Chapter 5 

"সাহিত্য" 

অসম SCERT-ৰ D.El.Ed ২য় ষাণ্মাসিকৰ (2nd Semester) মাতৃভাষা (অসমীয়া - MIL) পাঠ্যক্ৰমৰ ৫ম অধ্যায়: "সাহিত্য" (পদ্য, গদ্য আৰু ব্যাকৰণ শিক্ষণ পদ্ধতি)-ৰ পৰীক্ষোপযোগী সম্ভাব্য প্ৰশ্নোত্তৰসমূহ তলত যুগুত কৰা হ’ল:

১ নম্বৰীয়া অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন

প্ৰশ্ন ১: 'সাহিত্য' শব্দটোৰ উৎপত্তি কেনেকৈ হৈছে?

উত্তৰ: 'সহিত' শব্দৰ লগত 'য' প্ৰত্যয় যোগ হৈ 'সাহিত্য' শব্দটো গঠিত হৈছে। ইয়াৰ অৰ্থ হ'ল হিত বা কল্যাণৰ সৈতে থকা ভাব বা মিলন।

প্ৰশ্ন ২: পদ্য পাঠদানৰ মূল উদ্দেশ্য কি?

উত্তৰ: ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ মাজত ছন্দজ্ঞান, সুৰৰ অনুভূতি, সৌন্দৰ্যবোধ আৰু কল্পনাশক্তিৰ বিকাশ ঘটোৱা।

প্ৰশ্ন ৩: গদ্য শিক্ষণৰ মুখ্য লক্ষ্য কি?

উত্তৰ: ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ শব্দভাণ্ডাৰ বৃদ্ধি কৰা, যুক্তিপূৰ্ণ চিন্তাশক্তিৰ বিকাশ ঘটোৱা আৰু শুদ্ধ উচ্চাৰণেৰে অৰ্থ বুজি পঢ়াৰ দক্ষতা বৃদ্ধি কৰা।

প্ৰশ্ন ৪: ব্যাকৰণ শিক্ষণৰ সৰ্বোত্তম পদ্ধতিটো কি?

উত্তৰ: আগমন পদ্ধতি (Inductive Method)।

প্ৰশ্ন ৫: ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ সৃজনীশীল প্ৰতিভা বিকাশৰ বাবে কি ধৰণৰ সাহিত্যিক কাৰ্যসূচী উপযোগী?

উত্তৰ: দেৱাল পত্ৰিকা প্ৰস্তুত কৰা, কবিতা বা গল্প লিখাৰ অনুশীলন আৰু অভিনয়/নাট্যাভিনয়।

২ বা ৩ নম্বৰীয়া চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন

প্ৰশ্ন ১: পদ্য শিক্ষণ আৰু গদ্য শিক্ষণৰ মাজৰ দুটা মূল পাৰ্থক্য লিখা।

উত্তৰ:

১. উদ্দেশ্যৰ দিশৰ পৰা: পদ্য শিক্ষণৰ মূল উদ্দেশ্য হ'ল সৌন্দৰ্যবোধ, ৰসাস্বাদন আৰু ছন্দৰ অনুভূতি জাগ্ৰত কৰা। আনহাতে, গদ্য শিক্ষণৰ মূল উদ্দেশ্য হ'ল তথ্য আহৰণ, ভাষাৰ গঠন বুজা আৰু চিন্তা-শক্তিৰ বিকাশ সাধন কৰা।

২. পঠনৰ দিশৰ পৰা: পদ্য পাঠদানত সুৰ, তাল আৰু লয়যুক্ত আবৃত্তিৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। কিন্তু গদ্যত প্ৰধানকৈ নীৰৱ পাঠ আৰু বিৰাম চিহ্ন মানি শুদ্ধ উচ্চাৰণেৰে পঢ়াৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়।

প্ৰশ্ন ২: নিগমন পদ্ধতি (Deductive Method) আৰু আগমন পদ্ধতিৰ (Inductive Method) মাজৰ পাৰ্থক্য কি?

উত্তৰ:

  • নিগমন পদ্ধতি: এই পদ্ধতিত প্ৰথমে ব্যাকৰণৰ নিয়ম বা সূত্ৰটো মুখস্থ কৰিবলৈ দিয়া হয় আৰু পিছত উদাহৰণৰ সহায়ত বুজোৱা হয় (সাধাৰণৰ পৰা নিৰ্দিষ্টলৈ)।

  • আগমন পদ্ধতি: এই পদ্ধতিত প্ৰথমে কেইবাটাও প্ৰাসংগিক উদাহৰণ দাঙি ধৰি বিশ্লেষণ কৰা হয় আৰু তাৰ পিছত শিক্ষাৰ্থীসকলে নিজে সাধাৰণ সূত্ৰ বা নিয়মটো নিৰ্ণয় কৰে (নিৰ্দিষ্টৰ পৰা সাধাৰণলৈ)।

প্ৰশ্ন ৩: সাহিত্য শিক্ষণত শিশু-সাহিত্যৰ গুৰুত্ব কি?

উত্তৰ:

  • শিশু-সাহিত্যই প্ৰাথমিক পৰ্যায়ৰ শিশুৰ কল্পনা আৰু কৌতূহল বৃদ্ধি কৰে।

  • নীতিশিক্ষা, সমাজ-সচেতনতা আৰু মানৱীয় মূল্যবোধ সহজে গঢ়ি তোলে।

  • ছবি আৰু সহজ-সৰল ভাষাৰ ব্যৱহাৰে শিশুৰ পঠন স্পৃহা আৰু শব্দজ্ঞান বৃদ্ধি কৰে।

৫ নম্বৰীয়া বহল উত্তৰৰ প্ৰশ্ন

প্ৰশ্ন ১: প্ৰাথমিক পৰ্যায়ত কবিতা বা পদ্য শিক্ষণৰ বিভিন্ন স্তৰসমূহ (Steps of Teaching Poetry) আলোচনা কৰা।

উত্তৰ:

শ্ৰেণীকোঠাত এটা কবিতা সফলতাৰে পাঠদান কৰিবলৈ শিক্ষকগৰাকীয়ে সাধাৰণতে তলত দিয়া স্তৰসমূহ অনুসৰণ কৰে:

১. প্ৰস্তুতি বা পাতনি (Preparation): পূৰ্বজ্ঞান পৰীক্ষা কৰা, কবিতাটোৰ পটভূমি বা বিষয়বস্তুৰ লগত সংগতি ৰাখি ছবি প্ৰদৰ্শন কৰা অথবা কিছুমান প্ৰশ্ন সুধি ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক পাঠৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত কৰা।

২. আদৰ্শ আবৃত্তি (Model Recitation): শিক্ষকে শুদ্ধ উচ্চাৰণ, ভাব, যতি-চিহ্ন আৰু সঠিক সুৰ-লয় ৰক্ষা কৰি কবিতাটো আবৃত্তি কৰি শুনাব।

৩. অনুকৰণ আবৃত্তি (Imitation Recitation): শিক্ষকৰ আবৃত্তিৰ অনুকৰণ কৰি শিক্ষাৰ্থীসকলে ব্যক্তিগতভাৱে বা দলগতভাৱে কবিতাটো আবৃত্তি কৰিব।

৪. শব্দাৰ্থ আৰু ভাৱ বিশ্লেষণ (Word Meaning & Explanation): কঠিন শব্দবোৰৰ অৰ্থ বাক্যত প্ৰয়োগ কৰি বুজাই দিয়া হ’ব আৰু কবিতাটোৰ অন্তর্নিহিত সৌন্দৰ্য আৰু ভাব সহজ ভাষাত ব্যাখ্যা কৰা হ’ব।

৫. সৌন্দৰ্যবোধ আৰু বোধশক্তি পৰীক্ষা (Appreciation & Evaluation): কবিতাটোৰ মূলভাৱ, ছন্দ আৰু ছবিবোৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে কিমান উপলব্ধি কৰিব পাৰিছে, তাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি মৌখিক বা চমু প্ৰশ্ন সোধা হ’ব।

৬. গৃহকাৰ্য বা সৃজনীমূলক কাম (Assignment): কবিতাটো আবৃত্তি কৰিবলৈ দিয়া, ছবি আঁকিবলৈ দিয়া বা নিজৰ ভাষাত মূলভাৱ লিখিবলৈ দিয়া।

প্ৰশ্ন ২: ব্যাকৰণ শিক্ষণত "আগমন পদ্ধতি" কিয় শ্ৰেষ্ঠ বুলি গণ্য কৰা হয়? উদাহৰণসহ বুজাই লিখা।

উত্তৰ:

মনোবৈজ্ঞানিক দিশৰ পৰা প্ৰাথমিক আৰু উচ্চ-প্ৰাথমিক পৰ্যায়ত ব্যাকৰণ শিকাবলৈ আগমন পদ্ধতি (Inductive Method) আটাইতকৈ ফলপ্ৰসূ আৰু উৎকৃষ্ট পদ্ধতি।

শ্ৰেষ্ঠ হোৱাৰ কাৰণসমূহ:

  • ই শিক্ষাৰ্থীক সক্ৰিয় কৰি ৰাখে আৰু মুখস্থ বিদ্যাৰ পৰিৱৰ্তে যুক্তিৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ে।

  • ই 'জ্ঞাতৰ পৰা অজ্ঞাতলৈ' (Known to Unknown) আৰু 'নিৰ্দিষ্টৰ পৰা সাধাৰণলৈ' (Concrete to Abstract) শিক্ষণ নীতি অনুসৰণ কৰে।

  • শিশুৱে নিজে চিন্তা কৰি নিয়ম বা সূত্ৰটো আৱিষ্কাৰ কৰাৰ আনন্দ লাভ কৰে।

উদাহৰণ (সন্ধি শিক্ষণ):

  • ১ম স্তৰ (উদাহৰণ দাঙি ধৰা):

    শিক্ষকে বৰ্ডত লিখি দিব—

    • মহা + আশয় = মহাশয় ($আ + আ = আ$)

    • হিম + আলয় = হিমালয় ($অ + আ = আ$)

    • বিদ্যা + আলয় = বিদ্যালয় ($আ + আ = আ$)

  • ২য় স্তৰ (পৰ্যবেক্ষণ আৰু বিশ্লেষণ):

    ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে লক্ষ্য কৰিব যে প্ৰতিটো শব্দৰ প্ৰথম অংশৰ শেষত থকা 'অ' বা 'আ' আৰু দ্বিতীয় অংশৰ আৰম্ভণিৰ 'আ' মিলি সদায় 'আ' হৈছে।

  • ৩য় স্তৰ (নিয়ম বা সূত্ৰ গঠন):

    শিক্ষকৰ সহযোগত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে নিজে সূত্ৰটো গঠন কৰিব— "অ-কাৰ বা আ-কাৰৰ পিছত আ-কাৰ থাকিলে দুয়ো মিলি আ-কাৰ ($া$) হয়।"

প্ৰশ্ন ৩: ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ সৃজনীশীল প্ৰতিভা বিকাশৰ বাবে শ্ৰেণীকোঠাত আৰু বিদ্যালয়ত কি কি ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিব পাৰি?

উত্তৰ:

সাহিত্য শিক্ষণৰ এটা মুখ্য উদ্দেশ্য হ'ল ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ সুপ্ত সৃজনী প্ৰতিভাৰ বিকাশ ঘটোৱা। ইয়াৰ বাবে তলত দিয়া পদক্ষেপসমূহ গ্ৰহণ কৰিব পাৰি:

  • দেৱাল পত্ৰিকা আৰু হাতেলিখা আলোচনী: শ্ৰেণী বা বিদ্যালয় পৰ্যায়ত নিয়মিত দেৱাল পত্ৰিকা প্ৰকাশ কৰি ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ স্বৰচিত কবিতা, গল্প, চুটি প্ৰবন্ধ আদি প্ৰকাশৰ সুযোগ দিয়া।

  • অসম্পূৰ্ণ গল্প/কবিতা সম্পূৰ্ণ কৰা: শিক্ষকে এটা সাধাৰণ পটভূমি বা গল্পৰ আৰম্ভণিটো কৈ বাকী অংশ শিক্ষাৰ্থীসকলক নিজৰ কল্পনাৰে শেষ কৰিবলৈ দিয়া।

  • ছবি চাই বৰ্ণনা লিখা: কোনো এখন বিশেষ ছবি দেখুৱাই তাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ৫-৬ টা বাক্য বা এটা চুটি গল্প লিখাৰ অভ্যাস গঢ়ি তোলা।

  • নাট্যাভিনয় আৰু নাটক প্ৰস্তুতি: পাঠত থকা কোনো ঐতিহাসিক বা সামাজিক ঘটনা নাট্যৰূপ দি শিক্ষাৰ্থীসকলৰ দ্বাৰা সংলাপ কোৱা আৰু অভিনয় কৰোৱা।

  • সাহিত্য সভা আৰু তৰ্ক প্ৰতিযোগিতা: বিদ্যালয়ত সাপ্তাহিক সাহিত্য সভা, সাধুকোৱা প্ৰতিযোগিতা, কবিতা আবৃত্তি আৰু তৰ্ক প্ৰতিযোগিতাৰ নিয়মীয়া আয়োজন কৰা।