MPBSE Class 6 Sanskrit Chapter 11 Solution | Madhya Pradesh MPBSE Class 6 Sanskrit Lesson 11 Answer 2026

 Chapter 11

                                                            अस्माकं प्रदेशः

1. प्रश्न: भारतदेशस्य मानचित्रे किं प्रदर्शितम् अस्ति?

उत्तर: भारतदेशस्य मानचित्रे सम्पूर्ण भारतदेशस्य रूपं, प्रदेशाः, नगराणि, नद्यः, पर्वताः च प्रदर्शितानि सन्ति। एतत् मानचित्रं देशस्य भौगोलिकस्थितिं ज्ञातुं साहाय्यं करोति।

2. प्रश्न: भारतदेशस्य मध्यभागे कः प्रदेशः दृश्यते?

उत्तर: भारतदेशस्य मध्यभागे मध्यप्रदेशः दृश्यते। सः देशस्य केन्द्रभागे स्थितः अस्ति, अतः तस्य नाम “मध्यप्रदेशः” इति प्रसिद्धम्।

3. प्रश्न: शरीरस्य मध्यभागे हृदयस्य उदाहरणेन मध्यप्रदेशस्य स्थितिः कथं वर्णिता?

उत्तर: यथा मानवशरीरस्य मध्यभागे हृदयम् स्थितं भवति तथा एव भारतदेशस्य मध्यभागे मध्यप्रदेशः स्थितः अस्ति। अतः सः देशस्य हृदयवत् महत्वपूर्णः मन्यते।

4. प्रश्न: मध्यप्रदेशस्य मध्यभागे का नदी प्रवहति?

उत्तर: मध्यप्रदेशस्य मध्यभागे नर्मदा नदी प्रवहति। सा प्रदेशस्य मेखला इव प्रवहन्ती सुन्दरं दृश्यं निर्माति।

5. प्रश्न: नर्मदा नदी मेखला इव कथं प्रवहति?

उत्तर: नर्मदा नदी मध्यप्रदेशस्य मध्यभागे वक्ररूपेण प्रवहति। सा प्रदेशं सुशोभयति तथा करधनी (मेखला) इव प्रदेशं अलङ्करोति।

6. प्रश्न: नर्मदायाः उत्तरदिशि कः पर्वतश्रेणी अस्ति?

उत्तर: नर्मदायाः उत्तरदिशि विन्ध्याचल पर्वतमाला स्थिताऽस्ति। एषा पर्वतश्रेणी प्रदेशस्य भूगोलस्य महत्वपूर्णा भागः अस्ति।

7. प्रश्न: नर्मदायाः दक्षिणदिशि कः पर्वतः दृश्यते?

उत्तर: नर्मदायाः दक्षिणदिशि सतपुड़ा पर्वतमाला दृश्यते। एषा पर्वतमाला अपि मध्यप्रदेशस्य भूगोलस्य मुख्यः अंशः अस्ति।

8. प्रश्न: भोपालनगरे विन्ध्याचलः सतपुड़ा च कथं स्तः?

उत्तर: भोपालनगरे विन्ध्याचलः तथा सतपुड़ा इति नाम्ना द्वे प्रमुखे शासकीयभवने स्तः। एते भवनद्वयं प्रशासनिककार्येषु प्रयुज्येते।

9. प्रश्न: मध्यप्रदेशस्य गठनं कदा अभवत्?

उत्तर: मध्यप्रदेशस्य गठनं १९५६ तमे ख्रिस्ताब्दे नवम्बर मासस्य प्रथम दिनाङ्के अभवत्।

10. प्रश्न: मध्यप्रदेशस्य राजधानी का अस्ति?

उत्तर: मध्यप्रदेशस्य राजधानी भोपालम् अस्ति। भोपालनगरं प्रशासनिकदृष्ट्या अत्यन्तं महत्वपूर्णम्।

11. प्रश्न: मध्यप्रदेशे कानि प्रमुखानि महानगराणि सन्ति?

उत्तर: मध्यप्रदेशे भोपालम्, इन्दौरम्, ग्वालियरम्, जबलपुरम् इत्यादीनि प्रमुखानि महानगराणि सन्ति|

12. प्रश्न: उज्जयिनी कथं प्रसिद्धा अस्ति?

उत्तर: उज्जयिनी महाकालस्य नगरी इति प्रसिद्धा अस्ति। अत्र स्थितः महाकालेश्वरः द्वादशज्योतिर्लिङ्गेषु एकः अस्ति।

13. प्रश्न: महाकालेश्वरस्य मन्दिरस्य धार्मिकमहत्त्वं किम्?

उत्तर: महाकालेश्वरमन्दिरं हिन्दुधर्मस्य अत्यन्तं पवित्रं स्थलम् अस्ति। अत्र महादेवस्य ज्योतिर्लिङ्गः स्थितः अस्ति, यः भक्तानां श्रद्धास्थानम्।

14. प्रश्न: नर्मदातीरे कानि धार्मिकस्थलानि सन्ति?

उत्तर: नर्मदातीरे महेश्वरम्, मण्डलेश्वरम्, ओङ्कारेश्वरम्, नेमावरम् इत्यादीनि धार्मिकस्थलानि सन्ति।

15. प्रश्न: मैहरनगरे कस्याः मन्दिरम् प्रसिद्धम्?

उत्तर: मैहरनगरे देव्याः शारदायाः मन्दिरम् प्रसिद्धम्।

16. प्रश्न: भोपालस्थितं “ताजुलमस्जिद” किमर्थं प्रसिद्धम्?

उत्तर: भोपालस्थितं ताजुलमस्जिद मुस्लिमधर्मावलम्बिनां प्रसिद्धं धार्मिकस्थलम् अस्ति।

17. प्रश्न: भीमबैठका स्थले किं विशेषं दृश्यते?

उत्तर: भीमबैठका स्थले शैलगुहासु अत्यन्तप्राचीनानि चित्राणि दृश्यन्ते। एतानि चित्राणि प्राचीनमानवजीवनस्य प्रमाणानि सन्ति।

18. प्रश्न: खजुराहोमन्दिराणि किमर्थं प्रसिद्धानि सन्ति?

उत्तर: खजुराहोमन्दिराणि मूर्तिकला तथा शिल्पकलायाः उत्कृष्टतायाः कारणेन विश्वप्रसिद्धानि सन्ति।

19. प्रश्न: साञ्चीस्तूपः कस्य धार्मिकस्मारकः अस्ति?

उत्तर: साञ्चीस्तूपः बौद्धधर्मस्य धार्मिकस्मारकः अस्ति।

20. प्रश्न: मध्यप्रदेशस्य कियत् भागः वनेन आवृत्तः अस्ति?

उत्तर: मध्यप्रदेशस्य तृतीयांशः भागः वनेन आवृत्तः अस्ति।

21. प्रश्न: मध्यप्रदेशे कानि राष्ट्रियानि उद्यानानि सन्ति?

उत्तर: मध्यप्रदेशे माधवोद्यानम्, कान्हाकिसली, बान्धवगढः इत्यादीनि राष्ट्रियानि उद्यानानि सन्ति।

22. प्रश्न: वनरक्षणे वनवासिनां योगदानं किम्?

उत्तर: वनवासिनः वनरक्षणे महत्वपूर्णं कार्यं कुर्वन्ति। ते वनेषु निवसन्ति तथा वनसम्पदां संरक्षणं कुर्वन्ति।

23. प्रश्न: वनवासिनः वनेषु कथं जीवनं यापयन्ति?

उत्तर: वनवासिनः वनेषु निर्भयेन विचरन्ति। ते प्रकृतिसम्बद्धं जीवनं यापयन्ति।

24. प्रश्न: पचमढ़ी किमर्थं प्रसिद्धं पर्यटनस्थलम् अस्ति?

उत्तर: पचमढ़ी सतपुड़ा पर्वतश्रेण्यां स्थितं सुन्दरं पर्यटनस्थलम् अस्ति। अत्र जनाः विश्रामाय तथा स्वास्थ्यलाभार्थं गच्छन्ति।

25. प्रश्न: मध्यप्रदेशे खनिजसम्पत् अस्ति वा?

उत्तर: आम्, मध्यप्रदेशे बहवः खनिजसम्पदाः सन्ति।

26. प्रश्न: पन्नामण्डलं किमर्थं प्रसिद्धम्?

उत्तर: पन्नामण्डलं हीरकरत्नानां खनिभूमिः इति प्रसिद्धम्।

27. प्रश्न: मध्यप्रदेशे अन्ये के खनिजाः लभ्यन्ते?

उत्तर: मध्यप्रदेशे लौहः, अल्यूमीनियम् इत्यादयः खनिजाः लभ्यन्ते।

28. प्रश्न: उद्योगानां विकासे खनिजानां भूमिका का अस्ति?

उत्तर: खनिजाः उद्योगानां आधारभूताः भवन्ति। तेषां साहाय्येन उद्योगाः विकसिताः भवन्ति।

29. प्रश्न: मध्यप्रदेशस्य प्राकृतिकसौन्दर्यं कथं वर्णनीयम्?

उत्तर: मध्यप्रदेशे नद्यः, पर्वताः, वनानि, पर्यटनस्थलानि च सन्ति। अतः तस्य प्राकृतिकसौन्दर्यं अत्यन्तं रमणीयम् अस्ति।

30. प्रश्न: मध्यप्रदेशस्य धार्मिकमहत्त्वं किम्?

उत्तर: मध्यप्रदेशे अनेकानि मन्दिराणि, स्तूपाः, धार्मिकस्थलानि च सन्ति। अतः धार्मिकदृष्ट्या अपि सः महत्वपूर्णः प्रदेशः अस्ति।

31. प्रश्न: मध्यप्रदेशे पर्यटनस्य विकासः कथं जातः?

उत्तर: सुन्दरप्राकृतिकस्थलानां, धार्मिकस्थलानां, ऐतिहासिकस्मारकाणां च कारणेन मध्यप्रदेशे पर्यटनस्य विकासः जातः।

32. प्रश्न: मध्यप्रदेशः भारतदेशे कथं महत्वपूर्णः अस्ति?

उत्तर: मध्यप्रदेशः भौगोलिकदृष्ट्या, प्राकृतिकसम्पदया, सांस्कृतिकमहत्त्वेन च भारतदेशे अत्यन्तं महत्वपूर्णः अस्ति।

33. प्रश्न: मध्यप्रदेशे सांस्कृतिकवैभवं कथं दृश्यते?

उत्तर: मन्दिराणि, स्तूपाः, प्राचीनचित्राणि, शिल्पकला च मध्यप्रदेशस्य सांस्कृतिकवैभवं दर्शयन्ति।

34. प्रश्न: नर्मदा नदी प्रदेशस्य सौन्दर्यं कथं वर्धयति?

उत्तर: नर्मदा नदी प्रदेशस्य मध्यभागे प्रवहन्ती प्रदेशस्य सौन्दर्यं वर्धयति।

35. प्रश्न: मध्यप्रदेशे वनसम्पदा किमर्थं महत्वपूर्णा अस्ति?

उत्तर: वनसम्पदा पर्यावरणरक्षणे, वन्यजीवसंरक्षणे तथा जनजीवने महत्वपूर्णा अस्ति।

36. प्रश्न: मध्यप्रदेशे वन्यजीवसंरक्षणं कथं क्रियते?

उत्तर: राष्ट्रियउद्यानानि तथा अभयारण्यानि स्थापयित्वा वन्यजीवसंरक्षणं क्रियते।

37. प्रश्न: प्रदेशस्य आर्थिकविकासे खनिजानां योगदानं किम्?

उत्तर: खनिजसम्पदा उद्योगविकासाय साहाय्यं करोति तथा प्रदेशस्य अर्थव्यवस्थां सुदृढां करोति।

38. प्रश्न: मध्यप्रदेशस्य पर्यटनस्थलानि किमर्थं जनान् आकर्षयन्ति?

उत्तर: प्राकृतिकसौन्दर्यं, धार्मिकमहत्त्वं, ऐतिहासिकस्मारकाणि च कारणानि जनान् आकर्षयन्ति।

39. प्रश्न: “जयतु जयतु भुवि भारतदेशे सुखदो मध्यप्रदेशः” इत्यस्य अर्थः किम्?

उत्तर: अस्य अर्थः — भारतदेशे स्थितः मध्यप्रदेशः सर्वेषां जनानां सुखं ददाति, अतः सः जयमानः अस्तु।

40. प्रश्न: अस्माकं प्रदेशः इति पाठस्य मुख्यसन्देशः कः अस्ति?

उत्तर: अस्य पाठस्य मुख्यसन्देशः अस्ति यत् मध्यप्रदेशः भौगोलिक, सांस्कृतिक, धार्मिक तथा प्राकृतिकसम्पदया सम्पन्नः प्रदेशः अस्ति।

Answer by Mrinmoee