Chapter 7

                                                                  ⤜⤍⤏ं⤖्⤝ा


1. ⤭ा⤰⤤ ⤕ी ⤕ु⤞ ⤜⤍⤏ं⤖्⤝ा 2011 ā¤Žें ⤕ि⤤⤍ी ā¤Ĩी ⤔⤰ ⤇⤏े ā¤ĩैā¤ļ्ā¤ĩि⤕ ⤏ंā¤Ļ⤰्⤭ ā¤Žें ⤕ै⤏े ā¤Ļे⤖ा ⤜ा ⤏⤕⤤ा ā¤šै?

⤉⤤्⤤⤰: 2011 ⤕ी ā¤œā¤¨ā¤—ā¤Ŗā¤¨ा ⤕े ⤅⤍ु⤏ा⤰ ⤭ा⤰⤤ ⤕ी ⤕ु⤞ ⤜⤍⤏ं⤖्⤝ा 1,21,05,69,573 ā¤Ĩी। ā¤¯ā¤š ⤏ं⤖्⤝ा ⤚ी⤍ ⤕े ā¤Ŧाā¤Ļ ā¤ĩिā¤ļ्ā¤ĩ ā¤Žें ā¤Ļू⤏⤰ी ⤏ā¤Ŧ⤏े ā¤Ŧā¤Ą़ी ā¤šै। ⤭ा⤰⤤ ⤕ी ⤜⤍⤏ं⤖्⤝ा ⤉⤤्⤤⤰ी ā¤…ā¤Žे⤰ि⤕ा, ā¤Ļ⤕्⤎ि⤪ी ā¤…ā¤Žे⤰ि⤕ा ⤔⤰ ⤑⤏्⤟्⤰े⤞ि⤝ा ⤕ी ā¤¸ā¤Ž्ā¤Žि⤞ि⤤ ⤜⤍⤏ं⤖्⤝ा ⤏े ⤭ी ⤅⤧ि⤕ ā¤šै।

2. ⤭ा⤰⤤ ⤕ा ⤕्⤎े⤤्⤰ā¤Ģ⤞ ⤔⤰ ⤜⤍⤏ं⤖्⤝ा ⤕े ⤅⤍ुā¤Ēा⤤ ⤏े ⤕ौ⤍-⤏ा ⤤ā¤Ĩ्⤝ ⤏्ā¤Ē⤎्⤟ ā¤šो⤤ा ā¤šै?

⤉⤤्⤤⤰: ⤭ा⤰⤤ ⤕ा ⤕्⤎े⤤्⤰ā¤Ģ⤞ ā¤ĩिā¤ļ्ā¤ĩ ⤕े ⤕ु⤞ ⤕्⤎े⤤्⤰ā¤Ģ⤞ ⤕ा ⤕ेā¤ĩ⤞ 2.41 ā¤Ē्⤰⤤िā¤ļ⤤ ā¤šै, ⤜ā¤Ŧ⤕ि ⤜⤍⤏ं⤖्⤝ा ā¤ĩिā¤ļ्ā¤ĩ ⤕ी ⤕ु⤞ ⤜⤍⤏ं⤖्⤝ा ⤕ा ⤞⤗⤭⤗ 16.7 ā¤Ē्⤰⤤िā¤ļ⤤ ā¤šै। ⤇⤏⤕ा ā¤Žā¤¤ā¤˛ā¤Ŧ ā¤šै ⤕ि ⤭ा⤰⤤ ā¤Žें ⤏ीā¤Žि⤤ ⤭ूā¤Žि ā¤Ē⤰ ⤅⤤्⤝⤧ि⤕ ⤜⤍⤏ं⤖्⤝ा ⤍िā¤ĩा⤏ ⤕⤰⤤ी ā¤šै।

3. ⤭ा⤰⤤ ā¤Žें ā¤Ēā¤šā¤˛ी ā¤œā¤¨ā¤—ā¤Ŗā¤¨ा ⤕ā¤Ŧ ā¤šु⤈ ⤔⤰ ⤍िā¤¯ā¤Žि⤤ ā¤œā¤¨ā¤—ā¤Ŗā¤¨ा ⤕ā¤Ŧ ā¤ļु⤰ू ā¤šु⤈?

⤉⤤्⤤⤰: ⤭ा⤰⤤ ā¤Žें ā¤Ēā¤šā¤˛ी ā¤œā¤¨ā¤—ā¤Ŗā¤¨ा 1872 ā¤Žें ā¤šु⤈, ⤞े⤕ि⤍ ā¤Ēā¤šā¤˛ी ā¤Ēू⤰्⤪ ā¤œā¤¨ā¤—ā¤Ŗā¤¨ा 1881 ā¤Žें ā¤šु⤈। ⤇⤏⤕े ā¤Ŧाā¤Ļ ā¤šā¤° 10 ā¤ĩ⤰्⤎ों ā¤Ē⤰ ⤍िā¤¯ā¤Žि⤤ ā¤œā¤¨ā¤—ā¤Ŗā¤¨ा ⤕ी ⤜ा⤤ी ā¤šै।

4. ā¤ĩिā¤ļ्ā¤ĩ ⤜⤍⤏ं⤖्⤝ा ā¤Ļिā¤ĩ⤏ ⤕ā¤Ŧ ā¤Žā¤¨ा⤝ा ⤜ा⤤ा ā¤šै ⤔⤰ ⤕्⤝ों?

⤉⤤्⤤⤰: ā¤ĩिā¤ļ्ā¤ĩ ⤜⤍⤏ं⤖्⤝ा ā¤Ļिā¤ĩ⤏ ā¤Ē्⤰⤤िā¤ĩ⤰्⤎ 11 ⤜ु⤞ा⤈ ⤕ो ā¤Žā¤¨ा⤝ा ⤜ा⤤ा ā¤šै। ā¤¯ā¤š ā¤Ļि⤍ 11 ⤜ु⤞ा⤈ 1987 ⤕ो ā¤ĩिā¤ļ्ā¤ĩ ⤕ी ⤜⤍⤏ं⤖्⤝ा 5 ⤅⤰ā¤Ŧ ā¤šो⤍े ⤕े ⤅ā¤ĩ⤏⤰ ā¤Ē⤰ ⤍ि⤰्⤧ा⤰ि⤤ ⤕ि⤝ा ⤗⤝ा ā¤Ĩा।

5. ⤭ा⤰⤤ ā¤Žें ⤜⤍⤏ं⤖्⤝ा ā¤ĩृā¤Ļ्⤧ि ⤕े ⤕ा⤰⤪ ⤕ि⤍ ⤏ाā¤Žा⤜ि⤕-⤆⤰्ā¤Ĩि⤕ ā¤¸ā¤Žā¤¸्⤝ा⤓ं ⤕ा ⤏ाā¤Žā¤¨ा ⤕⤰⤍ा ā¤Ēā¤Ą़⤤ा ā¤šै?

⤉⤤्⤤⤰: ⤭ा⤰⤤ ā¤Žें ⤅⤤्⤝⤧ि⤕ ⤜⤍⤏ं⤖्⤝ा ⤕े ⤕ा⤰⤪ ⤗⤰ीā¤Ŧी, ā¤Ē⤰्⤝ाā¤ĩ⤰⤪ ⤕्⤎⤰⤪, ⤏ाā¤Žा⤜ि⤕ ā¤ĩिā¤ˇā¤Žā¤¤ा, ā¤…ā¤¸ā¤Žा⤍ ⤏ंā¤Ē⤤्⤤ि ā¤ĩि⤤⤰⤪, ⤗्⤰ाā¤Žी⤪ ⤕्⤎े⤤्⤰ ⤕ी ā¤‰ā¤š्⤚ ⤜⤍⤏ं⤖्⤝ा, ā¤Ŧे⤰ोā¤œā¤—ा⤰ी, ⤆ā¤ĩा⤏ी⤝ ā¤¸ā¤Žā¤¸्⤝ाā¤ँ ⤔⤰ ⤜ीā¤ĩ⤍ ⤏्⤤⤰ ā¤Žें ⤗ि⤰ाā¤ĩ⤟ ⤜ै⤏ी ā¤¸ā¤Žā¤¸्⤝ाā¤ँ ⤉⤤्ā¤Ē⤍्⤍ ā¤šो⤤ी ā¤šैं।

6. ⤜⤍⤏ं⤖्⤝ा ⤕ा ā¤ĩि⤤⤰⤪ ⤕ि⤏ ā¤Ē्⤰⤕ा⤰ ā¤…ā¤¸ā¤Žा⤍ ā¤šै?

⤉⤤्⤤⤰: ⤭ा⤰⤤ ā¤Žें ⤜⤍⤏ं⤖्⤝ा ⤕ा ā¤ĩि⤤⤰⤪ ā¤…ā¤¸ā¤Žा⤍ ā¤šै। ā¤Žैā¤Ļा⤍ी ⤕्⤎े⤤्⤰ों, ⤍ā¤Ļि⤝ों ⤕े ⤉ā¤Ē⤜ा⤊ ā¤Žैā¤Ļा⤍ों ⤔⤰ ā¤¸ā¤Žुā¤Ļ्⤰ ⤤⤟ी⤝ ⤕्⤎े⤤्⤰ों ā¤Žें ⤅⤧ि⤕ ⤜⤍⤏ं⤖्⤝ा ā¤šै, ⤜ā¤Ŧ⤕ि ā¤Ē⤰्ā¤ĩ⤤ी⤝ ⤕्⤎े⤤्⤰ों, ā¤Žā¤°ु⤏्ā¤Ĩ⤞ ⤔⤰ ā¤ĩ⤍ ⤕्⤎े⤤्⤰ों ā¤Žें ā¤•ā¤Ž ⤜⤍⤏ं⤖्⤝ा ā¤šै।

7. ⤭ा⤰⤤ ā¤Žें ⤜⤍⤏ं⤖्⤝ा ⤕ा ⤘⤍⤤्ā¤ĩ ⤕ै⤏े ā¤Žाā¤Ēा ⤜ा⤤ा ā¤šै?

⤉⤤्⤤⤰: ⤜⤍⤏ं⤖्⤝ा ⤘⤍⤤्ā¤ĩ = ⤕ि⤏ी ⤕्⤎े⤤्⤰ ⤕ी ⤕ु⤞ ⤜⤍⤏ं⤖्⤝ा ÷ ⤕्⤎े⤤्⤰ā¤Ģ⤞ (ā¤ĩ⤰्⤗ ⤕ि.ā¤Žी.)। ⤉ā¤Ļाā¤šā¤°ā¤Ŗ ⤕े ⤞िā¤ 2011 ā¤Žें ⤭ा⤰⤤ ⤕ा ⤔⤏⤤ ⤘⤍⤤्ā¤ĩ 382 ā¤ĩ्⤝⤕्⤤ि ā¤Ē्⤰⤤ि ā¤ĩ⤰्⤗ ⤕ि.ā¤Žी. ā¤Ĩा।

8. ⤭ा⤰⤤ ā¤Žें ⤜⤍⤏ं⤖्⤝ा ⤘⤍⤤्ā¤ĩ ⤕े ⤆⤧ा⤰ ā¤Ē⤰ ⤕ि⤤⤍े ā¤Ē्⤰⤕ा⤰ ⤕े ⤕्⤎े⤤्⤰ ā¤šैं?

⤉⤤्⤤⤰: ⤚ा⤰ ā¤Ē्⤰⤕ा⤰ ⤕े ⤕्⤎े⤤्⤰ ā¤šैं – ā¤‰ā¤š्⤚ ⤘⤍⤤्ā¤ĩ ā¤ĩा⤞े (501+ ā¤ĩ्⤝⤕्⤤ि/ā¤ĩ⤰्⤗ ⤕ि.ā¤Žी.), ā¤Žā¤§्ā¤¯ā¤Ž ⤘⤍⤤्ā¤ĩ ā¤ĩा⤞े (251–500), ⤏ा⤧ा⤰⤪ ⤘⤍⤤्ā¤ĩ ā¤ĩा⤞े (101–250), ⤔⤰ ⤍िā¤Ž्⤍ ⤘⤍⤤्ā¤ĩ ā¤ĩा⤞े (<100)।

9. ā¤‰ā¤š्⤚ ⤘⤍⤤्ā¤ĩ ā¤ĩा⤞े ⤕्⤎े⤤्⤰ों ⤕े ⤉ā¤Ļाā¤šā¤°ā¤Ŗ ā¤Ļी⤜िā¤।

⤉⤤्⤤⤰: ā¤Ļि⤞्⤞ी, ⤚ंā¤Ąी⤗ā¤ĸ़, ā¤Ēांā¤Ąि⤚े⤰ी, ā¤Ļā¤Žā¤¨ ⤔⤰ ā¤Ļीā¤ĩ, ⤞⤕्⤎ā¤Ļ्ā¤ĩीā¤Ē, ā¤Ŧिā¤šा⤰, ā¤Ēā¤ļ्⤚िā¤Ž ā¤Ŧं⤗ा⤞, ⤕े⤰⤞, ⤉⤤्⤤⤰ ā¤Ē्⤰ā¤Ļेā¤ļ, ā¤Ļाā¤Ļ⤰ ⤍⤗⤰ ā¤ā¤ĩं ā¤šā¤ĩे⤞ी, ā¤šā¤°ि⤝ा⤪ा, ā¤¤ā¤Žि⤞⤍ाā¤Ąु ⤔⤰ ā¤Ēं⤜ाā¤Ŧ।

10. ⤍िā¤Ž्⤍ ⤘⤍⤤्ā¤ĩ ā¤ĩा⤞े ⤕्⤎े⤤्⤰ों ⤕े ⤕ा⤰⤪ ⤕्⤝ा ā¤šैं?

⤉⤤्⤤⤰: ⤍िā¤Ž्⤍ ⤘⤍⤤्ā¤ĩ ā¤ĩा⤞े ⤕्⤎े⤤्⤰ों ā¤Žें ⤜ै⤏े ⤏ि⤕्⤕िā¤Ž, ā¤Žि⤜ोā¤°ā¤Ž, ⤅ंā¤Ąā¤Žा⤍ ⤔⤰ ⤍ि⤕ोā¤Ŧा⤰, ⤅⤰ू⤪ा⤚⤞ ā¤Ē्⤰ā¤Ļेā¤ļ ⤆ā¤Ļि ā¤Žें ⤜ीā¤ĩ⤍⤝ाā¤Ē⤍ ⤕ी ⤏ुā¤ĩि⤧ा⤓ं ⤕ी ā¤•ā¤Žी, ⤕ृ⤎ि ⤔⤰ ⤉ā¤Ļ्⤝ो⤗ों ⤕ा ā¤•ā¤Ž ā¤ĩि⤕ा⤏, ⤔⤰ ⤕⤠ि⤍ ⤭ौ⤗ो⤞ि⤕ ā¤Ē⤰ि⤏्ā¤Ĩि⤤ि⤝ाँ ā¤Ē्ā¤°ā¤Žु⤖ ⤕ा⤰⤪ ā¤šैं।

11. ⤭ौ⤤ि⤕ ⤕ा⤰⤕ ⤕ौ⤍-⤕ौ⤍ ⤏े ā¤šैं ⤔⤰ ⤝े ⤜⤍⤏ं⤖्⤝ा ā¤ĩि⤤⤰⤪ ⤕ो ⤕ै⤏े ā¤Ē्⤰⤭ाā¤ĩि⤤ ⤕⤰⤤े ā¤šैं?

⤉⤤्⤤⤰: ⤭ौ⤤ि⤕ ⤕ा⤰⤕ – ⤧⤰ा⤤⤞, ⤜⤞ā¤ĩा⤝ु, ā¤Žृā¤Ļा ⤔⤰ ⤖⤍ि⤜ ā¤šैं। ⤉ā¤Ē⤜ा⤊ ā¤Žैā¤Ļा⤍ ⤔⤰ ⤅⤍ु⤕ू⤞ ⤜⤞ā¤ĩा⤝ु ā¤ĩा⤞े ⤕्⤎े⤤्⤰ों ā¤Žें ⤏⤘⤍ ⤜⤍⤏ं⤖्⤝ा ā¤šै, ⤜ā¤Ŧ⤕ि ā¤Ē⤰्ā¤ĩ⤤ी⤝ ⤔⤰ ā¤Žā¤°ू⤏्ā¤Ĩ⤞ी⤝ ⤕्⤎े⤤्⤰ों ā¤Žें ā¤ĩि⤰⤞ ⤜⤍⤏ं⤖्⤝ा ā¤°ā¤šā¤¤ी ā¤šै।

12. ⤏ाā¤Žा⤜ि⤕-⤆⤰्ā¤Ĩि⤕ ⤔⤰ ⤏ां⤏्⤕ृ⤤ि⤕ ⤕ा⤰⤕ ⤕ि⤏ ā¤Ē्⤰⤕ा⤰ ⤜⤍⤏ं⤖्⤝ा ā¤ĩि⤤⤰⤪ ⤕ो ā¤Ē्⤰⤭ाā¤ĩि⤤ ⤕⤰⤤े ā¤šैं?

⤉⤤्⤤⤰: ⤆⤰्ā¤Ĩि⤕ ⤅ā¤ĩ⤏⤰, ⤔ā¤Ļ्⤝ो⤗ि⤕ी⤕⤰⤪, ⤐⤤िā¤šा⤏ि⤕ ā¤Žā¤šā¤¤्ā¤ĩ ⤔⤰ ⤏ाā¤Žा⤜ि⤕-⤏ां⤏्⤕ृ⤤ि⤕ ā¤Žा⤍्⤝⤤ाā¤ँ ⤜⤍⤏ं⤖्⤝ा ⤕े ā¤ĩि⤤⤰⤪ ⤔⤰ ⤘⤍⤤्ā¤ĩ ⤕ो ā¤Ē्⤰⤭ाā¤ĩि⤤ ⤕⤰⤤ी ā¤šैं। ⤜ै⤏े ā¤Žुंā¤Ŧ⤈-ā¤Ēु⤪े ⤔ā¤Ļ्⤝ो⤗ि⤕ ⤕्⤎े⤤्⤰ ā¤Žें ⤜⤍⤏ं⤖्⤝ा ā¤ĩृā¤Ļ्⤧ि।

13. ⤜⤍्ā¤Žā¤Ļ⤰ ⤔⤰ ā¤Žृ⤤्⤝ुā¤Ļ⤰ ⤕्⤝ा ā¤šैं?

⤉⤤्⤤⤰: ⤜⤍्ā¤Žā¤Ļ⤰ – ā¤Ē्⤰⤤ि 1,000 ā¤ĩ्⤝⤕्⤤ि⤝ों ā¤Žें ⤜⤍्ā¤Ž ⤞े⤍े ā¤ĩा⤞े ⤜ीā¤ĩि⤤ ā¤ļिā¤ļु⤓ं ⤕ी ⤏ं⤖्⤝ा। ā¤Žृ⤤्⤝ु ā¤Ļ⤰ – ā¤Ē्⤰⤤ि 1,000 ā¤ĩ्⤝⤕्⤤ि⤝ों ā¤Žें ā¤Žā¤°ā¤¨े ā¤ĩा⤞ों ⤕ी ⤏ं⤖्⤝ा।

14. ā¤Ē्⤰ा⤕ृ⤤ि⤕ ā¤ĩृā¤Ļ्⤧ि ā¤Ļ⤰ ⤕्⤝ा ā¤šै?

⤉⤤्⤤⤰: ⤜⤍्ā¤Žā¤Ļ⤰ ⤔⤰ ā¤Žृ⤤्⤝ुā¤Ļ⤰ ⤕े ⤅ं⤤⤰ ⤕ो ā¤Ē्⤰ा⤕ृ⤤ि⤕ ā¤ĩृā¤Ļ्⤧ि ā¤Ļ⤰ ā¤•ā¤šā¤¤े ā¤šैं। ā¤¯ā¤š ⤕ि⤏ी ⤕्⤎े⤤्⤰ ā¤Žें ā¤Ē्⤰⤤ि ā¤ĩ⤰्⤎ ā¤šो⤍े ā¤ĩा⤞ी ā¤ĩा⤏्⤤ā¤ĩि⤕ ⤜⤍⤏ं⤖्⤝ा ā¤ĩृā¤Ļ्⤧ि ⤕ो ā¤Ŧ⤤ा⤤ा ā¤šै।

15. ⤭ा⤰⤤ ā¤Žें 1901–2011 ⤕े ā¤Ŧी⤚ ⤜⤍⤏ं⤖्⤝ा ā¤ĩृā¤Ļ्⤧ि ⤕ा ā¤ĩिā¤ĩ⤰⤪ ā¤Ļी⤜िā¤।

⤉⤤्⤤⤰: 1901 – 23.84 ⤕⤰ोā¤Ą़

1951 – 36.11 ⤕⤰ोā¤Ą़

2001 – 102.70 ⤕⤰ोā¤Ą़

2011 – 121.06 ⤕⤰ोā¤Ą़

⤇⤏ ā¤Ļौ⤰ा⤍ ⤜⤍⤏ं⤖्⤝ा ā¤ĩृā¤Ļ्⤧ि ā¤Ļ⤰ ā¤Ļā¤ļ⤕ी⤝ ⤰ूā¤Ē ā¤Žें ā¤Ŧā¤ĸ़⤤ी ⤔⤰ ⤘⤟⤤ी ā¤°ā¤šी, ⤜ै⤏े 1911–1921 ā¤Žें ⤋⤪ा⤤्ā¤Žā¤• ā¤ĩृā¤Ļ्⤧ि ⤭ी ā¤šु⤈।

16. ⤭ा⤰⤤ ā¤Žें ⤜⤍⤏ं⤖्⤝ा ā¤ĩृā¤Ļ्⤧ि ⤕े ā¤Žु⤖्⤝ ⤕ा⤰⤪ ⤕्⤝ा ā¤šैं?

⤉⤤्⤤⤰: ⤜⤍्ā¤Žā¤Ļ⤰ ⤕ा ⤅⤧ि⤕ ā¤šो⤍ा, ā¤Žृ⤤्⤝ु ā¤Ļ⤰ ā¤Žें ā¤•ā¤Žी, ⤜ीā¤ĩ⤍ ā¤Ē्⤰⤤्⤝ाā¤ļा ā¤Žें ā¤ĩृā¤Ļ्⤧ि, ⤅ā¤ļि⤕्⤎ा, ā¤Ŧा⤞ ā¤ĩिā¤ĩाā¤š, ⤗⤰ीā¤Ŧी, ⤍िā¤Ž्⤍ ⤜ीā¤ĩ⤍ ⤏्⤤⤰ ⤔⤰ ā¤Ē्⤰ā¤ĩा⤏।

17. ⤜ीā¤ĩ⤍ ā¤Ē्⤰⤤्⤝ाā¤ļा ⤕्⤝ा ā¤šै ⤔⤰ ⤭ा⤰⤤ ā¤Žें ⤇⤏⤕ा ā¤ĩि⤕ा⤏ ⤕ै⤏े ā¤šु⤆?

⤉⤤्⤤⤰: ⤜ीā¤ĩ⤍ ā¤Ē्⤰⤤्⤝ाā¤ļा – ⤕ि⤏ी ā¤ĩ्⤝⤕्⤤ि ⤕ी ⤔⤏⤤ ⤆⤝ु। ⤭ा⤰⤤ ā¤Žें 1921 ā¤Žें ā¤¯ā¤š 50 ā¤ĩ⤰्⤎ ā¤Ĩी, ⤜ो 2011 ā¤Žें ā¤Ŧā¤ĸ़⤕⤰ 68.8 ā¤ĩ⤰्⤎ ā¤šो ā¤—ā¤ˆ।

18. ⤭ा⤰⤤ ā¤Žें ⤜⤍⤏ं⤖्⤝ा ā¤ĩृā¤Ļ्⤧ि ⤕े ⤕ा⤰⤪ ⤉⤤्ā¤Ē⤍्⤍ ā¤¸ā¤Žā¤¸्⤝ाā¤ँ ⤕्⤝ा ā¤šैं?

⤉⤤्⤤⤰: ⤗⤰ीā¤Ŧी, ā¤Ŧे⤰ोā¤œā¤—ा⤰ी, ⤜ीā¤ĩ⤍ ⤏्⤤⤰ ā¤Žें ⤗ि⤰ाā¤ĩ⤟, ⤭ुā¤–ā¤Žā¤°ी, ⤅ā¤Ē⤰ा⤧, ⤆ā¤ĩा⤏ी⤝ ā¤¸ā¤Žā¤¸्⤝ाā¤ँ, ā¤Ē⤰िā¤ĩā¤šā¤¨ ā¤ĩ ⤏्ā¤ĩा⤏्ā¤Ĩ्⤝ ⤏ुā¤ĩि⤧ा⤓ं ⤕ी ā¤•ā¤Žी ⤔⤰ ā¤Ē्⤰ā¤Ļू⤎⤪ ā¤Ŧā¤ĸ़⤍ा।

19. ⤜⤍⤏ं⤖्⤝ा ā¤ĩृā¤Ļ्⤧ि ⤕ो ⤍ि⤝ं⤤्⤰ि⤤ ⤕⤰⤍े ⤕े ⤉ā¤Ēा⤝ ⤕्⤝ा ā¤šैं?

⤉⤤्⤤⤰: ā¤Ē⤰िā¤ĩा⤰ ⤕⤞्⤝ा⤪ ⤕ा⤰्⤝⤕्ā¤°ā¤Ž ⤅ā¤Ē⤍ा⤍ा

ā¤ļि⤕्⤎ा ⤕ा ā¤Ē्⤰⤏ा⤰ ⤔⤰ ⤏्⤤्⤰ी ā¤ļि⤕्⤎ा ā¤Žें ā¤ĩृā¤Ļ्⤧ि

ā¤Ŧा⤞ ā¤ĩिā¤ĩाā¤š ⤰ो⤕⤍ा

⤜ीā¤ĩ⤍ ⤏्⤤⤰ ⤏ु⤧ा⤰⤍ा

⤏ाā¤Žा⤜ि⤕ ⤏ु⤰⤕्⤎ा ⤞ा⤗ू ⤕⤰⤍ा

20. ⤭ा⤰⤤ ā¤Žें ⤞िं⤗ ⤅⤍ुā¤Ēा⤤ ⤕्⤝ा ā¤šै ⤔⤰ 2011 ā¤Žें ⤇⤏⤕ा ā¤Žा⤍ ⤕ि⤤⤍ा ā¤Ĩा?

⤉⤤्⤤⤰: ⤞िं⤗ ⤅⤍ुā¤Ēा⤤ – ā¤Ē्⤰⤤ि 1,000 ā¤Ēु⤰ू⤎ों ā¤Ē⤰ ā¤Žā¤šि⤞ा⤓ं ⤕ी ⤏ं⤖्⤝ा। 2011 ā¤Žें ⤭ा⤰⤤ ā¤Žें ā¤¯ā¤š 943 ā¤Ĩा, ⤜ो ā¤Ē्⤰⤤ि⤕ू⤞ ā¤Žा⤍ा ⤜ा⤤ा ā¤šै।

21. ⤞िं⤗ ⤅⤍ुā¤Ēा⤤ ā¤Žें ⤗ि⤰ाā¤ĩ⤟ ⤕े ⤕ा⤰⤪ ⤕्⤝ा ā¤šैं?

⤉⤤्⤤⤰: ā¤Žā¤šि⤞ा⤓ं ā¤Žें ⤏ा⤕्⤎⤰⤤ा ā¤•ā¤Ž ā¤šो⤍ा, ā¤‰ā¤š्⤚ ā¤Žा⤤ृ ā¤Žृ⤤्⤝ु ā¤Ļ⤰, ā¤Ēु⤤्⤰ ⤕ी ⤕ाā¤Žā¤¨ा, ⤕⤍्⤝ा ⤭्⤰ू⤪ ā¤šā¤¤्⤝ा, ā¤Ŧा⤞ि⤕ा⤓ं ⤕े ā¤Ē्⤰⤤ि ⤉ā¤Ēे⤕्⤎ा, ā¤Ļā¤šे⤜ ā¤Ē्⤰ā¤Ĩा ⤔⤰ ⤏ाā¤Žा⤜ि⤕-⤧ा⤰्ā¤Žि⤕ ⤰ूā¤ĸ़िā¤ĩाā¤Ļ।

22. ⤭ा⤰⤤ ā¤Žें ⤏ा⤕्⤎⤰⤤ा ⤕्⤝ा ā¤šै?

⤉⤤्⤤⤰: ⤜ो ā¤ĩ्⤝⤕्⤤ि ⤕ि⤏ी ⤭ा⤎ा ⤕ो ā¤¸ā¤Žā¤ā¤•ā¤° ā¤Ēā¤ĸ़ ⤔⤰ ⤞ि⤖ ⤏⤕⤤ा ā¤šै, ā¤ĩā¤š ⤏ा⤕्⤎⤰ ā¤•ā¤šā¤˛ा⤤ा ā¤šै।

23. ⤭ा⤰⤤ ā¤Žें ⤏ा⤕्⤎⤰⤤ा ⤕ा ā¤Ē्⤰⤤िā¤ļ⤤ 2011 ā¤Žें ⤕ि⤤⤍ा ā¤Ĩा?

⤉⤤्⤤⤰: ⤕ु⤞ ⤏ा⤕्⤎⤰⤤ा – 73.0%, ā¤Ēु⤰ु⤎ – 80.9%, ā¤Žā¤šि⤞ा – 64.6%।

24. ⤭ा⤰⤤ ā¤Žें ā¤Žā¤šि⤞ा ⤔⤰ ā¤Ēु⤰ु⤎ ⤏ा⤕्⤎⤰⤤ा ā¤Žें ⤅ं⤤⤰ ⤕्⤝ों ā¤šै?

⤉⤤्⤤⤰: ā¤Ēु⤰ु⤎ ⤏ा⤕्⤎⤰⤤ा ⤅⤧ि⤕ ā¤šै ⤕्⤝ों⤕ि ā¤Žā¤šि⤞ा⤓ं ⤕ी ā¤ļि⤕्⤎ा ā¤Ē⤰ ā¤•ā¤Ž ⤧्⤝ा⤍ ā¤Ļि⤝ा ⤗⤝ा, ⤏ाā¤Žा⤜ि⤕ ā¤ā¤ĩं ⤏ां⤏्⤕ृ⤤ि⤕ ā¤Ŧा⤧ाā¤ँ ā¤šैं।

25. ⤭ा⤰⤤ ā¤Žें ā¤ļā¤šā¤°ी ⤔⤰ ⤗्⤰ाā¤Žी⤪ ⤏ा⤕्⤎⤰⤤ा ā¤Ļ⤰ ā¤Žें ⤕्⤝ा ⤅ं⤤⤰ ā¤šै?

⤉⤤्⤤⤰: 2011 ā¤Žें ā¤ļā¤šā¤°ी ⤕्⤎े⤤्⤰ – 84.1%, ⤗्⤰ाā¤Žी⤪ ⤕्⤎े⤤्⤰ – 67.8%। ⤗्⤰ाā¤Žी⤪ ⤕्⤎े⤤्⤰ों ā¤Žें ā¤ļि⤕्⤎ा ⤕ी ⤏ुā¤ĩि⤧ाā¤ँ ⤏ीā¤Žि⤤ ā¤šैं।

26. ⤰ा⤜्⤝ā¤ĩा⤰ ⤏ा⤕्⤎⤰⤤ा ā¤Žें ⤭ि⤍्⤍⤤ा ⤕्⤝ों ā¤šै?

⤉⤤्⤤⤰: ⤏ाā¤Žा⤜ि⤕-⤆⤰्ā¤Ĩि⤕ ā¤ĩि⤕ा⤏, ā¤ļि⤕्⤎ा ⤕ी ⤉ā¤Ē⤞ā¤Ŧ्⤧⤤ा, ⤏ां⤏्⤕ृ⤤ि⤕ ā¤Žा⤍्⤝⤤ाā¤ँ ⤔⤰ ⤏⤰⤕ा⤰ी ā¤Ē्⤰⤝ा⤏। ⤉ā¤Ļाā¤šā¤°ā¤Ŗ – ⤕े⤰⤞ ā¤Žें 94% ⤔⤰ ā¤Ŧिā¤šा⤰ ā¤Žें 61.8% ⤏ा⤕्⤎⤰⤤ा।

27. ⤰ा⤎्⤟्⤰ी⤝ ⤜⤍⤏ं⤖्⤝ा ⤍ी⤤ि 2000 ⤕े ā¤Žु⤖्⤝ ⤉ā¤Ļ्ā¤Ļेā¤ļ्⤝ ⤕्⤝ा ā¤šैं?

⤉⤤्⤤⤰: ā¤¤ा⤤्⤕ा⤞ि⤕ – ⤗⤰्⤭ ⤍ि⤰ो⤧⤕ ⤉ā¤Ēा⤝ों ⤕ा ā¤ĩि⤕ा⤏

ā¤Žā¤§्⤝⤕ा⤞ी⤍ – ⤕ु⤞ ā¤Ē्⤰⤜⤍⤍ ā¤Ļ⤰ ⤘⤟ा⤍ा

ā¤Ļी⤰्ā¤˜ā¤•ा⤞ी⤍ – 2045 ⤤⤕ ⤏्ā¤Ĩि⤰ ⤜⤍⤏ं⤖्⤝ा ⤔⤰ ⤏्ā¤Ĩा⤝ी ⤆⤰्ā¤Ĩि⤕ ā¤ĩि⤕ा⤏

28. ⤰ा⤎्⤟्⤰ी⤝ ⤜⤍⤏ं⤖्⤝ा ⤍ी⤤ि 2000 ā¤Žें ⤕ि⤍ ⤏ाā¤Žा⤜ि⤕ ⤜⤍ां⤕ि⤕ी ⤞⤕्⤎्⤝ों ⤕ो ⤰⤖ा ⤗⤝ा ā¤šै?

⤉⤤्⤤⤰: 14 ā¤ĩ⤰्⤎ ⤤⤕ ā¤ĩिā¤Ļ्⤝ा⤞⤝ी⤍ ā¤ļि⤕्⤎ा ā¤Žुā¤Ģ्⤤ ⤔⤰ ⤅⤍िā¤ĩा⤰्⤝

ā¤ļिā¤ļु ā¤Žृ⤤्⤝ु ā¤Ļ⤰ 100 ⤏े ⤍ी⤚े ⤞ा⤍ा

⤟ी⤕ा⤕⤰⤪ ⤕ा ⤏ा⤰्ā¤ĩ⤭ौā¤Žि⤕ ⤕ा⤰्⤝ा⤍्ā¤ĩ⤝⤍

ā¤ĩिā¤ĩाā¤š ⤕ी ā¤‰ā¤Ž्⤰ 20 ā¤ĩ⤰्⤎ ⤕े ā¤Ŧाā¤Ļ ā¤Ŧā¤ĸ़ाā¤ĩा

29. ā¤Ē⤰िā¤ĩा⤰ ⤕⤞्⤝ा⤪ ⤕ा⤰्⤝⤕्ā¤°ā¤Ž ⤕ो ⤕ै⤏े ⤜⤍-⤕ेंā¤Ļ्⤰ि⤤ ā¤Ŧ⤍ा⤝ा ⤗⤝ा?

⤉⤤्⤤⤰: ⤘⤰-⤘⤰ ā¤Ēā¤šुंā¤šā¤•ā¤° ā¤Ē्⤰⤜⤍⤍ ā¤ā¤ĩं ā¤ļिā¤ļु ⤏्ā¤ĩा⤏्ā¤Ĩ्⤝ ⤏ेā¤ĩाā¤ँ, ⤗⤰्⤭ ⤍ि⤰ो⤧⤕ ⤉ā¤Ēा⤝ ⤔⤰ ā¤ļि⤕्⤎ा ⤕े ā¤Žा⤧्ā¤¯ā¤Ž ⤏े।

30. ⤰ा⤎्⤟्⤰ी⤝ ⤜⤍⤏ं⤖्⤝ा ⤆⤝ो⤗ ⤕ी ⤏ं⤰⤚⤍ा ⤕्⤝ा ā¤šै?

⤉⤤्⤤⤰: ā¤Ē्⤰⤧ाā¤¨ā¤Žं⤤्⤰ी ⤅⤧्⤝⤕्⤎ ā¤šैं; ⤏ā¤Ļ⤏्⤝ ⤰ा⤜्⤝ों ⤕े ā¤Žु⤖्ā¤¯ā¤Žं⤤्⤰ी, ⤕े⤍्ā¤Ļ्⤰ ā¤ļा⤏ि⤤ ā¤Ē्⤰ā¤Ļेā¤ļ ⤕े ā¤Ē्⤰ā¤ļा⤏⤕, ⤕े⤍्ā¤Ļ्⤰ी⤝ ā¤Žं⤤्⤰ी, ⤜⤍⤏ां⤖्⤝ि⤕ीā¤ĩिā¤Ļ् ⤔⤰ ā¤ĩिā¤ļे⤎⤜्ā¤ž ā¤šो⤤े ā¤šैं।

31. ⤜⤍⤏ं⤖्⤝ा ā¤Ē्⤰ā¤ĩा⤏ ⤕्⤝ा ā¤šै ⤔⤰ ⤇⤏⤕ा ā¤Ē्⤰⤭ाā¤ĩ ⤕्⤝ा ā¤šै?

⤉⤤्⤤⤰: ⤜⤍⤏ं⤖्⤝ा ā¤Ē्⤰ā¤ĩा⤏ – ⤞ो⤗ ā¤ā¤• ⤏्ā¤Ĩा⤍ ⤏े ā¤Ļू⤏⤰े ⤏्ā¤Ĩा⤍ ⤝ा ā¤Ļेā¤ļ ā¤Žें ⤏्ā¤Ĩा⤍ां⤤⤰⤪। ā¤¯ā¤š ⤕ि⤏ी ⤕्⤎े⤤्⤰ ā¤Žें ⤜⤍⤏ं⤖्⤝ा ā¤ĩृā¤Ļ्⤧ि ⤔⤰ ā¤ĩि⤤⤰⤪ ⤕ो ā¤Ē्⤰⤭ाā¤ĩि⤤ ⤕⤰⤤ा ā¤šै।

32. ⤭ा⤰⤤ ā¤Žें ⤜⤍्ā¤Žā¤Ļ⤰ ⤔⤰ ā¤Žृ⤤्⤝ुā¤Ļ⤰ ā¤Žें ā¤Ļā¤ļ⤕ी⤝ ā¤Ē⤰िā¤ĩ⤰्⤤⤍ ⤕ा ā¤ĩिā¤ĩ⤰⤪ ā¤Ļी⤜िā¤।

⤉⤤्⤤⤰: 1911–21: ⤜⤍्ā¤Žā¤Ļ⤰ 48.1, ā¤Žृ⤤्⤝ुā¤Ļ⤰ 47.2; 2011: ⤜⤍्ā¤Žā¤Ļ⤰ 20.97, ā¤Žृ⤤्⤝ुā¤Ļ⤰ 7.48।

33. ⤭ा⤰⤤ ā¤Žें ā¤‰ā¤š्⤚ ⤘⤍⤤्ā¤ĩ ā¤ĩा⤞े ⤕्⤎े⤤्⤰ों ā¤Žें ā¤Žु⤖्⤝ ⤕ा⤰⤪ ⤕्⤝ा ā¤šैं?

⤉⤤्⤤⤰: ⤉ā¤Ē⤜ा⤊ ā¤Žि⤟्⤟ी, ⤜⤞ ⤕ी ⤉ā¤Ē⤞ā¤Ŧ्⤧⤤ा, ⤰ोā¤œā¤—ा⤰ ⤕े ⤅ā¤ĩ⤏⤰, ⤔ā¤Ļ्⤝ो⤗ि⤕ी⤕⤰⤪ ⤔⤰ ⤍⤗⤰ी⤕⤰⤪।

34. ⤭ा⤰⤤ ā¤Žें ⤍िā¤Ž्⤍ ⤘⤍⤤्ā¤ĩ ā¤ĩा⤞े ⤕्⤎े⤤्⤰ों ā¤Žें ā¤Žु⤖्⤝ ⤕ा⤰⤪ ⤕्⤝ा ā¤šैं?

⤉⤤्⤤⤰: ⤕⤠ि⤍ ⤭ौ⤗ो⤞ि⤕ ā¤Ē⤰ि⤏्ā¤Ĩि⤤ि⤝ाँ, ⤅ā¤ĩि⤕⤏ि⤤ ⤕ृ⤎ि, ⤉ā¤Ļ्⤝ो⤗ों ⤕ी ā¤•ā¤Žी ⤔⤰ ⤜ीā¤ĩ⤍⤝ाā¤Ē⤍ ⤕ी ⤏ीā¤Žि⤤ ⤏ुā¤ĩि⤧ाā¤ँ।

35. ⤞िं⤗ ⤅⤍ुā¤Ēा⤤ ā¤Žें ⤕्⤎े⤤्⤰ी⤝ ⤭ि⤍्⤍⤤ा ⤕ा ⤉ā¤Ļाā¤šā¤°ā¤Ŗ ā¤Ļी⤜िā¤।

⤉⤤्⤤⤰: ⤕े⤰⤞ – 1084 (⤅⤍ु⤕ू⤞), ā¤Ļā¤Žā¤¨ ⤔⤰ ā¤Ļीā¤ĩ – 618 (ā¤Ē्⤰⤤ि⤕ू⤞)।

36. ⤭ा⤰⤤ ā¤Žें ⤏ा⤕्⤎⤰⤤ा ā¤Žें ā¤¸ā¤Žā¤¯ ⤕े ⤏ाā¤Ĩ ā¤ĩृā¤Ļ्⤧ि ⤕ा ā¤ĩिā¤ĩ⤰⤪ ā¤Ļी⤜िā¤।

⤉⤤्⤤⤰: 1911 – 6%, 1951 – 18.3%, 2001 – 64.8%, 2011 – 73%. ā¤Žā¤šि⤞ा ⤏ा⤕्⤎⤰⤤ा 1.1% ⤏े ā¤Ŧā¤ĸ़⤕⤰ 64.6% ā¤šु⤈।

37. ⤞िं⤗ ⤅⤍ुā¤Ēा⤤ ā¤Žें ⤗ि⤰ाā¤ĩ⤟ ⤏े ā¤¸ā¤Žा⤜ ā¤Ē⤰ ⤕्⤝ा ā¤Ē्⤰⤭ाā¤ĩ ā¤Ēā¤Ą़⤤ा ā¤šै?

⤉⤤्⤤⤰: ā¤Žā¤šि⤞ा⤓ं ⤕ी ⤏ं⤖्⤝ा ā¤•ā¤Ž ā¤šो⤍े ⤏े ⤏ाā¤Žा⤜ि⤕ ā¤…ā¤¸ā¤Žा⤍⤤ा, ⤕⤍्⤝ा ⤭्⤰ू⤪ ā¤šā¤¤्⤝ा, ā¤Ŧा⤞ि⤕ा⤓ं ⤕े ā¤Ē्⤰⤤ि ⤉ā¤Ēे⤕्⤎ा ⤔⤰ ā¤¸ā¤Žा⤜ ā¤Žें ⤍⤕ा⤰ा⤤्ā¤Žā¤• ā¤Ē्⤰⤭ाā¤ĩ ā¤Ŧā¤ĸ़⤤ा ā¤šै।

38. ⤭ा⤰⤤ ā¤Žें ⤜⤍⤏ं⤖्⤝ा ā¤ĩृā¤Ļ्⤧ि ā¤Ļ⤰ ⤧⤍ा⤤्ā¤Žā¤• ⤔⤰ ⤋⤪ा⤤्ā¤Žā¤• ⤕ा ⤕्⤝ा ⤅⤰्ā¤Ĩ ā¤šै?

⤉⤤्⤤⤰: ā¤§ā¤¨ा⤤्ā¤Žā¤• – ⤕ि⤏ी ⤕्⤎े⤤्⤰ ā¤Žें ⤜⤍⤏ं⤖्⤝ा ā¤Ŧā¤ĸ़⤤ी ā¤šै

⤋⤪ा⤤्ā¤Žā¤• – ⤕ि⤏ी ⤕्⤎े⤤्⤰ ā¤Žें ⤜⤍⤏ं⤖्⤝ा ⤘⤟⤤ी ā¤šै

39. ⤭ा⤰⤤ ā¤Žें 1921–51 ⤕े ā¤Ļौ⤰ा⤍ ⤜⤍⤏ं⤖्⤝ा ā¤ĩृā¤Ļ्⤧ि ⤕ी ⤏्ā¤Ĩि⤤ि ⤕्⤝ा ā¤°ā¤šी?

⤉⤤्⤤⤰: ⤇⤏ ⤅ā¤ĩ⤧ि ā¤Žें ⤜⤍्ā¤Žā¤Ļ⤰ ⤧ी⤰े-⤧ी⤰े ⤘⤟ा ⤞े⤕ि⤍ ā¤Žृ⤤्⤝ु ā¤Ļ⤰ ⤤े⤜ी ⤏े ā¤•ā¤Ž ā¤šु⤈, ⤜ि⤏⤏े ā¤Ē्⤰ा⤕ृ⤤ि⤕ ā¤ĩृā¤Ļ्⤧ि ā¤Ļ⤰ ā¤Ŧā¤ĸ़ी।

40. ⤰ा⤎्⤟्⤰ी⤝ ⤜⤍⤏ं⤖्⤝ा ⤍ी⤤ि ⤕े ā¤¤ā¤šā¤¤ ⤏्ā¤ĩा⤏्ā¤Ĩ्⤝ ā¤ā¤ĩं ā¤ļि⤕्⤎ा ⤏ु⤧ा⤰ ⤕े ⤉ā¤Ēा⤝ ⤕्⤝ा ā¤šैं?

⤉⤤्⤤⤰: ā¤—⤰्⤭ ⤍ि⤰ो⤧⤕ ⤉ā¤Ēा⤝ों ⤕ा ā¤ĩि⤕ा⤏

ā¤ļिā¤ļु ⤏्ā¤ĩा⤏्ā¤Ĩ्⤝ ⤏ेā¤ĩा⤓ं ⤕ी ⤉ā¤Ē⤞ā¤Ŧ्⤧⤤ा

ā¤Ŧा⤞ ā¤ĩिā¤ĩाā¤š ⤰ो⤕⤍ा

14 ā¤ĩ⤰्⤎ ⤤⤕ ā¤Žुā¤Ģ्⤤ ⤔⤰ ⤅⤍िā¤ĩा⤰्⤝ ā¤ļि⤕्⤎ा

⤟ी⤕ा⤕⤰⤪ ⤕ा ⤏ा⤰्ā¤ĩ⤭ौā¤Žि⤕ ⤕ा⤰्⤝ा⤍्ā¤ĩ⤝⤍

Answer by Mrinmoee