Chapter 3 

"তথ্য আৰু যোগাযোগ প্ৰযুক্তি (ICT) বুজা (Understanding Information and Communication Technology)"

অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন — ১ নম্বৰ

১। ICT-ৰ পূৰ্ণ ৰূপ কি?
উত্তৰঃ Information and Communication Technology।

২। ICT কি?
উত্তৰঃ তথ্য সংগ্ৰহ, সংৰক্ষণ, প্ৰক্ৰিয়াকৰণ, প্ৰেৰণ আৰু আদান-প্ৰদান কৰিবলৈ ব্যৱহৃত ডিজিটেল প্ৰযুক্তিসমূহৰ সমষ্টিক ICT বোলে।

৩। Information কি?
উত্তৰঃ প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ পিছত অৰ্থপূৰ্ণ ৰূপ লাভ কৰা Data-ক Information বোলে।

৪। Communication কি?
উত্তৰঃ দুজন বা ততোধিক ব্যক্তি বা ব্যৱস্থাৰ মাজত তথ্য, চিন্তা বা বাৰ্তা আদান-প্ৰদান কৰা প্ৰক্ৰিয়াক Communication বোলে।

৫। Technology কি?
উত্তৰঃ মানুহৰ প্রয়োজনীয় কাম সহজ আৰু কার্যকৰী কৰিবলৈ বৈজ্ঞানিক জ্ঞানৰ ব্যৱহাৰক Technology বোলে।

৬। ICT Tool কি?
উত্তৰঃ তথ্য সৃষ্টি, সংৰক্ষণ, প্ৰক্ৰিয়াকৰণ বা যোগাযোগৰ বাবে ব্যৱহৃত Digital Device, Software বা Service-ক ICT Tool বোলে।

৭। Computer এটা ICT Tool নে?
উত্তৰঃ হয়।

৮। Smartphone এটা ICT Tool নে?
উত্তৰঃ হয়।

৯। Projector-ৰ শিক্ষাক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কি?
উত্তৰঃ Digital Content, Presentation, Image আৰু Video বৃহৎ Screen-ত দেখুৱাবলৈ Projector ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

১০। E-mail কি?
উত্তৰঃ Internet-ৰ মাধ্যমে Digital Message পঠোৱা আৰু গ্ৰহণ কৰাৰ ব্যৱস্থাক E-mail বোলে।

১১। Video Conferencing কি?
উত্তৰঃ Internet ব্যৱহাৰ কৰি দূৰত থকা মানুহে Audio আৰু Video-ৰ মাধ্যমে একেলগে যোগাযোগ কৰা ব্যৱস্থাক Video Conferencing বোলে।

১২। Multimedia কি?
উত্তৰঃ Text, Image, Audio, Video আৰু Animation আদি একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা Digital Content-ক Multimedia বোলে।

১৩। ICT শিক্ষাক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি নে?
উত্তৰঃ পাৰি।

১৪। ICT-এ Collaborative Learning-ত সহায় কৰেনে?
উত্তৰঃ কৰে।

১৫। Digital Learning Resource কি?
উত্তৰঃ শিক্ষণ-শিকনৰ বাবে Digital Form-ত উপলব্ধ Text, Audio, Video, Presentation আদি সামগ্ৰীক Digital Learning Resource বোলে।

১৬। ICT Integrated Pedagogy কি?
উত্তৰঃ Teaching-Learning Process-ত উপযুক্ত ICT Tool আৰু Digital Resource উদ্দেশ্যপূর্ণভাৱে সংযোগ কৰাকে ICT Integrated Pedagogy বোলে।

১৭। ICT-ৰ এটা যোগাযোগমূলক Tool-ৰ উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ E-mail।

১৮। ICT-এ দূৰশিক্ষাত সহায় কৰেনে?
উত্তৰঃ কৰে।

চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন — ২/৩ নম্বৰ

১। ICT-ৰ অৰ্থ লিখা।

উত্তৰঃ ICT বা Information and Communication Technology হৈছে Computer, Internet, Mobile Device, Software আৰু Communication Technology আদিৰ সহায়ত তথ্য সংগ্ৰহ, সংৰক্ষণ, প্ৰক্ৰিয়াকৰণ আৰু আদান-প্ৰদান কৰাৰ প্ৰযুক্তিগত ব্যৱস্থা।

২। ICT-ৰ মুখ্য উপাদানসমূহ কি কি?

উত্তৰঃ ICT-ৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত—

১. Computer আৰু Digital Devices
২. Software
৩. Communication Network
৪. Internet
৫. Digital Information/Content
৬. Audio-visual Technology আদি অন্তৰ্ভুক্ত।

৩। ICT-ৰ যিকোনো চাৰিটা Tool-ৰ নাম লিখা।

উত্তৰঃ

১. Computer
২. Smartphone
৩. Projector
৪. Internet

৪। শিক্ষাক্ষেত্ৰত ICT-ৰ তিনিটা ব্যৱহাৰ লিখা।

উত্তৰঃ

১. Digital Teaching-Learning Material তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰ কৰা।
২. Online Information আৰু Educational Resource access কৰা।
৩. Presentation, Audio আৰু Video-ৰ মাধ্যমে পাঠ উপস্থাপন কৰা।

৫। ICT আৰু IT-ৰ মাজত মূল পাৰ্থক্য কি?

উত্তৰঃ IT বা Information Technology মূলতঃ তথ্য সৃষ্টি, সংৰক্ষণ আৰু প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ সৈতে জড়িত। ICT-এ এইবোৰৰ লগতে তথ্যৰ communication আৰু exchange-কো বিশেষ গুৰুত্ব দিয়ে।

৬। Communication-ত ICT-ৰ ভূমিকা কি?

উত্তৰঃ ICT-এ E-mail, Messaging, Video Conferencing আৰু অন্যান্য Digital Communication-ৰ মাধ্যমে অতি দ্রুত তথ্য আদান-প্ৰদান কৰিবলৈ সহায় কৰে।

৭। ICT-এ Collaborative Learning কেনেদৰে সহায় কৰে?

উত্তৰঃ ICT-ৰ মাধ্যমে বহু শিক্ষাৰ্থীয়ে Shared Document, Presentation বা Online Discussion-ত একেলগে কাম কৰিব পাৰে। ইয়াৰ ফলত সহযোগিতা আৰু Group Learning বৃদ্ধি পায়।

৮। Pedagogy-ত ICT কিয় গুৰুত্বপূৰ্ণ?

উত্তৰঃ ICT-এ বিভিন্ন Digital Resource ব্যৱহাৰ কৰি পাঠ অধিক স্পষ্ট আৰু আকর্ষণীয় কৰিব পাৰে, শিক্ষাৰ্থীৰ অংশগ্ৰহণ বৃদ্ধি কৰিব পাৰে আৰু শিক্ষকক বিভিন্ন শিক্ষণ পদ্ধতি ব্যৱহাৰৰ সুযোগ দিয়ে।

৯। ICT Tool নিৰ্বাচন কৰাৰ সময়ত কি বিবেচনা কৰিব লাগে?

উত্তৰঃ পাঠৰ Learning Objective, শিক্ষাৰ্থীৰ বয়স আৰু প্রয়োজন, Tool-ৰ উপলব্ধতা, সহজ ব্যৱহাৰ আৰু পাঠটোৰ বাবে ইয়াৰ প্ৰাসংগিকতা বিবেচনা কৰিব লাগে।

১০। ICT ব্যৱহাৰৰ দুটা সুবিধা লিখা।

উত্তৰঃ

১. বৃহৎ পৰিমাণৰ তথ্য দ্রুত access আৰু share কৰিব পাৰি।
২. Audio, Video, Image আদি ব্যৱহাৰ কৰি শিক্ষণ অধিক বৈচিত্ৰ্যময় কৰিব পাৰি।

দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্ন — ৪/৫ নম্বৰ

১। ICT কি? ইয়াৰ ধাৰণা আৰু বৈশিষ্ট্যসমূহ আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ
ICT-ৰ পূৰ্ণ ৰূপ হৈছে Information and Communication Technology। তথ্য সৃষ্টি, সংগ্ৰহ, সংৰক্ষণ, প্ৰক্ৰিয়াকৰণ, পুনৰুদ্ধাৰ আৰু এক স্থানৰ পৰা আন স্থানলৈ যোগাযোগ কৰাৰ বাবে ব্যৱহৃত Digital Technology-সমূহৰ সমষ্টিক ICT বোলে।

ICT-ৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ—

১. Speed: অতি দ্রুত তথ্য প্ৰক্ৰিয়া আৰু প্ৰেৰণ কৰিব পাৰে।
২. Storage: বৃহৎ পৰিমাণৰ Digital Information সংৰক্ষণ কৰিব পাৰে।
৩. Communication: দূৰত থকা মানুহৰ মাজত যোগাযোগ সহজ কৰে।
৪. Multimedia: Text, Audio, Video, Image আদি একেলগে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে।
৫. Connectivity: Network আৰু Internet-ৰ মাধ্যমে Device আৰু মানুহক সংযোগ কৰে।
৬. Accessibility: বিভিন্ন Digital Resource সহজে access কৰিব পাৰি।
৭. Interactivity: User-এ Digital Content-ৰ সৈতে সক্ৰিয় interaction কৰিব পাৰে।
৮. Collaboration: বহু ব্যক্তিয়ে একেলগে Digital Platform-ত কাম কৰিব পাৰে।

Revised syllabus-ৰ Unit 3.1-ত Meaning and Concept of ICT প্ৰথম বিষয় হিচাপে আছে।

২। ICT-ৰ বিভিন্ন Tools আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ
ICT Tool হৈছে তথ্য সৃষ্টি, ব্যৱস্থাপনা আৰু যোগাযোগৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা Digital Device, Software আৰু Service।

মুখ্য ICT Tools—

১. Computer:
Document, Presentation, Calculation, Information Processing আদিৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।

২. Smartphone/Tablet:
Communication, Internet access আৰু বিভিন্ন Learning Application ব্যৱহাৰৰ সুবিধা দিয়ে।

৩. Projector:
Digital Presentation, Image আৰু Video বৃহৎ Screen-ত দেখুৱায়।

৪. Internet:
Online Information, Communication আৰু Educational Resource লাভৰ মাধ্যম।

৫. E-mail:
Digital Message আৰু Document আদান-প্ৰদানত ব্যৱহৃত।

৬. Audio-visual Tools:
Speaker, Microphone, Camera আদিয়ে Audio-Video Content তৈয়াৰ আৰু উপস্থাপনত সহায় কৰে।

৭. Digital Software/Applications:
Document, Presentation, Spreadsheet আৰু অন্যান্য Digital Task সম্পন্ন কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

৮. Video-conferencing Tools:
দূৰত থকা মানুহৰ মাজত Live Audio-video communication-ৰ সুবিধা দিয়ে।

Revised syllabus-ৰ Unit 3.2 পোনপটীয়াকৈ Tools of ICT-ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰা।

৩। বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত ICT-ৰ ব্যৱহাৰ আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ
আধুনিক সমাজৰ প্ৰায় প্ৰতিটো ক্ষেত্ৰত ICT-ৰ ব্যৱহাৰ দেখা যায়।

১. শিক্ষা:
Online Learning, Digital Content, Presentation, Educational Video আৰু School Record Management।

২. চিকিৎসা:
Patient Record, Medical Information, Hospital Management আৰু দূৰৱৰ্তী Consultation-ৰ দৰে ক্ষেত্ৰত ICT ব্যৱহাৰ হয়।

৩. Banking:
Online Banking, Digital Transaction, Account Management আদি।

৪. Business:
E-commerce, Accounting, Digital Marketing আৰু Customer Communication।

৫. Government:
Digital Record, Online Application আৰু নাগৰিক সেৱা।

৬. Communication:
E-mail, Messaging আৰু Video Conferencing।

৭. Agriculture:
Weather Information, Market Information আৰু বিভিন্ন Digital Advisory Service।

৮. Research:
Information Search, Data Analysis, Documentation আৰু Collaboration।

এই বিষয়টো revised syllabus-ৰ 3.3 Uses of ICT in Various Fields-ৰ অন্তৰ্গত।

৪। শিক্ষাক্ষেত্ৰত ICT-ৰ গুৰুত্ব আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ
ICT-এ Teaching-Learning Process-ত বিভিন্ন নতুন Resource আৰু Method সংযোগ কৰাৰ সুযোগ দিয়ে।

ইয়াৰ গুৰুত্ব—

১. Learning Resource বৃদ্ধি: Digital Text, Image, Audio আৰু Video সহজে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।
২. Concept স্পষ্টকৰণ: Animation আৰু visual representation-এ কিছুমান কঠিন ধাৰণা সহজ কৰিব পাৰে।
৩. Learner Motivation: বৈচিত্ৰ্যময় Content-এ আগ্ৰহ আৰু অংশগ্ৰহণ বৃদ্ধি কৰিব পাৰে।
৪. Information Access: Teacher আৰু learner-এ বিভিন্ন উৎসৰ তথ্য লাভ কৰিব পাৰে।
৫. Collaborative Learning: শিক্ষাৰ্থীয়ে Shared Digital Work-ত একেলগে কাম কৰিব পাৰে।
৬. Teacher Preparation: Lesson Plan, Worksheet আৰু Presentation সহজে তৈয়াৰ কৰিব পাৰি।
৭. Communication: শিক্ষক-শিক্ষাৰ্থী বা শিক্ষকৰ মাজত Digital Communication সহজ হয়।
৮. Flexible Learning: সময় আৰু স্থানৰ সীমা কিছু পৰিমাণে অতিক্ৰম কৰি Learning Resource access কৰিব পাৰি।

SCERT-ৰ current curriculum-এ ICT-ৰ learner motivation, information-source access, collaborative learning আৰু teacher facilitation-ৰ সম্ভাৱনাৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিছে।

৫। Pedagogy-ত ICT-ৰ গুৰুত্ব আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ
Pedagogy হৈছে শিক্ষণ-শিকনৰ নীতি, পদ্ধতি আৰু কৌশল। ICT-ৰ উদ্দেশ্য কেৱল Classroom-ত Computer ব্যৱহাৰ কৰা নহয়; Learning Goal পূৰণৰ বাবে উপযুক্ত Technology অর্থপূর্ণভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা।

ICT Pedagogy-ত—

১. Abstract Concept visual ৰূপত দেখুৱাব পাৰি।
২. Audio-visual Learning Resource ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।
৩. Inquiry আৰু Exploration-ৰ সুযোগ বৃদ্ধি কৰিব পাৰি।
৪. Group Project আৰু Collaborative Learning আয়োজন কৰিব পাৰি।
৫. শিক্ষাৰ্থীৰ Active Participation বৃদ্ধি কৰিব পাৰি।
৬. বিভিন্ন Learning Need অনুযায়ী Resource ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।
৭. Feedback আৰু Assessment-ত Digital Tool ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।
৮. শিক্ষকজনে তথ্য প্ৰদানকাৰীৰ লগতে Facilitator হিচাপে কাম কৰিব পাৰে।

Revised syllabus-ৰ Unit 3.4-ৰ বিষয় হৈছে Importance of ICT in Pedagogy।

৬। ICT Integrated Pedagogy কি? ইয়াৰ প্রয়োজনীয়তা ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰঃ
Teaching-Learning Process-ৰ Learning Objective পূৰণ কৰিবলৈ ICT Tools, Digital Content আৰু Teaching Methods-ৰ অর্থপূর্ণ সমন্বয়ক ICT Integrated Pedagogy বোলে।

ইয়াৰ প্রয়োজন—

১. শিক্ষণক অধিক resource-rich কৰে।
২. Text-ৰ লগতে Visual আৰু Audio Experience দিয়ে।
৩. শিক্ষাৰ্থীক তথ্য অনুসন্ধান কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰে।
৪. Collaborative Learning সহজ কৰে।
৫. Digital Skill বিকাশত সহায় কৰে।
৬. Teacher-ৰ Lesson Preparation উন্নত কৰিব পাৰে।
৭. Classroom Discussion আৰু Presentation-ৰ নতুন সুযোগ সৃষ্টি কৰে।

গুৰুত্বপূৰ্ণ কথা হ'ল, Technology নিজেই শিক্ষাৰ লক্ষ্য নহয়। কোন Tool ব্যৱহাৰ কৰিলে শিক্ষাৰ্থীয়ে ভালকৈ শিকিব—এই বিবেচনাই ICT Integration-ৰ মূল কথা।

৭। ICT আৰু পৰম্পৰাগত শিক্ষণ পদ্ধতিৰ মাজৰ সম্পৰ্ক আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ
ICT-ৰ উদ্দেশ্য সকলো পৰম্পৰাগত শিক্ষণ পদ্ধতি আঁতৰাই পেলোৱা নহয়। Technology-এ উপযুক্ত ক্ষেত্ৰত শিক্ষক, পাঠ্যপুথি, Discussion, Blackboard, Activity আদি পদ্ধতিক সম্পূৰক কৰিব পাৰে।

উদাহৰণ—

  • শিক্ষকজনে প্ৰথমে কোনো Concept আলোচনা কৰিব পাৰে।
  • তাৰ পিছত Digital Image বা Video-ৰ মাধ্যমে বিষয়টো দৃশ্যমান কৰিব পাৰে।
  • শিক্ষাৰ্থীয়ে Group Discussion কৰিব পাৰে।
  • শেষত Digital বা Paper-based Activity সম্পন্ন কৰিব পাৰে।

অৰ্থাৎ ভাল ICT Integration হৈছে Technology + Appropriate Pedagogy + Learning Content-ৰ সুসংগত ব্যৱহাৰ।

৮। ICT-এ Collaborative Learning কেনেদৰে সহায় কৰে?

উত্তৰঃ
Collaborative Learning-ত শিক্ষাৰ্থীয়ে একেলগে কোনো সমস্যা সমাধান, Project বা Learning Task সম্পন্ন কৰে।

ICT-এ—

১. Shared Document-ত একেলগে লিখিবলৈ সহায় কৰে।
২. Group Presentation তৈয়াৰ কৰিবলৈ সহায় কৰে।
৩. তথ্য আৰু Digital Resource সহজে Share কৰিব পাৰি।
৪. আলোচনা আৰু Idea Exchange সহজ কৰে।
৫. একে Project-ত বিভিন্ন শিক্ষাৰ্থীয়ে পৃথক দায়িত্ব ল'ব পাৰে।
৬. Group Work সংৰক্ষণ আৰু উপস্থাপন কৰিব পাৰি।

SCERT-ৰ paper rationale-তো ICT-এ collaborative learning support কৰিব পাৰে বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।

৯। শিক্ষকজনৰ বাবে ICT-ৰ ব্যৱহাৰ আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ
ICT শিক্ষকজনৰ Teaching Planning, Resource Development, Classroom Transaction আৰু Record Management-ত সহায় কৰিব পাৰে।

শিক্ষকে—

১. Lesson Plan তৈয়াৰ কৰিব পাৰে।
২. Worksheet আৰু Question Paper প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে।
৩. Presentation তৈয়াৰ কৰিব পাৰে।
৪. Image, Audio আৰু Video Learning Resource ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে।
৫. Educational Information Search কৰিব পাৰে।
৬. শিক্ষাৰ্থীৰ Digital Record ৰাখিব পাৰে।
৭. Result আৰু Data বিশ্লেষণ কৰিব পাৰে।
৮. অন্যান্য শিক্ষক বা Professional Resource-ৰ সৈতে যোগাযোগ কৰিব পাৰে।

কিন্তু Digital Resource ব্যৱহাৰৰ আগতে ইয়াৰ বিশ্বাসযোগ্যতা, বয়সোপযোগিতা আৰু পাঠৰ সৈতে প্ৰাসংগিকতা বিবেচনা কৰা প্রয়োজন।

১০। শিক্ষাৰ্থীৰ বাবে ICT-ৰ সুবিধাসমূহ আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ
উপযুক্ত আৰু দায়িত্বশীল ব্যৱহাৰত ICT-এ শিক্ষাৰ্থীৰ Learning Experience উন্নত কৰিব পাৰে।

মূল সুবিধা—

১. বিভিন্ন উৎসৰ Learning Resource লাভ কৰিব পাৰে।
২. Visual আৰু Audio-ৰ মাধ্যমে Concept বুজিবলৈ সহায় পায়।
৩. নিজৰ গতি অনুসৰি কিছুমান Digital Material পুনৰ চাব পাৰে।
৪. Project আৰু Research-ত তথ্য সংগ্ৰহ কৰিব পাৰে।
৫. Collaborative Activity-ত অংশগ্ৰহণ কৰিব পাৰে।
৬. Presentation আৰু Digital Creativity বৃদ্ধি কৰিব পাৰে।
৭. Computer আৰু Information Literacy গঢ়ি উঠে।
৮. Independent Learning-ৰ সুযোগ বৃদ্ধি পায়।

তথাপি শিশুৰ ICT ব্যৱহাৰত বয়সোপযোগী Content, privacy আৰু শিক্ষক/অভিভাৱকৰ উপযুক্ত দিশ-নিৰ্দেশনা গুৰুত্বপূৰ্ণ।

১১। ICT-ৰ সুবিধা আৰু সীমাবদ্ধতাসমূহ আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ

সুবিধা—

১. দ্রুত Communication।
২. তথ্য সহজে সংৰক্ষণ আৰু পুনৰুদ্ধাৰ।
৩. বিভিন্ন উৎসৰ Information access।
৪. Multimedia Learning।
৫. Collaborative Work।
৬. Digital Record Management।
৭. Teaching-Learning Material তৈয়াৰত সহায়।

সীমাবদ্ধতা—

১. Device আৰু Network-ৰ সুবিধা সকলোৰে সমান নহ'ব পাৰে।
২. বিদ্যুৎ বা Internet-ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা থাকিব পাৰে।
৩. ভুল বা অবিশ্বাসযোগ্য Online Information পোৱা সম্ভৱ।
৪. Privacy আৰু Cybersecurity-ৰ সমস্যা থাকিব পাৰে।
৫. অতিমাত্ৰা Screen-based Learning উপযুক্ত নহ'ব পাৰে।
৬. শিক্ষক-শিক্ষাৰ্থীৰ Digital Skill প্রয়োজন।
৭. Technology-ৰ অযথা ব্যৱহাৰে Learning Goal-ৰ পৰা মনোযোগ আঁতৰাব পাৰে।

সেয়ে ICT-ক উদ্দেশ্য নহয়, শিক্ষণৰ সহায়ক Tool হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাটোৱেই অধিক উপযুক্ত।

১২। Information Technology আৰু Communication Technology-ৰ সমন্বয়ে ICT কেনেদৰে গঠন কৰে?

উত্তৰঃ
ICT-ৰ ধাৰণা দুটা মূল ক্ষেত্ৰৰ সমন্বয়ে বুজিব পাৰি—

Information Technology:
তথ্য সৃষ্টি, সংগ্রহ, Process, Store আৰু Retrieve কৰাৰ সৈতে জড়িত।

উদাহৰণ—Computer, Software, Digital Storage।

Communication Technology:
তথ্য এক স্থানৰ পৰা আন স্থানলৈ প্ৰেৰণ আৰু আদান-প্ৰদানৰ সৈতে জড়িত।

উদাহৰণ—Network, Internet, E-mail, Video Communication।

যেতিয়া এই দুয়োটাক একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তেতিয়া তথ্য সৃষ্টি → সংৰক্ষণ → প্ৰক্ৰিয়াকৰণ → ভাগ-বতৰা → যোগাযোগ কৰিব পৰা পূৰ্ণ ব্যৱস্থা সৃষ্টি হয়। এইটোৱেই ICT-ৰ মৌলিক ধাৰণা।

১৩। “ICT-এ শিক্ষকক প্ৰতিস্থাপন নকৰে; শিক্ষকক অধিক কার্যকৰী হোৱাত সহায় কৰে”—ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰঃ
ICT-এ শিক্ষকজনৰ বিকল্প হিচাপে কাম নকৰে। Teaching-ত শিক্ষাৰ্থীৰ প্রয়োজন বুজা, প্রশ্ন কৰা, Feedback দিয়া, উৎসাহিত কৰা আৰু Classroom Interaction পরিচালনা কৰাৰ বাবে শিক্ষকজনৰ ভূমিকা অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ।

ICT-এ শিক্ষকক—

১. অধিক Learning Resource ব্যৱহাৰৰ সুযোগ দিয়ে।
২. Visual Content উপস্থাপন কৰাত সহায় কৰে।
৩. তথ্য সংগঠিত কৰিবলৈ সহায় কৰে।
৪. Collaborative Activity আয়োজন সহজ কৰে।
৫. কিছু Administrative Work সহজ কৰে।
৬. শিক্ষাৰ্থীৰ আগ্ৰহ আৰু Exploration বৃদ্ধি কৰিবলৈ নতুন Tool দিয়ে।

SCERT-ৰ ICT paper-ৰ উদ্দেশ্যও কেৱল ICT course পঢ়োৱা নহয়; Teaching-Learning Process-ত ICT-ৰ উপযুক্ত integration কৰা।


✍️AI Generated Question Answer