Chapter 7
ā¤ā¤¨ā¤¸ंā¤्⤝ा
1. ā¤ा⤰⤤ ā¤ी ā¤ु⤞ ā¤ā¤¨ā¤¸ंā¤्⤝ा 2011 ā¤Žें ā¤ि⤤⤍ी ā¤Ĩी ā¤ā¤° ā¤ā¤¸े ā¤ĩैā¤ļ्ā¤ĩि⤠⤏ंā¤Ļ⤰्ā¤ ā¤Žें ā¤ै⤏े ā¤Ļेā¤ा ā¤ा ⤏ā¤ā¤¤ा ā¤šै?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: 2011 ā¤ी ā¤ā¤¨ā¤ā¤Ŗā¤¨ा ā¤े ⤠⤍ु⤏ा⤰ ā¤ा⤰⤤ ā¤ी ā¤ु⤞ ā¤ā¤¨ā¤¸ंā¤्⤝ा 1,21,05,69,573 ā¤Ĩी। ā¤¯ā¤š ⤏ंā¤्⤝ा ā¤ी⤍ ā¤े ā¤Ŧाā¤Ļ ā¤ĩिā¤ļ्ā¤ĩ ā¤Žें ā¤Ļू⤏⤰ी ⤏ā¤Ŧ⤏े ā¤Ŧā¤Ą़ी ā¤šै। ā¤ा⤰⤤ ā¤ी ā¤ā¤¨ā¤¸ंā¤्⤝ा ā¤ā¤¤्⤤⤰ी ā¤ ā¤Žे⤰िā¤ा, ā¤Ļā¤्⤎ि⤪ी ā¤ ā¤Žे⤰िā¤ा ā¤ā¤° ā¤ā¤¸्ā¤्⤰े⤞ि⤝ा ā¤ी ā¤¸ā¤Ž्ā¤Žि⤞ि⤤ ā¤ā¤¨ā¤¸ंā¤्⤝ा ⤏े ā¤ी ⤠⤧िā¤ ā¤šै।
2. ā¤ा⤰⤤ ā¤ा ā¤्⤎े⤤्⤰ā¤Ģ⤞ ā¤ā¤° ā¤ā¤¨ā¤¸ंā¤्⤝ा ā¤े ⤠⤍ुā¤Ēा⤤ ⤏े ā¤ौ⤍-⤏ा ⤤ā¤Ĩ्⤝ ⤏्ā¤Ē⤎्ā¤ ā¤šो⤤ा ā¤šै?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤ा⤰⤤ ā¤ा ā¤्⤎े⤤्⤰ā¤Ģ⤞ ā¤ĩिā¤ļ्ā¤ĩ ā¤े ā¤ु⤞ ā¤्⤎े⤤्⤰ā¤Ģ⤞ ā¤ा ā¤ेā¤ĩ⤞ 2.41 ā¤Ē्⤰⤤िā¤ļ⤤ ā¤šै, ā¤ā¤Ŧā¤ि ā¤ā¤¨ā¤¸ंā¤्⤝ा ā¤ĩिā¤ļ्ā¤ĩ ā¤ी ā¤ु⤞ ā¤ā¤¨ā¤¸ंā¤्⤝ा ā¤ा ⤞ā¤ā¤ā¤ 16.7 ā¤Ē्⤰⤤िā¤ļ⤤ ā¤šै। ā¤ā¤¸ā¤ा ā¤Žā¤¤ā¤˛ā¤Ŧ ā¤šै ā¤ि ā¤ा⤰⤤ ā¤Žें ⤏ीā¤Žि⤤ ā¤ूā¤Žि ā¤Ē⤰ ⤠⤤्⤝⤧ि⤠ā¤ā¤¨ā¤¸ंā¤्⤝ा ⤍िā¤ĩा⤏ ā¤ā¤°ā¤¤ी ā¤šै।
3. ā¤ा⤰⤤ ā¤Žें ā¤Ēā¤šā¤˛ी ā¤ā¤¨ā¤ā¤Ŗā¤¨ा ā¤ā¤Ŧ ā¤šु⤠ā¤ā¤° ⤍िā¤¯ā¤Žि⤤ ā¤ā¤¨ā¤ā¤Ŗā¤¨ा ā¤ā¤Ŧ ā¤ļु⤰ू ā¤šुā¤?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤ा⤰⤤ ā¤Žें ā¤Ēā¤šā¤˛ी ā¤ā¤¨ā¤ā¤Ŗā¤¨ा 1872 ā¤Žें ā¤šुā¤, ⤞ेā¤ि⤍ ā¤Ēā¤šā¤˛ी ā¤Ēू⤰्⤪ ā¤ā¤¨ā¤ā¤Ŗā¤¨ा 1881 ā¤Žें ā¤šुā¤। ā¤ā¤¸ā¤े ā¤Ŧाā¤Ļ ā¤šā¤° 10 ā¤ĩ⤰्⤎ों ā¤Ē⤰ ⤍िā¤¯ā¤Žि⤤ ā¤ā¤¨ā¤ā¤Ŗā¤¨ा ā¤ी ā¤ा⤤ी ā¤šै।
4. ā¤ĩिā¤ļ्ā¤ĩ ā¤ā¤¨ā¤¸ंā¤्⤝ा ā¤Ļिā¤ĩ⤏ ā¤ā¤Ŧ ā¤Žā¤¨ा⤝ा ā¤ा⤤ा ā¤šै ā¤ā¤° ā¤्⤝ों?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤ĩिā¤ļ्ā¤ĩ ā¤ā¤¨ā¤¸ंā¤्⤝ा ā¤Ļिā¤ĩ⤏ ā¤Ē्⤰⤤िā¤ĩ⤰्⤎ 11 ā¤ु⤞ा⤠ā¤ो ā¤Žā¤¨ा⤝ा ā¤ा⤤ा ā¤šै। ā¤¯ā¤š ā¤Ļि⤍ 11 ā¤ु⤞ा⤠1987 ā¤ो ā¤ĩिā¤ļ्ā¤ĩ ā¤ी ā¤ā¤¨ā¤¸ंā¤्⤝ा 5 ⤠⤰ā¤Ŧ ā¤šो⤍े ā¤े ⤠ā¤ĩ⤏⤰ ā¤Ē⤰ ⤍ि⤰्⤧ा⤰ि⤤ ā¤ि⤝ा ā¤ā¤¯ा ā¤Ĩा।
5. ā¤ा⤰⤤ ā¤Žें ā¤ā¤¨ā¤¸ंā¤्⤝ा ā¤ĩृā¤Ļ्⤧ि ā¤े ā¤ा⤰⤪ ā¤ि⤍ ⤏ाā¤Žाā¤िā¤-ā¤ā¤°्ā¤Ĩिā¤ ā¤¸ā¤Žā¤¸्⤝ाā¤ं ā¤ा ⤏ाā¤Žā¤¨ा ā¤ā¤°ā¤¨ा ā¤Ēā¤Ą़⤤ा ā¤šै?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤ा⤰⤤ ā¤Žें ⤠⤤्⤝⤧ि⤠ā¤ā¤¨ā¤¸ंā¤्⤝ा ā¤े ā¤ा⤰⤪ ā¤ā¤°ीā¤Ŧी, ā¤Ē⤰्⤝ाā¤ĩ⤰⤪ ā¤्⤎⤰⤪, ⤏ाā¤Žाā¤ि⤠ā¤ĩिā¤ˇā¤Žā¤¤ा, ā¤ ā¤¸ā¤Žा⤍ ⤏ंā¤Ē⤤्⤤ि ā¤ĩि⤤⤰⤪, ā¤्⤰ाā¤Žी⤪ ā¤्⤎े⤤्⤰ ā¤ी ā¤ā¤्⤠ā¤ā¤¨ā¤¸ंā¤्⤝ा, ā¤Ŧे⤰ोā¤ā¤ा⤰ी, ā¤ā¤ĩा⤏ी⤝ ā¤¸ā¤Žā¤¸्⤝ाā¤ँ ā¤ā¤° ā¤ीā¤ĩ⤍ ⤏्⤤⤰ ā¤Žें ā¤ि⤰ाā¤ĩ⤠ā¤ै⤏ी ā¤¸ā¤Žā¤¸्⤝ाā¤ँ ā¤ā¤¤्ā¤Ē⤍्⤍ ā¤šो⤤ी ā¤šैं।
6. ā¤ā¤¨ā¤¸ंā¤्⤝ा ā¤ा ā¤ĩि⤤⤰⤪ ā¤ि⤏ ā¤Ē्⤰ā¤ा⤰ ā¤ ā¤¸ā¤Žा⤍ ā¤šै?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤ा⤰⤤ ā¤Žें ā¤ā¤¨ā¤¸ंā¤्⤝ा ā¤ा ā¤ĩि⤤⤰⤪ ā¤ ā¤¸ā¤Žा⤍ ā¤šै। ā¤Žैā¤Ļा⤍ी ā¤्⤎े⤤्⤰ों, ⤍ā¤Ļि⤝ों ā¤े ā¤ā¤Ēā¤ाā¤ ā¤Žैā¤Ļा⤍ों ā¤ā¤° ā¤¸ā¤Žुā¤Ļ्⤰ ⤤ā¤ी⤝ ā¤्⤎े⤤्⤰ों ā¤Žें ⤠⤧ि⤠ā¤ā¤¨ā¤¸ंā¤्⤝ा ā¤šै, ā¤ā¤Ŧā¤ि ā¤Ē⤰्ā¤ĩ⤤ी⤝ ā¤्⤎े⤤्⤰ों, ā¤Žā¤°ु⤏्ā¤Ĩ⤞ ā¤ā¤° ā¤ĩ⤍ ā¤्⤎े⤤्⤰ों ā¤Žें ā¤ā¤Ž ā¤ā¤¨ā¤¸ंā¤्⤝ा ā¤šै।
7. ā¤ा⤰⤤ ā¤Žें ā¤ā¤¨ā¤¸ंā¤्⤝ा ā¤ा ā¤ā¤¨ā¤¤्ā¤ĩ ā¤ै⤏े ā¤Žाā¤Ēा ā¤ा⤤ा ā¤šै?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤ā¤¨ā¤¸ंā¤्⤝ा ā¤ā¤¨ā¤¤्ā¤ĩ = ā¤ि⤏ी ā¤्⤎े⤤्⤰ ā¤ी ā¤ु⤞ ā¤ā¤¨ā¤¸ंā¤्⤝ा ÷ ā¤्⤎े⤤्⤰ā¤Ģ⤞ (ā¤ĩ⤰्⤠ā¤ि.ā¤Žी.)। ā¤ā¤Ļाā¤šā¤°ā¤Ŗ ā¤े ⤞ि⤠2011 ā¤Žें ā¤ा⤰⤤ ā¤ा ā¤ā¤¸ā¤¤ ā¤ā¤¨ā¤¤्ā¤ĩ 382 ā¤ĩ्⤝ā¤्⤤ि ā¤Ē्⤰⤤ि ā¤ĩ⤰्⤠ā¤ि.ā¤Žी. ā¤Ĩा।
8. ā¤ा⤰⤤ ā¤Žें ā¤ā¤¨ā¤¸ंā¤्⤝ा ā¤ā¤¨ā¤¤्ā¤ĩ ā¤े ā¤ā¤§ा⤰ ā¤Ē⤰ ā¤ि⤤⤍े ā¤Ē्⤰ā¤ा⤰ ā¤े ā¤्⤎े⤤्⤰ ā¤šैं?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤ा⤰ ā¤Ē्⤰ā¤ा⤰ ā¤े ā¤्⤎े⤤्⤰ ā¤šैं – ā¤ā¤्⤠ā¤ā¤¨ā¤¤्ā¤ĩ ā¤ĩा⤞े (501+ ā¤ĩ्⤝ā¤्⤤ि/ā¤ĩ⤰्⤠ā¤ि.ā¤Žी.), ā¤Žā¤§्ā¤¯ā¤Ž ā¤ā¤¨ā¤¤्ā¤ĩ ā¤ĩा⤞े (251–500), ⤏ा⤧ा⤰⤪ ā¤ā¤¨ā¤¤्ā¤ĩ ā¤ĩा⤞े (101–250), ā¤ā¤° ⤍िā¤Ž्⤍ ā¤ā¤¨ā¤¤्ā¤ĩ ā¤ĩा⤞े (<100)।
9. ā¤ā¤्⤠ā¤ā¤¨ā¤¤्ā¤ĩ ā¤ĩा⤞े ā¤्⤎े⤤्⤰ों ā¤े ā¤ā¤Ļाā¤šā¤°ā¤Ŗ ā¤Ļीā¤िā¤।
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤Ļि⤞्⤞ी, ā¤ंā¤Ąीā¤ā¤ĸ़, ā¤Ēांā¤Ąिā¤े⤰ी, ā¤Ļā¤Žā¤¨ ā¤ā¤° ā¤Ļीā¤ĩ, ⤞ā¤्⤎ā¤Ļ्ā¤ĩीā¤Ē, ā¤Ŧिā¤šा⤰, ā¤Ēā¤ļ्ā¤िā¤Ž ā¤Ŧंā¤ा⤞, ā¤े⤰⤞, ā¤ā¤¤्⤤⤰ ā¤Ē्⤰ā¤Ļेā¤ļ, ā¤Ļाā¤Ļ⤰ ⤍ā¤ā¤° ā¤ā¤ĩं ā¤šā¤ĩे⤞ी, ā¤šā¤°ि⤝ा⤪ा, ā¤¤ā¤Žि⤞⤍ाā¤Ąु ā¤ā¤° ā¤Ēंā¤ाā¤Ŧ।
10. ⤍िā¤Ž्⤍ ā¤ā¤¨ā¤¤्ā¤ĩ ā¤ĩा⤞े ā¤्⤎े⤤्⤰ों ā¤े ā¤ा⤰⤪ ā¤्⤝ा ā¤šैं?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ⤍िā¤Ž्⤍ ā¤ā¤¨ā¤¤्ā¤ĩ ā¤ĩा⤞े ā¤्⤎े⤤्⤰ों ā¤Žें ā¤ै⤏े ⤏िā¤्ā¤िā¤Ž, ā¤Žिā¤ोā¤°ā¤Ž, ⤠ंā¤Ąā¤Žा⤍ ā¤ā¤° ⤍िā¤ोā¤Ŧा⤰, ⤠⤰ू⤪ाā¤ā¤˛ ā¤Ē्⤰ā¤Ļेā¤ļ ā¤ā¤Ļि ā¤Žें ā¤ीā¤ĩ⤍⤝ाā¤Ē⤍ ā¤ी ⤏ुā¤ĩि⤧ाā¤ं ā¤ी ā¤ā¤Žी, ā¤ृ⤎ि ā¤ā¤° ā¤ā¤Ļ्⤝ोā¤ों ā¤ा ā¤ā¤Ž ā¤ĩिā¤ा⤏, ā¤ā¤° ā¤ā¤ ि⤍ ā¤ौā¤ो⤞ि⤠ā¤Ē⤰ि⤏्ā¤Ĩि⤤ि⤝ाँ ā¤Ē्ā¤°ā¤Žु⤠ā¤ा⤰⤪ ā¤šैं।
11. ā¤ौ⤤ि⤠ā¤ा⤰⤠ā¤ौ⤍-ā¤ौ⤍ ⤏े ā¤šैं ā¤ā¤° ⤝े ā¤ā¤¨ā¤¸ंā¤्⤝ा ā¤ĩि⤤⤰⤪ ā¤ो ā¤ै⤏े ā¤Ē्⤰ā¤ाā¤ĩि⤤ ā¤ā¤°ā¤¤े ā¤šैं?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤ौ⤤ि⤠ā¤ा⤰⤠– ⤧⤰ा⤤⤞, ā¤ā¤˛ā¤ĩा⤝ु, ā¤Žृā¤Ļा ā¤ā¤° ā¤ā¤¨िā¤ ā¤šैं। ā¤ā¤Ēā¤ाā¤ ā¤Žैā¤Ļा⤍ ā¤ā¤° ⤠⤍ुā¤ू⤞ ā¤ā¤˛ā¤ĩा⤝ु ā¤ĩा⤞े ā¤्⤎े⤤्⤰ों ā¤Žें ⤏ā¤ā¤¨ ā¤ā¤¨ā¤¸ंā¤्⤝ा ā¤šै, ā¤ā¤Ŧā¤ि ā¤Ē⤰्ā¤ĩ⤤ी⤝ ā¤ā¤° ā¤Žā¤°ू⤏्ā¤Ĩ⤞ी⤝ ā¤्⤎े⤤्⤰ों ā¤Žें ā¤ĩि⤰⤞ ā¤ā¤¨ā¤¸ंā¤्⤝ा ā¤°ā¤šā¤¤ी ā¤šै।
12. ⤏ाā¤Žाā¤िā¤-ā¤ā¤°्ā¤Ĩि⤠ā¤ā¤° ⤏ां⤏्ā¤ृ⤤ि⤠ā¤ा⤰⤠ā¤ि⤏ ā¤Ē्⤰ā¤ा⤰ ā¤ā¤¨ā¤¸ंā¤्⤝ा ā¤ĩि⤤⤰⤪ ā¤ो ā¤Ē्⤰ā¤ाā¤ĩि⤤ ā¤ā¤°ā¤¤े ā¤šैं?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤ā¤°्ā¤Ĩि⤠⤠ā¤ĩ⤏⤰, ā¤ā¤Ļ्⤝ोā¤िā¤ीā¤ā¤°ā¤Ŗ, ā¤ā¤¤िā¤šा⤏िā¤ ā¤Žā¤šā¤¤्ā¤ĩ ā¤ā¤° ⤏ाā¤Žाā¤िā¤-⤏ां⤏्ā¤ृ⤤िā¤ ā¤Žा⤍्⤝⤤ाā¤ँ ā¤ā¤¨ā¤¸ंā¤्⤝ा ā¤े ā¤ĩि⤤⤰⤪ ā¤ā¤° ā¤ā¤¨ā¤¤्ā¤ĩ ā¤ो ā¤Ē्⤰ā¤ाā¤ĩि⤤ ā¤ā¤°ā¤¤ी ā¤šैं। ā¤ै⤏े ā¤Žुंā¤Ŧā¤-ā¤Ēु⤪े ā¤ā¤Ļ्⤝ोā¤ि⤠ā¤्⤎े⤤्⤰ ā¤Žें ā¤ā¤¨ā¤¸ंā¤्⤝ा ā¤ĩृā¤Ļ्⤧ि।
13. ā¤ā¤¨्ā¤Žā¤Ļ⤰ ā¤ā¤° ā¤Žृ⤤्⤝ुā¤Ļ⤰ ā¤्⤝ा ā¤šैं?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤ā¤¨्ā¤Žā¤Ļ⤰ – ā¤Ē्⤰⤤ि 1,000 ā¤ĩ्⤝ā¤्⤤ि⤝ों ā¤Žें ā¤ā¤¨्ā¤Ž ⤞े⤍े ā¤ĩा⤞े ā¤ीā¤ĩि⤤ ā¤ļिā¤ļुā¤ं ā¤ी ⤏ंā¤्⤝ा। ā¤Žृ⤤्⤝ु ā¤Ļ⤰ – ā¤Ē्⤰⤤ि 1,000 ā¤ĩ्⤝ā¤्⤤ि⤝ों ā¤Žें ā¤Žā¤°ā¤¨े ā¤ĩा⤞ों ā¤ी ⤏ंā¤्⤝ा।
14. ā¤Ē्⤰ाā¤ृ⤤ि⤠ā¤ĩृā¤Ļ्⤧ि ā¤Ļ⤰ ā¤्⤝ा ā¤šै?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤ā¤¨्ā¤Žā¤Ļ⤰ ā¤ā¤° ā¤Žृ⤤्⤝ुā¤Ļ⤰ ā¤े ⤠ं⤤⤰ ā¤ो ā¤Ē्⤰ाā¤ृ⤤ि⤠ā¤ĩृā¤Ļ्⤧ि ā¤Ļ⤰ ā¤ā¤šā¤¤े ā¤šैं। ā¤¯ā¤š ā¤ि⤏ी ā¤्⤎े⤤्⤰ ā¤Žें ā¤Ē्⤰⤤ि ā¤ĩ⤰्⤎ ā¤šो⤍े ā¤ĩा⤞ी ā¤ĩा⤏्⤤ā¤ĩि⤠ā¤ā¤¨ā¤¸ंā¤्⤝ा ā¤ĩृā¤Ļ्⤧ि ā¤ो ā¤Ŧ⤤ा⤤ा ā¤šै।
15. ā¤ा⤰⤤ ā¤Žें 1901–2011 ā¤े ā¤Ŧी⤠ā¤ā¤¨ā¤¸ंā¤्⤝ा ā¤ĩृā¤Ļ्⤧ि ā¤ा ā¤ĩिā¤ĩ⤰⤪ ā¤Ļीā¤िā¤।
ā¤ā¤¤्⤤⤰: 1901 – 23.84 ā¤ā¤°ोā¤Ą़
1951 – 36.11 ā¤ā¤°ोā¤Ą़
2001 – 102.70 ā¤ā¤°ोā¤Ą़
2011 – 121.06 ā¤ā¤°ोā¤Ą़
ā¤ā¤¸ ā¤Ļौ⤰ा⤍ ā¤ā¤¨ā¤¸ंā¤्⤝ा ā¤ĩृā¤Ļ्⤧ि ā¤Ļ⤰ ā¤Ļā¤ļā¤ी⤝ ⤰ूā¤Ē ā¤Žें ā¤Ŧā¤ĸ़⤤ी ā¤ā¤° ā¤ā¤ā¤¤ी ā¤°ā¤šी, ā¤ै⤏े 1911–1921 ā¤Žें ā¤ā¤Ŗा⤤्ā¤Žā¤ ā¤ĩृā¤Ļ्⤧ि ā¤ी ā¤šुā¤।
16. ā¤ा⤰⤤ ā¤Žें ā¤ā¤¨ā¤¸ंā¤्⤝ा ā¤ĩृā¤Ļ्⤧ि ā¤े ā¤Žुā¤्⤝ ā¤ा⤰⤪ ā¤्⤝ा ā¤šैं?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤ā¤¨्ā¤Žā¤Ļ⤰ ā¤ा ⤠⤧िā¤ ā¤šो⤍ा, ā¤Žृ⤤्⤝ु ā¤Ļ⤰ ā¤Žें ā¤ā¤Žी, ā¤ीā¤ĩ⤍ ā¤Ē्⤰⤤्⤝ाā¤ļा ā¤Žें ā¤ĩृā¤Ļ्⤧ि, ⤠ā¤ļिā¤्⤎ा, ā¤Ŧा⤞ ā¤ĩिā¤ĩाā¤š, ā¤ā¤°ीā¤Ŧी, ⤍िā¤Ž्⤍ ā¤ीā¤ĩ⤍ ⤏्⤤⤰ ā¤ā¤° ā¤Ē्⤰ā¤ĩा⤏।
17. ā¤ीā¤ĩ⤍ ā¤Ē्⤰⤤्⤝ाā¤ļा ā¤्⤝ा ā¤šै ā¤ā¤° ā¤ा⤰⤤ ā¤Žें ā¤ā¤¸ā¤ा ā¤ĩिā¤ा⤏ ā¤ै⤏े ā¤šुā¤?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤ीā¤ĩ⤍ ā¤Ē्⤰⤤्⤝ाā¤ļा – ā¤ि⤏ी ā¤ĩ्⤝ā¤्⤤ि ā¤ी ā¤ā¤¸ā¤¤ ā¤ā¤¯ु। ā¤ा⤰⤤ ā¤Žें 1921 ā¤Žें ā¤¯ā¤š 50 ā¤ĩ⤰्⤎ ā¤Ĩी, ā¤ो 2011 ā¤Žें ā¤Ŧā¤ĸ़ā¤ā¤° 68.8 ā¤ĩ⤰्⤎ ā¤šो ā¤ā¤।
18. ā¤ा⤰⤤ ā¤Žें ā¤ā¤¨ā¤¸ंā¤्⤝ा ā¤ĩृā¤Ļ्⤧ि ā¤े ā¤ा⤰⤪ ā¤ā¤¤्ā¤Ē⤍्⤍ ā¤¸ā¤Žā¤¸्⤝ाā¤ँ ā¤्⤝ा ā¤šैं?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤ā¤°ीā¤Ŧी, ā¤Ŧे⤰ोā¤ā¤ा⤰ी, ā¤ीā¤ĩ⤍ ⤏्⤤⤰ ā¤Žें ā¤ि⤰ाā¤ĩā¤, ā¤ुā¤ā¤Žā¤°ी, ⤠ā¤Ē⤰ा⤧, ā¤ā¤ĩा⤏ी⤝ ā¤¸ā¤Žā¤¸्⤝ाā¤ँ, ā¤Ē⤰िā¤ĩā¤šā¤¨ ā¤ĩ ⤏्ā¤ĩा⤏्ā¤Ĩ्⤝ ⤏ुā¤ĩि⤧ाā¤ं ā¤ी ā¤ā¤Žी ā¤ā¤° ā¤Ē्⤰ā¤Ļू⤎⤪ ā¤Ŧā¤ĸ़⤍ा।
19. ā¤ā¤¨ā¤¸ंā¤्⤝ा ā¤ĩृā¤Ļ्⤧ि ā¤ो ⤍ि⤝ं⤤्⤰ि⤤ ā¤ā¤°ā¤¨े ā¤े ā¤ā¤Ēा⤝ ā¤्⤝ा ā¤šैं?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤Ē⤰िā¤ĩा⤰ ā¤ā¤˛्⤝ा⤪ ā¤ा⤰्⤝ā¤्ā¤°ā¤Ž ⤠ā¤Ē⤍ा⤍ा
ā¤ļिā¤्⤎ा ā¤ा ā¤Ē्⤰⤏ा⤰ ā¤ā¤° ⤏्⤤्⤰ी ā¤ļिā¤्⤎ा ā¤Žें ā¤ĩृā¤Ļ्⤧ि
ā¤Ŧा⤞ ā¤ĩिā¤ĩाā¤š ⤰ोā¤ā¤¨ा
ā¤ीā¤ĩ⤍ ⤏्⤤⤰ ⤏ु⤧ा⤰⤍ा
⤏ाā¤Žाā¤ि⤠⤏ु⤰ā¤्⤎ा ⤞ाā¤ू ā¤ā¤°ā¤¨ा
20. ā¤ा⤰⤤ ā¤Žें ⤞िं⤠⤠⤍ुā¤Ēा⤤ ā¤्⤝ा ā¤šै ā¤ā¤° 2011 ā¤Žें ā¤ā¤¸ā¤ा ā¤Žा⤍ ā¤ि⤤⤍ा ā¤Ĩा?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ⤞िं⤠⤠⤍ुā¤Ēा⤤ – ā¤Ē्⤰⤤ि 1,000 ā¤Ēु⤰ू⤎ों ā¤Ē⤰ ā¤Žā¤šि⤞ाā¤ं ā¤ी ⤏ंā¤्⤝ा। 2011 ā¤Žें ā¤ा⤰⤤ ā¤Žें ā¤¯ā¤š 943 ā¤Ĩा, ā¤ो ā¤Ē्⤰⤤िā¤ू⤞ ā¤Žा⤍ा ā¤ा⤤ा ā¤šै।
21. ⤞िं⤠⤠⤍ुā¤Ēा⤤ ā¤Žें ā¤ि⤰ाā¤ĩ⤠ā¤े ā¤ा⤰⤪ ā¤्⤝ा ā¤šैं?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤Žā¤šि⤞ाā¤ं ā¤Žें ⤏ाā¤्⤎⤰⤤ा ā¤ā¤Ž ā¤šो⤍ा, ā¤ā¤्ā¤ ā¤Žा⤤ृ ā¤Žृ⤤्⤝ु ā¤Ļ⤰, ā¤Ēु⤤्⤰ ā¤ी ā¤ाā¤Žā¤¨ा, ā¤ā¤¨्⤝ा ā¤्⤰ू⤪ ā¤šā¤¤्⤝ा, ā¤Ŧा⤞िā¤ाā¤ं ā¤े ā¤Ē्⤰⤤ि ā¤ā¤Ēेā¤्⤎ा, ā¤Ļā¤šे⤠ā¤Ē्⤰ā¤Ĩा ā¤ā¤° ⤏ाā¤Žाā¤िā¤-⤧ा⤰्ā¤Žि⤠⤰ूā¤ĸ़िā¤ĩाā¤Ļ।
22. ā¤ा⤰⤤ ā¤Žें ⤏ाā¤्⤎⤰⤤ा ā¤्⤝ा ā¤šै?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤ो ā¤ĩ्⤝ā¤्⤤ि ā¤ि⤏ी ā¤ा⤎ा ā¤ो ā¤¸ā¤Žā¤ā¤ā¤° ā¤Ēā¤ĸ़ ā¤ā¤° ⤞ि⤠⤏ā¤ā¤¤ा ā¤šै, ā¤ĩā¤š ⤏ाā¤्⤎⤰ ā¤ā¤šā¤˛ा⤤ा ā¤šै।
23. ā¤ा⤰⤤ ā¤Žें ⤏ाā¤्⤎⤰⤤ा ā¤ा ā¤Ē्⤰⤤िā¤ļ⤤ 2011 ā¤Žें ā¤ि⤤⤍ा ā¤Ĩा?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤ु⤞ ⤏ाā¤्⤎⤰⤤ा – 73.0%, ā¤Ēु⤰ु⤎ – 80.9%, ā¤Žā¤šि⤞ा – 64.6%।
24. ā¤ा⤰⤤ ā¤Žें ā¤Žā¤šि⤞ा ā¤ā¤° ā¤Ēु⤰ु⤎ ⤏ाā¤्⤎⤰⤤ा ā¤Žें ⤠ं⤤⤰ ā¤्⤝ों ā¤šै?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤Ēु⤰ु⤎ ⤏ाā¤्⤎⤰⤤ा ⤠⤧िā¤ ā¤šै ā¤्⤝ोंā¤ि ā¤Žā¤šि⤞ाā¤ं ā¤ी ā¤ļिā¤्⤎ा ā¤Ē⤰ ā¤ā¤Ž ⤧्⤝ा⤍ ā¤Ļि⤝ा ā¤ā¤¯ा, ⤏ाā¤Žाā¤ि⤠ā¤ā¤ĩं ⤏ां⤏्ā¤ृ⤤ि⤠ā¤Ŧा⤧ाā¤ँ ā¤šैं।
25. ā¤ा⤰⤤ ā¤Žें ā¤ļā¤šā¤°ी ā¤ā¤° ā¤्⤰ाā¤Žी⤪ ⤏ाā¤्⤎⤰⤤ा ā¤Ļ⤰ ā¤Žें ā¤्⤝ा ⤠ं⤤⤰ ā¤šै?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: 2011 ā¤Žें ā¤ļā¤šā¤°ी ā¤्⤎े⤤्⤰ – 84.1%, ā¤्⤰ाā¤Žी⤪ ā¤्⤎े⤤्⤰ – 67.8%। ā¤्⤰ाā¤Žी⤪ ā¤्⤎े⤤्⤰ों ā¤Žें ā¤ļिā¤्⤎ा ā¤ी ⤏ुā¤ĩि⤧ाā¤ँ ⤏ीā¤Žि⤤ ā¤šैं।
26. ⤰ाā¤्⤝ā¤ĩा⤰ ⤏ाā¤्⤎⤰⤤ा ā¤Žें ā¤ि⤍्⤍⤤ा ā¤्⤝ों ā¤šै?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ⤏ाā¤Žाā¤िā¤-ā¤ā¤°्ā¤Ĩि⤠ā¤ĩिā¤ा⤏, ā¤ļिā¤्⤎ा ā¤ी ā¤ā¤Ē⤞ā¤Ŧ्⤧⤤ा, ⤏ां⤏्ā¤ृ⤤िā¤ ā¤Žा⤍्⤝⤤ाā¤ँ ā¤ā¤° ⤏⤰ā¤ा⤰ी ā¤Ē्⤰⤝ा⤏। ā¤ā¤Ļाā¤šā¤°ā¤Ŗ – ā¤े⤰⤞ ā¤Žें 94% ā¤ā¤° ā¤Ŧिā¤šा⤰ ā¤Žें 61.8% ⤏ाā¤्⤎⤰⤤ा।
27. ⤰ा⤎्ā¤्⤰ी⤝ ā¤ā¤¨ā¤¸ंā¤्⤝ा ⤍ी⤤ि 2000 ā¤े ā¤Žुā¤्⤝ ā¤ā¤Ļ्ā¤Ļेā¤ļ्⤝ ā¤्⤝ा ā¤šैं?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ⤤ा⤤्ā¤ा⤞ि⤠– ā¤ā¤°्⤠⤍ि⤰ो⤧⤠ā¤ā¤Ēा⤝ों ā¤ा ā¤ĩिā¤ा⤏
ā¤Žā¤§्⤝ā¤ा⤞ी⤍ – ā¤ु⤞ ā¤Ē्⤰ā¤ā¤¨ā¤¨ ā¤Ļ⤰ ā¤ā¤ा⤍ा
ā¤Ļी⤰्ā¤ā¤ा⤞ी⤍ – 2045 ⤤⤠⤏्ā¤Ĩि⤰ ā¤ā¤¨ā¤¸ंā¤्⤝ा ā¤ā¤° ⤏्ā¤Ĩा⤝ी ā¤ā¤°्ā¤Ĩि⤠ā¤ĩिā¤ा⤏
28. ⤰ा⤎्ā¤्⤰ी⤝ ā¤ā¤¨ā¤¸ंā¤्⤝ा ⤍ी⤤ि 2000 ā¤Žें ā¤ि⤍ ⤏ाā¤Žाā¤ि⤠ā¤ā¤¨ांā¤िā¤ी ⤞ā¤्⤎्⤝ों ā¤ो ⤰ā¤ा ā¤ā¤¯ा ā¤šै?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: 14 ā¤ĩ⤰्⤎ ⤤⤠ā¤ĩिā¤Ļ्⤝ा⤞⤝ी⤍ ā¤ļिā¤्⤎ा ā¤Žुā¤Ģ्⤤ ā¤ā¤° ⤠⤍िā¤ĩा⤰्⤝
ā¤ļिā¤ļु ā¤Žृ⤤्⤝ु ā¤Ļ⤰ 100 ⤏े ⤍ीā¤े ⤞ा⤍ा
ā¤ीā¤ाā¤ā¤°ā¤Ŗ ā¤ा ⤏ा⤰्ā¤ĩā¤ौā¤Žि⤠ā¤ा⤰्⤝ा⤍्ā¤ĩ⤝⤍
ā¤ĩिā¤ĩाā¤š ā¤ी ā¤ā¤Ž्⤰ 20 ā¤ĩ⤰्⤎ ā¤े ā¤Ŧाā¤Ļ ā¤Ŧā¤ĸ़ाā¤ĩा
29. ā¤Ē⤰िā¤ĩा⤰ ā¤ā¤˛्⤝ा⤪ ā¤ा⤰्⤝ā¤्ā¤°ā¤Ž ā¤ो ā¤ै⤏े ā¤ā¤¨-ā¤ेंā¤Ļ्⤰ि⤤ ā¤Ŧ⤍ा⤝ा ā¤ā¤¯ा?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤ā¤°-ā¤ā¤° ā¤Ēā¤šुंā¤ā¤ā¤° ā¤Ē्⤰ā¤ā¤¨ā¤¨ ā¤ā¤ĩं ā¤ļिā¤ļु ⤏्ā¤ĩा⤏्ā¤Ĩ्⤝ ⤏ेā¤ĩाā¤ँ, ā¤ā¤°्⤠⤍ि⤰ो⤧⤠ā¤ā¤Ēा⤝ ā¤ā¤° ā¤ļिā¤्⤎ा ā¤े ā¤Žा⤧्ā¤¯ā¤Ž ⤏े।
30. ⤰ा⤎्ā¤्⤰ी⤝ ā¤ā¤¨ā¤¸ंā¤्⤝ा ā¤ā¤¯ो⤠ā¤ी ⤏ं⤰ā¤ā¤¨ा ā¤्⤝ा ā¤šै?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤Ē्⤰⤧ाā¤¨ā¤Žं⤤्⤰ी ⤠⤧्⤝ā¤्⤎ ā¤šैं; ⤏ā¤Ļ⤏्⤝ ⤰ाā¤्⤝ों ā¤े ā¤Žुā¤्ā¤¯ā¤Žं⤤्⤰ी, ā¤े⤍्ā¤Ļ्⤰ ā¤ļा⤏ि⤤ ā¤Ē्⤰ā¤Ļेā¤ļ ā¤े ā¤Ē्⤰ā¤ļा⤏ā¤, ā¤े⤍्ā¤Ļ्⤰ी⤝ ā¤Žं⤤्⤰ी, ā¤ā¤¨ā¤¸ांā¤्⤝िā¤ीā¤ĩिā¤Ļ् ā¤ā¤° ā¤ĩिā¤ļे⤎ā¤्ā¤ ā¤šो⤤े ā¤šैं।
31. ā¤ā¤¨ā¤¸ंā¤्⤝ा ā¤Ē्⤰ā¤ĩा⤏ ā¤्⤝ा ā¤šै ā¤ā¤° ā¤ā¤¸ā¤ा ā¤Ē्⤰ā¤ाā¤ĩ ā¤्⤝ा ā¤šै?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤ā¤¨ā¤¸ंā¤्⤝ा ā¤Ē्⤰ā¤ĩा⤏ – ⤞ो⤠ā¤ā¤ ⤏्ā¤Ĩा⤍ ⤏े ā¤Ļू⤏⤰े ⤏्ā¤Ĩा⤍ ⤝ा ā¤Ļेā¤ļ ā¤Žें ⤏्ā¤Ĩा⤍ां⤤⤰⤪। ā¤¯ā¤š ā¤ि⤏ी ā¤्⤎े⤤्⤰ ā¤Žें ā¤ā¤¨ā¤¸ंā¤्⤝ा ā¤ĩृā¤Ļ्⤧ि ā¤ā¤° ā¤ĩि⤤⤰⤪ ā¤ो ā¤Ē्⤰ā¤ाā¤ĩि⤤ ā¤ā¤°ā¤¤ा ā¤šै।
32. ā¤ा⤰⤤ ā¤Žें ā¤ā¤¨्ā¤Žā¤Ļ⤰ ā¤ā¤° ā¤Žृ⤤्⤝ुā¤Ļ⤰ ā¤Žें ā¤Ļā¤ļā¤ी⤝ ā¤Ē⤰िā¤ĩ⤰्⤤⤍ ā¤ा ā¤ĩिā¤ĩ⤰⤪ ā¤Ļीā¤िā¤।
ā¤ā¤¤्⤤⤰: 1911–21: ā¤ā¤¨्ā¤Žā¤Ļ⤰ 48.1, ā¤Žृ⤤्⤝ुā¤Ļ⤰ 47.2; 2011: ā¤ā¤¨्ā¤Žā¤Ļ⤰ 20.97, ā¤Žृ⤤्⤝ुā¤Ļ⤰ 7.48।
33. ā¤ा⤰⤤ ā¤Žें ā¤ā¤्⤠ā¤ā¤¨ā¤¤्ā¤ĩ ā¤ĩा⤞े ā¤्⤎े⤤्⤰ों ā¤Žें ā¤Žुā¤्⤝ ā¤ा⤰⤪ ā¤्⤝ा ā¤šैं?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤ā¤Ēā¤ाā¤ ā¤Žिā¤्ā¤ी, ā¤ā¤˛ ā¤ी ā¤ā¤Ē⤞ā¤Ŧ्⤧⤤ा, ⤰ोā¤ā¤ा⤰ ā¤े ⤠ā¤ĩ⤏⤰, ā¤ā¤Ļ्⤝ोā¤िā¤ीā¤ā¤°ā¤Ŗ ā¤ā¤° ⤍ā¤ā¤°ीā¤ā¤°ā¤Ŗ।
34. ā¤ा⤰⤤ ā¤Žें ⤍िā¤Ž्⤍ ā¤ā¤¨ā¤¤्ā¤ĩ ā¤ĩा⤞े ā¤्⤎े⤤्⤰ों ā¤Žें ā¤Žुā¤्⤝ ā¤ा⤰⤪ ā¤्⤝ा ā¤šैं?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤ā¤ ि⤍ ā¤ौā¤ो⤞ि⤠ā¤Ē⤰ि⤏्ā¤Ĩि⤤ि⤝ाँ, ⤠ā¤ĩिā¤ā¤¸ि⤤ ā¤ृ⤎ि, ā¤ā¤Ļ्⤝ोā¤ों ā¤ी ā¤ā¤Žी ā¤ā¤° ā¤ीā¤ĩ⤍⤝ाā¤Ē⤍ ā¤ी ⤏ीā¤Žि⤤ ⤏ुā¤ĩि⤧ाā¤ँ।
35. ⤞िं⤠⤠⤍ुā¤Ēा⤤ ā¤Žें ā¤्⤎े⤤्⤰ी⤝ ā¤ि⤍्⤍⤤ा ā¤ा ā¤ā¤Ļाā¤šā¤°ā¤Ŗ ā¤Ļीā¤िā¤।
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤े⤰⤞ – 1084 (⤠⤍ुā¤ू⤞), ā¤Ļā¤Žā¤¨ ā¤ā¤° ā¤Ļीā¤ĩ – 618 (ā¤Ē्⤰⤤िā¤ू⤞)।
36. ā¤ा⤰⤤ ā¤Žें ⤏ाā¤्⤎⤰⤤ा ā¤Žें ā¤¸ā¤Žā¤¯ ā¤े ⤏ाā¤Ĩ ā¤ĩृā¤Ļ्⤧ि ā¤ा ā¤ĩिā¤ĩ⤰⤪ ā¤Ļीā¤िā¤।
ā¤ā¤¤्⤤⤰: 1911 – 6%, 1951 – 18.3%, 2001 – 64.8%, 2011 – 73%. ā¤Žā¤šि⤞ा ⤏ाā¤्⤎⤰⤤ा 1.1% ⤏े ā¤Ŧā¤ĸ़ā¤ā¤° 64.6% ā¤šुā¤।
37. ⤞िं⤠⤠⤍ुā¤Ēा⤤ ā¤Žें ā¤ि⤰ाā¤ĩ⤠⤏े ā¤¸ā¤Žा⤠ā¤Ē⤰ ā¤्⤝ा ā¤Ē्⤰ā¤ाā¤ĩ ā¤Ēā¤Ą़⤤ा ā¤šै?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤Žā¤šि⤞ाā¤ं ā¤ी ⤏ंā¤्⤝ा ā¤ā¤Ž ā¤šो⤍े ⤏े ⤏ाā¤Žाā¤िā¤ ā¤ ā¤¸ā¤Žा⤍⤤ा, ā¤ā¤¨्⤝ा ā¤्⤰ू⤪ ā¤šā¤¤्⤝ा, ā¤Ŧा⤞िā¤ाā¤ं ā¤े ā¤Ē्⤰⤤ि ā¤ā¤Ēेā¤्⤎ा ā¤ā¤° ā¤¸ā¤Žाā¤ ā¤Žें ⤍ā¤ा⤰ा⤤्ā¤Žā¤ ā¤Ē्⤰ā¤ाā¤ĩ ā¤Ŧā¤ĸ़⤤ा ā¤šै।
38. ā¤ा⤰⤤ ā¤Žें ā¤ā¤¨ā¤¸ंā¤्⤝ा ā¤ĩृā¤Ļ्⤧ि ā¤Ļ⤰ ⤧⤍ा⤤्ā¤Žā¤ ā¤ā¤° ā¤ā¤Ŗा⤤्ā¤Žā¤ ā¤ा ā¤्⤝ा ⤠⤰्ā¤Ĩ ā¤šै?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ⤧⤍ा⤤्ā¤Žā¤ – ā¤ि⤏ी ā¤्⤎े⤤्⤰ ā¤Žें ā¤ā¤¨ā¤¸ंā¤्⤝ा ā¤Ŧā¤ĸ़⤤ी ā¤šै
ā¤ā¤Ŗा⤤्ā¤Žā¤ – ā¤ि⤏ी ā¤्⤎े⤤्⤰ ā¤Žें ā¤ā¤¨ā¤¸ंā¤्⤝ा ā¤ā¤ā¤¤ी ā¤šै
39. ā¤ा⤰⤤ ā¤Žें 1921–51 ā¤े ā¤Ļौ⤰ा⤍ ā¤ā¤¨ā¤¸ंā¤्⤝ा ā¤ĩृā¤Ļ्⤧ि ā¤ी ⤏्ā¤Ĩि⤤ि ā¤्⤝ा ā¤°ā¤šी?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤ā¤¸ ⤠ā¤ĩ⤧ि ā¤Žें ā¤ā¤¨्ā¤Žā¤Ļ⤰ ⤧ी⤰े-⤧ी⤰े ā¤ā¤ा ⤞ेā¤ि⤍ ā¤Žृ⤤्⤝ु ā¤Ļ⤰ ⤤ेā¤ी ⤏े ā¤ā¤Ž ā¤šुā¤, ā¤ि⤏⤏े ā¤Ē्⤰ाā¤ृ⤤ि⤠ā¤ĩृā¤Ļ्⤧ि ā¤Ļ⤰ ā¤Ŧā¤ĸ़ी।
40. ⤰ा⤎्ā¤्⤰ी⤝ ā¤ā¤¨ā¤¸ंā¤्⤝ा ⤍ी⤤ि ā¤े ā¤¤ā¤šā¤¤ ⤏्ā¤ĩा⤏्ā¤Ĩ्⤝ ā¤ā¤ĩं ā¤ļिā¤्⤎ा ⤏ु⤧ा⤰ ā¤े ā¤ā¤Ēा⤝ ā¤्⤝ा ā¤šैं?
ā¤ā¤¤्⤤⤰: ā¤ā¤°्⤠⤍ि⤰ो⤧⤠ā¤ā¤Ēा⤝ों ā¤ा ā¤ĩिā¤ा⤏
ā¤ļिā¤ļु ⤏्ā¤ĩा⤏्ā¤Ĩ्⤝ ⤏ेā¤ĩाā¤ं ā¤ी ā¤ā¤Ē⤞ā¤Ŧ्⤧⤤ा
ā¤Ŧा⤞ ā¤ĩिā¤ĩाā¤š ⤰ोā¤ā¤¨ा
14 ā¤ĩ⤰्⤎ ā¤¤ā¤ ā¤Žुā¤Ģ्⤤ ā¤ā¤° ⤠⤍िā¤ĩा⤰्⤝ ā¤ļिā¤्⤎ा
ā¤ीā¤ाā¤ā¤°ā¤Ŗ ā¤ा ⤏ा⤰्ā¤ĩā¤ौā¤Žि⤠ā¤ा⤰्⤝ा⤍्ā¤ĩ⤝⤍
Answer by Mrinmoee