Chapter 6

                                                   ā¤Ē्⤰ा⤕ृ⤤ि⤕ ā¤ĩ⤍⤏्ā¤Ē⤤ि ā¤ā¤ĩं ā¤ĩ⤍्⤝ ⤜ीā¤ĩ


1. ā¤Ē्⤰ा⤕ृ⤤ि⤕ ā¤ĩ⤍⤏्ā¤Ē⤤ि ⤏े ⤕्⤝ा ⤆ā¤ļ⤝ ā¤šै?

⤉⤤्⤤⤰: ā¤Ē्⤰ा⤕ृ⤤ि⤕ ā¤ĩ⤍⤏्ā¤Ē⤤ि ā¤ĩे ā¤Ēेā¤Ą़-ā¤Ēौ⤧े ā¤šैं ⤜ो ā¤Žा⤍ā¤ĩ ā¤šā¤¸्⤤⤕्⤎ेā¤Ē ⤕े ā¤Ŧि⤍ा ⤕ि⤏ी ⤕्⤎े⤤्⤰ ā¤Žें ⤅ā¤Ē⤍े ⤆ā¤Ē ⤉⤗⤤े ā¤šैं। ā¤‡ā¤¨ā¤Žें ā¤ĩि⤭ि⤍्⤍ ā¤Ē्⤰⤕ा⤰ ⤕े ā¤Ēेā¤Ą़, ā¤ाā¤Ą़ि⤝ाँ, ⤘ा⤏ ⤔⤰ ā¤Ŧे⤞ें ⤆⤤ी ā¤šैं।

2. ā¤Ļेā¤ļ⤜ ⤔⤰ ā¤ĩिā¤Ļेā¤ļ⤜ ā¤ĩ⤍⤏्ā¤Ē⤤ि ā¤Žें ⤕्⤝ा ⤅ं⤤⤰ ā¤šै?

⤉⤤्⤤⤰: ā¤Ļेā¤ļ⤜ ā¤ĩ⤍⤏्ā¤Ē⤤ि: ā¤ĩे ā¤Ēौ⤧े ⤜ो ā¤Žू⤞ ⤰ूā¤Ē ⤏े ⤭ा⤰⤤ ā¤Žें ā¤Ēा⤝े ⤜ा⤤े ā¤šैं।

ā¤ĩिā¤Ļेā¤ļ⤜ ā¤ĩ⤍⤏्ā¤Ē⤤ि: ā¤ĩे ā¤Ēौ⤧े ⤜ो ⤭ा⤰⤤ ⤕े ā¤Ŧाā¤šā¤° ⤏े ā¤†ā¤ ā¤šैं ⤔⤰ ā¤¯ā¤šां ⤉⤗ाā¤ ā¤—ā¤ ā¤šैं। ⤕ु⤛ ā¤ĩिā¤Ļेā¤ļ⤜ ā¤Ēौ⤧े ā¤¸ā¤Žā¤¸्⤝ाā¤ँ ā¤Ēैā¤Ļा ⤕⤰⤤े ā¤šैं ⤜ै⤏े ā¤œā¤˛ā¤•ुं⤭ी ⤔⤰ ⤞े⤪्⤟ा⤍ा।

3. ā¤ĩ⤍⤏्ā¤Ē⤤ि ⤕े ā¤ĩि⤕ा⤏ ⤕ो ā¤Ē्⤰⤭ाā¤ĩि⤤ ⤕⤰⤍े ā¤ĩा⤞े ⤤⤤्ā¤ĩ ⤕ौ⤍-⤕ौ⤍ ⤏े ā¤šैं?

⤉⤤्⤤⤰: ā¤ĩ⤍⤏्ā¤Ē⤤ि ⤕े ā¤ĩि⤕ा⤏ ā¤Ē⤰ ⤜⤞ā¤ĩा⤝ु, ā¤ĩ⤰्⤎ा, ⤤ाā¤Ēā¤Žा⤍, ⤆⤰्ā¤Ļ्⤰⤤ा, ā¤Žि⤟्⤟ी, ⤭ू-⤆⤕ृ⤤ि⤕ ⤏ं⤰⤚⤍ा ⤔⤰ ā¤¸ā¤Žुā¤Ļ्⤰ ⤤⤞ ⤏े ⤊ं⤚ा⤈ ⤕ा ā¤Ē्⤰⤭ाā¤ĩ ā¤Ēā¤Ą़⤤ा ā¤šै।

4. ā¤Ē⤰्ā¤ĩ⤤ी⤝ ⤭ूā¤Žि ⤔⤰ ā¤Žि⤟्⤟ी ā¤ĩ⤍⤏्ā¤Ē⤤ि ⤕ो ⤕ै⤏े ā¤Ē्⤰⤭ाā¤ĩि⤤ ⤕⤰⤤ी ā¤šै?

⤉⤤्⤤⤰: ā¤Ē⤰्ā¤ĩ⤤ी⤝ ⤕्⤎े⤤्⤰ों ā¤Žें ⤊ँ⤚ा⤈ ⤔⤰ ā¤ĸ⤞ा⤍ ⤕े ⤕ा⤰⤪ ā¤ĩ⤍ ⤘⤍े ⤔⤰ ⤅⤞⤗-⤅⤞⤗ ⤏्⤤⤰ों ā¤Žें ā¤šो⤤े ā¤šैं। ā¤Žैā¤Ļा⤍ी ⤕्⤎े⤤्⤰ों ā¤Žें ⤕ृ⤎ि ⤔⤰ ā¤Ē⤰्⤪ā¤Ēा⤤ी ā¤ĩ⤍ ⤅⤧ि⤕ ā¤Ēा⤝े ⤜ा⤤े ā¤šैं, ⤜ā¤Ŧ⤕ि ⤊ā¤Ŧā¤Ą़-⤖ाā¤Ŧā¤Ą़ ⤭ू-⤭ा⤗ ā¤Ē⤰ ⤜ं⤗⤞ ⤔⤰ ⤘ा⤏ ⤕े ā¤Žैā¤Ļा⤍ ā¤šो⤤े ā¤šैं।

5. ⤤ाā¤Ēā¤Žा⤍ ā¤ĩ⤍⤏्ā¤Ē⤤ि ⤕े ā¤ĩि⤕ा⤏ ā¤Žें ⤕ि⤏ ā¤Ē्⤰⤕ा⤰ ā¤Žā¤šā¤¤्ā¤ĩā¤Ēू⤰्⤪ ā¤šै?

⤉⤤्⤤⤰: ā¤šā¤° ā¤Ēौ⤧े ⤕ो ⤅ं⤕ु⤰⤪, ā¤ĩृā¤Ļ्⤧ि ⤔⤰ ā¤Ē्⤰⤜⤍⤍ ⤕े ⤞िā¤ ⤅⤍ु⤕ू⤞ ⤤ाā¤Ēā¤Žा⤍ ⤚ाā¤šिā¤। 6°–9° ⤏े⤞्⤏ि⤝⤏ ⤏े ⤍ी⤚े ⤤ाā¤Ēā¤Žा⤍ ā¤Ē⤰ ā¤Ēेā¤Ą़-ā¤Ēौ⤧ों ⤕ी ā¤ĩृā¤Ļ्⤧ि ⤰ु⤕ ⤜ा⤤ी ā¤šै। ā¤‰ā¤š्⤚ ⤤ाā¤Ēā¤Žा⤍ ā¤ĩा⤞े ⤉⤎्ā¤Ŗā¤•ā¤Ÿिā¤Ŧं⤧ी⤝ ⤕्⤎े⤤्⤰ों ā¤Žें ā¤ĩ⤍⤏्ā¤Ē⤤ि ⤅⤧ि⤕ ā¤ĩिā¤ĩि⤧ ⤔⤰ ⤘⤍ी ā¤šो⤤ी ā¤šै।

6. ⤏ू⤰्⤝ ⤕ा ā¤Ē्⤰⤕ाā¤ļ ā¤ĩ⤍⤏्ā¤Ē⤤ि ⤕ो ⤕ै⤏े ā¤Ē्⤰⤭ाā¤ĩि⤤ ⤕⤰⤤ा ā¤šै?

⤉⤤्⤤⤰: ⤅⤧ि⤕ ⤏ू⤰्⤝ā¤Ē्⤰⤕ाā¤ļ ā¤Žि⤞⤍े ā¤Ē⤰ ā¤Ēेā¤Ą़ ⤗⤰्ā¤Žी ⤕ी ⤋⤤ु ā¤Žें ⤜⤞्ā¤Ļी ā¤Ŧā¤ĸ़⤤े ā¤šैं। ⤜ै⤏े ā¤šिā¤Žा⤞⤝ ⤕े ā¤Ļ⤕्⤎ि⤪ी ā¤ĸ⤞ा⤍ों ā¤Ē⤰ ā¤ĩ⤍ ⤘⤍े ⤔⤰ ⤅⤧ि⤕ ⤏⤘⤍ ā¤šो⤤े ā¤šैं।

7. ā¤ĩ⤰्⤎ा ⤕ा ā¤ĩ⤍⤏्ā¤Ē⤤ि ā¤Ē⤰ ⤕्⤝ा ā¤Ē्⤰⤭ाā¤ĩ ā¤Ēā¤Ą़⤤ा ā¤šै?

⤉⤤्⤤⤰:⤅⤧ि⤕ ā¤ĩ⤰्⤎ा ā¤ĩा⤞े ⤕्⤎े⤤्⤰ों ā¤Žें ā¤Ŧā¤Ą़े ⤔⤰ ⤘⤍े ā¤Ēेā¤Ą़ ā¤Ēा⤝े ⤜ा⤤े ā¤šैं।

ā¤•ā¤Ž ā¤ĩ⤰्⤎ा ā¤ĩा⤞े ⤕्⤎े⤤्⤰ों ā¤Žें ā¤Ŧौ⤍े ā¤ĩृ⤕्⤎, ā¤ाā¤Ą़ि⤝ाँ ⤔⤰ ⤘ा⤏ ⤅⤧ि⤕ ā¤šो⤤ी ā¤šै।

ā¤Žā¤°ु⤏्ā¤Ĩ⤞ी⤝ ⤕्⤎े⤤्⤰ों ā¤Žें ā¤Ēेā¤Ą़ों ⤕ी ā¤œā¤Ą़ें ⤞ंā¤Ŧी ⤔⤰ ā¤Ē⤤्⤤ि⤝ां ⤕ां⤟ेā¤Ļा⤰ ā¤šो⤤ी ā¤šैं।

8. ⤉⤎्ā¤Ŗā¤•ā¤Ÿिā¤Ŧं⤧ी⤝ ⤏ā¤Ļाā¤Ŧā¤šा⤰ ā¤ĩ⤍ ⤕ी ā¤ĩिā¤ļे⤎⤤ाā¤ँ ⤕्⤝ा ā¤šैं?

⤉⤤्⤤⤰: ā¤ĩ⤰्⤎ा 300 ⤏े.ā¤Žी. ⤏े ⤅⤧ि⤕ ā¤šो⤤ी ā¤šै ⤔⤰ ā¤ļु⤎्⤕ ⤋⤤ु ⤛ो⤟ी ā¤šो⤤ी ā¤šै।

ā¤Ēेā¤Ą़ों ⤕ी ⤞ंā¤Ŧा⤈ 60 ā¤Žी⤟⤰ ⤝ा ⤅⤧ि⤕।

ā¤ाā¤Ą़ि⤝ाँ, ā¤Ŧे⤞ें ⤔⤰ ⤞⤤ाā¤ँ ā¤Ēेā¤Ą़ों ⤕े ⤍ी⤚े ⤘⤍ी ā¤šो⤤ी ā¤šैं।

⤘ा⤏ ⤞⤗⤭⤗ ā¤¨ā¤šीं ā¤šो⤤ी।

ā¤Žु⤖्⤝ ā¤ĩृ⤕्⤎: ⤰ā¤Ŧ⤰, ā¤Žā¤šो⤗⤍ी, ⤏ि⤍⤕ो⤍ा, ā¤Ŧां⤏, ⤤ाā¤Ą़।

9. ⤆⤰्ā¤Ļ्⤰ ⤉⤎्ā¤Ŗā¤•ā¤Ÿिā¤Ŧं⤧ी⤝ ⤅⤰्ā¤Ļ्⤧-⤏ā¤Ļाā¤Ŧā¤šा⤰ ā¤ĩ⤍ ā¤•ā¤šाँ ā¤Ēा⤝े ⤜ा⤤े ā¤šैं?

⤉⤤्⤤⤰: 200–300 ⤏े.ā¤Žी. ā¤ĩा⤰्⤎ि⤕ ā¤ĩ⤰्⤎ा ā¤ĩा⤞े ⤕्⤎े⤤्⤰ों ā¤Žें। ⤜ै⤏े ā¤Žे⤘ा⤞⤝, ā¤Žि⤜ोā¤°ā¤Ž, ⤅ंā¤Ąā¤Žा⤍ ⤔⤰ ⤍ि⤕ोā¤Ŧा⤰ ā¤Ļ्ā¤ĩीā¤Ē। ā¤Žु⤖्⤝ ā¤ĩृ⤕्⤎: ⤰ो⤜ā¤ĩुā¤Ą, ⤐⤍ी, ⤤े⤞⤏⤰, ā¤šā¤Ž्ā¤Ēा, ⤜ू⤍, ⤗ु⤰⤜⤍, ā¤ā¤Ŧो⤍ी, ⤞ा⤰े⤞।

10. ⤉⤎्ā¤Ŗā¤•ā¤Ÿिā¤Ŧं⤧ी⤝ ā¤Ē⤰्⤪ā¤Ēा⤤ी ā¤ĩ⤍ ⤕ी ā¤ĩिā¤ļे⤎⤤ाā¤ँ ⤕्⤝ा ā¤šैं?

⤉⤤्⤤⤰:ā¤¯ā¤š ⤭ा⤰⤤ ⤕ी ⤏ā¤Ŧ⤏े ā¤ĩि⤏्⤤ृ⤤ ā¤ĩ⤍ ā¤Ēे⤟ी ā¤šै।

⤕ु⤞ ā¤ĩ⤍ ⤕्⤎े⤤्⤰ ⤕ा ⤞⤗⤭⤗ 39% ⤭ा⤗।

ā¤ĩ⤰्⤎ा 100–200 ⤏े.ā¤Žी. ā¤ĩा⤞े ⤕्⤎े⤤्⤰ों ā¤Žें ā¤Ēा⤝े ⤜ा⤤े ā¤šैं।

ā¤Ē्ā¤°ā¤Žु⤖ ā¤ĩृ⤕्⤎: ⤏ा⤗ौ⤍, ⤏ा⤞, ā¤ļीā¤ļā¤Ž, ⤚ंā¤Ļ⤍, ⤖ै⤰, ⤕ु⤏ुā¤Ž, ⤅⤰्⤜ु⤍, ā¤ļā¤šā¤¤ू⤤।

ā¤ļु⤎्⤕ ⤋⤤ु ā¤Žें ā¤Ē⤤्⤤ि⤝ां ⤗ि⤰⤤ी ā¤šैं।

11. ā¤ļु⤎्⤕ ā¤Ē⤰्⤪ā¤Ēा⤤ी ā¤ĩ⤍ ā¤•ā¤šाँ ā¤Ēाā¤ ⤜ा⤤े ā¤šैं ⤔⤰ ā¤Ē्ā¤°ā¤Žु⤖ ā¤ĩृ⤕्⤎ ⤕ौ⤍-⤕ौ⤍ ⤏े ā¤šैं?

⤉⤤्⤤⤰: ā¤ĩ⤰्⤎ा 70–100 ⤏े.ā¤Žी. ā¤ĩा⤞े ⤕्⤎े⤤्⤰ों ā¤Žें ā¤Ēाā¤ ⤜ा⤤े ā¤šैं। ā¤Žु⤖्⤝ ā¤ĩृ⤕्⤎: ⤏ा⤗ौ⤍, ⤏ा⤞, ā¤Ēीā¤Ē⤞, ⤍ीā¤Ž, ā¤†ā¤Ž।

12. ⤉⤎्ā¤Ŗā¤•ā¤Ÿिā¤Ŧं⤧ी⤝ ⤕ं⤟ी⤞े ā¤ĩ⤍ ⤕ी ā¤ĩिā¤ļे⤎⤤ाā¤ँ ⤕्⤝ा ā¤šैं?

⤉⤤्⤤⤰: ā¤ĩा⤰्⤎ि⤕ ā¤ĩ⤰्⤎ा 70 ⤏े.ā¤Žी. ⤏े ā¤•ā¤Ž।

ā¤Žु⤖्⤝⤤ः ⤉⤤्⤤⤰-ā¤Ēā¤ļ्⤚िā¤Ž ⤭ा⤰⤤ ā¤Žें।

ā¤Žु⤖्⤝ ā¤ĩृ⤕्⤎: ā¤–ā¤œू⤰, ā¤Ŧā¤Ŧू⤞, ⤍ा⤗ā¤Ģ⤍ी।

ā¤ĩ⤍्⤝ ⤜ीā¤ĩ: ⤞ोā¤Žā¤Ą़ी, ⤭ेā¤Ą़ि⤝ा, ⤜ं⤗⤞ी ⤗⤧ा, ⤊ं⤟, ā¤ļे⤰, ⤏िंā¤š।

13. ā¤Žैं⤗्⤰ोā¤ĩ ⤝ा ⤜्ā¤ĩा⤰ी⤝ ā¤ĩ⤍ ⤕्⤝ा ā¤šैं?

⤉⤤्⤤⤰: ⤤⤟ā¤ĩ⤰्⤤ी ⤕्⤎े⤤्⤰ों ā¤Žें ⤜्ā¤ĩा⤰-⤭ा⤟ा ā¤ĩा⤞े ⤕्⤎े⤤्⤰ों ā¤Žें ā¤Ēाā¤ ⤜ा⤤े ā¤šैं। ā¤œā¤Ą़ें ā¤Ēा⤍ी ā¤Žें ā¤Ąूā¤Ŧी ā¤°ā¤šā¤¤ी ā¤šैं। ā¤Žु⤖्⤝ ā¤ĩृ⤕्⤎: ⤏ुंā¤Ļ⤰ी, ⤍ा⤰ि⤝⤞, ⤤ाā¤Ą़, ⤕्⤝ोā¤Ą़ा, ⤐ं⤗ा⤰। ā¤ĩ⤍्⤝ ⤜ीā¤ĩ: ⤰ॉ⤝⤞ ā¤Ŧं⤗ा⤞ ⤟ा⤇⤗⤰, ā¤Žā¤—ā¤°, ā¤˜ā¤Ą़ि⤝ा⤞, ⤕⤛ु⤆, ⤏ाँā¤Ē।

14. ā¤Ē्⤰ा⤕ृ⤤ि⤕ ā¤ĩ⤍्⤝ ⤜ीā¤ĩ ⤏ं⤰⤕्⤎⤪ ⤕ी ⤆ā¤ĩā¤ļ्⤝⤕⤤ा ⤕्⤝ों ā¤šै?

⤉⤤्⤤⤰: ā¤ĩ⤍ों ⤕े ā¤ĩि⤍ाā¤ļ, ā¤ļि⤕ा⤰ ⤔⤰ ⤅ā¤ĩै⤧ ⤗⤤िā¤ĩि⤧ि⤝ों ⤕े ⤕ा⤰⤪ ā¤•ā¤ˆ ā¤ĩ⤍्⤝ ⤜ीā¤ĩ ⤏ंā¤•ā¤Ÿ ā¤Žें ā¤šैं। ⤜ै⤏े ā¤šाā¤Ĩी, ⤏ो⤍ ⤚िā¤Ą़ि⤝ा, ā¤ā¤• ⤏ीं⤗ ā¤ĩा⤞ा ⤗ैंā¤Ąा। ⤏ं⤰⤕्⤎⤪ ⤆ā¤ĩā¤ļ्⤝⤕ ā¤šै ⤤ा⤕ि ⤜ैā¤ĩ ā¤ĩिā¤ĩि⤧⤤ा ⤔⤰ ā¤Ēा⤰ि⤏्ā¤Ĩि⤤ि⤕ ⤏ं⤤ु⤞⤍ ā¤Ŧ⤍ा ā¤°ā¤šे।

15. ⤭ा⤰⤤ ā¤Žें ā¤ĩ⤍्⤝ ⤜ीā¤ĩ ⤏ं⤰⤕्⤎⤪ ⤕े ⤞िā¤ ⤕ौ⤍-⤕ौ⤍ ⤏े ⤕ा⤍ू⤍ ⤔⤰ ⤕ा⤰्⤝⤕्ā¤°ā¤Ž ā¤Ŧ⤍ाā¤ ā¤—ā¤ ā¤šैं?

⤉⤤्⤤⤰:1972: ā¤ĩ⤍्⤝ ⤜ीā¤ĩ ⤏ु⤰⤕्⤎ा ⤅⤧ि⤍िā¤¯ā¤Ž।

1973: ā¤Ŧा⤘ ā¤ĩि⤕ा⤏ ā¤Ē⤰ि⤝ो⤜⤍ा (Project Tiger)।

1975: ā¤Žā¤—ā¤° ā¤Ē्⤰⤜⤍⤍ ⤔⤰ ā¤Ē्⤰ā¤Ŧं⤧⤍ ā¤Ē⤰ि⤝ो⤜⤍ा।

ā¤šाā¤Ĩी ā¤Ē⤰ि⤝ो⤜⤍ा।

⤕े⤍्ā¤Ļ्⤰ी⤝ ⤚िā¤Ą़ि⤝ा⤘⤰ ā¤Ē्⤰ा⤧ि⤕⤰⤪।

⤜ीā¤ĩā¤Žā¤Ŗ्ā¤Ąā¤˛ ⤍ि⤞⤝ (⤆⤰⤕्⤎ि⤤ ⤕्⤎े⤤्⤰) ⤜ै⤏े ⤍ंā¤Ļाā¤Ļेā¤ĩी, ⤏ु⤍्ā¤Ļ⤰ā¤ĩ⤍, ā¤Žā¤¨्⤍ा⤰ ⤕ी ⤖ाā¤Ą़ी, ⤍ी⤞⤗ि⤰ि ⤆ā¤Ļि।

16. ⤰ा⤎्⤟्⤰ी⤝ ⤉ā¤Ļ्⤝ा⤍ ⤔⤰ ā¤ĩ⤍्⤝ ā¤Ē्⤰ा⤪ी ⤅⤭्⤝ा⤰⤪्⤝ ā¤Žें ⤕्⤝ा ⤅ं⤤⤰ ā¤šै?

⤉⤤्⤤⤰:⤰ा⤎्⤟्⤰ी⤝ ⤉ā¤Ļ्⤝ा⤍: ā¤Žा⤍ā¤ĩ ā¤šā¤¸्⤤⤕्⤎ेā¤Ē ā¤Ēू⤰्⤪⤤ः ā¤Ē्⤰⤤िā¤Ŧं⤧ि⤤। ā¤ļि⤕ा⤰ ⤔⤰ ⤚⤰ा⤈ ā¤ĩ⤰्⤜ि⤤। ā¤ĩै⤜्ā¤žा⤍ि⤕ ⤅⤧्⤝⤝⤍ ⤔⤰ ā¤Žā¤¨ो⤰ं⤜⤍ ā¤šे⤤ु ⤏ं⤰⤕्⤎ि⤤।

ā¤ĩ⤍्⤝ ā¤Ē्⤰ा⤪ी ⤅⤭्⤝ा⤰⤪्⤝: ā¤ļि⤕ा⤰ ⤍ि⤎िā¤Ļ्⤧, ⤞े⤕ि⤍ ⤚⤰ा⤈ ⤔⤰ ⤕ु⤛ ā¤Žा⤍ā¤ĩी⤝ ⤗⤤िā¤ĩि⤧ि ⤅⤍ुā¤Žā¤¤ि ā¤Ē्⤰ाā¤Ē्⤤।

17. ā¤Žā¤§्⤝ā¤Ē्⤰ā¤Ļेā¤ļ ⤕े ā¤Ē्ā¤°ā¤Žु⤖ ⤰ा⤎्⤟्⤰ी⤝ ⤉ā¤Ļ्⤝ा⤍ ⤕ौ⤍-⤕ौ⤍ ⤏े ā¤šैं ⤔⤰ ⤉⤍⤕े ā¤Ē्ā¤°ā¤Žु⤖ ⤜ीā¤ĩ ⤕ौ⤍ ā¤šैं?

⤉⤤्⤤⤰: ā¤•ा⤍्ā¤šा (ā¤Ŧा⤘, ⤤े⤍्ā¤Ļु⤆, ⤚ी⤤⤞, ⤏ां⤭⤰)

ā¤Ŧाँ⤧ā¤ĩ⤗ā¤ĸ़ (ā¤Ŧा⤘, ⤤े⤍्ā¤Ļु⤆, ⤚ी⤤⤞, ⤏ां⤭⤰)

ā¤Žा⤧ā¤ĩ (⤤े⤍्ā¤Ļु⤆, ⤚ी⤤⤞, ⤏ां⤭⤰)

ā¤Ē⤍्⤍ा (⤤े⤍्ā¤Ļु⤆, ⤚ी⤤⤞, ⤏ां⤭⤰, ⤚िं⤕ा⤰ा)

⤏ं⤜⤝ (ā¤Ŧा⤘, ⤤े⤍्ā¤Ļु⤆, ⤚ी⤤⤞)

ā¤Ēें⤚ (ā¤Ŧा⤘, ⤤े⤍्ā¤Ļु⤆, ⤚ी⤤⤞, ⤗ौ⤰, ⤏ां⤭⤰)

⤏⤤ā¤Ēुā¤Ą़ा (ā¤Ŧा⤘, ⤤े⤍्ā¤Ļु⤆, ⤏ां⤭⤰, ⤚ी⤤⤞, ⤗ौ⤰)

18. ā¤Ŧā¤šु⤉ā¤Ļ्ā¤Ļेā¤ļी⤝ ⤜ीā¤ĩ ⤆⤰⤕्⤎ि⤤ ⤕्⤎े⤤्⤰ ⤕्⤝ा ā¤šैं?

⤉⤤्⤤⤰: ⤝े ⤕्⤎े⤤्⤰ ⤜ैā¤ĩ ā¤ĩिā¤ĩि⤧⤤ा, ā¤Ēेā¤Ą़-ā¤Ēौ⤧े, ⤜ीā¤ĩ ⤔⤰ ⤏ू⤕्⤎्ā¤Ž ⤜ीā¤ĩों ⤕ो ⤏ं⤰⤕्⤎ि⤤ ⤕⤰⤍े ā¤šे⤤ु ā¤ĩि⤕⤏ि⤤ ⤕िā¤ ⤜ा⤤े ā¤šैं। ā¤Žा⤍ā¤ĩ ā¤šā¤¸्⤤⤕्⤎ेā¤Ē ⤕ी ⤅⤍ुā¤Žā¤¤ि ā¤¨ā¤šीं ā¤šो⤤ी।

19. ⤔⤎⤧ी⤝ ā¤ĩ⤍⤏्ā¤Ē⤤ि⤝ाँ ⤕्⤝ा ā¤šैं?

⤉⤤्⤤⤰: ⤐⤏ी ā¤ĩ⤍⤏्ā¤Ē⤤ि⤝ाँ ⤜ि⤍⤕ा ā¤Ē्⤰⤝ो⤗ ⤆⤝ु⤰्ā¤ĩेā¤Ļ ⤔⤰ ⤔⤎⤧ि ⤍ि⤰्ā¤Žा⤪ ā¤Žें ā¤šो⤤ा ā¤šै। ⤜ै⤏े ⤏⤰्ā¤Ē⤗ं⤧ा, ⤤ु⤞⤏ी, ⤍ीā¤Ž, ⤜ाā¤Žु⤍, ā¤Ŧā¤Ŧू⤞, ā¤•ā¤šā¤¨ा⤰, ⤅⤰्⤜ु⤍।

20. ā¤ĩ⤍ों ⤕े ā¤Ē्⤰⤤्⤝⤕्⤎ ⤔⤰ ⤅ā¤Ē्⤰⤤्⤝⤕्⤎ ⤞ा⤭ ⤕्⤝ा ā¤šैं?

⤉⤤्⤤⤰: ā¤Ē्⤰⤤्⤝⤕्⤎ ⤞ा⤭: ā¤‡ā¤Žा⤰⤤ी ā¤˛ā¤•ā¤Ą़ी, ⤈ं⤧⤍, ⤚ा⤰ा, ā¤•ā¤š्⤚ाā¤Žा⤞, ⤔⤎⤧ि⤝ाँ।

⤅ā¤Ē्⤰⤤्⤝⤕्⤎ ⤞ा⤭: ā¤ĩा⤝ु ⤔⤰ ⤜⤞ā¤ĩा⤝ु ⤏ं⤤ु⤞⤍, ā¤Ŧाā¤ĸ़ ⤔⤰ ā¤Žि⤟्⤟ी ⤕ा ⤏ं⤰⤕्⤎⤪, ā¤Žā¤¨ो⤰ं⤜⤍ ⤔⤰ ā¤Žा⤍⤏ि⤕ ⤏्ā¤ĩा⤏्ā¤Ĩ्⤝, ā¤Ēा⤰ि⤏्ā¤Ĩि⤤ि⤕ ⤏ं⤤ु⤞⤍।

21. ā¤ĩ⤍ों ⤕े ⤏ं⤰⤕्⤎⤪ ⤕े ⤉ā¤Ēा⤝ ⤕ौ⤍-⤕ौ⤍ ⤏े ā¤šैं?

⤉⤤्⤤⤰ ā¤ĩ⤍ ā¤ĩि⤍ाā¤ļ ⤰ो⤕⤍ा, ⤰ा⤎्⤟्⤰ी⤝ ā¤ĩ⤍ ⤍ी⤤ि, ā¤ĩ⤍ ⤏ं⤰⤕्⤎⤪ ⤕ा⤍ू⤍ 1980।

⤏ाā¤Žा⤜ि⤕ ā¤ĩा⤍ि⤕ी ⤔⤰ ⤕ृ⤎ि ā¤ĩा⤍ि⤕ी।

ā¤ĩ⤍ ⤰ोā¤Ē⤪, ā¤Ŧं⤜⤰ ⤭ूā¤Žि ā¤ĩि⤕ा⤏, ā¤ĩै⤜्ā¤žा⤍ि⤕ ā¤•ā¤Ÿा⤈।

⤆⤗ ⤏े ā¤Ŧ⤚ाā¤ĩ, ā¤Ēā¤ļु ⤚⤰ा⤈ ⤍ि⤝ं⤤्⤰⤪, ā¤ूā¤Žिं⤗ ⤕ृ⤎ि ⤰ो⤕⤍ा।

ā¤šा⤍ि⤕ा⤰⤕ ⤕ी⤟ ⤍ि⤝ं⤤्⤰⤪, ā¤ĩ⤍ ā¤Žā¤šो⤤्⤏ā¤ĩ, ⤚िā¤Ē⤕ो ⤆ंā¤Ļो⤞⤍।

22. ā¤šिā¤Žा⤞⤝ी ⤕्⤎े⤤्⤰ ⤕ी ā¤ĩ⤍⤏्ā¤Ē⤤ि ⤕ा ā¤ĩ⤰्⤪⤍ ⤕ी⤜िā¤।

⤉⤤्⤤⤰: 1000 ā¤Žी⤟⤰: ⤉⤎्ā¤Ŗā¤•ā¤Ÿिā¤Ŧं⤧ी⤝ ā¤Ē⤰्⤪ā¤Ēा⤤ी ā¤ĩ⤍।

1000–2000 ā¤Žी⤟⤰: ⤆⤰्ā¤Ļ्⤰ ā¤ļी⤤ो⤎्⤪ ⤏ā¤Ļाā¤Ŧā¤šा⤰ ā¤ĩ⤍ (⤓⤕, ⤚े⤏्⤟⤍⤟)।

2000–3000 ā¤Žी⤟⤰: ā¤Ļेā¤ĩā¤Ļा⤰, ⤏ि⤞्ā¤ĩ⤰ ā¤Ģ⤰, ⤏्ā¤Ē्⤰ू⤏।

3000–4000 ā¤Žी⤟⤰: ⤅⤞्ā¤Ēा⤇⤍ ā¤ĩ⤍, ⤛ो⤟े ⤆⤕ा⤰ ⤕े ⤏ि⤞्ā¤ĩ⤰ ā¤Ģ⤰, ⤜ू⤍ीā¤Ē⤰, ā¤Ŧ⤰्⤚।

23. ā¤Ē्⤰ā¤ĩा⤏ी ā¤Ē⤕्⤎ी ⤕्⤝ा ā¤šैं?

⤉⤤्⤤⤰: ⤉⤤्⤤⤰ी ā¤ā¤ļि⤝ा ⤏े ⤭ा⤰⤤ ā¤Žें ⤅⤞्ā¤Ē⤕ा⤞ ⤕े ⤞िā¤ ⤆⤍े ā¤ĩा⤞े ā¤Ē⤕्⤎ि⤝ों ⤕ो ā¤Ē्⤰ā¤ĩा⤏ी ā¤Ē⤕्⤎ी ā¤•ā¤šā¤¤े ā¤šैं।

24. ⤜ैā¤ĩ ā¤Žā¤Ŗ्ā¤Ąā¤˛ ⤏ं⤰⤕्⤎ि⤤ ⤕्⤎े⤤्⤰ ⤕्⤝ा ā¤šै?

⤉⤤्⤤⤰: ā¤Ēा⤰ि⤏्ā¤Ĩि⤤ि⤕ ⤤ं⤤्⤰ ⤔⤰ ⤆⤍ुā¤ĩंā¤ļि⤕ ā¤ĩिā¤ĩि⤧⤤ा ⤕े ⤏ं⤰⤕्⤎⤪ ā¤šे⤤ु ⤏्ā¤Ĩाā¤Ēि⤤ ⤕्⤎े⤤्⤰।

25. ⤏ā¤Ļाā¤Ŧā¤šा⤰ ā¤ĩ ā¤Ē⤰्⤪ā¤Ēा⤤ी ā¤ĩ⤍ों ā¤Žें ⤅ं⤤⤰ ⤏्ā¤Ē⤎्⤟ ⤕ी⤜िā¤।

⤉⤤्⤤⤰: ā¤¸ā¤Ļाā¤Ŧā¤šा⤰: ā¤ĩ⤰्⤎ ⤭⤰ ā¤šā¤°े, ⤕ो⤈ ⤍िā¤ļ्⤚ि⤤ ā¤Ē⤤्⤤े ⤗ि⤰⤍े ⤕ा ā¤¸ā¤Žā¤¯ ā¤¨ā¤šीं।

ā¤Ē⤰्⤪ā¤Ēा⤤ी: ā¤ĩ⤰्⤎ ⤕ी ā¤ā¤• ⤋⤤ु ā¤Žें ā¤Ē⤤्⤤े ⤗ि⤰⤤े ā¤šैं, ā¤ļु⤎्⤕ ⤋⤤ु ā¤Žें ā¤Ēā¤¤ā¤ā¤Ą़।

26. ⤰ा⤎्⤟्⤰ी⤝ ā¤Ŧा⤘ ā¤Ē⤰ि⤝ो⤜⤍ा ⤕ा ⤉ā¤Ļ्ā¤Ļेā¤ļ्⤝ ⤕्⤝ा ā¤šै?

⤉⤤्⤤⤰: ā¤ĩि⤞ुā¤Ē्⤤ ā¤šो⤍े ⤕े ⤕⤗ा⤰ ā¤Ē⤰ ā¤Ŧा⤘ों ⤕ो ⤏ं⤰⤕्⤎ि⤤ ⤕⤰⤍ा ⤔⤰ ⤉⤍⤕े ā¤Ē्⤰ा⤕ृ⤤ि⤕ ⤆ā¤ĩा⤏ ⤕ो ā¤Ŧ⤍ाā¤ ⤰⤖⤍ा।

27. ā¤Žैं⤗्⤰ोā¤ĩ ā¤ĩ⤍ ⤕े ā¤ĩिā¤ļे⤎⤤ाā¤ँ ⤔⤰ ⤜ीā¤ĩ ⤕्⤝ा ā¤šैं?

⤉⤤्⤤⤰: ā¤¤ā¤Ÿी⤝ ⤕्⤎े⤤्⤰, ā¤œā¤Ą़ें ā¤Ēा⤍ी ā¤Žें ā¤Ąूā¤Ŧी ā¤°ā¤šā¤¤ी ā¤šैं।

ā¤Žु⤖्⤝ ā¤ĩृ⤕्⤎: ⤏ुंā¤Ļ⤰ी, ⤍ा⤰ि⤝⤞, ⤤ाā¤Ą़।

⤜ीā¤ĩ: ⤰ॉ⤝⤞ ā¤Ŧं⤗ा⤞ ⤟ा⤇⤗⤰, ā¤Žā¤—ā¤°, ⤕⤛ु⤆, ā¤˜ā¤Ą़ि⤝ा⤞।

28. ā¤ĩ⤍ों ⤕े ⤅⤭्⤝ा⤰⤪्⤝ ⤕ि⤏ ⤉ā¤Ļ्ā¤Ļेā¤ļ्⤝ ⤏े ā¤Ŧ⤍ाā¤ ⤜ा⤤े ā¤šैं?

⤉⤤्⤤⤰: ā¤ĩ⤍्⤝ ⤜ीā¤ĩों ⤕ो ⤏ु⤰⤕्⤎ि⤤ ⤆ā¤ĩा⤏ ā¤Ļे⤍ा ⤔⤰ ⤉⤍⤕ी ā¤Ē्⤰⤜ा⤤ि⤝ों ⤕ो ā¤ĩि⤞ुā¤Ē्⤤ ā¤šो⤍े ⤏े ā¤Ŧ⤚ा⤍ा।

29. ⤭ा⤰⤤ ā¤Žें ⤔⤎⤧ी⤝ ā¤ĩ⤍⤏्ā¤Ē⤤ि⤝ों ⤕े ⤉ā¤Ļाā¤šā¤°ā¤Ŗ ā¤Ļी⤜िā¤।

⤉⤤्⤤⤰: ⤏⤰्ā¤Ē⤗ं⤧ा, ⤤ु⤞⤏ी, ⤍ीā¤Ž, ⤜ाā¤Žु⤍, ā¤Ŧā¤Ŧू⤞, ā¤•ā¤šā¤¨ा⤰, ⤅⤰्⤜ु⤍।

30. ā¤Žा⤍ā¤ĩ ⤕े ⤞िā¤ ā¤ĩ⤍ ⤕ि⤏ ā¤Ē्⤰⤕ा⤰ ⤉ā¤Ē⤝ो⤗ी ā¤šैं?

⤉⤤्⤤⤰: ⤆⤰्ā¤Ĩि⤕ (ā¤˛ā¤•ā¤Ą़ी, ⤈ं⤧⤍, ⤔⤎⤧ि), ā¤Ēा⤰ि⤏्ā¤Ĩि⤤ि⤕ (⤜⤞ā¤ĩा⤝ु ⤍ि⤝ं⤤्⤰⤪, ā¤Žि⤟्⤟ी ⤏ं⤰⤕्⤎⤪), ⤏ाā¤Žा⤜ि⤕ ⤔⤰ ⤏ां⤏्⤕ृ⤤ि⤕ (ā¤Žā¤¨ो⤰ं⤜⤍, ā¤Ē⤰ंā¤Ē⤰ा) ⤔⤰ ⤔⤎⤧ी⤝।

31. ā¤ĩ⤍ों ā¤Žें ā¤Ē⤤्⤤ि⤝ों ⤔⤰ ā¤Ÿā¤šā¤¨ि⤝ों ⤕ा ā¤ĩि⤘⤟⤍ ⤕ै⤏े ⤞ा⤭⤕ा⤰ी ā¤šै?

⤉⤤्⤤⤰: ā¤ĩि⤘⤟⤍ ⤕े ā¤Ŧाā¤Ļ ā¤š्⤝ुā¤Žā¤¸ ā¤Ŧ⤍⤤ा ā¤šै, ⤜ो ā¤Žि⤟्⤟ी ⤕ी ⤉⤰्ā¤ĩ⤰ा ā¤ļ⤕्⤤ि ā¤Ŧā¤ĸ़ा⤤ा ā¤šै।

32. ⤭ा⤰⤤ ā¤Žें ⤏ā¤Ŧ⤏े ⤅⤧ि⤕ ā¤ĩ⤍ ⤕्⤎े⤤्⤰ ā¤ĩा⤞े ⤰ा⤜्⤝ ⤕ौ⤍-⤕ौ⤍ ⤏े ā¤šैं?

⤉⤤्⤤⤰: ⤉⤤्⤤⤰-ā¤Ēू⤰्ā¤ĩ ⤭ा⤰⤤: ⤅⤰ु⤪ा⤚⤞ ā¤Ē्⤰ā¤Ļेā¤ļ, ā¤Žे⤘ा⤞⤝, ā¤Žि⤜ोā¤°ā¤Ž, ā¤Žā¤Ŗिā¤Ēु⤰, ⤍ा⤗ा⤞ैंā¤Ą (70% ⤕्⤎े⤤्⤰ ā¤ĩ⤍)।

33. ⤭ा⤰⤤ ā¤Žें ⤏ā¤Ŧ⤏े ā¤•ā¤Ž ā¤ĩ⤍ ⤕्⤎े⤤्⤰ ā¤ĩा⤞ा ⤰ा⤜्⤝ ⤕ौ⤍ ā¤šै?

⤉⤤्⤤⤰: ā¤šā¤°ि⤝ा⤪ा (1.2% ⤕्⤎े⤤्⤰ ā¤ĩ⤍)।

34. ⤰ा⤎्⤟्⤰ी⤝ ⤉ā¤Ļ्⤝ा⤍ ⤔⤰ ⤅⤭्⤝ा⤰⤪्⤝ ā¤Žें ā¤ļि⤕ा⤰ ⤕ी ⤅⤍ुā¤Žā¤¤ि ⤕्⤝ों ⤭ि⤍्⤍ ā¤šै?

⤉⤤्⤤⤰: ⤰ा⤎्⤟्⤰ी⤝ ⤉ā¤Ļ्⤝ा⤍ ā¤Žें ā¤Ēू⤰्⤪⤤ः ā¤ĩ⤰्⤜ि⤤ ā¤šै, ⤜ā¤Ŧ⤕ि ⤅⤭्⤝ा⤰⤪्⤝ ā¤Žें ⤍ि⤝ं⤤्⤰ि⤤ ⤅⤍ुā¤Žā¤¤ि ā¤Žि⤞ ⤏⤕⤤ी ā¤šै।

35. ⤭ा⤰⤤ ā¤Žें ā¤Ē्ā¤°ā¤Žु⤖ ⤰ा⤎्⤟्⤰ी⤝ ⤉ā¤Ļ्⤝ा⤍ ⤕ौ⤍-⤕ौ⤍ ⤏े ā¤šैं?

⤉⤤्⤤⤰: ⤕ा⤍्ā¤šा, ā¤Ŧाँ⤧ā¤ĩ⤗ā¤ĸ़, ā¤Žा⤧ā¤ĩ, ā¤Ē⤍्⤍ा, ⤏ं⤜⤝, ā¤Ēें⤚, ⤏⤤ā¤Ēुā¤Ą़ा, ā¤ĩ⤍ ā¤ĩिā¤šा⤰।

36. ā¤Ŧा⤘ ⤏ं⤰⤕्⤎⤪ ā¤šे⤤ु ⤭ा⤰⤤ ā¤Žें ⤕ौ⤍-⤕ौ⤍ ⤏े ⤉ā¤Ēा⤝ ⤕िā¤ ā¤—ā¤?

⤉⤤्⤤⤰: Project Tiger, ā¤Ŧा⤘ ⤆⤰⤕्⤎ि⤤ ⤕्⤎े⤤्⤰, ā¤Ē्⤰ा⤕ृ⤤ि⤕ ⤆ā¤ĩा⤏ ⤏ं⤰⤕्⤎⤪, ā¤ĩै⤜्ā¤žा⤍ि⤕ ā¤¸ā¤šा⤝⤤ा।

37. ā¤ĩ⤍्⤝ ⤜ीā¤ĩ ⤏ं⤰⤕्⤎⤪ ā¤Žें ⤚िā¤Ą़ि⤝ा⤘⤰ों ⤕ा ⤕्⤝ा ā¤Žā¤šā¤¤्ā¤ĩ ā¤šै?

⤉⤤्⤤⤰: ⤜ीā¤ĩों ⤕े ā¤Ē्⤰⤜⤍⤍, ā¤Ē्⤰⤜ा⤤ि⤝ों ⤕ी ⤰⤕्⤎ा, ā¤ļि⤕्⤎ा ⤔⤰ ⤅⤍ु⤏ं⤧ा⤍ ⤕े ⤞िā¤।

38. ⤭ा⤰⤤ ā¤Žें ⤕ि⤤⤍े ⤰ा⤎्⤟्⤰ी⤝ ⤉ā¤Ļ्⤝ा⤍ ⤔⤰ ⤅⤭्⤝ा⤰⤪्⤝ ā¤šैं?

⤉⤤्⤤⤰: ⤞⤗⤭⤗ 89 ⤰ा⤎्⤟्⤰ी⤝ ⤉ā¤Ļ्⤝ा⤍ ⤔⤰ 49 ā¤ĩ⤍्⤝ ⤜ीā¤ĩ ⤅⤭्⤝ा⤰⤪्⤝।

39. ⤏ाā¤Žा⤜ि⤕ ā¤ĩा⤍ि⤕ी ⤔⤰ ⤕ृ⤎ि ā¤ĩा⤍ि⤕ी ⤕्⤝ा ā¤šैं?

⤉⤤्⤤⤰: ā¤¸ाā¤Žा⤜ि⤕ ā¤ĩा⤍ि⤕ी: ⤞ो⤗ों ⤕ो ā¤ĩृ⤕्⤎ा⤰ोā¤Ē⤪ ⤔⤰ ā¤˛ā¤•ā¤Ą़ी ⤉ā¤Ē⤞ā¤Ŧ्⤧ ⤕⤰ा⤍ा।

⤕ृ⤎ि ā¤ĩा⤍ि⤕ी: ⤕ि⤏ा⤍ों ⤕ो ⤈ं⤧⤍ ⤔⤰ ⤕ा⤎्⤟ ⤏ं⤏ा⤧⤍ ⤉ā¤Ē⤞ā¤Ŧ्⤧ ⤕⤰ा⤍ा ⤔⤰ ā¤ĩृ⤕्⤎ा⤰ोā¤Ē⤪ ⤕ो ā¤Ē्⤰ो⤤्⤏ाā¤šि⤤ ⤕⤰⤍ा।

40. ā¤Žā¤§्⤝ā¤Ē्⤰ā¤Ļेā¤ļ ⤕े ā¤Ē्ā¤°ā¤Žु⤖ ā¤ĩ⤍्⤝ ⤜ीā¤ĩ ⤕ौ⤍-⤕ौ⤍ ⤏े ā¤šैं?

⤉⤤्⤤⤰: ⤕ा⤞ा ā¤šि⤰⤪, ⤤े⤍्ā¤Ļु⤆, ⤚िं⤕ा⤰ा, ā¤Ŧ⤍्ā¤Ļ⤰, ⤗ौ⤰, ⤍ी⤞⤗ा⤝, ⤚ी⤤⤞, ⤏ां⤭⤰, ā¤ļे⤰, ⤭ा⤞ू, ā¤˜ā¤Ą़ि⤝ा⤞, ā¤Žā¤—ā¤°, ⤕⤛ु⤆, ⤏ो⤍ ⤚िā¤Ą़ि⤝ा, ā¤–ā¤°ā¤Žौ⤰।

Answer by Mrinmoee