Chapter 2 

                                            భారతదేశ ఆర్థిక వ్యవస్థ రంగాలు


1. వ్యవస్థీకృత రంగం అంటే ఏమిటి? దీని లక్షణాలను వివరించండి.
సమాధానం: వ్యవస్థీకృత రంగం అనేది ప్రభుత్వం పర్యవేక్షణలో ఉండే, చట్టపరమైన రక్షణ కలిగిన రంగం. ఇందులో ఉద్యోగాలు స్థిరంగా ఉంటాయి, వేతనంతో కూడిన సెలవులు, పింఛను, భవిష్య నిధి, వైద్య సౌకర్యాలు వంటి ప్రయోజనాలు ఉంటాయి. ఉదా: ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు, బ్యాంకులు, రైల్వేలు.

2. అవ్యవస్థీకృత రంగం అంటే ఏమిటి? దీని ప్రధాన లక్షణాలను వివరించండి.
సమాధానం: అవ్యవస్థీకృత రంగం అనేది ప్రభుత్వ నియంత్రణలో సరిగా లేని రంగం. ఇందులో ఉద్యోగ భద్రత ఉండదు, వేతనాలు తక్కువగా ఉంటాయి, చట్టపరమైన రక్షణ ఉండదు. ఉదా: రోజూ కూలీలు, వీధి వ్యాపారులు, చిన్న కర్మాగారాలు.

3. వ్యవస్థీకృత రంగం మరియు అవ్యవస్థీకృత రంగాన్ని పోల్చి వ్రాయండి.
సమాధానం: వ్యవస్థీకృత రంగంలో ఉద్యోగ భద్రత, పింఛను, ఆరోగ్య భీమా వంటి ప్రయోజనాలు ఉంటాయి. కానీ అవ్యవస్థీకృత రంగంలో స్థిరత్వం ఉండదు, వేతనాలు తక్కువగా ఉంటాయి. వ్యవస్థీకృత రంగం ఎక్కువగా పట్టణాల్లో ఉండగా, అవ్యవస్థీకృత రంగం గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఎక్కువగా ఉంటుంది.

4. ప్రాథమిక రంగం అంటే ఏమిటి? ఉదాహరణలతో వివరించండి.
సమాధానం: సహజ వనరులపై ఆధారపడి పనిచేసే రంగాన్ని ప్రాథమిక రంగం అంటారు. ఉదా: వ్యవసాయం, చేపల వేట, అటవీ, పశుపోషణ.

5. ద్వితీయ రంగం అంటే ఏమిటి? ఉదాహరణలు ఇవ్వండి.
సమాధానం: ప్రాథమిక రంగం నుండి లభించే ముడి పదార్థాలను ప్రాసెస్ చేసి కొత్త వస్తువులను తయారు చేసే రంగం ద్వితీయ రంగం. ఉదా: వస్త్ర పరిశ్రమ, ఇనుము, ఉక్కు పరిశ్రమ, ఆహార ప్రాసెసింగ్ పరిశ్రమ.

6. తృతీయ రంగం అంటే ఏమిటి? దీని ప్రాధాన్యత ఏమిటి?
సమాధానం: సేవలను అందించే రంగాన్ని తృతీయ రంగం అంటారు. ఉదా: బ్యాంకులు, రవాణా, విద్య, ఆరోగ్యం, సమాచార సాంకేతికత. ఇది GDPలో అత్యధిక వాటా కలిగివుంది.

7. భారతదేశ ఆర్థిక వ్యవస్థలో మూడు రంగాల మధ్య పరస్పర ఆధారాన్ని వివరించండి.
సమాధానం: రైతులు పంటలు పండిస్తారు (ప్రాథమిక రంగం), ఆ పంటలతో పరిశ్రమలు వస్తువులు తయారు చేస్తాయి (ద్వితీయ రంగం), వాటిని మార్కెట్‌కు చేరవేసేది రవాణా, బ్యాంకులు, సేవలు (తృతీయ రంగం). కాబట్టి మూడు రంగాలు పరస్పరం ఆధారపడి ఉంటాయి.

8. ప్రచ్ఛన్న నిరుద్యోగం అంటే ఏమిటి? ఉదాహరణ ఇవ్వండి.
సమాధానం: ఒకే పనిని చాలా మంది కలిసి చేసి, కొంతమంది తీసివేసినా ఉత్పత్తిలో మార్పు రాకపోతే దాన్ని ప్రచ్ఛన్న నిరుద్యోగం అంటారు. ఉదా: ఒక చిన్న పొలంలో అయిదుగురు రైతులు పనిచేస్తున్నప్పుడు ఇద్దరిని తీసివేసినా ఉత్పత్తిలో మార్పు రాకపోవడం.

9. బహిరంగ నిరుద్యోగం అంటే ఏమిటి?
సమాధానం: విద్య, నైపుణ్యం ఉన్నా ఉద్యోగం లభించకపోవడం బహిరంగ నిరుద్యోగం. ఉదా: డిగ్రీ పూర్తిచేసిన యువకులు ఉద్యోగం కోసం వెతుకుతూనే ఉండడం.

10. NREGA 2006 చట్టం ఉద్దేశ్యం ఏమిటి?
సమాధానం: గ్రామీణ నిరుద్యోగాన్ని తగ్గించడం కోసం ప్రతి గ్రామీణ కుటుంబానికి కనీసం 100 రోజుల వేతనంతో కూడిన పని హామీ ఇవ్వడం NREGA చట్టం ఉద్దేశ్యం.

11. సేవారంగం GDPలో ప్రాధాన్యతను వివరించండి.
సమాధానం: సేవారంగం GDPలో అత్యధిక వాటా కలిగివుంది. సమాచార సాంకేతికత, రవాణా, బ్యాంకింగ్ వంటివి దేశ ఆర్థిక అభివృద్ధికి ముఖ్యంగా తోడ్పడుతున్నాయి.

12. వ్యవసాయం ఒక అవ్యవస్థీకృత రంగ కార్యకలాపమని మీరు అంగీకరిస్తారా? ఎందుకు?
సమాధానం: అవును, ఎందుకంటే రైతులకు స్థిరమైన వేతనం ఉండదు, భద్రత ఉండదు, పంటలు వాతావరణంపై ఆధారపడి ఉంటాయి.

13. ప్రభుత్వ రంగం మరియు ప్రైవేటు రంగం మధ్య తేడాలను వివరించండి.
సమాధానం: ప్రభుత్వ రంగం ప్రజా సేవ లక్ష్యంగా పనిచేస్తుంది. ప్రైవేటు రంగం లాభం కోసం పనిచేస్తుంది. ఉదా: రైల్వే (ప్రభుత్వ రంగం), రిలయన్స్ కంపెనీ (ప్రైవేటు రంగం).

14. అవ్యవస్థీకృత రంగంలో కార్మికులు దోపిడీకి గురవుతున్నారని మీరు అంగీకరిస్తారా?
సమాధానం: అవును. ఎందుకంటే వారికి తక్కువ వేతనాలు, ఉద్యోగ భద్రత లేకపోవడం, అదనపు పనికి అదనపు వేతనం లేకపోవడం, వైద్య సదుపాయం లేకపోవడం జరుగుతుంది.

15. ఒక దేశ అభివృద్ధికి ప్రభుత్వ రంగం ఎందుకు అవసరం?
సమాధానం: అధిక పెట్టుబడులు అవసరమయ్యే రంగాలు (విద్యుత్, రహదారులు, ఆరోగ్యం, విద్య) ప్రైవేట్ రంగం చేయలేని కారణంగా ప్రభుత్వం చేయాలి. సమాజానికి అవసరమైన సేవలు అందించడానికి ప్రభుత్వ రంగం అవసరం.

16. ఉపాధి పరిస్థితుల ఆధారంగా ఆర్థిక కార్యకలాపాలను ఎలా వర్గీకరించారు?
సమాధానం: ఉద్యోగ భద్రత ఉన్నవి వ్యవస్థీకృత రంగంలో, భద్రత లేనివి అవ్యవస్థీకృత రంగంలో వర్గీకరించారు.

17. భారతదేశంలో ఎక్కువ మంది కార్మికులు ఏ రంగంలో ఉపాధి పొందుతున్నారు? కారణం ఏమిటి?
సమాధానం: ఎక్కువ మంది ప్రాథమిక రంగంలో (వ్యవసాయం) పనిచేస్తున్నారు. ఎందుకంటే గ్రామాల్లో ఎక్కువ మంది వ్యవసాయంపై ఆధారపడతారు.

18. పట్టణ, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఉపాధి సమస్యలు వేర్వేరుగా ఉంటాయి. ఉదాహరణలతో వివరించండి.
సమాధానం: గ్రామాల్లో ప్రచ్ఛన్న నిరుద్యోగం ఎక్కువ. పట్టణాల్లో విద్యావంతులు ఉద్యోగం లేక తిరుగుతుంటారు (బహిరంగ నిరుద్యోగం).

19. గణాంకాల ప్రకారం సేవారంగం ఎందుకు వేగంగా పెరుగుతోంది?
సమాధానం: విద్య, ఆరోగ్యం, రవాణా, సమాచార సాంకేతికత వృద్ధితో సేవారంగం వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతోంది.

20. స్థూల దేశీయోత్పత్తి అంటే ఏమిటి?
సమాధానం: ఒక దేశంలో ఒక సంవత్సరం లో ఉత్పత్తి చేసిన అన్ని అంతిమ వస్తువులు, సేవల మొత్తం విలువ స్థూల దేశీయోత్పత్తి (GDP).

21. ఉపాధి సృష్టికి ప్రభుత్వం తీసుకోవలసిన చర్యలు ఏమిటి?
సమాధానం: గ్రామీణ పరిశ్రమలు ప్రోత్సహించడం, చిన్నతరహ పరిశ్రమలకు రుణాలు ఇవ్వడం, మౌలిక సదుపాయాలు మెరుగుపరచడం, విద్య, నైపుణ్య శిక్షణ కల్పించడం.

22. తృతీయ రంగం ఇతర రంగాలకు ఎలా తోడ్పడుతుంది?
సమాధానం: రవాణా, బ్యాంకులు, కమ్యూనికేషన్ ద్వారా ప్రాథమిక, ద్వితీయ రంగాల ఉత్పత్తులను మార్కెట్‌కు చేరవేస్తుంది.

23. ఎందుకు ఎక్కువ మంది కార్మికులు అవ్యవస్థీకృత రంగంలోనే ఉన్నారు?
సమాధానం: పట్టణాల్లో ఉద్యోగాలు తక్కువ, గ్రామాల్లో వ్యవసాయం ప్రధాన వృత్తి, ప్రభుత్వ నియంత్రణ పరిమితంగా ఉండటం వలన ఎక్కువ మంది అవ్యవస్థీకృత రంగంలో ఉన్నారు.

24. అవ్యవస్థీకృత రంగ కార్మికులకు రక్షణ అవసరమని మీరు అనుకుంటారా? ఎందుకు?
సమాధానం: అవును. ఎందుకంటే వారికి కనీస వేతనం, వైద్య సదుపాయం, వృద్ధాప్యంలో పింఛను, ఉద్యోగ భద్రత అవసరం.

25. ప్రైవేటు రంగ కార్యకలాపాల కొన్ని ఉదాహరణలు ఇవ్వండి.
సమాధానం: రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్, టాటా స్టీల్, ఇన్ఫోసిస్, జెట్ ఎయిర్వేస్.

26. ప్రభుత్వ రంగంలో పనిచేసే ఒక ఉదాహరణను వివరించండి.
సమాధానం: రైల్వేలో పనిచేసే ఉద్యోగి. అతనికి స్థిరమైన ఉద్యోగం, పింఛను, వైద్య సదుపాయం, వేతనంతో కూడిన సెలవులు లభిస్తాయి.

27. ప్రైవేటు రంగంలో పనిచేసే ఒక ఉదాహరణ వివరించండి.
సమాధానం: ప్రైవేట్ కంపెనీలో పనిచేసే ఉద్యోగి. అతనికి ఉద్యోగ భద్రత తక్కువ, ఎక్కువ పని గంటలు, కాని జీతం కొన్నిసార్లు ఎక్కువగా ఉంటుంది.

28. నిరుద్యోగం దేశ ఆర్థికవ్యవస్థపై కలిగించే ప్రభావాలు వివరించండి.
సమాధానం: ఉత్పత్తి తగ్గుతుంది, పేదరికం పెరుగుతుంది, సామాజిక సమస్యలు వస్తాయి, మానవ వనరులు వృధా అవుతాయి.

29. GDP లెక్కించడంలో మాధ్యమిక వస్తువులను ఎందుకు పరిగణించరు?
సమాధానం: రెండుసార్లు లెక్క పడకుండా ఉండటానికి మాధ్యమిక వస్తువులను పరిగణించరు. అంతిమ వస్తువుల విలువలో అవి చేరిపోతాయి.

30. గ్రామీణ ఉపాధి హామీ పథకం ప్రాధాన్యతను వివరించండి.
సమాధానం: పేదలకు కనీస ఉపాధి, వేతనం హామీ ఇస్తుంది. గ్రామీణ అభివృద్ధికి అవసరమైన పనులు కూడా జరుగుతాయి.

31. సేవారంగం ఎందుకు వేగంగా పెరుగుతోంది?
సమాధానం: సమాచార సాంకేతికత, గ్లోబలైజేషన్, పట్టణీకరణ వలన.

32. ద్వితీయ రంగం అభివృద్ధి దేశ ఆర్థికాభివృద్ధికి ఎలా తోడ్పడుతుంది?
సమాధానం: కొత్త పరిశ్రమలు వస్తాయి, ఉపాధి పెరుగుతుంది, ఎగుమతులు పెరుగుతాయి, విదేశీ మారక ద్రవ్యాన్ని సంపాదించవచ్చు.

33. అవ్యవస్థీకృత రంగ కార్మికుల సమస్యలు ఏమిటి?
సమాధానం: ఉద్యోగ భద్రత లేకపోవడం, తక్కువ జీతం, అదనపు వేతనం లేకపోవడం, వైద్య సదుపాయం లేకపోవడం.

34. భారతదేశంలో సేవారంగం GDPలో ఎంత శాతం వాటా కలిగి ఉంది?
సమాధానం: దాదాపు 55-60% వాటా ఉంది.

35. ఆర్థిక కార్యకలాపాలను వర్గీకరించడం ఎందుకు అవసరం?
సమాధానం: ఆర్థికాభివృద్ధి స్థితిని అర్థం చేసుకోవడానికి, సమస్యలను గుర్తించడానికి, పరిష్కారాలు కనుగొనడానికి.

36. ప్రాథమిక రంగంలో ఉపాధి ఎందుకు ఎక్కువగా ఉంది?
సమాధానం: గ్రామాల్లో ఎక్కువ మంది రైతులు కావడం, విద్యా సదుపాయాలు తక్కువగా ఉండడం.

37. తృతీయ రంగం విస్తరించడానికి ప్రధాన కారణాలు ఏమిటి?
సమాధానం: విద్య, ఆరోగ్యం, రవాణా, సమాచార సాంకేతికత అవసరాలు పెరగడం.

38. వ్యవస్థీకృత రంగంలో కార్మికులకు లభించే ప్రయోజనాలు ఏమిటి?
సమాధానం: పింఛను, వైద్య సదుపాయం, వేతనంతో కూడిన సెలవులు, భవిష్య నిధి, ఉద్యోగ భద్రత.

39. అవ్యవస్థీకృత రంగంలో ఎక్కువ మంది ఎందుకు ఉన్నారు?
సమాధానం: ఉద్యోగాలు సులభంగా దొరకడం, గ్రామాల్లో ఇతర అవకాశాలు లేకపోవడం.

40. ప్రభుత్వ రంగ కార్యకలాపాలకు కొన్ని ఉదాహరణలు చెప్పి వాటి అవసరాన్ని వివరించండి.
సమాధానం: రైల్వేలు, విద్యుత్, ఆరోగ్యం, విద్య. ఇవి అధిక ఖర్చు కావడం, ప్రజలందరికీ అందుబాటులో ఉండాల్సిన అవసరం వలన ప్రభుత్వ రంగం నిర్వహిస్తుంది.


Answer by Mrinmoee