Chapter 4

 "ভাৰতত যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থা (Federalism in India)"



১৫ টা চমু প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ

১. বড়ো সকলৰ কৃষিভিত্তিক প্ৰধান বসন্ত উৎসৱটোৰ নাম কি?

উত্তৰঃ বৈশাগু (Bwisagu)।


২. পৰম্পৰাগত জ্ঞান সমাজত চৰ্চা কৰি ধৰি ৰখাৰ ঘাই মাধ্যম কি?

উত্তৰঃ মুখে মুখে চলি অহা মৌখিক পৰম্পৰা (Oral Tradition)।


৩. বড়ো লোকসকলৰ পৰম্পৰাগত চিকিৎসা পদ্ধতি ঘাইকৈ কিহৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত?

উত্তৰঃ স্থানীয় লোক-বনৌষধি আৰু গছ-লতাৰ পৰম্পৰাগত ব্যৱহাৰ।


৪. বড়ো ধৰ্মীয় দৰ্শন ‘বাথৌ’ৰ মূল ইষ্টদেৱতা গৰাকীৰ নাম কি?

উত্তৰঃ বাথৌ ব্ৰাই।


৫. বড়ো সমাজৰ লোকসকলে জাৰকালি ব্যৱহাৰ কৰা সূতা বোৱাৰ বাবে পালন কৰা প্ৰাকৃতিক পোকা বিধৰ নাম কি?

উত্তৰঃ এৰি পলু (Samia cynthia ricini)।


৬. বড়ো পৰম্পৰাত খৰিহা, বাঁহৰ গাজ আদি খাদ্যবস্তু সংৰক্ষণ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা পদ্ধতিটোক কি বোলে?

উত্তৰঃ পৰম্পৰাগত কিণ্বন বা ফেৰমেণ্টেচন পদ্ধতি (Fermentation)।


৭. বড়ো সকলৰ পৰম্পৰাগত ৰেচম শিল্পৰ প্ৰধান বস্ত্ৰবিধৰ নাম কি?

উত্তৰঃ এৰি আৰু মুগা (বিশেষকৈ দোকনা বোৱাত এৰি আৰু পাট-সূতাৰ প্ৰয়োগ)।


৮. বহনেক্ষম বিকাশ (Sustainable Development) বুলিলে কি বুজায়?

উত্তৰঃ ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মৰ প্ৰয়োজনীয়তালৈ লক্ষ্য ৰাখি বৰ্তমানৰ প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ সংৰক্ষণশীল আৰু ভাৰসাম্যপূৰ্ণ ব্যৱহাৰ।


৯. বড়ো সমাজত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত পৰিৱেশ-অনুকূল আৰু জৈৱ-ক্ষয়িষ্ণু মূল কাৰুশিল্প সামগ্ৰীবিধ কি?

উত্তৰঃ বাঁহ আৰু বেত।


১০. বড়ো মহিলাসকলে পৰিধান কৰা পৰম্পৰাগত মুখ্য পোশাকবিধৰ নাম কি?

উত্তৰঃ দোকনা (Dokhona)।


১১. বড়ো গাঁওসমূহত পৰম্পৰাগতভাৱে পানী সংৰক্ষণ আৰু জলসিঞ্চনৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰণালীটোক কি বোলা হয়?

উত্তৰঃ ডং (Dong) বা সৰু খাল জলসিঞ্চন প্ৰণালী।


১২. বড়ো সকলৰ ধৰ্মীয় আৰু পৰিৱেশগত বিশ্বাসৰ মূল আধাৰ হিচাপে গ্ৰহণ কৰা মূল উদ্ভিদজোপাৰ নাম কি?

উত্তৰঃ সিজু গছ (Euphorbia splendens)।


১৩. বাথৌ পূজাত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ বিশেষ জেওৰাখনত কেইটা কামি থাকে?

উত্তৰঃ ৫ টা (যি পঞ্চভূত বা ৫টা ধৰ্মীয় নীতি প্ৰতিনিধিত্ব কৰে)।


১৪. বড়ো কৃষিপদ্ধতিত মাটিৰ উৰ্বৰতা বৃদ্ধিৰ বাবে কৰা পৰম্পৰাগত খেতিশৈলীটোক কি বোলা হয়?

উত্তৰঃ মিশ্ৰিত ক্ৰপিং বা বহুমুখী কৃষি পদ্ধতি (Mixed Cropping)।


১৫. প্ৰাকৃতিক কীট-পতংগ নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে বড়ো কৃষকসকলে কৃষি পথাৰত ব্যৱহাৰ কৰা জৈৱিক উপাদানৰ এটা উদাহৰণ দিয়া।

উত্তৰঃ নিম পাতৰ ৰস আৰু কাঠৰ ছাইৰ সংমিশ্ৰণ।


২ নম্বৰীয়া প্ৰশ্ন (১৫ টা প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ) :

১. বড়ো সকলৰ পৰম্পৰাগত জ্ঞান ব্যৱস্থা (TK) বুলিলে কি বুজা যায়? 

উত্তৰ: বড়ো সমাজে দীৰ্ঘদিন ধৰি প্ৰকৃতিৰ সৈতে সহাৱস্থান কৰি লাভ কৰা কৃষি, চিকিৎসা, হস্তশিল্প আৰু পৰিৱেশ সংৰক্ষণৰ অভিজ্ঞতাক পৰম্পৰাগত জ্ঞান ব্যৱস্থা (TK) বোলে। এই জ্ঞান সাধাৰণতে মৌখিকভাৱে এপুৰুষৰ পৰা আনপুৰুষলৈ হস্তান্তৰিত হয়।


২. ‘বাথৌ ধৰ্ম’ আৰু পৰিৱেশ সজাগতাৰ সম্পৰ্ক কেনেকুৱা? 

উত্তৰ: বাথৌ ধৰ্মত প্ৰকৃতি আৰু প্ৰাকৃতিক শক্তিৰ প্ৰতি গভীৰ শ্ৰদ্ধা প্ৰকাশ কৰা হয়। সিজু গছ আৰু পঞ্চভূতৰ প্ৰতি থকা আধ্যাত্মিক বিশ্বাসে বড়ো সমাজক প্ৰাকৃতিক সম্পদ সংৰক্ষণ আৰু পৰিৱেশৰ ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰে।


৩. বড়ো মহিলাসকলৰ বোৱা-কটা বিদ্যা কেনেকৈ বহনেক্ষম উন্নয়নৰ এক উদাহৰণ? 

উত্তৰ: বড়ো মহিলাসকলে পৰম্পৰাগত তাঁতশালত এৰি, মুগা আদি প্ৰাকৃতিক সূতা ব্যৱহাৰ কৰি কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰে। স্থানীয় কেঁচামাল আৰু প্ৰাকৃতিক ৰঙৰ ব্যৱহাৰে পৰিৱেশৰ ওপৰত ক্ষতিকাৰক প্ৰভাৱ কমায় আৰু স্থানীয় অৰ্থনীতিকো শক্তিশালী কৰে।


৪. বড়ো সকলৰ ‘ডং’ (Dong) জলসিঞ্চন ব্যৱস্থা কি? 

উত্তৰ: ‘ডং’ হৈছে পাহাৰীয়া নিজৰাৰ বা নদীৰ পানী খেতিপথাৰলৈ নিয়াৰ এক পৰম্পৰাগত জলসিঞ্চন ব্যৱস্থা। গাঁৱৰ লোকসকলে সমূহীয়াভাৱে খাল বা পানীৰ পথ তৈয়াৰ কৰি পথাৰত পানী যোগান ধৰে। ইয়াৰ ফলত পানীৰ সঠিক ব্যৱহাৰ আৰু কৃষিকাৰ্যত সহায় হয়।


৫. পৰম্পৰাগত লোক-চিকিৎসাত বড়ো সমাজে উদ্ভিদ কেনেকৈ ব্যৱহাৰ কৰে? 

উত্তৰ: বড়ো সমাজত বিভিন্ন স্থানীয় উদ্ভিদৰ পাত, ছাল, শিপা, ফুল আদি লোক-চিকিৎসাত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এইবোৰ জ্বৰ, পেটৰ বিষ, চৰ্মৰোগ আদি সাধাৰণ অসুস্থতাৰ চিকিৎসাত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।


৬. বড়ো কৃষি ব্যৱস্থাত জৈৱ বৈচিত্ৰ্য কেনেকৈ সুৰক্ষিত হৈ থাকে? 

উত্তৰ: বড়ো কৃষকসকলে একেডৰা মাটিত বিভিন্ন শস্য, যেনে ধান, মাহজাতীয় শস্য, সৰিয়হ আৰু শাক-পাচলিৰ মিশ্ৰিত খেতি কৰে। থলুৱা বীজ সংৰক্ষণৰ ফলতো বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ শস্য অক্ষুণ্ণ থাকে আৰু জৈৱ বৈচিত্ৰ্য সংৰক্ষিত হয়।


৭. বড়ো ধাৰণাত খাদ্য সংৰক্ষণ প্ৰক্ৰিয়াই বহনেক্ষমতাত কেনে ভূমিকা লয়? 

উত্তৰ: বড়ো সমাজত অতিৰিক্ত শাক-পাচলি, বাঁহৰ গাজ, মাছ আদি শুকুৱাই বা কিণ্বন পদ্ধতিৰে সংৰক্ষণ কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত খাদ্যৰ অপচয় কমে আৰু অভাৱৰ সময়ত খাদ্যৰ যোগান নিশ্চিত কৰিব পৰা যায়।


৮. পৰম্পৰাগত জ্ঞান আৰু আধুনিক বহনেক্ষম বিকাশৰ মাজত মিল ক’ত? 

উত্তৰ: দুয়োটা ধাৰণাই প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ সঠিক আৰু সংযত ব্যৱহাৰৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ে। বহনেক্ষম বিকাশে পৰিৱেশৰ ক্ষতি নকৰাকৈ উন্নয়নৰ কথা কয়, আনহাতে বড়ো পৰম্পৰাগত জ্ঞানেও প্ৰকৃতিৰ ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰি জীৱন-যাপনৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।


৯. বড়ো পৰম্পৰাত বাঁহ আৰু বেতৰ ব্যৱহাৰৰ পৰিৱেশগত গুৰুত্ব কি? 

উত্তৰ:  বড়ো সমাজত ঘৰ নিৰ্মাণ, মাছ ধৰা আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালীৰ সামগ্ৰী প্ৰস্তুত কৰাত বাঁহ-বেত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বাঁহ-বেত প্ৰাকৃতিক আৰু জৈৱ-ক্ষয়িষ্ণু হোৱা বাবে প্লাষ্টিকৰ বিকল্প হিচাপে ইয়াৰ ব্যৱহাৰে পৰিৱেশ প্ৰদূষণ হ্ৰাস কৰাত সহায় কৰে।


১০. বড়ো সমাজত পৰম্পৰাগত জ্ঞান প্ৰজন্মৰ পৰা প্ৰজন্মলৈ কেনেকৈ হস্তান্তৰ হয়? 

উত্তৰ: বড়ো সমাজত সাধুকথা, লোকগীত, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু দৈনন্দিন ব্যৱহাৰিক কাম-কাজৰ জৰিয়তে পৰম্পৰাগত জ্ঞান প্ৰেৰণ কৰা হয়। শিশুসকলে বয়োজ্যেষ্ঠসকলৰ কাম-কাজ লক্ষ্য কৰি আৰু হাতে-কামে অংশগ্ৰহণ কৰি এই জ্ঞান আহৰণ কৰে।


১১. বহনেক্ষম কৃষি প্ৰক্ৰিয়াত বড়ো সকলৰ ‘খেতিৰ জৈৱিক কীট নিয়ন্ত্ৰণ’ ব্যৱস্থা কি? 

উত্তৰ: বড়ো কৃষকসকলে ৰাসায়নিক কীটনাশকৰ সলনি গোবৰ সাৰ, কাঠৰ ছাই আৰু বিভিন্ন তিতা উদ্ভিদৰ ৰস ব্যৱহাৰ কৰি কীট-পতংগ নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। এই পদ্ধতিয়ে মাটিৰ গুণাগুণ ৰক্ষা কৰাৰ লগতে পৰিৱেশৰ ক্ষতিও কমায়।


১২. বড়ো লোক-সংস্কৃতিত অৰণ্য সংৰক্ষণৰ ধাৰণা কেনেকৈ জড়িত? 

উত্তৰ: বড়ো সমাজত অৰণ্যক কেৱল সম্পদৰ উৎস হিচাপে নহয়, পবিত্ৰ স্থান হিচাপেও গণ্য কৰা হয়। ধৰ্মীয় বিশ্বাস আৰু পবিত্ৰ থানৰ সৈতে অৰণ্যৰ সম্পৰ্ক থকাৰ বাবে গছ-গছনি সংৰক্ষণৰ প্ৰতি মানুহৰ সজাগতা বৃদ্ধি পায়।


১৩. বড়ো সম্প্ৰদায়ৰ পশুপালন ব্যৱস্থাই স্থানীয় অৰ্থনীতিত কেনেকৈ সহায় কৰে? 

উত্তৰ: বড়ো পৰিয়ালসমূহে গৰু, ছাগলী, হাঁহ-কুকুৰা আৰু এৰি পলু আদি পালন কৰে। পথাৰৰ উপজাত সামগ্ৰী আৰু ঘৰুৱা অৱশিষ্ট খাদ্য হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰি কম খৰচতে গাখীৰ, মাংস আৰু সূতা আদি লাভ কৰিব পাৰি। ইয়াৰ ফলত পৰিয়ালৰ আয় বৃদ্ধি পায়।


১৪. আধুনিকীকৰণে বড়ো পৰম্পৰাগত জ্ঞানৰ প্ৰতি কেনে প্ৰত্যাহ্বান আনিছে? 

উত্তৰ: আধুনিক জীৱনশৈলী, ৰাসায়নিক কৃষি আৰু নতুন প্ৰযুক্তিৰ অধিক ব্যৱহাৰৰ ফলত বহু পৰম্পৰাগত পদ্ধতিৰ গুৰুত্ব কমি আহিছে। বিশেষকৈ নতুন প্ৰজন্মৰ মাজত মৌখিকভাৱে চলি অহা পৰম্পৰাগত জ্ঞানৰ প্ৰতি আগ্ৰহ হ্ৰাস পোৱাটো এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰত্যাহ্বান।


১৫. ‘সংৰক্ষিত অৰণ্য আৰু জৈৱ বৈচিত্ৰ্য’ ৰক্ষাত বড়ো পৰম্পৰাৰ গুৰুত্ব কি? 

উত্তৰ:  বড়ো সমাজৰ প্ৰকৃতি-কেন্দ্ৰিক পৰম্পৰা আৰু অৰণ্যৰ সৈতে থকা ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কে স্থানীয় উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণী সংৰক্ষণত সহায় কৰে। এই পৰম্পৰাগত জ্ঞানে প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ সঠিক ব্যৱহাৰ আৰু পৰিৱেশৰ ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।


৫ নম্বৰীয়া প্ৰশ্ন (৫ টা বিতং প্ৰশ্ন আৰু স্পষ্ট উত্তৰ) :

প্ৰশ্ন ১: বড়ো সম্প্ৰদায়ৰ পৰম্পৰাগত কৃষি পদ্ধতি আৰু ইয়াৰ বহনেক্ষম গুৰুত্বৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা।

উত্তৰ: বড়ো সম্প্ৰদায় মূলতঃ কৃষিভিত্তিক সমাজ। তেওঁলোকে বহু যুগ ধৰি প্ৰকৃতিৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখি বিভিন্ন পৰম্পৰাগত কৃষি পদ্ধতি পালন কৰি আহিছে। এই কৃষি পদ্ধতিসমূহ পৰিৱেশ-অনুকূল আৰু বহনেক্ষম। ইয়াৰ প্ৰধান দিশসমূহ হ’ল—

১. জৈৱিক কৃষি আৰু মাটিৰ যত্ন:
বড়ো কৃষকসকলে গোবৰ, পচা পাত, উদ্ভিদজাত অৱশিষ্ট আৰু কাঠৰ ছাই আদি জৈৱিক সাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে। ইয়াৰ ফলত মাটিৰ স্বাভাৱিক উৰ্বৰতা অক্ষুণ্ণ থাকে আৰু মাটিৰ গুণাগুণ দীৰ্ঘদিনলৈ বজাই ৰাখিব পাৰি।

২. মিশ্ৰিত খেতি:
একে ডৰা মাটিত ধানৰ লগতে সৰিয়হ, মাহজাতীয় শস্য, শাক-পাচলি আদি বিভিন্ন শস্য একেলগে উৎপাদন কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত মাটিৰ উৰ্বৰতা বজাই থাকে আৰু কোনো এটা শস্য নষ্ট হ’লেও সম্পূৰ্ণ উৎপাদন ব্যাহত নহয়।

৩. পৰম্পৰাগত জলসিঞ্চন ব্যৱস্থা:
বড়ো সমাজত ‘ডং’ নামৰ পৰম্পৰাগত জলসিঞ্চন ব্যৱস্থাৰ প্ৰচলন আছে। নদী, নিজৰাৰ আদি উৎসৰ পৰা পানী খাল বা পানীৰ পথৰ জৰিয়তে খেতিপথাৰলৈ অনা হয়। ইয়াৰ ফলত পানীৰ সঠিক ব্যৱহাৰ হয় আৰু কৃষিকাৰ্যত সহায় কৰে।

৪. জৈৱিক কীট-পতংগ নিয়ন্ত্ৰণ:
ক্ষতিকাৰক কীট-পতংগ নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে নিমপাত, তিতা উদ্ভিদৰ ৰস, কাঠৰ ছাই আদি পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই পদ্ধতিয়ে ৰাসায়নিক কীটনাশকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা কমায় আৰু পৰিৱেশ সুৰক্ষিত ৰাখে।

৫. থলুৱা বীজ সংৰক্ষণ:
বড়ো কৃষকসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে স্থানীয় ধান আৰু অন্যান্য শস্যৰ বীজ সংৰক্ষণ কৰি পৰৱৰ্তী বছৰত ব্যৱহাৰ কৰে। ইয়াৰ ফলত থলুৱা শস্যৰ বৈচিত্ৰ্য ৰক্ষা হয় আৰু স্থানীয় পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খোৱা শস্যৰ সংৰক্ষণ সম্ভৱ হয়।

সামৰণি:
সেয়েহে বড়ো সকলৰ পৰম্পৰাগত কৃষি ব্যৱস্থাই প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ সংৰক্ষণ, মাটিৰ উৰ্বৰতা, জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য আৰু খাদ্য নিৰাপত্তা বজাই ৰখাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। এই কাৰণেই বড়ো সকলৰ পৰম্পৰাগত কৃষি পদ্ধতি বহনেক্ষম কৃষিৰ এক উল্লেখযোগ্য উদাহৰণ।


প্ৰশ্ন ২: বাথৌ ধৰ্মীয় দৰ্শন আৰু প্ৰকৃতি সংৰক্ষণৰ মাজৰ সম্পৰ্ক বিস্তৃতভাৱে বিশ্লেষণ কৰা।

উত্তৰ: বড়ো সমাজৰ পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় বিশ্বাসসমূহৰ ভিতৰত বাথৌ ধৰ্ম অন্যতম। বাথৌ দৰ্শনত মানুহ আৰু প্ৰকৃতিৰ মাজত গভীৰ সম্পৰ্ক থকা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। সেয়েহে বাথৌ ধৰ্মীয় বিশ্বাস আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠানে প্ৰকৃতি সংৰক্ষণৰ ক্ষেত্ৰতো গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।

১. সিজু গছৰ পবিত্ৰতা:
বাথৌ ধৰ্মত সিজু গছক পবিত্ৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰি পূজা কৰা হয়। সিজু গছৰ প্ৰতি থকা এই শ্ৰদ্ধাই বড়ো সমাজৰ লোকসকলৰ মনত গছ-গছনি আৰু প্ৰকৃতিৰ প্ৰতি সন্মানৰ ভাব গঢ়ি তোলে।

২. পঞ্চভূতৰ ধাৰণা:
বাথৌ দৰ্শনত মাটি, পানী, বায়ু, জুই আৰু আকাশ—এই পাঁচটা প্ৰাকৃতিক উপাদানৰ গুৰুত্ব স্বীকাৰ কৰা হয়। এই উপাদানসমূহৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধাশীল মনোভাৱে প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ অপব্যৱহাৰ আৰু প্ৰদূষণ ৰোধ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত সজাগতা সৃষ্টি কৰে।

৩. পাঁচডাল কামিৰে জেওৰা:
বাথৌ পূজাস্থলত সিজু গছৰ চাৰিওফালে বাঁহৰ পাঁচডাল কামিৰে জেওৰা দিয়া হয়। এই পৰম্পৰাই পবিত্ৰ স্থানটোক সুৰক্ষিত ৰখাৰ লগতে প্ৰকৃতিৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা আৰু সংৰক্ষণৰ মনোভাৱ প্ৰকাশ কৰে।

৪. পবিত্ৰ থান আৰু অৰণ্য সংৰক্ষণ:
বড়ো সমাজৰ বিভিন্ন বাথৌ থানৰ আশে-পাশে থকা গছ-গছনি আৰু প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশক পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয়। ফলত এনে স্থানত গছ কটা বা প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ ধ্বংস কৰাৰ প্ৰৱণতা কমে আৰু স্থানীয় উদ্ভিদ-প্ৰাণীৰ সংৰক্ষণত সহায় হয়।

সামৰণি:
সামগ্ৰিকভাৱে বাথৌ ধৰ্ম কেৱল ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নহয়; ই মানুহ আৰু প্ৰকৃতিৰ মাজত সমন্বয় স্থাপন কৰাৰ এক পৰম্পৰাগত দৰ্শন। প্ৰকৃতিৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা, পবিত্ৰ স্থানৰ সংৰক্ষণ আৰু প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ প্ৰতি সজাগতাৰ জৰিয়তে বাথৌ দৰ্শনে পৰিৱেশ সংৰক্ষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।


প্ৰশ্ন ৩: বড়ো সমাজৰ পৰম্পৰাগত লোক-চিকিৎসা ব্যৱস্থা আৰু বনৌষধি জ্ঞানৰ বিষয়ে লিখা।

উত্তৰ: আধুনিক চিকিৎসা ব্যৱস্থা সহজলভ্য হোৱাৰ আগৰে পৰাই বড়ো সমাজে বিভিন্ন থলুৱা উদ্ভিদ আৰু বনৌষধিৰ সহায়ত ৰোগ নিৰাময়ৰ পৰম্পৰাগত পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি আহিছে। এই চিকিৎসা ব্যৱস্থা বড়ো সমাজৰ পৰম্পৰাগত জ্ঞানৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ।

১. বনৌষধি উদ্ভিদৰ জ্ঞান:
বড়ো সমাজৰ বয়োজ্যেষ্ঠ ব্যক্তি আৰু পৰম্পৰাগত চিকিৎসকসকলে স্থানীয়ভাৱে পোৱা বিভিন্ন ঔষধি উদ্ভিদৰ গুণাগুণৰ বিষয়ে জ্ঞান ৰাখে। তুলসী, নিম, টেঙামৰা, চিৰতা, বাহক আদি উদ্ভিদ বিভিন্ন উদ্দেশ্যত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

২. ৰোগ নিৰাময়ৰ পদ্ধতি:
জ্বৰ, কাঁহ, পেটৰ অসুখ, ছালৰ সমস্যা, কটা-ছিঙা আদি সাধাৰণ অসুস্থতাৰ ক্ষেত্ৰত বিভিন্ন উদ্ভিদৰ পাত, ছাল, শিপা আৰু ৰস ব্যৱহাৰ কৰি পৰম্পৰাগতভাৱে ঔষধ প্ৰস্তুত কৰা হয়।

৩. বহনেক্ষমভাৱে বনৌষধি সংগ্ৰহ:
বনৌষধি সংগ্ৰহ কৰোঁতে প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ যাতে অধিক ক্ষতি নহয়, তাৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰখা হয়। প্ৰয়োজন অনুসৰি উদ্ভিদৰ অংশ সংগ্ৰহ কৰা আৰু উদ্ভিদটো সম্পূৰ্ণৰূপে ধ্বংস নকৰাৰ দৰে পৰম্পৰাগত নিয়ম পালন কৰা হয়।

৪. খাদ্য আৰু স্বাস্থ্য:
বড়ো সমাজৰ দৈনন্দিন খাদ্যত বিভিন্ন তিতা আৰু থলুৱা শাক-পাচলিৰ ব্যৱহাৰ দেখা যায়। এইবোৰে পুষ্টি যোগান ধৰাৰ লগতে সুস্বাস্থ্য বজাই ৰখাত সহায় কৰে।

৫. প্ৰজন্মৰ পৰা প্ৰজন্মলৈ জ্ঞান হস্তান্তৰ:
পৰম্পৰাগত লোক-চিকিৎসাৰ জ্ঞান মূলতঃ মৌখিকভাৱে বয়োজ্যেষ্ঠসকলৰ পৰা নতুন প্ৰজন্মলৈ প্ৰেৰণ কৰা হয়। ব্যৱহাৰিক অভিজ্ঞতা, পৰ্যবেক্ষণ আৰু হাতে-কামে শিকাৰ জৰিয়তে এই জ্ঞান সম্প্ৰদায়ৰ মাজত সংৰক্ষিত হৈ আহিছে।

সামৰণি:
সামগ্ৰিকভাৱে বড়ো সমাজৰ পৰম্পৰাগত লোক-চিকিৎসা আৰু বনৌষধি জ্ঞান প্ৰকৃতিৰ সৈতে তেওঁলোকৰ গভীৰ সম্পৰ্কৰ এক নিদৰ্শন। এই জ্ঞান সংৰক্ষণৰ লগতে বনৌষধি উদ্ভিদ আৰু প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ সুৰক্ষাও গুৰুত্বপূৰ্ণ।


প্ৰশ্ন ৪: বড়ো সকলৰ হস্তশিল্প, বোৱা-কটা আৰু বাঁহ-বেতৰ ব্যৱহাৰে বহনেক্ষম সংস্কৃতিক কেনেদৰে প্ৰতিনিধিত্ব কৰে?

উত্তৰ: বড়ো সমাজৰ হস্তশিল্প, বোৱা-কটা আৰু বাঁহ-বেতৰ ব্যৱহাৰ তেওঁলোকৰ সাংস্কৃতিক পৰিচয়ৰ লগতে প্ৰকৃতিৰ সৈতে থকা ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰো প্ৰতিফলন। এই পৰম্পৰাসমূহে স্থানীয় সম্পদৰ সঠিক ব্যৱহাৰ আৰু পৰিৱেশ সংৰক্ষণত সহায় কৰে।

১. তাঁতশাল আৰু এৰি ৰেশম শিল্প:
বড়ো মহিলাসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে ঘৰতে এৰি পলু পালন কৰি তাৰ পৰা সূতা প্ৰস্তুত কৰে আৰু তাঁতশালত বিভিন্ন বস্ত্ৰ বয়। ‘দোকনা’, ‘জাম্ফা’ আদি পৰম্পৰাগত বস্ত্ৰ প্ৰস্তুত কৰাত প্ৰাকৃতিক সূতা ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

২. প্ৰাকৃতিক ৰঙৰ ব্যৱহাৰ:
বস্ত্ৰত ৰং দিবলৈ বিভিন্ন গছ-গছনি, লতা, ছাল আৰু অন্যান্য প্ৰাকৃতিক উপাদানৰ পৰা ৰং প্ৰস্তুত কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত কৃত্ৰিম ৰঙৰ তুলনাত পৰিৱেশৰ ওপৰত ক্ষতিকাৰক প্ৰভাৱ কম পৰে।

৩. বাঁহ আৰু বেতৰ শিল্প:
বড়ো সমাজত ঘৰ-দুৱাৰ নিৰ্মাণৰ উপৰি জাকৈ, চেপা, খালৈ আদি মাছ ধৰা সঁজুলি আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালী সামগ্ৰী বাঁহ-বেতেৰে প্ৰস্তুত কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত স্থানীয় প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ উপযুক্ত ব্যৱহাৰ হয়।

৪. জৈৱ-ক্ষয়িষ্ণু সামগ্ৰী:
বাঁহ, বেত আৰু প্ৰাকৃতিক আঁহেৰে নিৰ্মিত সামগ্ৰীসমূহ ব্যৱহাৰৰ পিছত সহজে প্ৰকৃতিৰ সৈতে মিহলি হৈ যায়। সেয়েহে এইবোৰে প্লাষ্টিকৰ দৰে দীৰ্ঘদিনীয়া প্ৰদূষণ সৃষ্টি নকৰে আৰু পৰিৱেশ সুৰক্ষাত সহায় কৰে।

৫. গ্ৰাম্য অৰ্থনীতি আৰু স্বাৱলম্বিতা:
স্থানীয় কেঁচামাল ব্যৱহাৰ কৰি হস্তশিল্প আৰু বস্ত্ৰশিল্প গঢ়ি তোলাৰ ফলত গাঁৱৰ লোকসকলে নিজে কৰ্মসংস্থাপনৰ সুযোগ লাভ কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে পৰিয়ালৰ আয় বৃদ্ধি পোৱাৰ লগতে স্থানীয় অৰ্থনীতি শক্তিশালী হয়।

সামৰণি:
সেয়েহে বড়ো সকলৰ হস্তশিল্প, বোৱা-কটা আৰু বাঁহ-বেতৰ ব্যৱহাৰ কেৱল সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা নহয়; ই প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ সংৰক্ষণ, পৰিৱেশ সুৰক্ষা আৰু স্থানীয় অৰ্থনৈতিক স্বাৱলম্বিতাৰ সৈতে জড়িত এক বহনেক্ষম সাংস্কৃতিক ব্যৱস্থা।


প্ৰশ্ন ৫: আধুনিক বহনেক্ষম বিকাশ (Sustainable Development Goals) প্ৰাপ্তিত বড়ো পৰম্পৰাগত জ্ঞান ব্যৱস্থাৰ প্ৰাসংগিকতা আৰু সুৰক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা কি?

উত্তৰ: বৰ্তমান বিশ্বত বহনেক্ষম বিকাশে পৰিৱেশ সংৰক্ষণ, সামাজিক কল্যাণ আৰু অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। বড়ো সমাজৰ পৰম্পৰাগত জীৱন-পদ্ধতি আৰু জ্ঞানত প্ৰকৃতিৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখি জীৱন-যাপনৰ বহু উদাহৰণ পোৱা যায়। সেয়েহে আধুনিক বহনেক্ষম বিকাশৰ লক্ষ্য পূৰণত এই জ্ঞান ব্যৱস্থাৰ যথেষ্ট প্ৰাসংগিকতা আছে।

ক) পৰম্পৰাগত জ্ঞান ব্যৱস্থাৰ প্ৰাসংগিকতা

১. জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে মোকাবিলা:
থলুৱা কৃষি পদ্ধতি, বিভিন্ন শস্যৰ খেতি আৰু স্থানীয় বীজ সংৰক্ষণে পৰিৱেশৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে খাপ খুৱাই লোৱাত সহায় কৰে। ই কৃষিৰ স্থায়িত্ব বৃদ্ধি কৰাত সহায়ক।

২. পৰিৱেশ আৰু জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য সংৰক্ষণ:
বড়ো সমাজৰ প্ৰকৃতি-নিৰ্ভৰ জীৱনশৈলীয়ে অৰণ্য, জলসম্পদ, উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীৰ সংৰক্ষণৰ প্ৰতি গুৰুত্ব দিয়ে। ইয়াৰ ফলত স্থানীয় পৰিৱেশতন্ত্ৰৰ ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰাত সহায় হয়।

৩. খাদ্য আৰু স্বাস্থ্য সুৰক্ষা:
জৈৱিক কৃষি, থলুৱা শস্য আৰু পৰম্পৰাগত খাদ্য সংৰক্ষণ পদ্ধতিয়ে খাদ্যৰ অপচয় কমায় আৰু স্বাস্থ্যকৰ খাদ্যৰ যোগান নিশ্চিত কৰাত সহায় কৰে।

খ) পৰম্পৰাগত জ্ঞান সংৰক্ষণৰ প্ৰয়োজনীয়তা

১. বিলুপ্তিৰ আশংকা:
আধুনিকীকৰণ, বিশ্বায়ন আৰু ৰাসায়নিক সামগ্ৰীৰ অধিক ব্যৱহাৰৰ ফলত বহু পৰম্পৰাগত জ্ঞান আৰু পদ্ধতিৰ ব্যৱহাৰ ক্ৰমে হ্ৰাস পাইছে। ফলত এই জ্ঞান বিলুপ্ত হোৱাৰ আশংকা আছে।

২. নথিভুক্তকৰণৰ অভাৱ:
পৰম্পৰাগত জ্ঞানৰ এক বৃহৎ অংশ মৌখিকভাৱে প্ৰজন্মৰ পৰা প্ৰজন্মলৈ প্ৰচলিত হৈ আহিছে। লিখিতভাৱে সংৰক্ষণ নকৰিলে এই জ্ঞান নতুন প্ৰজন্মলৈ সঠিকভাৱে হস্তান্তৰ নোহোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে।

৩. সংৰক্ষণৰ উপায়:
এই জ্ঞান সংৰক্ষণৰ বাবে ইয়াক লিখিত আৰু ডিজিটেলভাৱে নথিভুক্ত কৰা, পৰম্পৰাগত জ্ঞানৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰা আৰু শিক্ষা ব্যৱস্থাত ইয়াৰ উপযুক্ত দিশসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা প্ৰয়োজন। লগতে পৰম্পৰাগত জ্ঞানক আধুনিক বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ সৈতে সমন্বয় কৰা উচিত।

সামৰণি:
সামগ্ৰিকভাৱে বড়ো পৰম্পৰাগত জ্ঞান ব্যৱস্থাত প্ৰকৃতি সংৰক্ষণ, জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য, খাদ্য সুৰক্ষা আৰু সম্পদৰ সঠিক ব্যৱহাৰৰ বহু মূল্যৱান শিক্ষা নিহিত আছে। সেয়েহে এই ঐতিহ্য সংৰক্ষণ কৰি আধুনিক বিজ্ঞানৰ সৈতে সমন্বয় সাধন কৰিব পাৰিলে বহনেক্ষম আৰু সুস্থ ভৱিষ্যৎ গঢ়ি তোলাত ই গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিব।




*****