্বাধীনভাৱে ব্যৱসায় কৰাৰ সুযোগ পালে।
২. ব্যক্তিগতকৰণ (Privatisation): ৰাজহুৱা খণ্ডৰ তুলনাত ব্যক্তিগত খণ্ডৰ অংশগ্ৰহণ বৃদ্ধি কৰা আৰু কিছুমান চৰকাৰী প্ৰতিষ্ঠানৰ শ্বেয়াৰ বিক্ৰী কৰাৰ নীতিক ব্যক্তিগতকৰণ বোলে।
৩. গোলকীকৰণ (Globalisation): ভাৰতীয় অৰ্থনীতিক বিশ্ব অৰ্থনীতিৰ সৈতে অধিক সংযুক্ত কৰাকে গোলকীকৰণ বোলে। ইয়াৰ ফলত বিদেশী বাণিজ্য, বিনিয়োগ আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱসায়ৰ সুযোগ বৃদ্ধি পালে।
সেয়েহে LPG নীতিয়ে ভাৰতীয় অৰ্থনীতিত প্ৰতিযোগিতা আৰু বাণিজ্যিক কাৰ্যকলাপৰ পৰিসৰ বৃদ্ধি কৰাত সহায় কৰিলে।
প্ৰশ্ন ৪: চৰকাৰী নীতিৰ পৰিৱৰ্তনে (উদাৰীকৰণ, ব্যক্তিগতকৰণ, গোলকীকৰণ) ভাৰতীয় ব্যৱসায় আৰু উদ্যোগৰ ওপৰত পেলোৱা প্ৰভাৱসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: ১৯৯১ চনৰ অৰ্থনৈতিক সংস্কাৰৰ ফলত ভাৰতীয় ব্যৱসায় আৰু উদ্যোগৰ ক্ষেত্ৰত বহুতো পৰিৱৰ্তন দেখা যায়। ইয়াৰ প্ৰধান প্ৰভাৱসমূহ হ'ল—
১. প্ৰতিযোগিতা বৃদ্ধি: বিদেশী প্ৰতিষ্ঠানৰ প্ৰৱেশৰ ফলত ভাৰতীয় উদ্যোগসমূহে অধিক প্ৰতিযোগিতাৰ সন্মুখীন হ'বলগীয়া হয়।
২. গ্ৰাহকৰ গুৰুত্ব বৃদ্ধি: বজাৰত অধিক বিকল্প উপলব্ধ হোৱাৰ বাবে গ্ৰাহকসকল অধিক সচেতন আৰু দাবীদাৰ হৈ পৰিল।
৩. প্ৰযুক্তিৰ উন্নতি: প্ৰতিযোগিতাত টিকি থাকিবলৈ ভাৰতীয় উদ্যোগসমূহে নতুন আৰু উন্নত প্ৰযুক্তি গ্ৰহণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে।
৪. দক্ষ কৰ্মচাৰীৰ প্ৰয়োজন: আধুনিক প্ৰযুক্তি আৰু পৰিৱৰ্তিত বজাৰৰ বাবে প্ৰশিক্ষিত আৰু দক্ষ মানৱ সম্পদৰ প্ৰয়োজনীয়তা বৃদ্ধি পালে।
৫. বজাৰমুখী দৃষ্টিভংগী: গ্ৰাহকৰ প্ৰয়োজন আৰু পছন্দৰ ওপৰত গুৰুত্ব দি সামগ্ৰী উৎপাদন আৰু বিপণনৰ প্ৰৱণতা বৃদ্ধি পালে।
প্ৰশ্ন ৫: ভাৰতৰ সাম্প্ৰতিক অৰ্থনৈতিক পৰিৱেশত 'মুদ্ৰাৰ অসংবেদ্যকৰণ' (Demonetisation) আৰু 'পণ্য আৰু সেৱা কৰ' (GST) ৰ প্ৰভাৱ বিশদভাৱে মূল্যায়ন কৰা।
উত্তৰ: ভাৰতীয় অৰ্থনৈতিক পৰিৱেশত মুদ্ৰাৰ অসংবেদ্যকৰণ আৰু GST দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পদক্ষেপ। এই দুয়োটাৰ প্ৰভাৱ তলত উল্লেখ কৰা হ'ল—
১. মুদ্ৰাৰ অসংবেদ্যকৰণ (Demonetisation) ৰ প্ৰভাৱ:
- অঘোষিত ধন নিয়ন্ত্ৰণ: পুৰণি ৫০০ আৰু ১০০০ টকাৰ নোট বাতিল কৰাৰ জৰিয়তে অঘোষিত ধন আৰু ভুৱা নোটৰ বিৰুদ্ধে ব্যৱস্থা গ্ৰহণৰ চেষ্টা কৰা হৈছিল।
- ডিজিটেল লেনদেন বৃদ্ধি: নগদ ধনৰ ব্যৱহাৰ কমি বেংকিং আৰু ডিজিটেল পেমেণ্ট ব্যৱহাৰৰ প্ৰৱণতা বৃদ্ধি পালে।
- ব্যৱসায়ত সাময়িক অসুবিধা: নগদ ধনৰ ওপৰত অধিক নিৰ্ভৰশীল সৰু ব্যৱসায় আৰু অসংগঠিত খণ্ডত কিছু সময়ৰ বাবে লেনদেনৰ সমস্যা দেখা দিছিল।
২. পণ্য আৰু সেৱা কৰ (GST) ৰ প্ৰভাৱ:
- একীকৃত কৰ ব্যৱস্থা: GST-এ বিভিন্ন পৰোক্ষ কৰৰ পৰিৱৰ্তে এক সংযুক্ত কৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰাত সহায় কৰিলে।
- কৰৰ ওপৰত কৰ হ্ৰাস: ইনপুট টেক্স ক্ৰেডিটৰ ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে কৰৰ ওপৰত পুনৰ কৰ আৰোপৰ সমস্যা হ্ৰাস কৰাত সহায় কৰে।
- বাণিজ্য সহজীকৰণ: ৰাজ্যৰ মাজত সামগ্ৰী পৰিবহণ আৰু কৰ প্ৰদানৰ প্ৰক্ৰিয়া অধিক সংগঠিত আৰু সহজ হৈ পৰে।
সামগ্ৰিকভাৱে, এই দুয়োটা পদক্ষেপে ভাৰতীয় অৰ্থনীতিত ডিজিটেল লেনদেন, কৰ-অনুসৰণ আৰু অৰ্থনৈতিক কাৰ্যকলাপৰ অধিক আনুষ্ঠানিকীকৰণৰ দিশত প্ৰভাৱ পেলাইছে।
*****
