Chapter 4
"বড়ো সকলৰ পৰম্পৰাগত জ্ঞান ব্যৱস্থা আৰু বহনক্ষম বিকাশ"
১৫ টা চমু প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ :
১. বড়ো সকলৰ কৃষিভিত্তিক প্ৰধান বসন্ত উৎসৱটোৰ নাম কি?
উত্তৰ: বৈশাগু (Bwisagu)।
২. বড়ো সমাজত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত পৰিৱেশ-অনুকূল আৰু জৈৱ-ক্ষয়িষ্ণু মূল কাৰুশিল্প সামগ্ৰীবিধ কি?
উত্তৰ: বাঁহ আৰু বেত।
৩. বড়ো ধৰ্মীয় দৰ্শন ‘বাথৌ’ৰ মূল ইষ্টদেৱতা গৰাকীৰ নাম কি?
উত্তৰ: বাথৌ ব্ৰাই।
৪. পৰম্পৰাগত জ্ঞান সমাজত চৰ্চা কৰি ধৰি ৰখাৰ ঘাই মাধ্যম কি?
উত্তৰ: মুখে মুখে চলি অহা মৌখিক পৰম্পৰা (Oral Tradition)।
৫. বড়ো মহিলাসকলে পৰিধান কৰা পৰম্পৰাগত মুখ্য পোশাকবিধৰ নাম কি?
উত্তৰ: দোকনা (Dokhona)।
৬. বড়ো সকলৰ ধৰ্মীয় আৰু পৰিৱেশগত বিশ্বাসৰ মূল আধাৰ হিচাপে গ্ৰহণ কৰা মূল উদ্ভিদজোপাৰ নাম কি?
উত্তৰ: সিজু গছ (Euphorbia splendens)।
৭. বহনেক্ষম বিকাশ (Sustainable Development) বুলিলে কি বুজায়?
উত্তৰ: ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মৰ প্ৰয়োজনীয়তালৈ লক্ষ্য ৰাখি বৰ্তমানৰ প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ সংৰক্ষণশীল আৰু ভাৰসাম্যপূৰ্ণ ব্যৱহাৰ।
৮. বড়ো লোকসকলৰ পৰম্পৰাগত চিকিৎসা পদ্ধতি ঘাইকৈ কিহৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত?
উত্তৰ: স্থানীয় লোক-বনৌষধি আৰু গছ-লতাৰ পৰম্পৰাগত ব্যৱহাৰ।
৯. বাথৌ পূজাত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ বিশেষ জেওৰাখনত কেইটা কামি থাকে?
উত্তৰ: ৫ টা (যি পঞ্চভূত বা ৫টা ধৰ্মীয় নীতি প্ৰতিনিধিত্ব কৰে)।
১০. বড়ো সমাজৰ লোকসকলে জাৰকালি ব্যৱহাৰ কৰা সূতা বোৱাৰ বাবে পালন কৰা প্ৰাকৃতিক পোকা বিধৰ নাম কি?
উত্তৰ: এৰি পলু (Samia cynthia ricini)।
১১. বড়োসকলৰ পৰম্পৰাগত ৰেচম শিল্পৰ প্ৰধান বস্ত্ৰবিধৰ নাম কি?
উত্তৰ: এৰি আৰু মুগা (বিশেষকৈ দোকনা বোৱাত এৰি আৰু পাট-সূতাৰ প্ৰয়োগ)।
১২. বড়ো পৰম্পৰাত খৰিহা, বাঁহৰ গাজ আদি খাদ্যবস্তু সংৰক্ষণ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা পদ্ধতিটোক কি বোলে?
উত্তৰ: পৰম্পৰাগত কিণ্বন বা ফেৰমেণ্টেচন পদ্ধতি (Fermentation)।
১৩. প্রাকৃতিক কীট-পতংগ নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে বড়ো কৃষকসকলে কৃষি পথাৰত ব্যৱহাৰ কৰা জৈৱিক উপাদানৰ এটা উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰ: নিম পাতৰ ৰস আৰু কাঠৰ ছাইৰ সংমিশ্ৰণ।
১৪. বড়ো কৃষিপদ্ধতিত মাটিৰ উৰ্বৰতা বৃদ্ধিৰ বাবে কৰা পৰম্পৰাগত খেতিশৈলীটোক কি বোলা হয়?
উত্তৰ: মিশ্ৰিত ক্ৰপিং বা বহুমুখী কৃষি পদ্ধতি (Mixed Cropping)।
১৫. বড়ো গাঁওসমূহত পৰম্পৰাগতভাৱে পানী সংৰক্ষণ আৰু জলসিঞ্চনৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰণালীটোক কি বোলা হয়?
উত্তৰ: ডং (Dong) বা সৰু খাল জলসিঞ্চন প্ৰণালী।
২ নম্বৰীয়া প্ৰশ্ন (১৫ টা প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ) :
১. বড়ো সকলৰ পৰম্পৰাগত জ্ঞান ব্যৱস্থা (TK) বুলিলে কি বুজা যায়?
উত্তৰ: বড়ো সমাজে বহু প্ৰজন্ম ধৰি প্ৰকৃতি আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে সম্পৰ্ক ৰাখি যি অভিজ্ঞতা আৰু জ্ঞান আহৰণ কৰিছে, তাকেই বড়োসকলৰ পৰম্পৰাগত জ্ঞান ব্যৱস্থা বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত কৃষি, চিকিৎসা, হস্তশিল্প, খাদ্য সংৰক্ষণ আৰু পৰিৱেশ সংৰক্ষণৰ জ্ঞান অন্তৰ্ভুক্ত।
২. ‘বাথৌ ধৰ্ম’ আৰু পৰিৱেশ সজাগতাৰ সম্পৰ্ক কেনেকুৱা?
উত্তৰ: বাথৌ ধৰ্মৰ সৈতে প্ৰকৃতি আৰু পৰিৱেশৰ গভীৰ সম্পৰ্ক আছে। সিজু গছক পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰাৰ লগতে মাটি, পানী, বায়ু, জুই আৰু আকাশ আদি প্ৰাকৃতিক উপাদানৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা প্ৰকাশ কৰা হয়। সেয়ে বাথৌ ধৰ্মই প্ৰকৃতি সংৰক্ষণৰ প্ৰতি বড়ো সমাজক সচেতন কৰে।
৩. বড়ো মহিলাসকলৰ বোৱা-কটা বিদ্যা কেনেকৈ বহনেক্ষম উন্নয়নৰ এক উদাহৰণ?
উত্তৰ: বড়ো মহিলাসকলে পৰম্পৰাগত তাঁতশালত স্থানীয়ভাৱে পোৱা এৰি, মুগা আদি সূতা ব্যৱহাৰ কৰি বিভিন্ন বস্ত্ৰ প্ৰস্তুত কৰে। প্ৰাকৃতিক কেঁচামাল আৰু পৰম্পৰাগত পদ্ধতিৰ ব্যৱহাৰৰ ফলত পৰিৱেশৰ ওপৰত ক্ষতিকাৰক প্ৰভাৱ কমে। লগতে এই শিল্পই মহিলাসকলক অৰ্থনৈতিকভাৱে স্বাৱলম্বী হোৱাত সহায় কৰে।
৪. বড়ো সকলৰ ‘ডং’ (Dong) জলসিঞ্চন ব্যৱস্থা কি?
উত্তৰ: ‘ডং’ হৈছে বড়োসকলৰ পৰম্পৰাগত জলসিঞ্চন ব্যৱস্থা। জুৰি, নৈ বা পাহাৰীয়া পানীৰ উৎসৰ পৰা নলা বা খালৰ সহায়ত পানী খেতিপথাৰলৈ বোৱাই অনা হয়। গাঁৱৰ লোকসকলে সমূহীয়াভাৱে এই ব্যৱস্থা পৰিচালনা কৰে আৰু ইয়াৰ দ্বাৰা পানীৰ সঠিক ব্যৱহাৰ নিশ্চিত হয়।
৫. পৰম্পৰাগত লোক-চিকিৎসাত বড়ো সমাজে উদ্ভিদ কেনেকৈ ব্যৱহাৰ কৰে?
উত্তৰ: বড়ো সমাজত বহুদিনৰ পৰা বিভিন্ন গছ-গছনিৰ পাত, ছাল, শিপা, ফুল আদি লোক-চিকিৎসাত ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। স্থানীয়ভাৱে পোৱা বনৌষধিৰ সহায়ত সাধাৰণ জ্বৰ, পেটৰ সমস্যা, চৰ্মৰোগ আদি সমস্যাৰ পৰম্পৰাগত চিকিৎসা কৰা হয়। এই জ্ঞান সাধাৰণতে অভিজ্ঞ লোকসকলৰ পৰা পৰৱৰ্তী প্ৰজন্মলৈ যায়।
৬. বড়ো কৃষি ব্যৱস্থাত জৈৱ বৈচিত্ৰ্য কেনেকৈ সুৰক্ষিত হৈ থাকে?
উত্তৰ: বড়োসকলে একেডৰা মাটিত বিভিন্ন ধৰণৰ শস্য একেলগে উৎপাদন কৰাৰ লগতে থলুৱা বীজ সংৰক্ষণ কৰে। ইয়াৰ ফলত বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ উদ্ভিদ আৰু শস্যৰ বৈচিত্ৰ্য অক্ষুণ্ণ থাকে। এই পদ্ধতিয়ে মাটিৰ উৰ্বৰতা বজাই ৰখাতো সহায় কৰে।
৭. বড়ো ধাৰণাত খাদ্য সংৰক্ষণ প্ৰক্ৰিয়াই বহনেক্ষমতাত কেনে ভূমিকা লয়?
উত্তৰ: বড়োসকলে অতিৰিক্ত খাদ্য সামগ্ৰী শুকুৱাই, কিণ্বন কৰি বা অন্য পৰম্পৰাগত পদ্ধতিৰে সংৰক্ষণ কৰে। ইয়াৰ ফলত খাদ্যৰ অপচয় কমে আৰু ঋতুৰ অভাৱৰ সময়তো খাদ্য ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়। সেয়ে এই পদ্ধতিয়ে খাদ্য সুৰক্ষা আৰু বহনেক্ষম জীৱনশৈলীত সহায় কৰে।
৮. পৰম্পৰাগত জ্ঞান আৰু আধুনিক বহনেক্ষম বিকাশৰ মাজত মিল ক’ত?
উত্তৰ: পৰম্পৰাগত জ্ঞান আৰু আধুনিক বহনেক্ষম বিকাশ দুয়োটাই প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ সঠিক আৰু সংযত ব্যৱহাৰৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ে। দুয়োটা ক্ষেত্ৰতে প্ৰকৃতিৰ ক্ষতি নকৰাকৈ সম্পদ ব্যৱহাৰ আৰু ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মৰ বাবে সম্পদ সংৰক্ষণৰ ধাৰণা দেখা যায়।
৯. বড়ো পৰম্পৰাত বাঁহ আৰু বেতৰ ব্যৱহাৰৰ পৰিৱেশগত গুৰুত্ব কি?
উত্তৰ: বড়ো সমাজত ঘৰ-দুৱাৰ, সঁজুলি, মাছ ধৰা সামগ্ৰী আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালীৰ বস্তু তৈয়াৰ কৰিবলৈ বাঁহ আৰু বেত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এইবোৰ সহজে পচি মাটিত মিলি যায় আৰু পৰিৱেশ প্ৰদূষণ সৃষ্টি নকৰে। সেয়ে বাঁহ-বেতৰ ব্যৱহাৰ পৰিৱেশৰ বাবে তুলনামূলকভাৱে অনুকূল।
১০. বড়ো সমাজত পৰম্পৰাগত জ্ঞান প্ৰজন্মৰ পৰা প্ৰজন্মলৈ কেনেকৈ হস্তান্তৰ হয়?
উত্তৰ: বড়ো সমাজত পৰম্পৰাগত জ্ঞান মূলত মৌখিকভাৱে এপ্ৰজন্মৰ পৰা আন প্ৰজন্মলৈ যায়। লোকগীত, সাধুকথা, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু দৈনন্দিন কাম-কাজৰ জৰিয়তে এই জ্ঞান শিকোৱা হয়। ডাঙৰসকলৰ কাম লক্ষ্য কৰি সৰুসকলেও হাতে-কামে বহুতো পৰম্পৰাগত জ্ঞান আহৰণ কৰে।
১১. বহনেক্ষম কৃষি প্ৰক্ৰিয়াত বড়ো সকলৰ ‘খেতিৰ জৈৱিক কীট নিয়ন্ত্ৰণ’ ব্যৱস্থা কি?
উত্তৰ: বড়ো কৃষকসকলে পোক-পৰুৱা নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে গোবৰ, কাঠৰ ছাই আৰু বিভিন্ন তিতা গছ-লতাৰ ৰস আদি প্ৰাকৃতিক উপাদান ব্যৱহাৰ কৰে। এই পদ্ধতিত ৰাসায়নিক কীটনাশকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা কমে। ফলত মাটি, পানী আৰু পৰিৱেশৰ ওপৰত ক্ষতিকাৰক প্ৰভাৱ হ্ৰাস পায়।
১২. বড়ো লোক-সংস্কৃতিত অৰণ্য সংৰক্ষণৰ ধাৰণা কেনেকৈ জড়িত?
উত্তৰ: বড়ো লোক-সংস্কৃতিত অৰণ্য আৰু বহুতো গছ-গছনিক পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয়। ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ সৈতে জড়িত পবিত্ৰ স্থানসমূহত গছ-গছনি সংৰক্ষণ কৰা হয়। এই পৰম্পৰাগত বিশ্বাসে অৰণ্য ধ্বংস ৰোধ কৰি প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ সংৰক্ষণত সহায় কৰে।
১৩. বড়ো সম্প্ৰদায়ৰ পশুপালন ব্যৱস্থাই স্থানীয় অৰ্থনীতিত কেনেকৈ সহায় কৰে?
উত্তৰ: বড়ো পৰিয়ালসমূহে গৰু, ছাগলী, হাঁহ-কুকুৰা আদি বিভিন্ন পশু-পক্ষী পালন কৰে। ইয়াৰ পৰা গাখীৰ, মাংস, কণী আদি খাদ্য সামগ্ৰী পোৱাৰ লগতে এৰি পলুৰ পৰা সূতাও লাভ কৰা হয়। ফলত পৰিয়ালৰ খাদ্যৰ প্ৰয়োজন পূৰণ হোৱাৰ লগতে আয়ৰ উৎস সৃষ্টি হয়।
১৪. আধুনিকীকৰণে বড়ো পৰম্পৰাগত জ্ঞানৰ প্ৰতি কেনে প্ৰত্যাহ্বান আনিছে?
উত্তৰ: আধুনিক কৃষি, যান্ত্ৰিকীকৰণ, ৰাসায়নিক সাৰ আৰু আধুনিক জীৱনশৈলীৰ প্ৰভাৱত বহু পৰম্পৰাগত পদ্ধতিৰ ব্যৱহাৰ কমি আহিছে। বিশেষকৈ নতুন প্ৰজন্মৰ মাজত মৌখিকভাৱে চলি অহা জ্ঞানৰ প্ৰতি আগ্ৰহ হ্ৰাস পোৱাটো এক উল্লেখযোগ্য সমস্যা। ফলত বহু পৰম্পৰাগত জ্ঞান হেৰাই যোৱাৰ আশংকা দেখা দিছে।
১৫. ‘সংৰক্ষিত অৰণ্য আৰু জৈৱ বৈচিত্ৰ্য’ ৰক্ষাত বড়ো পৰম্পৰাৰ গুৰুত্ব কি?
উত্তৰ: বড়ো পৰম্পৰাত প্ৰকৃতি, অৰণ্য আৰু জীৱ-জন্তুৰ প্ৰতি সন্মানৰ ভাব দেখা যায়। স্থানীয় উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীৰ সৈতে থকা পৰম্পৰাগত সম্পৰ্কই প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ সংৰক্ষণত সহায় কৰে। সেয়ে বড়োসকলৰ পৰম্পৰাগত জ্ঞান জৈৱ বৈচিত্ৰ্য ৰক্ষা আৰু পৰিৱেশৰ ভাৰসাম্য বজাই ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ।
৫ নম্বৰীয়া প্ৰশ্ন (৫ টা বিতং প্ৰশ্ন আৰু স্পষ্ট উত্তৰ) :
