Chapter 2 

"বড়ো সকলৰ পৰম্পৰাগত জ্ঞান ব্যৱস্থা আৰু লোক-উদ্ভিদবিজ্ঞান (Bodo Traditional knowledge system and ethno botany)"

১ নম্বৰীয়া প্ৰশ্ন (অতি চমু প্ৰশ্নোত্তৰ - ১৫ টা)

১. বড়ো সমাজত 'ওৱা' (Owa) শব্দই কি বুজায়?

উত্তৰ: বাঁহ গছ।

২. 'নাফাম' (Napham) কিহৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হয়?

উত্তৰ: নাফাম হ’ল শুকান মাছ আৰু বিশেষ শাক বা কচুৰ পৰা প্ৰস্তুত কৰা এক পৰম্পৰাগত ফাৰ্মেন্টেড (আথবা গেলাই থোৱা) খাদ্য।

৩. বড়োসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে মদ বা 'জৌ' (Jou) প্ৰস্তুত কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা উপাদানটোক কি বোলা হয়?

উত্তৰ: 'এমাও' (Emao) বা 'ইমাও'।

৪. বড়ো ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান ‘খেৰাই’ পূজাত ব্যৱহাৰ কৰা পবিত্ৰ গছজোপাৰ নাম কি?

উত্তৰ: সিজু গছ (Sijou tree)।

৫. লোক-উদ্ভিদবিজ্ঞান (Ethno-botany) বুলিলে কি বুজা যায়?

উত্তৰ: কোনো এক অঞ্চলৰ জনগোষ্ঠীয় লোক আৰু উদ্ভিদৰ মাজত থকা পাৰস্পৰিক সম্পৰ্ক আৰু ব্যৱহাৰৰ অধ্যয়নক লোক-উদ্ভিদবিজ্ঞান বোলে।

৬. বড়ো মহিলাই তাঁতশালত ব্যৱহাৰ কৰা 'ফাালি' বা সূতা বোৱা সঁজুলি কিহৰ পৰা প্ৰস্তুত কৰা হয়?

উত্তৰ: বাঁহ আৰু কাঠৰ পৰা।

৭. বড়োসকলে কাপোৰ বোৱাৰ বাবে ৰং তৈয়াৰ কৰিবলৈ কি ব্যৱহাৰ কৰিছিল?

উত্তৰ: প্ৰাকৃতিক উদ্ভিদ যেনে— ৰুম গছ, হালধি আৰু বিভিন্ন গছৰ ছাল।

৮. 'জৌ ফিনা' (Jou Phina) কি?

উত্তৰ: বড়োসকলৰ চাউলৰ পৰা তৈয়াৰী পৰম্পৰাগত কোমল মদ।

৯. বড়ো লোকসকলে মাছ ধৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা এবিধ পৰম্পৰাগত বাঁহৰ সঁজুলিৰ নাম লিখা।

উত্তৰ: জাঁকি বা চেপা (Khol/Jakhi)।

১০. বড়োসকলৰ লোক-উদ্ভিদবিজ্ঞান মূলতঃ কি পদ্ধতিৰে এপুৰুষৰ পৰা আন এপুৰুষলৈ হস্তান্তৰ হয়?

উত্তৰ: মৌখিক পৰম্পৰা আৰু প্ৰত্যক্ষ অভিজ্ঞতাৰ জৰিয়তে।

১১. 'এমাও' প্ৰস্তুত কৰোঁতে কি প্ৰধান উদ্ভিদৰ পাত ব্যৱহাৰ কৰা হয়?

উত্তৰ: ধপাত পাত, জলকীয়া পাত, কেঁচা হালধি, আৰু বিভিন্ন বিশেষ বনৌষধি পাত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

১২. বড়ো খাদ্য সংস্কৃতিত আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় সোৱাদযুক্ত বনৰীয়া শাকবিধৰ নাম কি?

উত্তৰ: মাইব্ৰং, খাংখ্ৰাই বা মেৱা শাক।

১৩. বড়ো সমাজত পৰম্পৰাগত চিকিৎসাৰ বাবে গছ-পছলাৰ ব্যৱহাৰ কৰা অভিজ্ঞ চিকিৎসকসকলক কি বুলি জনা যায়?

উত্তৰ: ওজা বা ‘খাৱাই’ (Khabai)।

১৪. বড়ো সমাজত খেতি-বাতি বা ৰোপণৰ সতেও জড়িত লোক-উদ্ভিদবিজ্ঞানৰ জ্ঞানক কি বোলা হয়?

উত্তৰ: কৃষি-ভিত্তিক পৰম্পৰাগত জ্ঞান।

১৫. বড়ো লোকসকলে পেটাৰ বিষ বা গাৰ বিষ হ’লে সাধাৰণতে কি বনৌষধি ব্যৱহাৰ কৰে?

উত্তৰ: তিতাফুল (Phlogacanthus thyrsiflorus) আৰু নৰসিংহ পাত।

২ নম্বৰীয়া প্ৰশ্ন (চমু প্ৰশ্নোত্তৰ - ১৫ টা)

১. বড়ো সংস্কৃতি আৰু লোক-উদ্ভিদবিজ্ঞানৰ মাজৰ সম্পৰ্ক কি?

উত্তৰ: বড়ো জনগোষ্ঠীৰ জীৱনধাৰা প্ৰকৃতি আৰু উদ্ভিদ জগতৰ সৈতে গভীৰভাৱে জড়িত। তেওঁলোকে খাদ্য, ঔষধ, গৃহ নিৰ্মাণ, বস্ত্ৰ, কৃষি আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত বিভিন্ন স্থানীয় গছ-গছনি ব্যৱহাৰ কৰি আহিছে। এই উদ্ভিদভিত্তিক পৰম্পৰাগত জ্ঞান আৰু ব্যৱহাৰৰ সমষ্টিয়েই বড়ো লোক-উদ্ভিদবিজ্ঞানৰ মূল আধাৰ।

২. সিজু গছৰ ধর্মীয় আৰু ঔষধি গুৰুত্ব লিখা।

উত্তৰ: বড়োসকলৰ বাথৌ ধৰ্মত সিজু গছক অতি পবিত্ৰ বুলি মানি উপাসনাৰ প্ৰতীক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ধৰ্মীয় তাৎপৰ্যৰ লগতে পৰম্পৰাগত চিকিৎসাতো ইয়াৰ বিভিন্ন অংশ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বিশেষকৈ পাত বা আঠা আদি কিছুমান ছালজনিত সমস্যা আৰু বাহ্যিক চিকিৎসাত প্ৰয়োগ কৰা হয়।

৩. 'এমাও' (Emao) কি আৰু ইয়াক কেনেকৈ তৈয়াৰ কৰা হয়?

উত্তৰ: এমাও হৈছে জৌ প্ৰস্তুত কৰাত ব্যৱহৃত এক পৰম্পৰাগত কিণ্বনকাৰী পিঠা। সাধাৰণতে চাউল বা ধানৰ গুড়িৰ সৈতে বিভিন্ন স্থানীয় বনৌষধি উদ্ভিদৰ পাত বা শিপা মিহলাই ইয়াক তৈয়াৰ কৰা হয়। তাৰ পাছত সৰু পিঠাৰ আকৃতিত বনাই শুকুৱাই সংৰক্ষণ কৰা হয়।

৪. বড়ো সমাজত বাঁহৰ (Owa) বহুমুখী ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে চমুকৈ লিখা।

উত্তৰ: বড়ো সমাজত বাঁহ দৈনন্দিন জীৱনৰ এক অতি উপযোগী সম্পদ। ঘৰ-বাৰী নিৰ্মাণ, মাছ ধৰা সঁজুলি, কৃষিৰ উপকৰণ, তাঁতশালৰ সামগ্ৰী আৰু বিভিন্ন ঘৰুৱা বস্তু তৈয়াৰত বাঁহ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বাঁহৰ গজালিও খাদ্য হিচাপে ব্যৱহৃত হয়। এইদৰে বাঁহ বড়ো সমাজৰ অৰ্থনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক জীৱনৰ সৈতে ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত।

৫. বড়ো খাদ্য সংস্কৃতিত বনৰীয়া শাক-পাচলিৰ ভূমিকা কি?

উত্তৰ: বড়োসকলৰ খাদ্যাভ্যাসত বনৰীয়া শাক-পাচলিৰ বিশেষ স্থান আছে। ঋতু অনুযায়ী বিভিন্ন বনশাক সংগ্ৰহ কৰি আঞ্জা বা অন্য খাদ্য তৈয়াৰ কৰা হয়। এই শাক-পাচলিসমূহে খাদ্যত বৈচিত্ৰ্য যোগ কৰাৰ লগতে বিভিন্ন পুষ্টিকৰ উপাদানৰো যোগান ধৰে।

৬. 'নাফাম' (Napham) প্ৰস্তুত প্ৰণালী আৰু ইয়াৰ বৈশিষ্ট কি?

উত্তৰ: নাফাম প্ৰস্তুত কৰোঁতে সাধাৰণতে শুকান মাছৰ সৈতে নিৰ্দিষ্ট শাক-পাচলি বা কচুজাতীয় উপাদান মিহলাই পিহি লোৱা হয়। তাৰ পাছত মিশ্ৰণটো পাত্ৰ বা বাঁহৰ চুঙাত বন্ধ কৰি কিছুদিন কিণ্বনৰ বাবে ৰখা হয়। ইয়াৰ বিশেষ গোন্ধ আৰু স্বাদ বড়ো খাদ্য সংস্কৃতিৰ এক উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্য।

৭. বড়ো লোক-চিকিৎসাত ব্যৱহৃত দুবিধ বনৌষধিৰ নাম আৰু কাম লিখা।

উত্তৰ:

১. তিতাফুল: পৰম্পৰাগতভাৱে কাহ-চৰ্দি আৰু কিছুমান পেটৰ সমস্যাত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

২. নৰসিংহ পাত: খাদ্য আৰু লোকচিকিৎসাত হজম প্ৰক্ৰিয়াত সহায় কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰাৰ পৰম্পৰা আছে।

৮. বড়োসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্ত্ৰ শিল্পত লোক-উদ্ভিদবিজ্ঞানৰ ব্যৱহাৰ কেনেকুৱা?

উত্তৰ: বড়ো বয়নশিল্পত পূৰ্বে বিভিন্ন উদ্ভিদৰ পৰা প্ৰাকৃতিক ৰং প্ৰস্তুত কৰাৰ প্ৰথা আছিল। হালধি, গছৰ ছাল, পাত আৰু অন্য উদ্ভিদজাত বস্তু সিজাই বা প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰি সূতা ৰঙোৱা হৈছিল। এই প্ৰথাই পৰম্পৰাগত বয়নশিল্পৰ সৈতে উদ্ভিদজ্ঞানৰ গভীৰ সম্পৰ্ক প্ৰকাশ কৰে।

৯. লোক-উদ্ভিদবিজ্ঞানে পৰিবেশ সংৰক্ষণত কেনেকৈ সহায় কৰে?

উত্তৰ: লোক-উদ্ভিদবিজ্ঞানে স্থানীয় গছ-গছনিৰ উপযোগিতা আৰু সাংস্কৃতিক মূল্যৰ বিষয়ে জ্ঞান সংৰক্ষণ কৰে। যিবোৰ উদ্ভিদ ধৰ্মীয় বা সামাজিকভাৱে পবিত্ৰ বুলি মান্য কৰা হয়, সেইবোৰ সংৰক্ষণৰ প্ৰতি মানুহৰ স্বাভাৱিক আগ্ৰহ সৃষ্টি হয়। ফলত উদ্ভিদ বৈচিত্ৰ্য আৰু স্থানীয় প্ৰাকৃতিক সম্পদ ৰক্ষাত সহায় হয়।

১০. বড়ো সংস্কৃতিৰ ধাৰ্মিক অনুষ্ঠানত উদ্ভিদৰ প্ৰয়োগ কেনে ধৰণৰ?

উত্তৰ: বড়ো ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিভিন্ন উদ্ভিদ প্ৰতীকী আৰু আচাৰগতভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বিশেষকৈ বাথৌ উপাসনাত সিজু গছৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছে। ইয়াৰ লগতে বাঁহ, তামোল-পান আৰু অন্য স্থানীয় উদ্ভিদো বিভিন্ন ধৰ্মীয় আচাৰত ব্যৱহৃত হয়। ইয়াৰ জৰিয়তে ধৰ্মীয় বিশ্বাস আৰু প্ৰকৃতিৰ মাজৰ সম্পৰ্ক প্ৰকাশ পায়।

১১. বড়ো সমাজত পৰম্পৰাগত পদ্ধতিৰে খাদ্য সংৰক্ষণ কেনেকৈ কৰা হয়?

উত্তৰ: বড়োসকলে খাদ্য সংৰক্ষণৰ বাবে ৰ’দত শুকোৱা, ধোঁৱাত শুকোৱা আৰু কিণ্বন কৰা আদি পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰে। মাছ, মাংস আৰু বিভিন্ন উদ্ভিদজাত খাদ্য এই পদ্ধতিৰে অধিক সময়লৈ সংৰক্ষণ কৰিব পাৰি। নাফামৰ দৰে কিণ্বিত খাদ্যও এই পৰম্পৰাগত জ্ঞানৰ এক উদাহৰণ।

১২. বড়ো সমাজৰ 'ওজা' বা 'খাৱাই'সকলৰ ভূমিকা কি?

উত্তৰ: ওজা বা খাৱাইসকল পৰম্পৰাগত ঔষধি উদ্ভিদ আৰু লোকচিকিৎসাৰ জ্ঞানত অভিজ্ঞ ব্যক্তি। তেওঁলোকে স্থানীয় গছৰ পাত, শিপা, বাকলি আদি চিনাক্ত কৰি প্ৰয়োজন অনুসৰি বিভিন্ন প্ৰস্তুতি তৈয়াৰ কৰে। এই জ্ঞান বহু সময়ত প্ৰজন্মৰ পৰা প্ৰজন্মলৈ মৌখিকভাৱে চলি আহে।

১৩. বড়ো লোক-উদ্ভিদবিজ্ঞানত 'মাইব্ৰং' শাকৰ ঔষধি গুণ কি?

উত্তৰ: মাইব্ৰং বড়ো খাদ্যাভ্যাসত ব্যৱহৃত এবিধ বনৰীয়া শাক। পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক হজমত সহায়ক আৰু পেটৰ আৰামদায়ক শাক হিচাপে গ্ৰহণ কৰা হয়। সাধাৰণতে ইয়াক ৰান্ধি খাদ্যৰ অংশ হিচাপে খোৱা হয়।

১৪. আধুনিক চিকিৎসাৰ দিনত বড়ো পৰম্পৰাগত চিকিৎসাৰ প্ৰাসংগিকতা ক’ত?

উত্তৰ: আধুনিক চিকিৎসা ব্যৱস্থাৰ লগতে পৰম্পৰাগত চিকিৎসা জ্ঞানৰ সাংস্কৃতিক আৰু গৱেষণামূলক মূল্য আজিও আছে। স্থানীয় উদ্ভিদৰ ব্যৱহাৰ, খাদ্যাভ্যাস আৰু স্বাস্থ্যসম্পৰ্কীয় অভিজ্ঞতা অধ্যয়ন কৰিলে উপযোগী তথ্য লাভ কৰিব পাৰি। অৱশ্যে গুৰুতৰ অসুখৰ ক্ষেত্ৰত বৈজ্ঞানিক চিকিৎসা আৰু যোগ্য স্বাস্থ্যকৰ্মীৰ পৰামৰ্শ লোৱাটো প্ৰয়োজন।

১৫. বড়ো লোক-উদ্ভিদবিজ্ঞানৰ জ্ঞান বিলুপ্ত হোৱাৰ প্ৰধান কাৰণ কি?

উত্তৰ: আধুনিক জীৱনধাৰা, বনাঞ্চল হ্ৰাস, স্থানীয় উদ্ভিদৰ সংখ্যা কমি যোৱা আৰু নতুন প্ৰজন্মৰ মাজত পৰম্পৰাগত জ্ঞানৰ চর্চা কমি যোৱা আদি ইয়াৰ প্ৰধান কাৰণ। তদুপৰি এই জ্ঞান অধিকাংশ ক্ষেত্ৰতে মৌখিকভাৱে প্ৰচলিত হোৱা বাবে লিপিবদ্ধ নকৰিলে বহু মূল্যবান তথ্য সময়ৰ লগে লগে হেৰাই যোৱাৰ আশংকা থাকে।

৫ নম্বৰীয়া প্ৰশ্ন : 

প্ৰশ্ন ১: বড়ো লোক-উদ্ভিদবিজ্ঞান (Ethno-botany) বুলিলে কি বুজা? বড়ো সমাজত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ আৰু গুৰুত্ব আলোচনা কৰা।

উত্তৰ: লোক-উদ্ভিদবিজ্ঞান হ’ল বিজ্ঞানৰ এনে এক শাখা য’ত কোনো এক নির্দিষ্ট আদিবাসী বা স্থানীয় জনগোষ্ঠী আৰু তেওঁলোকৰ চৌপাশৰ উদ্ভিদ জগতৰ পাৰস্পৰিক সম্পৰ্ক অধ্যয়ন কৰা হয়। বড়ো সকল অসমৰ অন্যতম প্ৰাচীন ভৈয়ামৰ জনজাতি। আদিম কালৰে পৰা তেওঁলোক প্ৰকৃতিৰ অতি ঘনিষ্ঠ হৈ বাস কৰি আহিছে।

বড়ো সমাজত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ আৰু গুৰুত্ব:

  • আহাৰ আৰু পৰিপুষ্টি: বড়োসকলে প্ৰকৃতিৰ পৰা বিভিন্ন বনৰীয়া শাক-পাচলি (যেনে- মাইব্ৰং, খংলাই, মেৱা ইত্যাদি) সংগ্ৰহ কৰি দৈনিক খাদ্যত ব্যৱহাৰ কৰে। ই তেওঁলোকক প্ৰাকৃতিক পুষ্টি প্ৰদান কৰে।

  • পৰম্পৰাগত চিকিৎসা: অসুখ-বিসুখ হ’লে বড়ো ওজাসকলে হাবিৰ পৰা ছাল, শিপা, পাত সংগ্ৰহ কৰি নানা বেমাৰৰ দৰব তৈয়াৰ কৰে।

  • ধৰ্মীয় বিশ্বাস: বাতৌ ধৰ্মত সিজু গছ, তুলসী, বাঁহ আৰু নানা গছ-গছনিক পবিত্ৰ জ্ঞান কৰা হয়।

  • আৱাস আৰু সঁজুলি: ঘৰ-দুৱাৰ সাজিবলৈ, মাছ ধৰা সঁজুলি আৰু তাঁতশালৰ সামগ্ৰী বনাবলৈ বাঁহ আৰু কাঠ পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

মুঠতে, বড়ো সংস্কৃতিৰ স্বকীয়তা ধৰি ৰখাৰ লগতে জীৱন সংগ্ৰাম চলাই নিবলৈ এই লোক-উদ্ভিদজ্ঞানে যুগ যুগ ধৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰি আহিছে।

প্ৰশ্ন ২: বড়ো সমাজৰ পৰম্পৰাগত পানীয় 'জৌ' (Jou) আৰু 'এমাও' (Emao) প্ৰস্তুত প্ৰণালী আৰু ইয়াৰ লোক-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক দিশসমূহ ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰ: বড়ো সংস্কৃতিত 'জৌ' (সাজ বা চাউলৰ মদ) এক অপৰিহাৰ্য উপাদান। যিকোনো সামাজিক, ধাৰ্মিক অনুষ্ঠান আৰু উৎসৱ-পাৰ্বনত ইয়াৰ স্থান সুকীয়া। জৌ প্ৰস্তুত কৰিবলৈ যিটো মূল উপাদানৰ প্ৰয়োজন, তাক 'এমাও' (Emao) বোলা হয়।

'এমাও' প্ৰস্তুত প্ৰণালী আৰু উদ্ভিদৰ ব্যৱহাৰ:

এমাও প্ৰস্তুত কৰোঁতে কেৱল চাউলৰ গুড়িয়েই ব্যৱহাৰ নহয়, ইয়াৰ লগত প্ৰায় ১০-১৫ বিধ বিশেষ বনৌষধি গছৰ পাত আৰু শিপা মিহি কৰি পিহি মিহলোৱা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হ’ল— ১. ধপাত পাত

২. কেঁচা হালধি

৩. অমৰা পাত

৪. বিহলঙনী আৰু নানাবিধ তিতা গছৰ পাত।

এই সকলোবোৰ মিহলাই লাৰু বনাই শুকাই থোৱা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত সিজাই থোৱা চাউলৰ লগত এই এমাও মিহলাই গেলাই (Ferment) 'জৌ' তৈয়াৰ কৰা হয়।

লোক-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক দিশ:

এমাও বনাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা গছ-পছলাবোৰৰ প্ৰত্যেকৰে সুকীয়া ঔষধি গুণ আছে। ই চাউলক গেলাই সুৰালৈ ৰূপান্তৰ কৰাত সহায় কৰাৰ উপৰিও পানীৰ বিষ, পেটৰ বেমাৰ প্ৰতিৰোধ কৰাত আৰু শৰীৰত শক্তি প্ৰদান কৰাত সহায় কৰে। ই বড়ো সকলৰ পৰম্পৰাগত জৈৱ-প্ৰযুক্তিবিজ্ঞানৰে (Biotechnology) এক অনন্য নিদৰ্শন।

প্ৰশ্ন ৩: বড়ো লোক-চিকিৎসা পদ্ধতিত গছ-গছনি আৰু বনৌষধিৰ ভুমিকা সম্পৰ্কে বহলাই লিখা।

উত্তৰ: বড়ো সকলৰ লোক-চিকিৎসা পদ্ধতি সম্পূৰ্ণৰূপে পৰম্পৰাগত আৰু বৈদিক জ্ঞানৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত। আধুনিক চিকিৎসা ব্যৱস্থা সুলভ নোহোৱা দিনৰে পৰা আজিলৈকে বড়ো ওজা বা ‘খাৱাই’ সকলে প্ৰাকৃতিক বনৌষধিৰে জটিল বেমাৰ নিৰাময় কৰি আহিছে।

মূল ভূমিকা আৰু বনৌষধিৰ ব্যৱহাৰ:

  • পেটৰ ৰোগ আৰু গাৰ বিষ: পেটৰ বিষ, অৰ্শ বা গেষ্ট্ৰিকৰ বাবে তিতাফুল, নৰসিংহ, আৰু খাংখ্ৰাই শাক বিশেষভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

  • ছালৰ ৰোগ আৰু ঘা নিৰাময়: কোনো অংশ কাটিলে বা ছালৰ বেমাৰ হ’লে সিজু গছৰ আঠা, হালধি আৰু কেঁচা পাতৰ ৰস ঘঁহি দিয়া হয়।

  • জ্বৰ আৰু কাহ-চৰ্দি: মহুডি, বাসক, আৰু তুলসী পাতৰ ৰস পানীৰে সিজাই খালেই জ্বৰ-কাহৰ উপশম ঘটে।

  • হাড় ভঙা চিকিৎসা: বড়ো ওজাসকলে বিশেষ গছৰ ছাল আৰু পাতৰ প্ৰলেপ দি কাঠৰ কামিৰে বান্ধি ভাঙি যোৱা হাড় যোৰা লগোৱাত পাকৈত।

এনেদৰে, বড়োসকলে চৌপাশৰ উদ্ভিদসমূহ সঠিকভাৱে চিনাক্ত কৰি সেইবোৰৰ পৰা সুৰক্ষিত দৰব তৈয়াৰ কৰাৰ যি পদ্ধতি গঢ়ি তুলিছে, ই তেওঁলোকৰ অসাধাৰণ লোক-উদ্ভিদবিজ্ঞান জ্ঞানৰেই প্ৰমাণ।

প্ৰশ্ন ৪: বড়ো ধৰ্মীয় উৎসৱ আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰ-পদ্ধতিত উদ্ভিদৰ ব্যৱহাৰ আৰু গুৰুত্ব আলোচনা কৰা।

উত্তৰ: বড়ো সংস্কৃতি আৰু ধৰ্মীয় বিশ্বাস প্ৰকৃতিৰ লগত অঙ্গাংগীভাৱে জড়িত। তেওঁলোকৰ মূল ধৰ্ম ‘বাথৌ" (Bathou) সম্পূৰ্ণভাৱে প্ৰকৃতি উপাসনাৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত। ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি আৰু উৎসৱত উদ্ভিদে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লয়।

সংস্কৃতিক ব্যৱহাৰ আৰু গুৰুত্ব:

  • সিজু গছ (Sijou Tree): বাতৌ পূজাৰ প্ৰধান বেদীত সিজু গছ ৰোপণ কৰা হয়। সিজু গছৰ ৫ টা শিৰাই বাতৌ ধৰ্মৰ ৫ টা মূল নীতি (মাটি, পানী, বায়ূ, জুই আৰু আকাশ) প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।

  • জাৰি গছ আৰু তুলসী: পবিত্ৰতা ৰক্ষাৰ বাবে আৰু পূজাৰ বেদী শুদ্ধ কৰিবলৈ জাৰি গছৰ পাত আৰু তুলসী পাতৰ পানী ছটিয়াই দিয়া হয়।

  • বাঁহ (Owa): ধৰ্মীয় বেদী নিৰ্মাণ কৰিবলৈ, পূজাৰ ধূপ-চাকি ৰাখিবলৈ আৰু বাইখো বা খেৰাই পূজাত বাঁহ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

  • তামোল-পান (Gwai-Pathai): অতিথিক আদৰণি জনাবলৈ আৰু ধৰ্মীয় কাৰ্যসূচীত ঈশ্বৰলৈ অৰ্পণ কৰিবলৈ তামোল-পান অপৰিহাৰ্য।

ইয়াৰ পৰা স্পষ্ট হয় যে বড়ো ধৰ্ম আৰু সংস্কৃতি কেৱল এক বিশ্বাস নহয়, বৰঞ্চ প্ৰকৃতিক সুৰক্ষা দিয়া আৰু গছ-গছনিক শ্ৰদ্ধা জনোৱাৰ এক অনন্য প্ৰথা।

প্ৰশ্ন ৫: আধুনিক সমাজত বড়ো লোক-উদ্ভিদবিজ্ঞান সংৰক্ষণৰ প্ৰয়োজনীয়তা আৰু প্ৰত্যাহ্বানসমূহ আলোচনা কৰা।

উত্তৰ: বড়ো সমাজৰ লোক-উদ্ভিদবিজ্ঞান হ’ল প্ৰকৃতিৰ লগত সহৱস্থান কৰি অৰ্জন কৰা এক বহুমূলীয়া পৰম্পৰাগত জ্ঞান। কিন্তু আধুনিক যুগৰ ধাৱমান সময়ত এই অমূল্য জ্ঞান সংৰক্ষণ কৰাটো অতি আৱশ্যকীয় হৈ পৰিছে।

সংৰক্ষণৰ প্ৰয়োজনীয়তা:

  • নতুন দৰব আৱিষ্কাৰ: এই পৰম্পৰাগত বনৌষধিৰ আধুনিক বৈজ্ঞানিক গৱেষণাৰ জৰিয়তে জটিল ৰোগৰ নতুন দৰব আৱিষ্কাৰ কৰিব পৰা যাব।

  • পৰিবেশ সুৰক্ষা: এই জ্ঞানে মানুহক প্ৰকৃতি ধ্বংস নকৰি সুৰক্ষা দিবলৈ শিকায়, যিয়ে জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য ৰক্ষা কৰাত সহায় কৰে।

প্ৰত্যাহ্বানসমূহ:

  • অৰণ্য ধ্বংস: বনাঞ্চল ক্ৰমান্বয়ে ধ্বংস হোৱাৰ ফলত বিৰল প্ৰজাতিৰ বনৌষধি গছ-গছনি বিলুপ্ত হৈ গৈছে।

  • মৌখিক স্থানান্তৰ: এই জ্ঞান কোনো লিখিত গ্ৰন্থত নাথাকে, কেৱল মৌখিকভাৱে এক পুৰুষৰ পৰা আন এপুৰুষলৈ যায়। লিখিত ৰূপ নথকাৰ বাবে ই বিলুপ্ত হোৱাৰ পথত।

  • আধুনিক শিক্ষা আৰু অনাদৰ: নতুন প্ৰজন্মই আধুনিক চিকিৎসা আৰু কৃত্ৰিম সামগ্ৰীৰ ওপৰত বেছি নিৰ্ভৰশীল হোৱাৰ বাবে পৰম্পৰাগত জ্ঞানৰ প্ৰতি আগ্ৰহ হেৰুৱাই পেলাইছে।

উপসংহাৰ:

বড়ো সকলৰ এই লোক-উদ্ভিদবিজ্ঞান সংৰক্ষণ কৰিবলৈ হ’লে চৰকাৰী আৰু বেচৰকাৰীভাৱে নথিভুক্তকৰণ (Documentation) কৰা আৰু নৱপ্ৰজন্মক ইয়াৰ বিষয়ে সচেতন কৰাটো অত্যন্ত জৰুৰী।

*****