Chapter 6
ā¤Ē्⤰ाā¤ृ⤤ि⤠ā¤ĩ⤍⤏्ā¤Ē⤤ि ā¤ā¤ĩं ā¤ĩ⤍्⤝ ā¤ीā¤ĩ
1. ā¤Ē्⤰ाā¤ृ⤤ि⤠ā¤ĩ⤍⤏्ā¤Ē⤤ि ⤏े ā¤्⤝ा ā¤ā¤ļ⤝ ā¤šै?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤Ē्⤰ाā¤ृ⤤ि⤠ā¤ĩ⤍⤏्ā¤Ē⤤ि ā¤ĩे ā¤Ēेā¤Ą़-ā¤Ēौ⤧े ā¤šैं ā¤ो ā¤Žा⤍ā¤ĩ ā¤šā¤¸्⤤ā¤्⤎ेā¤Ē ā¤े ā¤Ŧि⤍ा ā¤ि⤏ी ā¤्⤎े⤤्⤰ ā¤Žें ⤠ā¤Ē⤍े ā¤ā¤Ē ā¤ā¤ā¤¤े ā¤šैं। ā¤ā¤¨ā¤Žें ā¤ĩिā¤ि⤍्⤍ ā¤Ē्⤰ā¤ा⤰ ā¤े ā¤Ēेā¤Ą़, ā¤ाā¤Ą़ि⤝ाँ, ā¤ा⤏ ā¤ā¤° ā¤Ŧे⤞ें ā¤ā¤¤ी ā¤šैं।
2. ā¤Ļेā¤ļ⤠ā¤ā¤° ā¤ĩिā¤Ļेā¤ļ⤠ā¤ĩ⤍⤏्ā¤Ē⤤ि ā¤Žें ā¤्⤝ा ⤠ं⤤⤰ ā¤šै?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤Ļेā¤ļ⤠ā¤ĩ⤍⤏्ā¤Ē⤤ि: ā¤ĩे ā¤Ēौ⤧े ā¤ो ā¤Žू⤞ ⤰ूā¤Ē ⤏े ā¤ा⤰⤤ ā¤Žें ā¤Ēा⤝े ā¤ा⤤े ā¤šैं।
ā¤ĩिā¤Ļेā¤ļ⤠ā¤ĩ⤍⤏्ā¤Ē⤤ि: ā¤ĩे ā¤Ēौ⤧े ā¤ो ā¤ा⤰⤤ ā¤े ā¤Ŧाā¤šā¤° ⤏े ā¤ā¤ ā¤šैं ā¤ā¤° ā¤¯ā¤šां ā¤ā¤ा⤠ā¤ā¤ ā¤šैं। ā¤ु⤠ā¤ĩिā¤Ļेā¤ļ⤠ā¤Ēौ⤧े ā¤¸ā¤Žā¤¸्⤝ाā¤ँ ā¤Ēैā¤Ļा ā¤ā¤°ā¤¤े ā¤šैं ā¤ै⤏े ā¤ā¤˛ā¤ुंā¤ी ā¤ā¤° ⤞े⤪्ā¤ा⤍ा।
3. ā¤ĩ⤍⤏्ā¤Ē⤤ि ā¤े ā¤ĩिā¤ा⤏ ā¤ो ā¤Ē्⤰ā¤ाā¤ĩि⤤ ā¤ā¤°ā¤¨े ā¤ĩा⤞े ⤤⤤्ā¤ĩ ā¤ौ⤍-ā¤ौ⤍ ⤏े ā¤šैं?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤ĩ⤍⤏्ā¤Ē⤤ि ā¤े ā¤ĩिā¤ा⤏ ā¤Ē⤰ ā¤ā¤˛ā¤ĩा⤝ु, ā¤ĩ⤰्⤎ा, ⤤ाā¤Ēā¤Žा⤍, ā¤ā¤°्ā¤Ļ्⤰⤤ा, ā¤Žिā¤्ā¤ी, ā¤ू-ā¤ā¤ृ⤤ि⤠⤏ं⤰ā¤ā¤¨ा ā¤ā¤° ā¤¸ā¤Žुā¤Ļ्⤰ ⤤⤞ ⤏े ā¤ंā¤ा⤠ā¤ा ā¤Ē्⤰ā¤ाā¤ĩ ā¤Ēā¤Ą़⤤ा ā¤šै।
4. ā¤Ē⤰्ā¤ĩ⤤ी⤝ ā¤ूā¤Žि ā¤ā¤° ā¤Žिā¤्ā¤ी ā¤ĩ⤍⤏्ā¤Ē⤤ि ā¤ो ā¤ै⤏े ā¤Ē्⤰ā¤ाā¤ĩि⤤ ā¤ā¤°ā¤¤ी ā¤šै?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤Ē⤰्ā¤ĩ⤤ी⤝ ā¤्⤎े⤤्⤰ों ā¤Žें ā¤ँā¤ा⤠ā¤ā¤° ā¤ĸ⤞ा⤍ ā¤े ā¤ा⤰⤪ ā¤ĩ⤍ ā¤ā¤¨े ā¤ā¤° ⤠⤞ā¤-⤠⤞⤠⤏्⤤⤰ों ā¤Žें ā¤šो⤤े ā¤šैं। ā¤Žैā¤Ļा⤍ी ā¤्⤎े⤤्⤰ों ā¤Žें ā¤ृ⤎ि ā¤ā¤° ā¤Ē⤰्⤪ā¤Ēा⤤ी ā¤ĩ⤍ ⤠⤧ि⤠ā¤Ēा⤝े ā¤ा⤤े ā¤šैं, ā¤ā¤Ŧā¤ि ā¤ā¤Ŧā¤Ą़-ā¤ाā¤Ŧā¤Ą़ ā¤ू-ā¤ा⤠ā¤Ē⤰ ā¤ंā¤ā¤˛ ā¤ā¤° ā¤ा⤏ ā¤े ā¤Žैā¤Ļा⤍ ā¤šो⤤े ā¤šैं।
5. ⤤ाā¤Ēā¤Žा⤍ ā¤ĩ⤍⤏्ā¤Ē⤤ि ā¤े ā¤ĩिā¤ा⤏ ā¤Žें ā¤ि⤏ ā¤Ē्⤰ā¤ा⤰ ā¤Žā¤šā¤¤्ā¤ĩā¤Ēू⤰्⤪ ā¤šै?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤šā¤° ā¤Ēौ⤧े ā¤ो ⤠ंā¤ु⤰⤪, ā¤ĩृā¤Ļ्⤧ि ā¤ā¤° ā¤Ē्⤰ā¤ā¤¨ā¤¨ ā¤े ⤞ि⤠⤠⤍ुā¤ू⤞ ⤤ाā¤Ēā¤Žा⤍ ā¤ाā¤šिā¤। 6°–9° ⤏े⤞्⤏ि⤝⤏ ⤏े ⤍ीā¤े ⤤ाā¤Ēā¤Žा⤍ ā¤Ē⤰ ā¤Ēेā¤Ą़-ā¤Ēौ⤧ों ā¤ी ā¤ĩृā¤Ļ्⤧ि ⤰ु⤠ā¤ा⤤ी ā¤šै। ā¤ā¤्⤠⤤ाā¤Ēā¤Žा⤍ ā¤ĩा⤞े ā¤ā¤ˇ्⤪ā¤ā¤िā¤Ŧं⤧ी⤝ ā¤्⤎े⤤्⤰ों ā¤Žें ā¤ĩ⤍⤏्ā¤Ē⤤ि ⤠⤧ि⤠ā¤ĩिā¤ĩि⤧ ā¤ā¤° ā¤ā¤¨ी ā¤šो⤤ी ā¤šै।
6. ⤏ू⤰्⤝ ā¤ा ā¤Ē्⤰ā¤ाā¤ļ ā¤ĩ⤍⤏्ā¤Ē⤤ि ā¤ो ā¤ै⤏े ā¤Ē्⤰ā¤ाā¤ĩि⤤ ā¤ā¤°ā¤¤ा ā¤šै?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ⤠⤧ि⤠⤏ू⤰्⤝ā¤Ē्⤰ā¤ाā¤ļ ā¤Žि⤞⤍े ā¤Ē⤰ ā¤Ēेā¤Ą़ ā¤ā¤°्ā¤Žी ā¤ी ā¤ā¤¤ु ā¤Žें ā¤ā¤˛्ā¤Ļी ā¤Ŧā¤ĸ़⤤े ā¤šैं। ā¤ै⤏े ā¤šिā¤Žा⤞⤝ ā¤े ā¤Ļā¤्⤎ि⤪ी ā¤ĸ⤞ा⤍ों ā¤Ē⤰ ā¤ĩ⤍ ā¤ā¤¨े ā¤ā¤° ⤠⤧ि⤠⤏ā¤ā¤¨ ā¤šो⤤े ā¤šैं।
7. ā¤ĩ⤰्⤎ा ā¤ा ā¤ĩ⤍⤏्ā¤Ē⤤ि ā¤Ē⤰ ā¤्⤝ा ā¤Ē्⤰ā¤ाā¤ĩ ā¤Ēā¤Ą़⤤ा ā¤šै?
ā¤ā¤¤्⤤⤰:⤠⤧ि⤠ā¤ĩ⤰्⤎ा ā¤ĩा⤞े ā¤्⤎े⤤्⤰ों ā¤Žें ā¤Ŧā¤Ą़े ā¤ā¤° ā¤ā¤¨े ā¤Ēेā¤Ą़ ā¤Ēा⤝े ā¤ा⤤े ā¤šैं।
ā¤ā¤Ž ā¤ĩ⤰्⤎ा ā¤ĩा⤞े ā¤्⤎े⤤्⤰ों ā¤Žें ā¤Ŧौ⤍े ā¤ĩृā¤्⤎, ā¤ाā¤Ą़ि⤝ाँ ā¤ā¤° ā¤ा⤏ ⤠⤧िā¤ ā¤šो⤤ी ā¤šै।
ā¤Žā¤°ु⤏्ā¤Ĩ⤞ी⤝ ā¤्⤎े⤤्⤰ों ā¤Žें ā¤Ēेā¤Ą़ों ā¤ी ā¤ā¤Ą़ें ⤞ंā¤Ŧी ā¤ā¤° ā¤Ē⤤्⤤ि⤝ां ā¤ांā¤ेā¤Ļा⤰ ā¤šो⤤ी ā¤šैं।
8. ā¤ā¤ˇ्⤪ā¤ā¤िā¤Ŧं⤧ी⤝ ⤏ā¤Ļाā¤Ŧā¤šा⤰ ā¤ĩ⤍ ā¤ी ā¤ĩिā¤ļे⤎⤤ाā¤ँ ā¤्⤝ा ā¤šैं?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤ĩ⤰्⤎ा 300 ⤏े.ā¤Žी. ⤏े ⤠⤧िā¤ ā¤šो⤤ी ā¤šै ā¤ā¤° ā¤ļु⤎्⤠ā¤ā¤¤ु ā¤ोā¤ी ā¤šो⤤ी ā¤šै।
ā¤Ēेā¤Ą़ों ā¤ी ⤞ंā¤Ŧा⤠60 ā¤Žीā¤ā¤° ⤝ा ⤠⤧िā¤।
ā¤ाā¤Ą़ि⤝ाँ, ā¤Ŧे⤞ें ā¤ā¤° ⤞⤤ाā¤ँ ā¤Ēेā¤Ą़ों ā¤े ⤍ीā¤े ā¤ā¤¨ी ā¤šो⤤ी ā¤šैं।
ā¤ा⤏ ⤞ā¤ā¤ā¤ ā¤¨ā¤šीं ā¤šो⤤ी।
ā¤Žुā¤्⤝ ā¤ĩृā¤्⤎: ⤰ā¤Ŧ⤰, ā¤Žā¤šोā¤ā¤¨ी, ⤏ि⤍ā¤ो⤍ा, ā¤Ŧां⤏, ⤤ाā¤Ą़।
9. ā¤ā¤°्ā¤Ļ्⤰ ā¤ā¤ˇ्⤪ā¤ā¤िā¤Ŧं⤧ी⤝ ⤠⤰्ā¤Ļ्⤧-⤏ā¤Ļाā¤Ŧā¤šा⤰ ā¤ĩ⤍ ā¤ā¤šाँ ā¤Ēा⤝े ā¤ा⤤े ā¤šैं?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: 200–300 ⤏े.ā¤Žी. ā¤ĩा⤰्⤎ि⤠ā¤ĩ⤰्⤎ा ā¤ĩा⤞े ā¤्⤎े⤤्⤰ों ā¤Žें। ā¤ै⤏े ā¤Žेā¤ा⤞⤝, ā¤Žिā¤ोā¤°ā¤Ž, ⤠ंā¤Ąā¤Žा⤍ ā¤ā¤° ⤍िā¤ोā¤Ŧा⤰ ā¤Ļ्ā¤ĩीā¤Ē। ā¤Žुā¤्⤝ ā¤ĩृā¤्⤎: ⤰ोā¤ā¤ĩुā¤Ą, ā¤ā¤¨ी, ⤤े⤞⤏⤰, ā¤ā¤Ž्ā¤Ēा, ā¤ू⤍, ā¤ु⤰ā¤ā¤¨, ā¤ā¤Ŧो⤍ी, ⤞ा⤰े⤞।
10. ā¤ā¤ˇ्⤪ā¤ā¤िā¤Ŧं⤧ी⤝ ā¤Ē⤰्⤪ā¤Ēा⤤ी ā¤ĩ⤍ ā¤ी ā¤ĩिā¤ļे⤎⤤ाā¤ँ ā¤्⤝ा ā¤šैं?
ā¤ā¤¤्⤤⤰:ā¤¯ā¤š ā¤ा⤰⤤ ā¤ी ⤏ā¤Ŧ⤏े ā¤ĩि⤏्⤤ृ⤤ ā¤ĩ⤍ ā¤Ēेā¤ी ā¤šै।
ā¤ु⤞ ā¤ĩ⤍ ā¤्⤎े⤤्⤰ ā¤ा ⤞ā¤ā¤ā¤ 39% ā¤ाā¤।
ā¤ĩ⤰्⤎ा 100–200 ⤏े.ā¤Žी. ā¤ĩा⤞े ā¤्⤎े⤤्⤰ों ā¤Žें ā¤Ēा⤝े ā¤ा⤤े ā¤šैं।
ā¤Ē्ā¤°ā¤Žु⤠ā¤ĩृā¤्⤎: ⤏ाā¤ौ⤍, ⤏ा⤞, ā¤ļीā¤ļā¤Ž, ā¤ंā¤Ļ⤍, ā¤ै⤰, ā¤ु⤏ुā¤Ž, ⤠⤰्ā¤ु⤍, ā¤ļā¤šā¤¤ू⤤।
ā¤ļु⤎्⤠ā¤ā¤¤ु ā¤Žें ā¤Ē⤤्⤤ि⤝ां ā¤ि⤰⤤ी ā¤šैं।
11. ā¤ļु⤎्⤠ā¤Ē⤰्⤪ā¤Ēा⤤ी ā¤ĩ⤍ ā¤ā¤šाँ ā¤Ēा⤠ā¤ा⤤े ā¤šैं ā¤ā¤° ā¤Ē्ā¤°ā¤Žु⤠ā¤ĩृā¤्⤎ ā¤ौ⤍-ā¤ौ⤍ ⤏े ā¤šैं?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤ĩ⤰्⤎ा 70–100 ⤏े.ā¤Žी. ā¤ĩा⤞े ā¤्⤎े⤤्⤰ों ā¤Žें ā¤Ēा⤠ā¤ा⤤े ā¤šैं। ā¤Žुā¤्⤝ ā¤ĩृā¤्⤎: ⤏ाā¤ौ⤍, ⤏ा⤞, ā¤Ēीā¤Ē⤞, ⤍ीā¤Ž, ā¤ā¤Ž।
12. ā¤ā¤ˇ्⤪ā¤ā¤िā¤Ŧं⤧ी⤝ ā¤ंā¤ी⤞े ā¤ĩ⤍ ā¤ी ā¤ĩिā¤ļे⤎⤤ाā¤ँ ā¤्⤝ा ā¤šैं?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤ĩा⤰्⤎ि⤠ā¤ĩ⤰्⤎ा 70 ⤏े.ā¤Žी. ⤏े ā¤ā¤Ž।
ā¤Žुā¤्⤝⤤ः ā¤ā¤¤्⤤⤰-ā¤Ēā¤ļ्ā¤िā¤Ž ā¤ा⤰⤤ ā¤Žें।
ā¤Žुā¤्⤝ ā¤ĩृā¤्⤎: ā¤ā¤ू⤰, ā¤Ŧā¤Ŧू⤞, ⤍ाā¤ā¤Ģ⤍ी।
ā¤ĩ⤍्⤝ ā¤ीā¤ĩ: ⤞ोā¤Žā¤Ą़ी, ā¤ेā¤Ą़ि⤝ा, ā¤ंā¤ā¤˛ी ā¤ā¤§ा, ā¤ंā¤, ā¤ļे⤰, ⤏िंā¤š।
13. ā¤Žैंā¤्⤰ोā¤ĩ ⤝ा ā¤्ā¤ĩा⤰ी⤝ ā¤ĩ⤍ ā¤्⤝ा ā¤šैं?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ⤤ā¤ā¤ĩ⤰्⤤ी ā¤्⤎े⤤्⤰ों ā¤Žें ā¤्ā¤ĩा⤰-ā¤ाā¤ा ā¤ĩा⤞े ā¤्⤎े⤤्⤰ों ā¤Žें ā¤Ēा⤠ā¤ा⤤े ā¤šैं। ā¤ā¤Ą़ें ā¤Ēा⤍ी ā¤Žें ā¤Ąूā¤Ŧी ā¤°ā¤šā¤¤ी ā¤šैं। ā¤Žुā¤्⤝ ā¤ĩृā¤्⤎: ⤏ुंā¤Ļ⤰ी, ⤍ा⤰ि⤝⤞, ⤤ाā¤Ą़, ā¤्⤝ोā¤Ą़ा, ā¤ंā¤ा⤰। ā¤ĩ⤍्⤝ ā¤ीā¤ĩ: ⤰ॉ⤝⤞ ā¤Ŧंā¤ा⤞ ā¤ाā¤ā¤ā¤°, ā¤Žā¤ā¤°, ā¤ā¤Ą़ि⤝ा⤞, ā¤ā¤ुā¤, ⤏ाँā¤Ē।
14. ā¤Ē्⤰ाā¤ृ⤤ि⤠ā¤ĩ⤍्⤝ ā¤ीā¤ĩ ⤏ं⤰ā¤्⤎⤪ ā¤ी ā¤ā¤ĩā¤ļ्⤝ā¤ā¤¤ा ā¤्⤝ों ā¤šै?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤ĩ⤍ों ā¤े ā¤ĩि⤍ाā¤ļ, ā¤ļिā¤ा⤰ ā¤ā¤° ⤠ā¤ĩै⤧ ā¤ā¤¤िā¤ĩि⤧ि⤝ों ā¤े ā¤ा⤰⤪ ā¤ā¤ ā¤ĩ⤍्⤝ ā¤ीā¤ĩ ⤏ंā¤ā¤ ā¤Žें ā¤šैं। ā¤ै⤏े ā¤šाā¤Ĩी, ⤏ो⤍ ā¤िā¤Ą़ि⤝ा, ā¤ā¤ ⤏ीं⤠ā¤ĩा⤞ा ā¤ैंā¤Ąा। ⤏ं⤰ā¤्⤎⤪ ā¤ā¤ĩā¤ļ्ā¤¯ā¤ ā¤šै ⤤ाā¤ि ā¤ैā¤ĩ ā¤ĩिā¤ĩि⤧⤤ा ā¤ā¤° ā¤Ēा⤰ि⤏्ā¤Ĩि⤤ि⤠⤏ं⤤ु⤞⤍ ā¤Ŧ⤍ा ā¤°ā¤šे।
15. ā¤ा⤰⤤ ā¤Žें ā¤ĩ⤍्⤝ ā¤ीā¤ĩ ⤏ं⤰ā¤्⤎⤪ ā¤े ⤞ि⤠ā¤ौ⤍-ā¤ौ⤍ ⤏े ā¤ा⤍ू⤍ ā¤ā¤° ā¤ा⤰्⤝ā¤्ā¤°ā¤Ž ā¤Ŧ⤍ा⤠ā¤ā¤ ā¤šैं?
ā¤ā¤¤्⤤⤰:1972: ā¤ĩ⤍्⤝ ā¤ीā¤ĩ ⤏ु⤰ā¤्⤎ा ⤠⤧ि⤍िā¤¯ā¤Ž।
1973: ā¤Ŧा⤠ā¤ĩिā¤ा⤏ ā¤Ē⤰ि⤝ोā¤ā¤¨ा (Project Tiger)।
1975: ā¤Žā¤ā¤° ā¤Ē्⤰ā¤ā¤¨ā¤¨ ā¤ā¤° ā¤Ē्⤰ā¤Ŧं⤧⤍ ā¤Ē⤰ि⤝ोā¤ā¤¨ा।
ā¤šाā¤Ĩी ā¤Ē⤰ि⤝ोā¤ā¤¨ा।
ā¤े⤍्ā¤Ļ्⤰ी⤝ ā¤िā¤Ą़ि⤝ाā¤ā¤° ā¤Ē्⤰ा⤧िā¤ā¤°ā¤Ŗ।
ā¤ीā¤ĩā¤Žā¤Ŗ्ā¤Ąā¤˛ ⤍ि⤞⤝ (ā¤ā¤°ā¤्⤎ि⤤ ā¤्⤎े⤤्⤰) ā¤ै⤏े ⤍ंā¤Ļाā¤Ļेā¤ĩी, ⤏ु⤍्ā¤Ļ⤰ā¤ĩ⤍, ā¤Žā¤¨्⤍ा⤰ ā¤ी ā¤ाā¤Ą़ी, ⤍ी⤞ā¤ि⤰ि ā¤ā¤Ļि।
16. ⤰ा⤎्ā¤्⤰ी⤝ ā¤ā¤Ļ्⤝ा⤍ ā¤ā¤° ā¤ĩ⤍्⤝ ā¤Ē्⤰ा⤪ी ⤠ā¤्⤝ा⤰⤪्⤝ ā¤Žें ā¤्⤝ा ⤠ं⤤⤰ ā¤šै?
ā¤ā¤¤्⤤⤰:⤰ा⤎्ā¤्⤰ी⤝ ā¤ā¤Ļ्⤝ा⤍: ā¤Žा⤍ā¤ĩ ā¤šā¤¸्⤤ā¤्⤎ेā¤Ē ā¤Ēू⤰्⤪⤤ः ā¤Ē्⤰⤤िā¤Ŧं⤧ि⤤। ā¤ļिā¤ा⤰ ā¤ā¤° ā¤ā¤°ा⤠ā¤ĩ⤰्ā¤ि⤤। ā¤ĩैā¤्ā¤ा⤍ि⤠⤠⤧्⤝⤝⤍ ā¤ā¤° ā¤Žā¤¨ो⤰ंā¤ā¤¨ ā¤šे⤤ु ⤏ं⤰ā¤्⤎ि⤤।
ā¤ĩ⤍्⤝ ā¤Ē्⤰ा⤪ी ⤠ā¤्⤝ा⤰⤪्⤝: ā¤ļिā¤ा⤰ ⤍ि⤎िā¤Ļ्⤧, ⤞ेā¤ि⤍ ā¤ā¤°ा⤠ā¤ā¤° ā¤ुā¤ ā¤Žा⤍ā¤ĩी⤝ ā¤ā¤¤िā¤ĩि⤧ि ⤠⤍ुā¤Žā¤¤ि ā¤Ē्⤰ाā¤Ē्⤤।
17. ā¤Žā¤§्⤝ā¤Ē्⤰ā¤Ļेā¤ļ ā¤े ā¤Ē्ā¤°ā¤Žु⤠⤰ा⤎्ā¤्⤰ी⤝ ā¤ā¤Ļ्⤝ा⤍ ā¤ौ⤍-ā¤ौ⤍ ⤏े ā¤šैं ā¤ā¤° ā¤ā¤¨ā¤े ā¤Ē्ā¤°ā¤Žु⤠ā¤ीā¤ĩ ā¤ौ⤍ ā¤šैं?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤ा⤍्ā¤šा (ā¤Ŧाā¤, ⤤े⤍्ā¤Ļुā¤, ā¤ी⤤⤞, ⤏ांā¤ā¤°)
ā¤Ŧाँ⤧ā¤ĩā¤ā¤ĸ़ (ā¤Ŧाā¤, ⤤े⤍्ā¤Ļुā¤, ā¤ी⤤⤞, ⤏ांā¤ā¤°)
ā¤Žा⤧ā¤ĩ (⤤े⤍्ā¤Ļुā¤, ā¤ी⤤⤞, ⤏ांā¤ā¤°)
ā¤Ē⤍्⤍ा (⤤े⤍्ā¤Ļुā¤, ā¤ी⤤⤞, ⤏ांā¤ā¤°, ā¤िंā¤ा⤰ा)
⤏ंā¤ā¤¯ (ā¤Ŧाā¤, ⤤े⤍्ā¤Ļुā¤, ā¤ी⤤⤞)
ā¤Ēें⤠(ā¤Ŧाā¤, ⤤े⤍्ā¤Ļुā¤, ā¤ी⤤⤞, ā¤ौ⤰, ⤏ांā¤ā¤°)
⤏⤤ā¤Ēुā¤Ą़ा (ā¤Ŧाā¤, ⤤े⤍्ā¤Ļुā¤, ⤏ांā¤ā¤°, ā¤ी⤤⤞, ā¤ौ⤰)
18. ā¤Ŧā¤šुā¤ā¤Ļ्ā¤Ļेā¤ļी⤝ ā¤ीā¤ĩ ā¤ā¤°ā¤्⤎ि⤤ ā¤्⤎े⤤्⤰ ā¤्⤝ा ā¤šैं?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ⤝े ā¤्⤎े⤤्⤰ ā¤ैā¤ĩ ā¤ĩिā¤ĩि⤧⤤ा, ā¤Ēेā¤Ą़-ā¤Ēौ⤧े, ā¤ीā¤ĩ ā¤ā¤° ⤏ूā¤्⤎्ā¤Ž ā¤ीā¤ĩों ā¤ो ⤏ं⤰ā¤्⤎ि⤤ ā¤ā¤°ā¤¨े ā¤šे⤤ु ā¤ĩिā¤ā¤¸ि⤤ ā¤ि⤠ā¤ा⤤े ā¤šैं। ā¤Žा⤍ā¤ĩ ā¤šā¤¸्⤤ā¤्⤎ेā¤Ē ā¤ी ⤠⤍ुā¤Žā¤¤ि ā¤¨ā¤šीं ā¤šो⤤ी।
19. ā¤ā¤ˇā¤§ी⤝ ā¤ĩ⤍⤏्ā¤Ē⤤ि⤝ाँ ā¤्⤝ा ā¤šैं?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤ā¤¸ी ā¤ĩ⤍⤏्ā¤Ē⤤ि⤝ाँ ā¤ि⤍ā¤ा ā¤Ē्⤰⤝ो⤠ā¤ā¤¯ु⤰्ā¤ĩेā¤Ļ ā¤ā¤° ā¤ā¤ˇā¤§ि ⤍ि⤰्ā¤Žा⤪ ā¤Žें ā¤šो⤤ा ā¤šै। ā¤ै⤏े ⤏⤰्ā¤Ēā¤ं⤧ा, ⤤ु⤞⤏ी, ⤍ीā¤Ž, ā¤ाā¤Žु⤍, ā¤Ŧā¤Ŧू⤞, ā¤ā¤ā¤¨ा⤰, ⤠⤰्ā¤ु⤍।
20. ā¤ĩ⤍ों ā¤े ā¤Ē्⤰⤤्⤝ā¤्⤎ ā¤ā¤° ⤠ā¤Ē्⤰⤤्⤝ā¤्⤎ ⤞ा⤠ā¤्⤝ा ā¤šैं?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤Ē्⤰⤤्⤝ā¤्⤎ ⤞ाā¤: ā¤ā¤Žा⤰⤤ी ⤞ā¤ā¤Ą़ी, ā¤ं⤧⤍, ā¤ा⤰ा, ā¤ā¤्ā¤ाā¤Žा⤞, ā¤ā¤ˇā¤§ि⤝ाँ।
⤠ā¤Ē्⤰⤤्⤝ā¤्⤎ ⤞ाā¤: ā¤ĩा⤝ु ā¤ā¤° ā¤ā¤˛ā¤ĩा⤝ु ⤏ं⤤ु⤞⤍, ā¤Ŧाā¤ĸ़ ā¤ā¤° ā¤Žिā¤्ā¤ी ā¤ा ⤏ं⤰ā¤्⤎⤪, ā¤Žā¤¨ो⤰ंā¤ā¤¨ ā¤ā¤° ā¤Žा⤍⤏ि⤠⤏्ā¤ĩा⤏्ā¤Ĩ्⤝, ā¤Ēा⤰ि⤏्ā¤Ĩि⤤ि⤠⤏ं⤤ु⤞⤍।
21. ā¤ĩ⤍ों ā¤े ⤏ं⤰ā¤्⤎⤪ ā¤े ā¤ā¤Ēा⤝ ā¤ौ⤍-ā¤ौ⤍ ⤏े ā¤šैं?
ā¤ā¤¤्⤤⤰ ā¤ĩ⤍ ā¤ĩि⤍ाā¤ļ ⤰ोā¤ā¤¨ा, ⤰ा⤎्ā¤्⤰ी⤝ ā¤ĩ⤍ ⤍ी⤤ि, ā¤ĩ⤍ ⤏ं⤰ā¤्⤎⤪ ā¤ा⤍ू⤍ 1980।
⤏ाā¤Žाā¤ि⤠ā¤ĩा⤍िā¤ी ā¤ā¤° ā¤ृ⤎ि ā¤ĩा⤍िā¤ी।
ā¤ĩ⤍ ⤰ोā¤Ē⤪, ā¤Ŧंā¤ā¤° ā¤ूā¤Žि ā¤ĩिā¤ा⤏, ā¤ĩैā¤्ā¤ा⤍ि⤠ā¤ā¤ाā¤।
ā¤ā¤ ⤏े ā¤Ŧā¤ाā¤ĩ, ā¤Ēā¤ļु ā¤ā¤°ा⤠⤍ि⤝ं⤤्⤰⤪, ā¤ूā¤Žिं⤠ā¤ृ⤎ि ⤰ोā¤ā¤¨ा।
ā¤šा⤍िā¤ा⤰⤠ā¤ी⤠⤍ि⤝ं⤤्⤰⤪, ā¤ĩ⤍ ā¤Žā¤šो⤤्⤏ā¤ĩ, ā¤िā¤Ēā¤ो ā¤ंā¤Ļो⤞⤍।
22. ā¤šिā¤Žा⤞⤝ी ā¤्⤎े⤤्⤰ ā¤ी ā¤ĩ⤍⤏्ā¤Ē⤤ि ā¤ा ā¤ĩ⤰्⤪⤍ ā¤ीā¤िā¤।
ā¤ā¤¤्⤤⤰: 1000 ā¤Žीā¤ā¤°: ā¤ā¤ˇ्⤪ā¤ā¤िā¤Ŧं⤧ी⤝ ā¤Ē⤰्⤪ā¤Ēा⤤ी ā¤ĩ⤍।
1000–2000 ā¤Žीā¤ā¤°: ā¤ā¤°्ā¤Ļ्⤰ ā¤ļी⤤ो⤎्⤪ ⤏ā¤Ļाā¤Ŧā¤šा⤰ ā¤ĩ⤍ (ā¤ā¤, ā¤े⤏्ā¤ā¤¨ā¤)।
2000–3000 ā¤Žीā¤ā¤°: ā¤Ļेā¤ĩā¤Ļा⤰, ⤏ि⤞्ā¤ĩ⤰ ā¤Ģ⤰, ⤏्ā¤Ē्⤰ू⤏।
3000–4000 ā¤Žीā¤ā¤°: ⤠⤞्ā¤Ēाā¤ā¤¨ ā¤ĩ⤍, ā¤ोā¤े ā¤ā¤ा⤰ ā¤े ⤏ि⤞्ā¤ĩ⤰ ā¤Ģ⤰, ā¤ू⤍ीā¤Ē⤰, ā¤Ŧ⤰्ā¤।
23. ā¤Ē्⤰ā¤ĩा⤏ी ā¤Ēā¤्⤎ी ā¤्⤝ा ā¤šैं?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤ā¤¤्⤤⤰ी ā¤ā¤ļि⤝ा ⤏े ā¤ा⤰⤤ ā¤Žें ⤠⤞्ā¤Ēā¤ा⤞ ā¤े ⤞ि⤠ā¤ā¤¨े ā¤ĩा⤞े ā¤Ēā¤्⤎ि⤝ों ā¤ो ā¤Ē्⤰ā¤ĩा⤏ी ā¤Ēā¤्⤎ी ā¤ā¤šā¤¤े ā¤šैं।
24. ā¤ैā¤ĩ ā¤Žā¤Ŗ्ā¤Ąā¤˛ ⤏ं⤰ā¤्⤎ि⤤ ā¤्⤎े⤤्⤰ ā¤्⤝ा ā¤šै?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤Ēा⤰ि⤏्ā¤Ĩि⤤ि⤠⤤ं⤤्⤰ ā¤ā¤° ā¤ā¤¨ुā¤ĩंā¤ļि⤠ā¤ĩिā¤ĩि⤧⤤ा ā¤े ⤏ं⤰ā¤्⤎⤪ ā¤šे⤤ु ⤏्ā¤Ĩाā¤Ēि⤤ ā¤्⤎े⤤्⤰।
25. ⤏ā¤Ļाā¤Ŧā¤šा⤰ ā¤ĩ ā¤Ē⤰्⤪ā¤Ēा⤤ी ā¤ĩ⤍ों ā¤Žें ⤠ं⤤⤰ ⤏्ā¤Ē⤎्⤠ā¤ीā¤िā¤।
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ⤏ā¤Ļाā¤Ŧā¤šा⤰: ā¤ĩ⤰्⤎ ā¤ā¤° ā¤šā¤°े, ā¤ो⤠⤍िā¤ļ्ā¤ि⤤ ā¤Ē⤤्⤤े ā¤ि⤰⤍े ā¤ा ā¤¸ā¤Žā¤¯ ā¤¨ā¤šीं।
ā¤Ē⤰्⤪ā¤Ēा⤤ी: ā¤ĩ⤰्⤎ ā¤ी ā¤ā¤ ā¤ā¤¤ु ā¤Žें ā¤Ē⤤्⤤े ā¤ि⤰⤤े ā¤šैं, ā¤ļु⤎्⤠ā¤ā¤¤ु ā¤Žें ā¤Ē⤤ā¤ā¤Ą़।
26. ⤰ा⤎्ā¤्⤰ी⤝ ā¤Ŧा⤠ā¤Ē⤰ि⤝ोā¤ā¤¨ा ā¤ा ā¤ā¤Ļ्ā¤Ļेā¤ļ्⤝ ā¤्⤝ा ā¤šै?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤ĩि⤞ुā¤Ē्⤤ ā¤šो⤍े ā¤े ā¤ā¤ा⤰ ā¤Ē⤰ ā¤Ŧाā¤ों ā¤ो ⤏ं⤰ā¤्⤎ि⤤ ā¤ā¤°ā¤¨ा ā¤ā¤° ā¤ā¤¨ā¤े ā¤Ē्⤰ाā¤ृ⤤ि⤠ā¤ā¤ĩा⤏ ā¤ो ā¤Ŧ⤍ा⤠⤰ā¤ā¤¨ा।
27. ā¤Žैंā¤्⤰ोā¤ĩ ā¤ĩ⤍ ā¤े ā¤ĩिā¤ļे⤎⤤ाā¤ँ ā¤ā¤° ā¤ीā¤ĩ ā¤्⤝ा ā¤šैं?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ⤤ā¤ी⤝ ā¤्⤎े⤤्⤰, ā¤ā¤Ą़ें ā¤Ēा⤍ी ā¤Žें ā¤Ąूā¤Ŧी ā¤°ā¤šā¤¤ी ā¤šैं।
ā¤Žुā¤्⤝ ā¤ĩृā¤्⤎: ⤏ुंā¤Ļ⤰ी, ⤍ा⤰ि⤝⤞, ⤤ाā¤Ą़।
ā¤ीā¤ĩ: ⤰ॉ⤝⤞ ā¤Ŧंā¤ा⤞ ā¤ाā¤ā¤ā¤°, ā¤Žā¤ā¤°, ā¤ā¤ुā¤, ā¤ā¤Ą़ि⤝ा⤞।
28. ā¤ĩ⤍ों ā¤े ⤠ā¤्⤝ा⤰⤪्⤝ ā¤ि⤏ ā¤ā¤Ļ्ā¤Ļेā¤ļ्⤝ ⤏े ā¤Ŧ⤍ा⤠ā¤ा⤤े ā¤šैं?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤ĩ⤍्⤝ ā¤ीā¤ĩों ā¤ो ⤏ु⤰ā¤्⤎ि⤤ ā¤ā¤ĩा⤏ ā¤Ļे⤍ा ā¤ā¤° ā¤ā¤¨ā¤ी ā¤Ē्⤰ā¤ा⤤ि⤝ों ā¤ो ā¤ĩि⤞ुā¤Ē्⤤ ā¤šो⤍े ⤏े ā¤Ŧā¤ा⤍ा।
29. ā¤ा⤰⤤ ā¤Žें ā¤ā¤ˇā¤§ी⤝ ā¤ĩ⤍⤏्ā¤Ē⤤ि⤝ों ā¤े ā¤ā¤Ļाā¤šā¤°ā¤Ŗ ā¤Ļीā¤िā¤।
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ⤏⤰्ā¤Ēā¤ं⤧ा, ⤤ु⤞⤏ी, ⤍ीā¤Ž, ā¤ाā¤Žु⤍, ā¤Ŧā¤Ŧू⤞, ā¤ā¤ā¤¨ा⤰, ⤠⤰्ā¤ु⤍।
30. ā¤Žा⤍ā¤ĩ ā¤े ⤞ि⤠ā¤ĩ⤍ ā¤ि⤏ ā¤Ē्⤰ā¤ा⤰ ā¤ā¤Ē⤝ोā¤ी ā¤šैं?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤ā¤°्ā¤Ĩि⤠(⤞ā¤ā¤Ą़ी, ā¤ं⤧⤍, ā¤ā¤ˇā¤§ि), ā¤Ēा⤰ि⤏्ā¤Ĩि⤤ि⤠(ā¤ā¤˛ā¤ĩा⤝ु ⤍ि⤝ं⤤्⤰⤪, ā¤Žिā¤्ā¤ी ⤏ं⤰ā¤्⤎⤪), ⤏ाā¤Žाā¤ि⤠ā¤ā¤° ⤏ां⤏्ā¤ृ⤤ि⤠(ā¤Žā¤¨ो⤰ंā¤ā¤¨, ā¤Ē⤰ंā¤Ē⤰ा) ā¤ā¤° ā¤ā¤ˇā¤§ी⤝।
31. ā¤ĩ⤍ों ā¤Žें ā¤Ē⤤्⤤ि⤝ों ā¤ā¤° ā¤ā¤šā¤¨ि⤝ों ā¤ा ā¤ĩिā¤ā¤ā¤¨ ā¤ै⤏े ⤞ाā¤ā¤ा⤰ी ā¤šै?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤ĩिā¤ā¤ā¤¨ ā¤े ā¤Ŧाā¤Ļ ā¤š्⤝ुā¤Žā¤¸ ā¤Ŧ⤍⤤ा ā¤šै, ā¤ो ā¤Žिā¤्ā¤ी ā¤ी ā¤ā¤°्ā¤ĩ⤰ा ā¤ļā¤्⤤ि ā¤Ŧā¤ĸ़ा⤤ा ā¤šै।
32. ā¤ा⤰⤤ ā¤Žें ⤏ā¤Ŧ⤏े ⤠⤧ि⤠ā¤ĩ⤍ ā¤्⤎े⤤्⤰ ā¤ĩा⤞े ⤰ाā¤्⤝ ā¤ौ⤍-ā¤ौ⤍ ⤏े ā¤šैं?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤ā¤¤्⤤⤰-ā¤Ēू⤰्ā¤ĩ ā¤ा⤰⤤: ⤠⤰ु⤪ाā¤ā¤˛ ā¤Ē्⤰ā¤Ļेā¤ļ, ā¤Žेā¤ा⤞⤝, ā¤Žिā¤ोā¤°ā¤Ž, ā¤Žā¤Ŗिā¤Ēु⤰, ⤍ाā¤ा⤞ैंā¤Ą (70% ā¤्⤎े⤤्⤰ ā¤ĩ⤍)।
33. ā¤ा⤰⤤ ā¤Žें ⤏ā¤Ŧ⤏े ā¤ā¤Ž ā¤ĩ⤍ ā¤्⤎े⤤्⤰ ā¤ĩा⤞ा ⤰ाā¤्⤝ ā¤ौ⤍ ā¤šै?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤šā¤°ि⤝ा⤪ा (1.2% ā¤्⤎े⤤्⤰ ā¤ĩ⤍)।
34. ⤰ा⤎्ā¤्⤰ी⤝ ā¤ā¤Ļ्⤝ा⤍ ā¤ā¤° ⤠ā¤्⤝ा⤰⤪्⤝ ā¤Žें ā¤ļिā¤ा⤰ ā¤ी ⤠⤍ुā¤Žā¤¤ि ā¤्⤝ों ā¤ि⤍्⤍ ā¤šै?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ⤰ा⤎्ā¤्⤰ी⤝ ā¤ā¤Ļ्⤝ा⤍ ā¤Žें ā¤Ēू⤰्⤪⤤ः ā¤ĩ⤰्ā¤ि⤤ ā¤šै, ā¤ā¤Ŧā¤ि ⤠ā¤्⤝ा⤰⤪्⤝ ā¤Žें ⤍ि⤝ं⤤्⤰ि⤤ ⤠⤍ुā¤Žā¤¤ि ā¤Žि⤞ ⤏ā¤ā¤¤ी ā¤šै।
35. ā¤ा⤰⤤ ā¤Žें ā¤Ē्ā¤°ā¤Žु⤠⤰ा⤎्ā¤्⤰ी⤝ ā¤ā¤Ļ्⤝ा⤍ ā¤ौ⤍-ā¤ौ⤍ ⤏े ā¤šैं?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤ा⤍्ā¤šा, ā¤Ŧाँ⤧ā¤ĩā¤ā¤ĸ़, ā¤Žा⤧ā¤ĩ, ā¤Ē⤍्⤍ा, ⤏ंā¤ā¤¯, ā¤Ēेंā¤, ⤏⤤ā¤Ēुā¤Ą़ा, ā¤ĩ⤍ ā¤ĩिā¤šा⤰।
36. ā¤Ŧा⤠⤏ं⤰ā¤्⤎⤪ ā¤šे⤤ु ā¤ा⤰⤤ ā¤Žें ā¤ौ⤍-ā¤ौ⤍ ⤏े ā¤ā¤Ēा⤝ ā¤ि⤠ā¤ā¤?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: Project Tiger, ā¤Ŧा⤠ā¤ā¤°ā¤्⤎ि⤤ ā¤्⤎े⤤्⤰, ā¤Ē्⤰ाā¤ृ⤤ि⤠ā¤ā¤ĩा⤏ ⤏ं⤰ā¤्⤎⤪, ā¤ĩैā¤्ā¤ा⤍िā¤ ā¤¸ā¤šा⤝⤤ा।
37. ā¤ĩ⤍्⤝ ā¤ीā¤ĩ ⤏ं⤰ā¤्⤎⤪ ā¤Žें ā¤िā¤Ą़ि⤝ाā¤ā¤°ों ā¤ा ā¤्⤝ा ā¤Žā¤šā¤¤्ā¤ĩ ā¤šै?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤ीā¤ĩों ā¤े ā¤Ē्⤰ā¤ā¤¨ā¤¨, ā¤Ē्⤰ā¤ा⤤ि⤝ों ā¤ी ⤰ā¤्⤎ा, ā¤ļिā¤्⤎ा ā¤ā¤° ⤠⤍ु⤏ं⤧ा⤍ ā¤े ⤞िā¤।
38. ā¤ा⤰⤤ ā¤Žें ā¤ि⤤⤍े ⤰ा⤎्ā¤्⤰ी⤝ ā¤ā¤Ļ्⤝ा⤍ ā¤ā¤° ⤠ā¤्⤝ा⤰⤪्⤝ ā¤šैं?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ⤞ā¤ā¤ā¤ 89 ⤰ा⤎्ā¤्⤰ी⤝ ā¤ā¤Ļ्⤝ा⤍ ā¤ā¤° 49 ā¤ĩ⤍्⤝ ā¤ीā¤ĩ ⤠ā¤्⤝ा⤰⤪्⤝।
39. ⤏ाā¤Žाā¤ि⤠ā¤ĩा⤍िā¤ी ā¤ā¤° ā¤ृ⤎ि ā¤ĩा⤍िā¤ी ā¤्⤝ा ā¤šैं?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ⤏ाā¤Žाā¤ि⤠ā¤ĩा⤍िā¤ी: ⤞ोā¤ों ā¤ो ā¤ĩृā¤्⤎ा⤰ोā¤Ē⤪ ā¤ā¤° ⤞ā¤ā¤Ą़ी ā¤ā¤Ē⤞ā¤Ŧ्⤧ ā¤ā¤°ा⤍ा।
ā¤ृ⤎ि ā¤ĩा⤍िā¤ी: ā¤ि⤏ा⤍ों ā¤ो ā¤ं⤧⤍ ā¤ā¤° ā¤ा⤎्⤠⤏ं⤏ा⤧⤍ ā¤ā¤Ē⤞ā¤Ŧ्⤧ ā¤ā¤°ा⤍ा ā¤ā¤° ā¤ĩृā¤्⤎ा⤰ोā¤Ē⤪ ā¤ो ā¤Ē्⤰ो⤤्⤏ाā¤šि⤤ ā¤ā¤°ā¤¨ा।
40. ā¤Žā¤§्⤝ā¤Ē्⤰ā¤Ļेā¤ļ ā¤े ā¤Ē्ā¤°ā¤Žु⤠ā¤ĩ⤍्⤝ ā¤ीā¤ĩ ā¤ौ⤍-ā¤ौ⤍ ⤏े ā¤šैं?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤ा⤞ा ā¤šि⤰⤪, ⤤े⤍्ā¤Ļुā¤, ā¤िंā¤ा⤰ा, ā¤Ŧ⤍्ā¤Ļ⤰, ā¤ौ⤰, ⤍ी⤞ā¤ा⤝, ā¤ी⤤⤞, ⤏ांā¤ā¤°, ā¤ļे⤰, ā¤ा⤞ू, ā¤ā¤Ą़ि⤝ा⤞, ā¤Žā¤ā¤°, ā¤ā¤ुā¤, ⤏ो⤍ ā¤िā¤Ą़ि⤝ा, ā¤ā¤°ā¤Žौ⤰।
Answer by Mrinmoee