Chapter 4
"ভেটিগত পৰ্যায়ত মূল্যাংকন (Assessment in Foundational Stage)"
অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন — ১ নম্বৰ
১। মূল্যাংকন কি?
উত্তৰঃ শিশুৰ শিকন, দক্ষতা আৰু অগ্ৰগতিৰ বিষয়ে তথ্য সংগ্ৰহ কৰি বুজাৰ প্ৰক্ৰিয়াকে মূল্যাংকন বোলে।
২। ভেটিগত পৰ্যায়ত মূল্যাংকনৰ মূল উদ্দেশ্য কি?
উত্তৰঃ শিশুৰ শিকনৰ অগ্ৰগতি বুজি সময়মতে উপযুক্ত সহায় আগবঢ়োৱা।
৩। Formative Assessment কি?
উত্তৰঃ শিক্ষণ চলি থকা সময়ত শিশুৰ অগ্ৰগতি জানিবলৈ আৰু শিক্ষণ উন্নত কৰিবলৈ কৰা মূল্যাংকনক Formative Assessment বোলে।
৪। Continuous Assessment কি?
উত্তৰঃ শিশুৰ শিকন নিয়মীয়াকৈ আৰু ধাৰাবাহিকভাৱে মূল্যায়ন কৰাকে Continuous Assessment বোলে।
৫। Observation কি?
উত্তৰঃ শিশুৰ আচৰণ, কাৰ্যকলাপ আৰু সমস্যা সমাধানৰ পদ্ধতি নিয়মীয়াকৈ লক্ষ্য কৰি তথ্য সংগ্ৰহ কৰাকে Observation বোলে।
৬। Checklist কি?
উত্তৰঃ শিশুৱে কোনো নিৰ্দিষ্ট দক্ষতা আয়ত্ত কৰিছে নে নাই সেয়া চিহ্নিত কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা তালিকাক Checklist বোলে।
৭। Portfolio কি?
উত্তৰঃ সময়ৰ লগে লগে শিশুৰ বিভিন্ন কাম আৰু অগ্ৰগতিৰ নমুনা সংগ্ৰহ কৰি ৰখা নথিসংগ্ৰহক Portfolio বোলে।
৮। Anecdotal Record কি?
উত্তৰঃ শিশুৰ কোনো উল্লেখযোগ্য আচৰণ বা শিকন-ঘটনাৰ সংক্ষিপ্ত লিখিত বিৱৰণক Anecdotal Record বোলে।
৯। Oral Assessment কি?
উত্তৰঃ মুখেৰে প্ৰশ্ন কৰি বা শিশুক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ দি কৰা মূল্যাংকনক Oral Assessment বোলে।
১০। Performance-based Assessment কি?
উত্তৰঃ শিশুৱে বাস্তৱ কাৰ্য বা সমস্যা সমাধান কৰি দেখুওৱাৰ মাধ্যমে কৰা মূল্যাংকনক Performance-based Assessment বোলে।
১১। Diagnostic Assessment কি?
উত্তৰঃ শিশুৰ শিকনত থকা নিৰ্দিষ্ট অসুবিধা বা ভুলৰ কাৰণ চিনাক্ত কৰিবলৈ কৰা মূল্যাংকনক Diagnostic Assessment বোলে।
১২। Feedback কি?
উত্তৰঃ শিশুৰ শিকন উন্নত কৰিবলৈ দিয়া গঠনমূলক সঁহাৰি বা পৰামৰ্শক Feedback বোলে।
১৩। Self-assessment কি?
উত্তৰঃ শিক্ষাৰ্থীয়ে নিজৰ কাম বা অগ্ৰগতি নিজে মূল্যায়ন কৰাকে Self-assessment বোলে।
১৪। Peer Assessment কি?
উত্তৰঃ শিক্ষাৰ্থীয়ে সহপাঠীৰ কাম বুজি গঠনমূলক মতামত দিয়াকে Peer Assessment বোলে।
১৫। ভেটিগত গণিতত লিখিত পৰীক্ষাই একমাত্ৰ মূল্যাংকন পদ্ধতি নে?
উত্তৰঃ নহয়।
চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন — ২/৩ নম্বৰ
১। ভেটিগত পৰ্যায়ত মূল্যাংকনৰ দুটা উদ্দেশ্য লিখা।
উত্তৰঃ
১. শিশুৰ গণিতীয় বোধ আৰু অগ্ৰগতি চিনাক্ত কৰা।
২. কোন ক্ষেত্ৰত অধিক সহায় বা পুনৰ শিক্ষণৰ প্ৰয়োজন আছে সেয়া বুজা।
২। ভেটিগত গণিতত Observation-ৰ গুৰুত্ব কি?
উত্তৰঃ Observation-ৰ মাধ্যমে শিক্ষক শিশুৱে কিদৰে গণনা কৰে, সমস্যা সমাধান কৰে, বস্তু তুলনা কৰে বা ভুল কৰে সেয়া স্বাভাৱিক কাৰ্যকলাপৰ সময়ত বুজিব পাৰে। ই শিশুৰ চিন্তাধাৰা বুজিবলৈ বিশেষ সহায়ক।
৩। Checklist-ৰ দুটা সুবিধা লিখা।
উত্তৰঃ
১. নিৰ্দিষ্ট দক্ষতা শিশুৱে আয়ত্ত কৰিছে নে নাই সহজে নথিভুক্ত কৰিব পাৰি।
২. একাধিক শিশুৰ অগ্ৰগতি নিয়মীয়াকৈ তুলনামূলকভাৱে লক্ষ্য কৰিব পাৰি।
৪। Portfolio Assessment-ৰ গুৰুত্ব কি?
উত্তৰঃ Portfolio-ৰ মাধ্যমে সময়ৰ লগে লগে শিশুৰ কামৰ পৰিৱৰ্তন আৰু উন্নতি দেখা যায়। ই একক পৰীক্ষাৰ পৰিৱৰ্তে শিশুৰ বাস্তৱ অগ্ৰগতিৰ অধিক সম্পূৰ্ণ ছবি দিয়ে।
৫। Diagnostic Assessment কিয় প্ৰয়োজন?
উত্তৰঃ শিশুৱে কোনো গণিতীয় ধাৰণাত বাৰম্বাৰ ভুল কৰিলে সেই ভুলৰ প্ৰকৃত কাৰণ চিনাক্ত কৰিবলৈ Diagnostic Assessment প্ৰয়োজন। ইয়াৰ ফলত উপযুক্ত পুনৰ শিক্ষণ দিব পাৰি।
৬। Feedback কেনেকুৱা হোৱা উচিত?
উত্তৰঃ Feedback স্পষ্ট, ইতিবাচক, সময়োপযোগী আৰু উন্নয়নমূলক হোৱা উচিত। কেৱল “ভুল” বুলি নকয় শিশুক সঠিক চিন্তাৰ দিশ দেখুৱাব লাগে।
৭। গণিত মূল্যাংকনত মৌখিক প্ৰশ্নৰ ভূমিকা লিখা।
উত্তৰঃ মৌখিক প্ৰশ্নৰ মাধ্যমে শিশুৱে উত্তৰ কেনেকৈ পালে, কি চিন্তা কৰিলে আৰু ধাৰণাটো কিমান বুজিছে সেয়া শিক্ষক জানিব পাৰে।
৮। Performance-based Assessment-ৰ এটা উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ শিশুক ১০টা বীজ দি দুটা সমান গোটত ভাগ কৰিবলৈ কোৱা Performance-based Assessment-ৰ উদাহৰণ।
দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্ন — ৪/৫ নম্বৰ
১। ভেটিগত পৰ্যায়ত মূল্যাংকন কি? ইয়াৰ উদ্দেশ্যসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
ভেটিগত পৰ্যায়ত মূল্যাংকন হৈছে শিশুৰ গণিতীয় বোধ, দক্ষতা, সমস্যা সমাধানৰ পদ্ধতি, অংশগ্ৰহণ আৰু অগ্ৰগতিৰ বিষয়ে নিয়মীয়াকৈ তথ্য সংগ্ৰহ আৰু বিশ্লেষণ কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়া।
ইয়াৰ মুখ্য উদ্দেশ্যসমূহ হ'ল—
১. শিশুৰ বৰ্তমান শিকনৰ স্তৰ বুজা।
২. Number Sense, Counting, Pattern, Measurement আদি দক্ষতাৰ অগ্ৰগতি চিনাক্ত কৰা।
৩. শিশুৰ শক্তিশালী দিশ আৰু অসুবিধাৰ ক্ষেত্ৰ চিনাক্ত কৰা।
৪. শিক্ষণ পদ্ধতি শিশুৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি সলনি কৰা।
৫. পুনৰ শিক্ষণ বা অতিরিক্ত সহায়ৰ প্ৰয়োজন নিৰ্ণয় কৰা।
৬. শিশুক ইতিবাচক Feedback দিয়া।
৭. পিতৃ-মাতৃক শিশুৰ অগ্ৰগতিৰ বিষয়ে তথ্য দিয়া।
ভেটিগত পৰ্যায়ত মূল্যাংকনৰ লক্ষ্য নম্বৰ বা ৰেংক দিয়া নহয়; শিশুৰ শিকন উন্নত কৰাই মূল লক্ষ্য।
২। ভেটিগত পৰ্যায়ত উপযোগী মূল্যাংকন পদ্ধতিসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
ভেটিগত স্তৰত শিশুৰ গণিতীয় বোধ বুজিবলৈ বিভিন্ন পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা উচিত।
১. Observation: খেল বা Activity-ৰ সময়ত শিশুৰ আচৰণ আৰু চিন্তা লক্ষ্য কৰা।
২. Oral Assessment: মুখেৰে প্ৰশ্ন কৰি চিন্তাধাৰা বুজা।
৩. Checklist: নিৰ্দিষ্ট দক্ষতা আয়ত্ত কৰিছে নে নাই নথিভুক্ত কৰা।
৪. Anecdotal Record: বিশেষ শিকন-ঘটনা বা আচৰণৰ বিৱৰণ লিখা।
৫. Portfolio: শিশুৰ Worksheet, Drawing, Number Work আদি সংৰক্ষণ কৰা।
৬. Performance Task: বাস্তৱ বস্তু ব্যৱহাৰ কৰি সমস্যা সমাধান কৰোৱা।
৭. Games and Activities: খেলা আৰু কাৰ্যকলাপৰ মাধ্যমে দক্ষতা মূল্যায়ন কৰা।
৮. Diagnostic Tasks: নিৰ্দিষ্ট ভুল বা অসুবিধা চিনাক্ত কৰিবলৈ বিশেষ কাৰ্য দিয়া।
এনেধৰণৰ বিভিন্ন পদ্ধতি একেলগে ব্যৱহাৰ কৰিলে শিশুৰ শিকনৰ অধিক সম্পূৰ্ণ ছবি পোৱা যায়।
৩। Formative Assessment-ৰ গুৰুত্ব আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
Formative Assessment শিক্ষণ চলি থকা সময়ত কৰা হয়। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে শিশুৱে কি বুজিছে আৰু কি বুজিবলৈ অসুবিধা পাইছে সেয়া সময়মতে চিনাক্ত কৰা।
ইয়াৰ গুৰুত্ব—
১. শিশুৰ ভুল আগতীয়াকৈ চিনাক্ত কৰিব পাৰি।
২. শিক্ষক শিক্ষণ পদ্ধতি সলনি কৰিব পাৰে।
৩. শিশুক তাৎক্ষণিক Feedback দিব পাৰি।
৪. পুনৰ শিক্ষণৰ সুযোগ সৃষ্টি হয়।
৫. শিশুৰ আত্মবিশ্বাস বৃদ্ধি কৰে।
৬. শিক্ষণৰ গুণমান উন্নত হয়।
ভেটিগত গণিতত দৈনন্দিন প্রশ্নোত্তৰ, Counting Game, Sorting Activity আদি Formative Assessment হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।
৪। ভেটিগত গণিত মূল্যাংকনত শিশুৰ ভুলৰ গুৰুত্ব আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
শিশুৰ ভুলক কেৱল দুর্বলতা হিচাপে দেখা উচিত নহয়। ভুলে শিশুৱে কোনো ধাৰণা কেনেদৰে বুজিছে বা ক'ত ভুল ধাৰণা গঢ় লৈছে সেয়া জানিবলৈ সহায় কৰে।
শিক্ষকে—
১. শিশুক উত্তৰ কেনেকৈ পালে সেয়া ব্যাখ্যা কৰিবলৈ দিব লাগে।
২. ভুলৰ ধৰণ চিনাক্ত কৰিব লাগে।
৩. বাস্তৱ বস্তু বা ছবি ব্যৱহাৰ কৰি পুনৰ বুজাব লাগে।
৪. নিজে ভুল সংশোধন কৰিবলৈ সুযোগ দিব লাগে।
৫. ভুলৰ বাবে অপমান কৰিব নালাগে।
এইদৰে ভুলক Diagnostic Tool হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।
৫। ভেটিগত পৰ্যায়ত Continuous Assessment কেনেদৰে কৰিব পাৰি?
উত্তৰঃ
Continuous Assessment মানে বছৰৰ শেষত কেৱল এটা পৰীক্ষা নহয়; শিক্ষণৰ সমগ্ৰ সময়ছোৱাত শিশুৰ অগ্ৰগতি নিয়মীয়াকৈ লক্ষ্য কৰা।
ইয়াৰ বাবে—
১. দৈনন্দিন Observation কৰা।
২. Activity-ৰ সময়ত Checklist ব্যৱহাৰ কৰা।
৩. শিশুৰ কামৰ Portfolio ৰাখা।
৪. মৌখিক প্ৰশ্ন কৰা।
৫. Games আৰু Practical Task ব্যৱহাৰ কৰা।
৬. Anecdotal Record সংৰক্ষণ কৰা।
৭. সময়ৰ লগে লগে অগ্ৰগতি তুলনা কৰা।
এনেধৰণৰ মূল্যাংকনে শিশুৰ বাস্তৱ বিকাশ বুজাত সহায় কৰে।
৬। ভেটিগত গণিত মূল্যাংকনত শিক্ষকজনৰ ভূমিকা আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
শিক্ষকজন মূল্যাংকনৰ মুখ্য পৰ্যবেক্ষক আৰু সহায়ক।
শিক্ষকৰ ভূমিকা—
১. শিশুক নিয়মীয়াকৈ পৰ্যবেক্ষণ কৰা।
২. বিভিন্ন মূল্যাংকন পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা।
৩. কেৱল সঠিক উত্তৰ নহয়, সমাধানৰ পদ্ধতিও লক্ষ্য কৰা।
৪. ভুলৰ কাৰণ চিনাক্ত কৰা।
৫. ইতিবাচক Feedback দিয়া।
৬. শিশুৰ ব্যক্তিগত পাৰ্থক্য বিবেচনা কৰা।
৭. মূল্যাংকনৰ তথ্যৰ ভিত্তিত শিক্ষণ সলনি কৰা।
৮. পিতৃ-মাতৃৰ সৈতে অগ্ৰগতি ভাগ-বতৰা কৰা।
৭। Assessment for Learning আৰু Assessment of Learning-ৰ মাজত পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ
| Assessment for Learning | Assessment of Learning |
|---|---|
| শিকন উন্নত কৰিবলৈ কৰা হয়। | শিকনৰ ফলাফল জানিবলৈ কৰা হয়। |
| শিক্ষণ চলি থকা সময়ত অধিক ব্যৱহাৰ হয়। | সাধাৰণতে কোনো পৰ্যায়ৰ শেষত ব্যৱহাৰ হয়। |
| Feedback আৰু পুনৰ শিক্ষণত গুৰুত্ব। | অর্জন বা ফলাফল নিৰ্ণয়ত গুৰুত্ব। |
| Formative প্ৰকৃতিৰ। | অধিকাংশ ক্ষেত্ৰত Summative প্ৰকৃতিৰ। |
ভেটিগত পৰ্যায়ত Assessment for Learning-ক অধিক গুৰুত্ব দিয়া উচিত।
৮। শিশুবান্ধৱ গণিত মূল্যাংকন কেনেকুৱা হোৱা উচিত?
উত্তৰঃ
শিশুবান্ধৱ মূল্যাংকন ভয়মুক্ত, আনন্দদায়ক, সহজ আৰু দৈনন্দিন কাৰ্যকলাপৰ সৈতে জড়িত হোৱা উচিত।
ইয়াৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ—
১. শিশুৰ বয়স আৰু বিকাশোপযোগী।
২. খেল আৰু Activity-ভিত্তিক।
৩. বাস্তৱ বস্তু ব্যৱহাৰ কৰা।
৪. শিশুক নিজৰ ভাষাত ব্যাখ্যা কৰিবলৈ সুযোগ দিয়া।
৫. একেটা উত্তৰলৈ বিভিন্ন উপায় গ্ৰহণ কৰা।
৬. তুলনা আৰু ৰেংকিং কম কৰা।
৭. ভুলক শিকনৰ সুযোগ হিচাপে গ্ৰহণ কৰা।
৯। Portfolio আৰু Anecdotal Record-ৰ মূল্যাংকনত ভূমিকা আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
Portfolio-ত শিশুৰ বিভিন্ন সময়ৰ কাম সংৰক্ষণ কৰা হয়। ইয়াৰ মাধ্যমে শিশুৰ গণিতীয় দক্ষতাৰ ধীরে ধীরে হোৱা উন্নতি দেখা যায়।
Anecdotal Record-ত শিশুৰ কোনো গুৰুত্বপূৰ্ণ শিকন-ঘটনা বা আচৰণ লিখা হয়। যেনে—এজন শিশুৱে প্ৰথমবাৰৰ বাবে ১০টা বস্তু সঠিকভাৱে দুটা সমান গোটত ভাগ কৰিলে সেই ঘটনা লিখি ৰাখিব পাৰি।
দুয়োটা পদ্ধতিয়ে এককালীন পৰীক্ষাৰ বাহিৰেও শিশুৰ বাস্তৱ অগ্ৰগতিৰ তথ্য দিয়ে।
১০। মূল্যাংকনৰ তথ্য শিক্ষণ উন্নত কৰিবলৈ কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি?
উত্তৰঃ
মূল্যাংকনৰ তথ্য কেৱল Report Card তৈয়াৰ কৰিবলৈ নহয়; শিক্ষণ উন্নত কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা উচিত।
যদি দেখা যায় বহু শিশুৱে 13 আৰু 31 গুলিয়াই পেলায়, তেন্তে শিক্ষকে Number Card, Place Value Material আৰু Counting Activity পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে। যদি কিছুমান শিশুৱে Shape চিনাক্ত কৰাত অসুবিধা পায়, তেন্তে Shape Hunt বা বাস্তৱ বস্তুৰ সহায় ল'ব পাৰে।
এইদৰে মূল্যাংকনৰ তথ্যৰ ভিত্তিত শিক্ষক—
১. পুনৰ শিক্ষণ কৰিব পাৰে।
২. শিক্ষণ পদ্ধতি সলনি কৰিব পাৰে।
৩. পৃথক সহায় দিব পাৰে।
৪. নতুন Activity পৰিকল্পনা কৰিব পাৰে।
৫. শিশুৰ অগ্ৰগতি পুনৰ মূল্যায়ন কৰিব পাৰে।
✍️AI Generated Question Answer
