MSBSHSE Class 8 History Chapter 7 Answer | Maharashtra MSBSHSE Class 8 History Lesson 7 Answer 2025-2026 |

 Chapter- 7                       असहकार चळवळ    

प्रश्न 1: खिलाफत चळवळ कशाशी संबंधित होती?

उत्तर: खिलाफत चळवळ तुर्कस्तानच्या सुलतानाशी संबंधित होती. तुर्कस्तानचा सुलतान हा जगभरातील मुस्लिमांचा खलिफा म्हणजेच सर्वोच्च धार्मिक प्रमुख मानला जात होता. त्यामुळे खलिफाच्या अधिकारांना किंवा साम्राज्याला धोका निर्माण झाला तर त्याचा परिणाम जगभरातील मुस्लिम समाजावर होत असे. या धार्मिक आणि राजकीय भावनेतून खिलाफत चळवळ उदयास आली.

प्रश्न 2: पहिल्या महायुद्धात तुर्कस्तान कोणाच्या विरोधी गटात होते?

उत्तर: पहिल्या महायुद्धात तुर्कस्तान इंग्लंडच्या विरोधी गटात होते. इंग्लंड व त्याचे मित्र राष्ट्रे एका बाजूला तर तुर्कस्तान दुसऱ्या बाजूला होते. त्यामुळे युद्धात तुर्कस्तानाचा पराभव झाल्यास खलिफाच्या सत्तेला धोका निर्माण होण्याची शक्यता होती.

प्रश्न 3: इंग्लंडने भारतीय मुस्लिमांना कोणते आश्वासन दिले होते?

उत्तर: भारतीय मुस्लिमांचे सहकार्य मिळवण्यासाठी इंग्लंडच्या पंतप्रधानांनी युद्ध संपल्यानंतर खलिफाच्या साम्राज्याला कोणताही धक्का दिला जाणार नाही, असे आश्वासन दिले होते. या आश्वासनामुळे भारतीय मुस्लिमांनी युद्धकाळात इंग्लंडला पाठिंबा दिला.

प्रश्न 4: युद्धानंतर इंग्लंडने काय केले?

उत्तर: युद्ध समाप्तीनंतर इंग्लंडने दिलेले आश्वासन पाळले नाही. उलट तुर्कस्तानच्या साम्राज्यावर कठोर अटी लादल्या गेल्या आणि खलिफाच्या सत्तेला मोठा धक्का बसला. त्यामुळे मुस्लिम समाजाची तीव्र निराशा झाली.

प्रश्न 5: इंग्लंडच्या वर्तनामुळे मुस्लिमांमध्ये काय भावना निर्माण झाली?

उत्तर: इंग्लंडच्या दुटप्पी धोरणामुळे मुस्लिम समाजामध्ये तीव्र संतापाची आणि असंतोषाची लाट उसळली. आपली फसवणूक झाली आहे, अशी भावना मुस्लिमांमध्ये पसरली.

प्रश्न 6: खिलाफत चळवळ म्हणजे काय?

उत्तर: खलिफाच्या अधिकारांचे रक्षण करण्यासाठी आणि तुर्कस्तानच्या सुलतानाला पाठिंबा देण्यासाठी भारतीय मुस्लिमांनी सुरू केलेली व्यापक चळवळ म्हणजे खिलाफत चळवळ होय. ही चळवळ केवळ धार्मिक नव्हे तर राजकीय स्वरूपाचीही होती.

प्रश्न 7: गांधीजींना खिलाफत प्रश्नाबाबत काय वाटले?

उत्तर: गांधीजींना असे वाटले की जर खिलाफत प्रश्नाच्या आधारे हिंदू-मुस्लीम ऐक्यावर आधारित राष्ट्रीय चळवळ उभी राहिली, तर ब्रिटिश सरकारवर मोठा दबाव येईल आणि सरकारला माघार घ्यावी लागेल.

प्रश्न 8: गांधीजींनी खिलाफत चळवळीला का पाठिंबा दिला?

उत्तर: हिंदू-मुस्लीम ऐक्य मजबूत करून स्वातंत्र्यलढ्याला व्यापक जनसमर्थन मिळावे, या उद्देशाने गांधीजींनी खिलाफत चळवळीला पाठिंबा दिला. त्यांच्या मते, ऐक्याशिवाय स्वातंत्र्य मिळवणे कठीण होते.

प्रश्न 9: गांधीजींचा कोणता प्रस्ताव मान्य करण्यात आला?

उत्तर: गांधीजींनी ब्रिटिश सरकारशी असहकार करण्याचा प्रस्ताव मांडला होता. हा प्रस्ताव खिलाफत कमिटीने मान्य केला आणि त्यामुळे असहकार चळवळीला अधिक व्यापक स्वरूप मिळाले.

प्रश्न 10: या काळात कोणते ऐक्य प्रकर्षाने दिसून आले?

उत्तर: या काळात हिंदू-मुस्लीम ऐक्य प्रकर्षाने दिसून आले. दोन्ही समाजांनी एकत्र येऊन ब्रिटिश सत्तेविरुद्ध लढा दिला, ही बाब राष्ट्रीय चळवळीसाठी अत्यंत महत्त्वाची ठरली.

प्रश्न 11: कोणत्या नामांकित वकिलांनी न्यायालयांवर बहिष्कार टाकला?

उत्तर: पंडित जवाहरलाल नेहरू, चित्तरंजन दास यांसारख्या नामांकित वकिलांनी ब्रिटिश न्यायालयांवर बहिष्कार टाकला. यामुळे सरकारच्या न्यायव्यवस्थेवर मोठा परिणाम झाला.

प्रश्न 12: शाळा-कॉलेजांवरील बहिष्काराचा उद्देश काय होता?

उत्तर: शाळा-कॉलेजांवरील बहिष्काराचा उद्देश राष्ट्रीय शिक्षणाची संकल्पना प्रत्यक्षात आणणे हा होता. ब्रिटिश शिक्षणपद्धतीला विरोध करून स्वदेशी शिक्षणाचा प्रसार करण्याचा प्रयत्न करण्यात आला.

प्रश्न 13: या काळात कोणत्या शैक्षणिक संस्था स्थापन झाल्या?

उत्तर: या काळात अनेक राष्ट्रीय शाळा, महाविद्यालये आणि विद्यापीठे स्थापन झाली. या संस्थांमधून देशभक्तीची भावना आणि राष्ट्रीय विचार विद्यार्थ्यांमध्ये रुजवले गेले.

प्रश्न 14: निवडणुकांबाबत कोणता निर्णय घेण्यात आला?

उत्तर: ब्रिटिश सरकारच्या निवडणुकांवर बहिष्कार टाकण्याचा निर्णय घेण्यात आला. यामागचा हेतू सरकारच्या प्रशासकीय यंत्रणेला कमजोर करणे हा होता.

प्रश्न 15: परदेशी कापडाबाबत काय आंदोलन झाले?

उत्तर: परदेशी कापडावर बहिष्कार टाकण्यात आला आणि स्वदेशी कापड वापरण्याचे आवाहन करण्यात आले. यामुळे स्वदेशी उद्योगांना चालना मिळाली.

प्रश्न 16: परदेशी कापडाच्या विरोधात कोणते कार्यक्रम झाले?

उत्तर: परदेशी कापडाच्या होळ्या करण्यात आल्या तसेच परदेशी कापड विकणाऱ्या दुकानांसमोर निदर्शने करण्यात आली. यामुळे जनतेमध्ये जागृती निर्माण झाली.

प्रश्न 17: या आंदोलनाचा आर्थिक परिणाम काय झाला?

उत्तर: या आंदोलनामुळे परदेशी कापडाची आयात लक्षणीयरीत्या घटली आणि ब्रिटिश व्यापारावर प्रतिकूल परिणाम झाला.

प्रश्न 18: १९२१ मध्ये कोण भारतात आला होता?

उत्तर: १९२१ मध्ये इंग्लंडचा युवराज ‘प्रिन्स ऑफ वेल्स’ भारतात आला होता.

प्रश्न 19: प्रिन्स ऑफ वेल्सचे स्वागत कसे करण्यात आले?

उत्तर: प्रिन्स ऑफ वेल्सचे स्वागत हरताळ पाळून करण्यात आले. हा शांततापूर्ण विरोधाचा मार्ग होता.

प्रश्न 20: हरताळमुळे शहरांचे स्वरूप कसे होते?

उत्तर: हरताळमुळे रस्ते निर्मनुष्य झाले होते आणि दुकाने पूर्णपणे बंद होती, ज्यामुळे ब्रिटिश सत्तेविरुद्धचा जनतेचा रोष स्पष्ट दिसून आला.

प्रश्न 21: असहकार चळवळ कोणकोणत्या भागात पसरली?

उत्तर: असहकार चळवळ आसाममधील चहा मळेवाल्यांपासून ते बंगालमधील रेल्वे कर्मचाऱ्यांपर्यंत पसरली होती.

प्रश्न 22: सरकारने असहकार चळवळीला कसे उत्तर दिले?

उत्तर: सरकारने या चळवळीला दडपशाहीच्या मार्गाने उत्तर दिले आणि कठोर कारवाई सुरू केली.

प्रश्न 23: चौरीचौरा घटना कुठे घडली?

उत्तर: चौरीचौरा घटना उत्तर प्रदेशातील गोरखपूर जिल्ह्यातील चौरीचौरा या ठिकाणी घडली.

प्रश्न 24: चौरीचौरा घटना कधी घडली?

उत्तर: चौरीचौरा घटना फेब्रुवारी १९२२ मध्ये घडली.

प्रश्न 25: चौरीचौरा येथे काय घडले?

उत्तर: चौरीचौरा येथे शांततापूर्ण मिरवणुकीवर पोलिसांनी गोळीबार केला, ज्यामुळे परिस्थिती चिघळली.

प्रश्न 26: पोलिस गोळीबारामुळे लोकांची प्रतिक्रिया काय होती?

उत्तर: पोलिस गोळीबारामुळे लोक प्रचंड संतप्त झाले आणि हिंसक प्रतिक्रिया उमटली.

प्रश्न 27: असहकार चळवळीचा मुख्य मार्ग कोणता होता?

उत्तर: ब्रिटिश सरकारशी कोणत्याही प्रकारचे सहकार्य न करणे हा असहकार चळवळीचा मुख्य मार्ग होता.

प्रश्न 28: असहकार चळवळीत जनतेचा सहभाग कसा होता?

उत्तर: शेतकरी, कामगार, विद्यार्थी, वकील अशा विविध वर्गांतील लोकांनी मोठ्या प्रमाणावर या चळवळीत सहभाग घेतला.

प्रश्न 29: खिलाफत चळवळीमुळे राष्ट्रीय चळवळीला काय बळ मिळाले?

उत्तर: खिलाफत चळवळीमुळे हिंदू-मुस्लीम ऐक्य मजबूत झाले आणि त्यामुळे राष्ट्रीय चळवळीला मोठे बळ मिळाले.

प्रश्न 30: या संपूर्ण चळवळीचा ऐतिहासिक महत्त्व काय आहे?

उत्तर: खिलाफत आणि असहकार चळवळीमुळे भारतीय स्वातंत्र्यलढ्याला व्यापक जनआधार मिळाला आणि स्वातंत्र्याच्या लढ्याला निर्णायक वळण प्राप्त झाले.

Answer by Dimpee Bora