Chapter 3
"জ্ঞান-ধাৰণা আৰু শিকন (Cognition and Learning)"
অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন — ১ নম্বৰ
১। Cognition কি?
উত্তৰঃ জ্ঞান আহৰণ, বুজা, চিন্তা, স্মৰণ, সমস্যা সমাধান আৰু সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সৈতে জড়িত মানসিক প্ৰক্ৰিয়াসমূহক Cognition বোলে।
২। Cognitive Development কি?
উত্তৰঃ বয়স আৰু অভিজ্ঞতাৰ লগে লগে চিন্তা, বোধ, স্মৃতি আৰু সমস্যা সমাধানৰ ক্ষমতাৰ বিকাশক Cognitive Development বোলে।
৩। Constructivism কি?
উত্তৰঃ শিক্ষাৰ্থীয়ে নিজৰ অভিজ্ঞতা আৰু পূৰ্বজ্ঞানৰ ভিত্তিত সক্ৰিয়ভাৱে জ্ঞান গঠন কৰে বুলি কোৱা শিকন দৃষ্টিভংগীক Constructivism বোলে।
৪। Constructivism-ত শিক্ষাৰ্থীৰ ভূমিকা কি?
উত্তৰঃ শিক্ষাৰ্থী সক্ৰিয় Knowledge Constructor।
৫। Piaget কোন আছিল?
উত্তৰঃ Jean Piaget এজন Swiss psychologist আছিল, যি শিশুৰ cognitive development-ৰ theory-ৰ বাবে বিখ্যাত।
৬। Schema কি?
উত্তৰঃ কোনো বস্তু, ঘটনা বা অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে মস্তিষ্কত থকা সংগঠিত জ্ঞানৰ কাঠামোক Schema বোলে।
৭। Assimilation কি?
উত্তৰঃ নতুন অভিজ্ঞতাক আগতে থকা Schema-ৰ সৈতে মিলাই বুজাৰ প্ৰক্ৰিয়াক Assimilation বোলে।
৮। Accommodation কি?
উত্তৰঃ নতুন অভিজ্ঞতা বুজিবলৈ আগৰ Schema সলনি বা নতুন Schema গঠন কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়াক Accommodation বোলে।
৯। Equilibration কি?
উত্তৰঃ Assimilation আৰু Accommodation-ৰ মাজত মানসিক সামঞ্জস্য স্থাপন কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়াক Equilibration বোলে।
১০। Piaget-ৰ Cognitive Development-ৰ Stage কেইটা?
উত্তৰঃ চাৰিটা।
১১। Piaget-ৰ প্ৰথম Stage-টোৰ নাম কি?
উত্তৰঃ Sensorimotor Stage।
১২। Piaget-ৰ দ্বিতীয় Stage-টোৰ নাম কি?
উত্তৰঃ Pre-operational Stage।
১৩। Concrete Operational Stage সাধাৰণতে কোন বয়সত দেখা যায়?
উত্তৰঃ প্ৰায় 7–11 বছৰ বয়সত।
১৪। Formal Operational Stage কি?
উত্তৰঃ Piaget-ৰ সেই পর্যায় য'ত Abstract আৰু Hypothetical Thinking অধিক বিকশিত হয়।
১৫। Vygotsky কোন আছিল?
উত্তৰঃ Lev Vygotsky এজন psychologist আছিল যিয়ে cognitive development-ত social interaction আৰু culture-ৰ ভূমিকা বিশেষভাবে ব্যাখ্যা কৰিছিল।
১৬। ZPD-ৰ পূৰ্ণ ৰূপ কি?
উত্তৰঃ Zone of Proximal Development।
১৭। ZPD কি?
উত্তৰঃ শিশুৱে নিজে কৰিব পৰা কাম আৰু অধিক দক্ষ ব্যক্তিৰ সহায়ত কৰিব পৰা কামৰ মাজৰ বিকাশৰ ক্ষেত্ৰক ZPD বোলে।
১৮। Scaffolding কি?
উত্তৰঃ শিক্ষাৰ্থীক কোনো কাম আয়ত্ত কৰিবলৈ প্ৰয়োজন অনুসৰি সাময়িক সহায় প্ৰদান কৰাকে Scaffolding বোলে।
১৯। Working Memory কি?
উত্তৰঃ বৰ্তমান কামৰ বাবে তথ্য সাময়িকভাৱে ধৰি ৰাখি ব্যৱহাৰ কৰা Memory System-ক Working Memory বোলে।
২০। Long-term Memory কি?
উত্তৰঃ তুলনামূলকভাৱে দীঘলীয়া সময়লৈ তথ্য সংৰক্ষণ কৰা Memory System-ক Long-term Memory বোলে।
২১। Attention কি?
উত্তৰঃ বহু Stimulus-ৰ মাজৰ পৰা নির্দিষ্ট তথ্য বা কামৰ ওপৰত মানসিক মনোযোগ কেন্দ্ৰীভূত কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়াক Attention বোলে।
২২। Encoding কি?
উত্তৰঃ নতুন তথ্যক Memory-ত সংৰক্ষণযোগ্য ৰূপত প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰাকে Encoding বোলে।
২৩। Retrieval কি?
উত্তৰঃ Memory-ত সংৰক্ষিত তথ্য পুনৰ মনলৈ অনাৰ প্ৰক্ৰিয়াক Retrieval বোলে।
২৪। Conceptual Change কি?
উত্তৰঃ আগৰ ভুল বা অসম্পূৰ্ণ ধাৰণা নতুন তথ্যৰ ভিত্তিত সংশোধন বা পুনৰ্গঠন কৰাকে Conceptual Change বোলে।
চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন — ২/৩ নম্বৰ
১। Cognition-ৰ মুখ্য প্ৰক্ৰিয়াসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ Cognition-ৰ মুখ্য প্ৰক্ৰিয়াসমূহ হ'ল—
১. Perception
২. Attention
৩. Memory
৪. Thinking
৫. Reasoning
৬. Problem Solving
৭. Decision Making
২। Constructivism-ৰ তিনিটা বৈশিষ্ট্য লিখা।
উত্তৰঃ
১. শিক্ষাৰ্থীয়ে সক্ৰিয়ভাৱে জ্ঞান গঠন কৰে।
২. নতুন জ্ঞান পূৰ্বজ্ঞান আৰু অভিজ্ঞতাৰ সৈতে সংযোগ হয়।
৩. Interaction, Activity আৰু Problem Solving-ত গুৰুত্ব দিয়া হয়।
৩। Assimilation আৰু Accommodation-ৰ মাজত পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ
| Assimilation | Accommodation |
|---|---|
| নতুন তথ্যক আগৰ Schema-ত মিলোৱা হয়। | Schema সলনি বা নতুন Schema গঠন কৰা হয়। |
| আগৰ ধাৰণা প্ৰধান থাকে। | নতুন অভিজ্ঞতাৰ বাবে ধাৰণা সংশোধিত হয়। |
৪। Piaget-ৰ Cognitive Development-ৰ চাৰিটা Stage লিখা।
উত্তৰঃ
১. Sensorimotor Stage
২. Pre-operational Stage
৩. Concrete Operational Stage
৪. Formal Operational Stage
৫। ZPD-ৰ শিক্ষণত গুৰুত্ব কি?
উত্তৰঃ ZPD-এ শিক্ষকক শিক্ষাৰ্থীয়ে নিজে কি কৰিব পাৰে আৰু সহায় পালে কি কৰিব পাৰে সেয়া বুজিবলৈ সহায় কৰে। সেই অনুসৰি শিক্ষক উপযুক্ত Support প্ৰদান কৰিব পাৰে।
৬। Scaffolding-ৰ দুটা উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ
১. Teacher-এ জটিল সমস্যাৰ প্ৰথম ধাপটো দেখুৱাই দিয়া।
২. Question বা Hint দি শিক্ষাৰ্থীক নিজে সমাধানলৈ আগবঢ়োৱা।
৭। Piaget আৰু Vygotsky-ৰ মাজৰ এটা মূল পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ Piaget-এ শিশুৰ নিজস্ব exploration আৰু developmental stages-ত অধিক গুৰুত্ব দিয়ে; Vygotsky-এ social interaction, language আৰু culture-ক cognitive development-ৰ অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ উপাদান বুলি ধৰে।
৮। Information Processing Approach কি?
উত্তৰঃ মানুহে তথ্য কেনেকৈ গ্ৰহণ কৰে, মনোযোগ দিয়ে, encode কৰে, memory-ত সংৰক্ষণ কৰে আৰু প্রয়োজনত পুনৰ retrieve কৰে—এই প্ৰক্ৰিয়া ব্যাখ্যা কৰা approach-ক Information Processing Approach বোলে।
৯। Working Memory আৰু Long-term Memory-ৰ মাজত পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰঃ Working Memory-ত বৰ্তমান কামৰ বাবে সীমিত তথ্য সাময়িকভাবে থাকে। Long-term Memory-ত তথ্য তুলনামূলকভাবে অধিক সময়লৈ সংৰক্ষিত থাকে।
১০। Schema Change কি?
উত্তৰঃ নতুন অভিজ্ঞতা বা তথ্যৰ ফলত আগতে থকা mental schema সংশোধন, বিস্তাৰ বা পুনৰ্গঠন কৰাকে Schema Change বোলে।
দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্ন — ৪/৫ নম্বৰ
১। Cognition কি? Cognition আৰু Learning-ৰ মাজৰ সম্পৰ্ক আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
Cognition হৈছে জ্ঞান লাভ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে জড়িত মানসিক প্ৰক্ৰিয়াসমূহৰ সামগ্ৰিক নাম। ইয়াৰ ভিতৰত Attention, Perception, Memory, Thinking, Reasoning আৰু Problem Solving অন্তৰ্ভুক্ত।
Cognition আৰু Learning-ৰ মাজত ঘনিষ্ঠ সম্পর্ক আছে—
১. Attention: শিকিবলৈ প্রথমে প্রয়োজনীয় তথ্যৰ ওপৰত মনোযোগ দিব লাগে।
২. Perception: শিক্ষাৰ্থীয়ে তথ্যৰ অৰ্থ বুজিবলৈ চেষ্টা কৰে।
৩. Memory: শিকা তথ্য সংৰক্ষণ কৰে।
৪. Thinking: তথ্য বিশ্লেষণ আৰু তুলনা কৰে।
৫. Reasoning: সম্পর্ক আৰু নিয়ম চিনাক্ত কৰে।
৬. Problem Solving: শিকা জ্ঞান নতুন পৰিস্থিতিত ব্যৱহাৰ কৰে।
৭. Retrieval: প্রয়োজনত সংৰক্ষিত জ্ঞান পুনৰ মনলৈ আনে।
সেয়ে Learning কেৱল তথ্য মুখস্থ কৰা নহয়; বহু Cognitive Process-ৰ সমন্বয়ত অৰ্থপূৰ্ণ শিকন ঘটে।
২। Constructivism কি? ইয়াৰ মূল নীতিসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
Constructivism হৈছে এনে এটা Learning Perspective য'ত শিক্ষাৰ্থীক নিষ্ক্ৰিয় তথ্য গ্ৰহণকাৰী বুলি নধৰি সক্ৰিয়ভাৱে জ্ঞান গঠন কৰা ব্যক্তি বুলি ধৰা হয়।
মূল নীতিসমূহ—
১. Learner is Active: শিক্ষাৰ্থীয়ে নিজে শিকনত অংশগ্ৰহণ কৰে।
২. Prior Knowledge: নতুন জ্ঞান আগৰ জ্ঞানৰ সৈতে সংযোগ হয়।
৩. Experience: বাস্তৱ অভিজ্ঞতাই Learning-ত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।
৪. Meaning Making: শিক্ষাৰ্থীয়ে নিজে অৰ্থ গঠন কৰে।
৫. Social Interaction: আলোচনা আৰু সহযোগিতাই Learning উন্নত কৰে।
৬. Problem Solving: বাস্তৱ সমস্যা আৰু Inquiry-ৰ সুযোগ প্রয়োজন।
৭. Teacher as Facilitator: শিক্ষক কেৱল তথ্যদাতা নহয়; Learning Facilitator।
Revised Unit 3.1-ত Constructivism-ৰ concept, Piaget’s theory আৰু teaching-learning implications অন্তৰ্ভুক্ত আছে।
৩। Piaget-ৰ Cognitive Development Theory ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ
Jean Piaget-ৰ মতে শিশু সক্ৰিয়ভাৱে পৰিৱেশ অন্বেষণ কৰি জ্ঞান গঠন কৰে। Cognitive Development বিভিন্ন পর্যায়ৰ মাজেৰে আগবঢ়ে।
১. Sensorimotor Stage — জন্মৰ পৰা প্ৰায় 2 বছৰ:
শিশুৱে Sense আৰু Physical Action-ৰ মাধ্যমে পৃথিৱী বুজে।
২. Pre-operational Stage — প্ৰায় 2–7 বছৰ:
Language আৰু Symbolic Thinking বৃদ্ধি পায়, কিন্তু Logical Operation এতিয়াও সীমিত।
৩. Concrete Operational Stage — প্ৰায় 7–11 বছৰ:
বাস্তৱ আৰু Concrete Object-ৰ বিষয়ে Logical Thinking বৃদ্ধি পায়। Classification আৰু Conservation-ৰ দৰে দক্ষতা উন্নত হয়।
৪. Formal Operational Stage — প্ৰায় 11 বছৰৰ পৰা আগলৈ:
Abstract, Hypothetical আৰু systematic reasoning অধিক বিকশিত হয়।
Piaget-ৰ theory-এ শিক্ষকক শিশুৰ developmental level অনুসৰি Learning Experience নির্বাচন কৰাৰ গুৰুত্ব বুজায়।
৪। Piaget-ৰ Schema, Assimilation, Accommodation আৰু Equilibration ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ
Schema:
অভিজ্ঞতা আৰু জ্ঞান সংগঠিত কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা Mental Framework।
Assimilation:
নতুন অভিজ্ঞতাক আগৰ Schema ব্যৱহাৰ কৰি বুজা।
উদাহৰণঃ শিশুৱে কুকুৰ দেখি “চাৰিঠেঙীয়া জন্তু” বুলি আগৰ ধাৰণাত মিলায়।
Accommodation:
নতুন অভিজ্ঞতা আগৰ Schema-ৰ সৈতে নিমিলিলে Schema সংশোধন কৰা।
Equilibration:
Assimilation আৰু Accommodation-ৰ মাধ্যমে Cognitive Balance পুনৰ স্থাপন কৰা।
এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহৰ মাধ্যমে শিশুৰ জ্ঞান ধীরে ধীরে অধিক জটিল আৰু সংগঠিত হয়।
৫। Piaget-ৰ Theory-ৰ শিক্ষণ-শিকনত Implications আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
Piaget-ৰ theory-ৰ পৰা শিক্ষকসকলে কেইবাটাও শিক্ষাগত নীতি গ্ৰহণ কৰিব পাৰে—
১. শিশুৰ Developmental Level বিবেচনা কৰিব লাগে।
২. Concrete Experience-ৰ পৰা Abstract Concept-লৈ লৈ যাব লাগে।
৩. Discovery আৰু Exploration-ৰ সুযোগ দিব লাগে।
৪. Activity-based Learning ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
৫. শিক্ষাৰ্থীক নিজে Problem Solve কৰিবলৈ দিব লাগে।
৬. Prior Knowledge-ৰ ওপৰত নতুন Learning গঢ়িব লাগে।
৭. একে বয়সৰ সকলো শিশুও সম্পূৰ্ণ একে গতিৰে আগবঢ়ে বুলি ধৰা উচিত নহয়।
৮. Teacher-এ Facilitator হিচাপে কাম কৰা উচিত।
এই Teaching-Learning implications revised syllabus-ৰ Unit 3.1-ৰ অংশ।
৬। Vygotsky-ৰ Cognitive Development Theory আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
Lev Vygotsky-এ Cognitive Development-ত সমাজ, সংস্কৃতি, ভাষা আৰু Interaction-ৰ ভূমিকা বিশেষভাবে গুৰুত্ব দিয়ে।
তেওঁৰ theory-ৰ মুখ্য ধাৰণাসমূহ—
১. Social Interaction:
শিশুৱে আনৰ সৈতে Interaction কৰি বহু জ্ঞান আৰু দক্ষতা শিকে।
২. Culture:
শিশুৰ চিন্তা আৰু শিকন তাৰ সামাজিক-সাংস্কৃতিক পৰিৱেশে প্ৰভাৱিত কৰে।
৩. Language:
Language কেৱল যোগাযোগৰ মাধ্যম নহয়; চিন্তা আৰু Learning-ৰ Tool।
৪. More Knowledgeable Other (MKO):
শিশুতকৈ কোনো কামত অধিক দক্ষ ব্যক্তি, যেনে শিক্ষক, অভিভাৱক বা সহপাঠী।
৫. Zone of Proximal Development (ZPD):
শিশুৱে নিজে কৰিব পৰা আৰু সহায়ত কৰিব পৰা কামৰ মাজৰ ক্ষেত্ৰ।
এই theory-এ Learning-ক মূলতঃ social and cultural process হিচাপে বুজিবলৈ সহায় কৰে।
৭। Vygotsky-ৰ General Genetic Law কি?
উত্তৰঃ
Vygotsky-ৰ মতে উচ্চ মানসিক প্ৰক্ৰিয়াসমূহ প্ৰথমে social level-ত আৰু তাৰ পিছত individual psychological level-ত বিকশিত হয়।
অর্থাৎ—
প্ৰথমে: Interpsychological Level
শিশুৱে আন মানুহৰ সৈতে Interaction-ৰ মাধ্যমে কোনো skill বা knowledge-ৰ অভিজ্ঞতা লাভ কৰে।
তাৰ পিছত: Intrapsychological Level
সেই জ্ঞান শিশুৱে নিজে internalize কৰি স্বাধীনভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ শিকে।
উদাহৰণস্বৰূপে, প্ৰথমে শিক্ষকজনে শিশুক গণিতৰ সমস্যা সমাধান কৰাত সহায় কৰে। পিছলৈ শিশুৱে সেই পদ্ধতি নিজে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে।
Vygotsky-ৰ General Genetic Law আৰু ZPD দুয়োটাই revised Unit 3.2-ৰ স্পষ্ট অংশ।
৮। Zone of Proximal Development (ZPD) আৰু Scaffolding ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ
ZPD হৈছে শিক্ষাৰ্থীয়ে স্বাধীনভাবে সম্পন্ন কৰিব পৰা কাম আৰু কোনো অধিক দক্ষ ব্যক্তিৰ সহায়ত সম্পন্ন কৰিব পৰা কামৰ মাজৰ ক্ষেত্ৰ।
ইয়াক তিনিটা স্তৰত সহজে বুজিব পাৰি—
১. Can do independently:
শিক্ষাৰ্থীয়ে নিজে কৰিব পাৰে।
২. Can do with help:
সঠিক guidance পালে কৰিব পাৰে—এই অঞ্চলটোৱেই ZPD।
৩. Cannot yet do:
বৰ্তমান উপযুক্ত সহায় দিয়াৰ পাছতো অতি কঠিন কাম।
Scaffolding:
ZPD-ৰ ভিতৰত Teacher বা Skilled Peer-এ Hint, Example, Prompt বা Question-ৰ মাধ্যমে অস্থায়ী Support দিয়ে।
শিক্ষাৰ্থীৰ দক্ষতা বৃদ্ধি হোৱাৰ লগে লগে সেই Support ধীরে ধীরে কমাই দিয়া হয়।
৯। Vygotsky-ৰ Theory-ৰ শিক্ষণ-শিকনত প্ৰয়োগ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
১. Pair আৰু Group Work ব্যৱহাৰ কৰা।
২. Peer Learning উৎসাহিত কৰা।
৩. Teacher-এ Scaffolding প্ৰদান কৰা।
৪. শিক্ষাৰ্থীৰ ZPD অনুসৰি Task নির্বাচন কৰা।
৫. Discussion আৰু Dialogue-ত গুৰুত্ব দিয়া।
৬. Language-ক Learning Tool হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা।
৭. Child’s Cultural Background-ৰ সৈতে Learning সংযোগ কৰা।
৮. Cooperative Problem Solving-ৰ সুযোগ দিয়া।
৯. শিক্ষাৰ্থীৰ সক্ষমতা বৃদ্ধি পালে Support ধীরে ধীরে কমোৱা।
এইদৰে Vygotsky-ৰ theory-এ Classroom-ক Social Learning Environment হিচাপে গঢ়াত গুৰুত্ব দিয়ে।
১০। Piaget আৰু Vygotsky-ৰ Theory তুলনা কৰা।
উত্তৰঃ
| Piaget | Vygotsky |
|---|---|
| ব্যক্তিগত cognitive construction-ত অধিক গুৰুত্ব। | Social interaction-ত অধিক গুৰুত্ব। |
| Developmental stages ব্যাখ্যা কৰে। | ZPD আৰু social mediation-ত গুৰুত্ব। |
| শিশুৰ স্বাধীন exploration গুৰুত্বপূৰ্ণ। | Teacher/peer support গুৰুত্বপূৰ্ণ। |
| Development-এ learning possibilities-ত প্ৰভাৱ পেলায়। | Learning-এ development আগুৱাই নিবলৈ সহায় কৰিব পাৰে। |
| Cognitive conflict গুৰুত্বপূৰ্ণ। | Language, culture আৰু collaboration গুৰুত্বপূৰ্ণ। |
দুয়ো Theory-তেই শিশু সক্ৰিয় Learner; কিন্তু Cognitive Development-ৰ ব্যাখ্যাৰ emphasis পৃথক।
১১। Information Processing Approach কি? ইয়াৰ মূল ধাৰণাসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
Information Processing Approach-এ মানুহৰ মনক তথ্য গ্ৰহণ, প্ৰক্ৰিয়া, সংৰক্ষণ আৰু পুনৰুদ্ধাৰ কৰা এটা system হিচাপে অধ্যয়ন কৰে।
মূল ধাপসমূহ—
১. Input:
পৰিৱেশৰ পৰা তথ্য আহে।
২. Attention:
Relevant information-ৰ ওপৰত মনোযোগ দিয়া হয়।
৩. Encoding:
তথ্যক Memory-ত সংৰক্ষণৰ উপযোগী ৰূপ দিয়া হয়।
৪. Working Memory:
বৰ্তমান চিন্তা বা task-ৰ বাবে তথ্য সাময়িকভাৱে ব্যৱহৃত হয়।
৫. Long-term Memory:
তথ্য অধিক দীঘলীয়া সময়ৰ বাবে সংৰক্ষণ হয়।
৬. Retrieval:
প্রয়োজনত সংৰক্ষিত তথ্য পুনৰ মনলৈ অনা হয়।
Revised Unit 3.3-ত Information Processing Approach, working memory, long-term memory, attention, encoding আৰু retrieval স্পষ্টকৈ অন্তৰ্ভুক্ত আছে।
১২। Working Memory আৰু Long-term Memory আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
Working Memory:
বৰ্তমান task-ৰ বাবে তথ্য সাময়িকভাবে ৰাখে আৰু manipulate কৰে। ইয়াৰ capacity সীমিত।
উদাহৰণঃ Mental Calculation কৰাৰ সময়ত কেইটামান সংখ্যা মনত ধৰি ৰখা।
Long-term Memory:
জ্ঞান, অভিজ্ঞতা আৰু দক্ষতা দীঘলীয়া সময়লৈ সংৰক্ষণ কৰে। ইয়াৰ capacity Working Memory-তকৈ বহুত বৃহৎ।
উদাহৰণঃ নিজৰ নাম, আগতে শিকা ভাষা, multiplication facts আদি।
শিকনত সম্পর্ক:
Relevant তথ্য Working Memory-ত process কৰি সঠিক Encoding-ৰ মাধ্যমে Long-term Memory-ত সংৰক্ষিত হ'ব পাৰে। পিছত Retrieval-ৰ মাধ্যমে পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
১৩। Attention, Encoding আৰু Retrieval-ৰ শিকনত ভূমিকা আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
Attention:
শিক্ষাৰ্থীয়ে Relevant Information-ত মনোযোগ নিদিলে সেই তথ্য কার্যকৰীভাবে process কৰা কঠিন।
Encoding:
Meaningful association, organization আৰু prior knowledge-ৰ সৈতে সংযোগৰ মাধ্যমে নতুন তথ্য Memory-ত সংৰক্ষণ কৰা হয়।
Retrieval:
শিকা তথ্য পৰীক্ষা, সমস্যা সমাধান বা বাস্তৱ পৰিস্থিতিত পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰাৰ বাবে Memory-ৰ পৰা উলিওৱা হয়।
শিক্ষকে—
- স্পষ্ট উদাহৰণ,
- prior knowledge activation,
- questioning,
- meaningful practice,
- retrieval practice
ব্যৱহাৰ কৰি এই Cognitive Process-সমূহক সহায় কৰিব পাৰে।
১৪। Schema কি? Schema Change বা Conceptual Change আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
Schema হৈছে কোনো Concept, Event বা Experience-ৰ বিষয়ে মস্তিষ্কত থকা সংগঠিত Mental Knowledge Structure।
নতুন তথ্য আহিলে—
১. ই আগৰ Schema-ৰ সৈতে সম্পূৰ্ণ মিলিব পাৰে।
২. আগৰ Schema কিছু বিস্তাৰ কৰিবলগীয়া হ'ব পাৰে।
৩. আগৰ ধাৰণা ভুল হ'লে সেইটো সংশোধন কৰিবলগীয়া হ'ব পাৰে।
এই পুনৰ্গঠনকে Schema Change বা বহু ক্ষেত্ৰত Conceptual Change বুলি কোৱা হয়।
উদাহৰণস্বৰূপে, শিশুয়ে প্ৰথমে “উৰিব পৰা সকলো জীৱই চৰাই” বুলি ভাবিব পাৰে। Bat-ৰ বিষয়ে শিকাৰ পিছত সেই Schema সংশোধন কৰিব লাগে।
Conceptual Change-ৰ বাবে Teacher-এ—
- Prior Conception চিনাক্ত,
- Evidence প্ৰদান,
- Comparison,
- Questioning,
- Discussion আৰু
- New Explanation
ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে।
Schema change or conceptual change revised Unit 3.3-ৰ অংশ।
১৫। Constructivist Classroom-ৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
Constructivist Classroom-ত Learner-এ সক্ৰিয়ভাবে জ্ঞান গঠন কৰে।
মুখ্য বৈশিষ্ট্য—
১. Learner-centred teaching।
২. Prior Knowledge-ক গুরুত্ব।
৩. Activity আৰু Experience-based Learning।
৪. Inquiry আৰু Problem Solving।
৫. Open-ended Questions।
৬. Group Discussion আৰু Collaboration।
৭. Multiple Ways of Solving Problems।
৮. Teacher as Facilitator।
৯. Reflection-ৰ সুযোগ।
১০. ভুলক Learning Opportunity হিচাপে দেখা।
এই Classroom-ত Teacher-এ ready-made answer দিয়াতকৈ শিক্ষাৰ্থীক নিজে Meaning Construct কৰিবলৈ সহায় কৰে।
১৬। Cognition and Learning-ত শিক্ষকজনৰ ভূমিকা আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
শিক্ষাৰ্থীৰ Cognitive Development আৰু Learning উন্নত কৰিবলৈ শিক্ষকজনে—
১. Prior Knowledge চিনাক্ত কৰিব লাগে।
২. Developmental Level অনুসৰি Activity দিব লাগে।
৩. Concrete-ৰ পৰা Abstract-লৈ আগবঢ়াব লাগে।
৪. Questioning আৰু Inquiry উৎসাহিত কৰিব লাগে।
৫. ZPD অনুসৰি Scaffolding দিব লাগে।
৬. Pair/Group Learning-ৰ সুযোগ দিব লাগে।
৭. শিক্ষাৰ্থীৰ Attention বজাই ৰাখিবলৈ Lesson সংগঠিত কৰিব লাগে।
৮. তথ্য অৰ্থপূৰ্ণভাৱে organize কৰিবলৈ সহায় কৰিব লাগে।
৯. Concept Map, Example আৰু Comparison ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
১০. Misconception চিনাক্ত কৰি Conceptual Change-ত সহায় কৰিব লাগে।
১১. Recall আৰু Application-ৰ সুযোগ দিব লাগে।
১২. Teacher-ৰ ভূমিকা Instructor-ৰ পৰা Facilitator-লৈ লৈ যাব লাগে।
✍️AI Generated Question Answer
