MSBSHSE Class 8 History Chapter 12 Answer | Maharashtra MSBSHSE Class 8 History Lesson 12 Answer 2025-2026 |

 Chapter- 12                  स्वातंत्र्यप्राप्ती

प्रश्न 1: राष्ट्रीय आंदोलनात कोणते लोक सामील झाले होते?

उत्तर: राष्ट्रीय आंदोलनात सर्व जाती-धर्माचे लोक सामील झालेले होते.

प्रश्न 2: ब्रिटिशांनी चळवळ कमकुवत करण्यासाठी कोणती नीती अवलंबली?

उत्तर: ब्रिटिशांनी 'फोडा आणि राज्य करा' या नीतीचा अवलंब केला.

प्रश्न 3: 'फोडा आणि राज्य करा' नीतीचा परिणाम काय झाला?

उत्तर: या नीतीचा परिणाम म्हणून 'मुस्लीम लीग'ची स्थापना झाली.

प्रश्न 4: १९३० साली डॉ. मुहम्मद इक्बालने काय मांडले?

उत्तर: डॉ. मुहम्मद इक्बालने स्वतंत्र मुस्लीम राष्ट्राचा विचार मांडला.

प्रश्न 5: पाकिस्तानची कल्पना कोणाने मांडली?

उत्तर: चौधरी रहमत अली यांनी पाकिस्तानची कल्पना मांडली.

प्रश्न 6: द्विराष्ट्र सिद्धान्त कोणाने मांडला?

उत्तर: बॅरिस्टर महम्मद अली जीना यांनी द्विराष्ट्र सिद्धान्त मांडले.

प्रश्न 7: बॅ. जीना आणि मुस्लीम लीगने राष्ट्रीय सभेबाबत काय प्रचार केला?

उत्तर: राष्ट्रीय सभा ही केवळ हिंदूंची संघटना आहे, मुसलमानांचा काहीही फायदा होणार नाही, असा प्रचार त्यांनी सुरू केला.

प्रश्न 8: वेव्हेल योजना कधी तयार झाली?

उत्तर: वेव्हेल योजना जून १९४५ मध्ये तयार झाली.

प्रश्न 9: वेव्हेल योजनेत कोणत्या प्रमुख तरतुदी होत्या?

उत्तर: केंद्रीय व प्रांतिक विधिमंडळात मुस्लीम, दलित व अल्पसंख्याकांना योग्य प्रतिनिधित्व, व्हाईसरॉयच्या कार्यकारी मंडळात हिंदू व मुस्लीम सदस्यांची समान संख्या, तसेच भारतीय जनतेला संविधान तयार करण्याचा अधिकार यासारख्या तरतुदी होत्या.

प्रश्न 10: वेव्हेल योजनेत अल्पसंख्याकांचे प्रश्न कसे हाताळले गेले?

उत्तर: अल्पसंख्याकांचे प्रश्न भारतीय स्वातंत्र्याच्या आड येणार नाहीत, असे स्पष्ट करण्यात आले.

प्रश्न 11: त्रिमंत्री योजना कोणत्या महिन्यात १९४६ मध्ये मांडली गेली?

उत्तर: १९४६ च्या मार्चमध्ये त्रिमंत्री योजना मांडली गेली.

प्रश्न 12: त्रिमंत्री योजनेत कोणते ब्रिटिश मंत्र्यांचे शिष्टमंडळ होते?

उत्तर: पॅथिक लॉरेन्स, स्टॅफर्ड क्रिप्स आणि ए.व्ही. अलेक्झांडर या ब्रिटिश मंत्र्यांचे शिष्टमंडळ होते.

प्रश्न 13: त्रिमंत्री योजनेला राष्ट्रीय सभेने का नाकारले?

उत्तर: या योजनेतील काही तरतुदी राष्ट्रीय सभेला मान्य नव्हत्या आणि मुस्लिमांचे स्वतंत्र राज्य स्थापन करण्याची तरतूद नव्हती, म्हणून ती मान्य झाली नाही.

प्रश्न 14: मुस्लीम लीगने त्रिमंत्री योजनेला का असंतोष व्यक्त केला?

उत्तर: मुस्लिमांचे स्वतंत्र राज्य स्थापन करण्याची तरतूद या योजनेत नव्हती, त्यामुळे मुस्लिम लीग असंतुष्ट झाली.

प्रश्न 15: प्रत्यक्ष कृतिदिन कोणत्या दिवशी पाळले गेले?

उत्तर: १६ ऑगस्ट १९४६ या दिवशी प्रत्यक्ष कृतिदिन पाळण्यात आले.

प्रश्न 16: प्रत्यक्ष कृतिदिन जाहीर कोणाने केले?

उत्तर: मुस्लीम लीगने प्रत्यक्ष कृतिदिन जाहीर केले.

प्रश्न 17: प्रत्यक्ष कृतिदिनाच्या दिवशी कोणता मार्ग अवलंबला गेला?

उत्तर: मुस्लीम लीगच्या अनुयायांनी हिंसक मार्गाचा अवलंब केला.

प्रश्न 18: प्रत्यक्ष कृतिदिनामुळे काय झाले?

उत्तर: देशाच्या विविध ठिकाणी हिंदू-मुस्लीम दंगली झाल्या.

प्रश्न 19: मुस्लीम लीगची स्थापना का झाली?

उत्तर: राष्ट्रीय चळवळ कमकुवत करण्यासाठी ब्रिटिशांनी 'फोडा आणि राज्य करा' नीती अवलंबली, त्याचा परिणाम मुस्लिम लीगच्या स्थापनेत झाला.

प्रश्न 20: डॉ. मुहम्मद इक्बालने कोणत्या वर्षी स्वतंत्र मुस्लीम राष्ट्राचा विचार मांडला?

उत्तर: १९३० साली डॉ. मुहम्मद इक्बालने हा विचार मांडला.

प्रश्न 21: बॅ. जीना यांनी कोणते सिद्धान्त मांडले?

उत्तर: द्विराष्ट्र सिद्धान्त मांडला.

प्रश्न 22: वेव्हेल योजनेत कार्यकारी मंडळात हिंदू व मुस्लीम सदस्यांची संख्या कशी ठेवली होती?

उत्तर: कार्यकारी मंडळात हिंदू व मुस्लीम सदस्यांची संख्या समान ठेवली होती.

प्रश्न 23: भारतीय जनतेला संविधान तयार करण्याचा अधिकार योजनेत कसा दिला?

उत्तर: वेव्हेल योजनेनुसार भारतीय जनतेला संविधान तयार करण्याचा अधिकार मान्य केला गेला.

प्रश्न 24: अल्पसंख्याकांचे प्रश्न स्वातंत्र्याच्या आड येणार नाहीत, असे कोणत्या योजनेत स्पष्ट करण्यात आले?

उत्तर: वेव्हेल योजनेत हे स्पष्ट करण्यात आले.

प्रश्न 25: त्रिमंत्री योजनेतील असंतोषाचे कारण काय होते?

उत्तर: मुस्लिमांचे स्वतंत्र राज्य योजनेत नव्हते, आणि राष्ट्रीय सभेला काही तरतुदी मान्य नव्हत्या.

प्रश्न 26: प्रत्यक्ष कृतिदिनाचे उद्दिष्ट काय होते?

उत्तर: मुस्लिम लीगने प्रत्यक्ष कृती करून त्रिमंत्री योजनेवर दबाव आणण्याचे उद्दिष्ट ठेवले.

प्रश्न 27: दंगलींचा परिणाम काय झाला?

उत्तर: देशात हिंदू-मुस्लीम दंगली झाल्या, सामाजिक आणि राजकीय परिस्थिती तणावग्रस्त झाली.

प्रश्न 28: राष्ट्रीय सभेचे हिंदूंवरील धोरण मुस्लिम लीगने कसे वापरले?

उत्तर: मुस्लिम लीगने राष्ट्रीय सभा ही फक्त हिंदूंनी चालवलेली संघटना आहे, असा प्रचार सुरू केला.

प्रश्न 29: प्रत्यक्ष कृतिदिनाने भारतीय राजकारणावर काय परिणाम केला?

उत्तर: प्रत्यक्ष कृतिदिनामुळे भारतातील हिंदू-मुस्लीम संबंध तणावग्रस्त झाले आणि विभाजनाच्या प्रक्रियेला गती मिळाली.

प्रश्न 30: या उताऱ्यातून मुख्य संदेश काय मिळतो?

उत्तर: ब्रिटिशांच्या नीतीमुळे देशातील विभाजन वाढले, मुस्लिम आणि हिंदू राजकीय तणावाच्या मार्गावर आले, आणि स्वातंत्र्यपूर्व काळातील राजकीय परिस्थिती अत्यंत संवेदनशील होती.

Answer by Dimpee Bora