Chapter 4
"শিক্ষণ আৰু শিকনৰ বাবে শ্ৰেণীকোঠা পৰিকল্পনা (Classroom Planning for Teaching / Learning)"
অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন — ১ নম্বৰ
১। Classroom Planning কি?
উত্তৰঃ শ্ৰেণীকোঠাত শিক্ষণ-শিকন সফলভাৱে সম্পন্ন কৰিবলৈ আগতীয়াকৈ লক্ষ্য, বিষয়বস্তু, পদ্ধতি, সামগ্ৰী, কাৰ্য আৰু মূল্যায়ন নিৰ্ধাৰণ কৰা প্ৰক্ৰিয়াক Classroom Planning বোলে।
২। EVS শিক্ষণত Planning কিয় প্রয়োজন?
উত্তৰঃ শিক্ষণক উদ্দেশ্যপূর্ণ, সুসংগঠিত আৰু কার্যকৰী কৰিবলৈ Planning প্রয়োজন।
৩। Lesson Plan কি?
উত্তৰঃ এটা নিৰ্দিষ্ট পাঠ শিকাবলৈ শিক্ষকজনে আগতীয়াকৈ প্ৰস্তুত কৰা শিক্ষণ-পৰিকল্পনাক Lesson Plan বোলে।
৪। Unit Plan কি?
উত্তৰঃ এটা সম্পূৰ্ণ Unit বা বিষয়াংশৰ শিক্ষণৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা বিস্তৃত পৰিকল্পনাক Unit Plan বোলে।
৫। Lesson Plan আৰু Unit Plan একে নে?
উত্তৰঃ নহয়। Lesson Plan এটা পাঠৰ বাবে, Unit Plan এটা সম্পূৰ্ণ Unit-ৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হয়।
৬। Concept Map কি?
উত্তৰঃ কোনো বিষয়ৰ বিভিন্ন ধাৰণা আৰু সেইবোৰৰ মাজৰ সম্পৰ্ক চিত্ৰৰ মাধ্যমে দেখুওৱা ব্যৱস্থাক Concept Map বোলে।
৭। Competency Mapping কি?
উত্তৰঃ কোনো পাঠ বা Unit-ৰ সৈতে শিক্ষাৰ্থীয়ে অর্জন কৰিবলগীয়া নির্দিষ্ট জ্ঞান, দক্ষতা আৰু সামৰ্থ্য চিনাক্ত আৰু সংযোগ কৰা প্ৰক্ৰিয়াক Competency Mapping বোলে।
৮। Thematic Web Chart কি?
উত্তৰঃ এটা মূল Theme-ক কেন্দ্ৰ কৰি তাৰ সৈতে সম্পর্কিত বিভিন্ন Sub-theme বা বিষয়ক জালৰ দৰে সজোৱা চিত্ৰক Thematic Web Chart বোলে।
৯। Learning Objective কি?
উত্তৰঃ পাঠ শেষত শিক্ষাৰ্থীয়ে কি জানিব, বুজিব বা কৰিব পাৰিব লাগে তাৰ স্পষ্ট বিবৃতিক Learning Objective বোলে।
১০। Learning Outcome কি?
উত্তৰঃ শিক্ষণৰ পিছত শিক্ষাৰ্থীৰ মাজত দেখা দিবলগীয়া প্রত্যাশিত জ্ঞান, দক্ষতা বা আচৰণগত অর্জনক Learning Outcome বোলে।
১১। Textbook Analysis কি?
উত্তৰঃ পাঠ্যপুথিৰ বিষয়বস্তু, দৃষ্টিভংগী, কাৰ্য, ছবি, প্রশ্ন আৰু শিক্ষণ সম্ভাৱনা বিশ্লেষণ কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়াক Textbook Analysis বোলে।
১২। Lesson Plan-ত TLM উল্লেখ কৰা উচিত নে?
উত্তৰঃ উচিত।
১৩। Classroom Planning-ত Assessment-ৰ স্থান আছে নে?
উত্তৰঃ আছে।
১৪। Prior Knowledge কি?
উত্তৰঃ নতুন পাঠ শিকাৰ আগতে শিক্ষাৰ্থীৰ ইতিমধ্যে থকা জ্ঞান আৰু অভিজ্ঞতাক Prior Knowledge বোলে।
১৫। Planning Evaluation কি?
উত্তৰঃ তৈয়াৰ কৰা Teaching Plan কিমান কার্যকৰী হৈছে সেয়া পৰ্যালোচনা আৰু উন্নত কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়াক Planning Evaluation বোলে।
১৬। EVS Lesson Plan শিশুকেন্দ্ৰিক হোৱা উচিত নে?
উত্তৰঃ উচিত।
চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন — ২/৩ নম্বৰ
১। EVS Classroom Planning-ৰ প্রয়োজনীয়তা লিখা।
উত্তৰঃ
১. শিক্ষণৰ লক্ষ্য স্পষ্ট কৰে।
২. বিষয়বস্তু আৰু কাৰ্য সঠিক ক্রমত সজাবলৈ সহায় কৰে।
৩. সময় আৰু TLM সঠিকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰাত সহায় কৰে।
৪. Assessment আগতীয়াকৈ পৰিকল্পনা কৰিব পৰা যায়।
SCERT syllabus-ত Need of planning for EVS classroom transaction Unit 4.1 হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত আছে।
২। Lesson Plan-ৰ মুখ্য অংশসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ এটা Lesson Plan-ত সাধাৰণতে—
১. পাঠৰ বিষয়,
২. Learning Objectives/Outcomes,
৩. Prior Knowledge,
৪. TLM,
৫. Teaching-Learning Activities,
৬. Question/Discussion,
৭. Assessment আৰু
৮. Follow-up Activity অন্তৰ্ভুক্ত থাকে।
৩। Lesson Plan আৰু Unit Plan-ৰ মাজত পাৰ্থক্য লিখা।
| Lesson Plan | Unit Plan |
|---|---|
| এটা পাঠৰ বাবে তৈয়াৰ কৰা হয়। | এটা সম্পূৰ্ণ Unit-ৰ বাবে তৈয়াৰ কৰা হয়। |
| কম সময় সামৰি লয়। | তুলনামূলক দীঘল সময় সামৰি লয়। |
| নির্দিষ্ট পাঠৰ কার্য বিস্তারিত থাকে। | একাধিক পাঠৰ সামগ্ৰিক কাঠামো থাকে। |
৪। Concept Mapping-ৰ দুটা সুবিধা লিখা।
উত্তৰঃ
১. বিভিন্ন Concept-ৰ মাজৰ সম্পৰ্ক সহজে বুজিবলৈ সহায় কৰে।
২. শিক্ষকক বিষয়বস্তু সুসংগঠিত কৰি শিকাবলৈ সহায় কৰে।
৫। Competency Mapping কিয় প্রয়োজন?
উত্তৰঃ Competency Mapping-এ কোনো পাঠৰ পৰা শিক্ষাৰ্থীয়ে কি জ্ঞান, দক্ষতা বা সামৰ্থ্য অর্জন কৰিব লাগে সেয়া স্পষ্ট কৰে। ইয়াৰ ফলত Teaching Activity আৰু Assessment সেই Competency-ৰ সৈতে মিলাই পৰিকল্পনা কৰিব পাৰি।
৬। Thematic Web Chart কি কামত ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
উত্তৰঃ এটা মূল Theme-ৰ সৈতে সম্পর্কিত বিভিন্ন বিষয় চিনাক্ত আৰু সংযোগ কৰিবলৈ Thematic Web Chart ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ই Integrated EVS Teaching-ত বিশেষ উপযোগী।
৭। EVS Textbook Analysis কিয় প্রয়োজন?
উত্তৰঃ Textbook Analysis-এ শিক্ষকক পাঠ্যপুথিৰ উদ্দেশ্য, Concept, Activity, ছবি, ভাষা, সামাজিক দৃষ্টিভংগী আৰু শিক্ষণৰ সুযোগ বুজিবলৈ সহায় কৰে। ইয়াৰ ফলত পাঠ্যপুথি কেৱল পঢ়ি শুনোৱাৰ পৰিৱৰ্তে অর্থপূর্ণভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।
৮। Planning Evaluation-ৰ উদ্দেশ্য কি?
উত্তৰঃ Planning Evaluation-ৰ উদ্দেশ্য হৈছে Teaching Plan-ৰ কোন অংশ ভাল কাম কৰিলে, কি সমস্যা হৈছিল আৰু পৰৱৰ্তী পাঠত কি পৰিৱৰ্তন প্রয়োজন সেয়া চিনাক্ত কৰা।
দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্ন — ৪/৫ নম্বৰ
১। EVS শিক্ষণৰ বাবে শ্ৰেণীকোঠা পৰিকল্পনাৰ প্রয়োজনীয়তা আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
EVS শিক্ষণ শিশুৰ বাস্তৱ জীৱন, পৰিৱেশ, Observation, Activity আৰু Inquiry-ৰ সৈতে জড়িত। সেয়ে EVS-ৰ শ্ৰেণীকোঠা শিক্ষণ আগতীয়াকৈ পৰিকল্পিত হোৱা অতি প্রয়োজন।
Classroom Planning-ৰ গুৰুত্ব—
১. লক্ষ্য স্পষ্ট কৰে: পাঠৰ শেষত শিক্ষাৰ্থীয়ে কি শিকিব লাগে সেয়া শিক্ষকজনে আগতেই নির্ধাৰণ কৰিব পাৰে।
২. বিষয়বস্তু সংগঠিত কৰে: সহজৰ পৰা জটিললৈ বিষয়বস্তু সজাব পাৰি।
৩. Activity নিৰ্বাচন: Observation, Discussion, Experiment, Group Work আদি উপযুক্তভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত কৰিব পাৰি।
৪. TLM প্ৰস্তুতি: প্রয়োজনীয় ছবি, বাস্তৱ বস্তু, Model বা স্থানীয় সামগ্ৰী আগতীয়াকৈ সংগ্ৰহ কৰিব পাৰি।
৫. সময় ব্যৱস্থাপনা: প্ৰতিটো কাৰ্যৰ বাবে উপযুক্ত সময় নিৰ্ধাৰণ কৰা যায়।
৬. Individual Difference বিবেচনা: বিভিন্ন শিক্ষাৰ্থীৰ প্রয়োজন অনুসৰি Activity সজাব পাৰি।
৭. Assessment পৰিকল্পনা: শিক্ষাৰ্থীয়ে শিকিছে নে নাই সেয়া জানিবলৈ আগতীয়াকৈ প্রশ্ন বা Task নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰি।
৮. Teacher Confidence: সুপৰিকল্পিত পাঠে শিক্ষকক শ্ৰেণীকোঠা সুচাৰুৰূপে পৰিচালনা কৰাত সহায় কৰে।
SCERT Unit 4-ত planning for EVS classroom transaction-ৰ প্রয়োজনীয়তাক প্ৰথম বিষয় হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।
২। Lesson Plan কি? এটা ভাল EVS Lesson Plan-ৰ মুখ্য উপাদানসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
Lesson Plan হৈছে এটা নির্দিষ্ট পাঠ শিকাবলৈ শিক্ষকজনে আগতীয়াকৈ তৈয়াৰ কৰা সুসংগঠিত পৰিকল্পনা।
এটা ভাল EVS Lesson Plan-ত তলৰ অংশসমূহ থাকিব পাৰে—
১. General Information: Class, subject, topic, date, duration আদি।
২. Learning Outcomes: পাঠৰ শেষত শিক্ষাৰ্থীয়ে কি বুজিব বা কৰিব পাৰিব।
৩. Previous Knowledge: বিষয়টোৰ বিষয়ে শিশুৰ আগতে কি অভিজ্ঞতা আছে।
৪. TLM: ছবি, Chart, বাস্তৱ বস্তু, স্থানীয় সামগ্ৰী আদি।
৫. Introduction: শিশুৰ দৈনন্দিন অভিজ্ঞতা বা প্রশ্নৰ মাধ্যমে পাঠ আৰম্ভ কৰা।
৬. Teaching-Learning Activities: Observation, Discussion, Group Work, Experiment, Drawing, Classification আদি।
৭. Teacher's Role: Guide আৰু Facilitator হিচাপে সহায় কৰা।
৮. Learner's Role: সক্ৰিয়ভাৱে লক্ষ্য কৰা, প্রশ্ন কৰা, আলোচনা আৰু কাৰ্য কৰা।
৯. Assessment: Oral Question, Worksheet, Activity, Observation আদিৰ মাধ্যমে Learning Outcome পৰীক্ষা কৰা।
১০. Follow-up/Home Activity: স্থানীয় পৰিৱেশৰ সৈতে সংযুক্ত সৰু Task দিব পাৰি।
SCERT-ৰ Unit 4.2 আৰু 4.5-ত Lesson Plan framework আৰু Planning for Teaching EVS স্পষ্টভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত আছে।
৩। Unit Plan কি? ইয়াৰ প্রয়োজন আৰু মুখ্য উপাদানসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
Unit Plan হৈছে এটা সম্পূৰ্ণ Unit-ৰ অন্তৰ্গত একাধিক পাঠ নির্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত শিকাবলৈ প্ৰস্তুত কৰা বিস্তৃত Teaching Plan।
ইয়াৰ প্রয়োজন—
১. সম্পূৰ্ণ Unit-টোৰ সামগ্ৰিক লক্ষ্য স্পষ্ট হয়।
২. বিভিন্ন পাঠৰ মাজৰ সম্পর্ক বজাই ৰাখিব পাৰি।
৩. সময় সঠিকভাৱে ভাগ কৰিব পাৰি।
৪. বিভিন্ন Activity আৰু TLM আগতীয়াকৈ নির্ধাৰণ কৰিব পাৰি।
৫. Assessment-ৰ বিভিন্ন পদ্ধতি অন্তৰ্ভুক্ত কৰিব পাৰি।
Unit Plan-ৰ মুখ্য অংশ—
- Unit-ৰ নাম
- সময়
- Main Concepts
- Competencies/Learning Outcomes
- Sub-topics
- Teaching-Learning Activities
- TLM/Resources
- Assessment Techniques
- Follow-up/Remedial Activities
Lesson Plan-ত এটা পাঠৰ বিস্তারিত থাকে, আনহাতে Unit Plan-এ একাধিক পাঠৰ মাজত সামগ্ৰিক সমন্বয় স্থাপন কৰে।
৪। Concept Mapping কি? EVS শিক্ষণত ইয়াৰ গুৰুত্ব আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
Concept Map হৈছে কোনো বিষয়ৰ মূল ধাৰণা আৰু সেইবোৰৰ মাজৰ সম্পৰ্কক দৃশ্যমানভাৱে দেখুওৱা Diagram।
উদাহৰণস্বৰূপে “Water” কেন্দ্ৰীয় Concept হ'লে ইয়াৰ সৈতে—
- Sources of Water
- Uses
- Pollution
- Conservation
- Living Organisms
- Health
আদি Concept সংযোগ কৰিব পাৰি।
ইয়াৰ গুৰুত্ব—
১. Concept-ৰ মাজৰ সম্পর্ক স্পষ্ট কৰে।
২. শিক্ষাৰ্থীৰ Prior Knowledge জানিবলৈ সহায় কৰে।
৩. জটিল বিষয় সহজ কৰি তোলে।
৪. Integrated EVS Teaching-ত সহায় কৰে।
৫. Revision-ৰ বাবে উপযোগী।
৬. শিক্ষকক Lesson/Unit Plan তৈয়াৰ কৰাত সহায় কৰে।
৭. শিক্ষাৰ্থীৰ Conceptual Understanding মূল্যায়নতো ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।
Concept Mapping SCERT Unit 4.3-ৰ এটা মূল অংশ।
৫। Competency Mapping কি? EVS Planning-ত ইয়াৰ ভূমিকা আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
Competency Mapping হৈছে কোনো পাঠ বা Unit-ৰ বিষয়বস্তুৰ সৈতে শিক্ষাৰ্থীৰ প্রত্যাশিত Competencies সংযোগ কৰা প্ৰক্ৰিয়া।
উদাহৰণস্বৰূপে “Plants Around Us” পাঠত Competency হ'ব পাৰে—
১. বিভিন্ন উদ্ভিদ পৰ্যবেক্ষণ কৰা।
২. বৈশিষ্ট্য অনুসৰি Classification কৰা।
৩. উদ্ভিদৰ ব্যবহার বৰ্ণনা কৰা।
৪. স্থানীয় উদ্ভিদৰ প্ৰতি যত্নৰ মনোভাৱ দেখুওৱা।
Competency Mapping-ৰ গুৰুত্ব—
১. Teaching-ৰ লক্ষ্য স্পষ্ট কৰে।
২. Content আৰু Learning Outcome-ৰ মাজত সম্পর্ক স্থাপন কৰে।
৩. সঠিক Activity নিৰ্বাচনত সহায় কৰে।
৪. Assessment কিহৰ ওপৰত হ'ব সেয়া স্পষ্ট কৰে।
৫. মুখস্থ জ্ঞানৰ পৰিৱৰ্তে দক্ষতা আৰু প্ৰয়োগৰ ওপৰত জোৰ দিয়ে।
৬. শিক্ষাৰ্থীৰ অগ্ৰগতি চিনাক্ত কৰাত সহায় কৰে।
৬। Thematic Web Chart কি? EVS-ত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ
Thematic Web Chart হৈছে এটা কেন্দ্ৰীয় Theme-ক কেন্দ্ৰ কৰি তাৰ সৈতে সম্পর্কিত বিভিন্ন বিষয় আৰু Sub-theme-ক জালৰ দৰে সংযোগ কৰা চিত্ৰ।
ধৰা হওক কেন্দ্ৰীয় Theme হৈছে “Food”। ইয়াৰ সৈতে সংযোগ কৰিব পাৰি—
- Sources of Food
- Plants
- Animals
- Farming
- Cooking
- Health
- Culture
- Festivals
- Market
- Food Wastage
EVS-ত ইয়াৰ গুৰুত্ব—
১. বিষয়ৰ Integrated Nature প্ৰকাশ কৰে।
২. Science আৰু Social Science-ৰ ধাৰণা সংযোগ কৰে।
৩. Unit Planning সহজ কৰে।
৪. বিভিন্ন Activity চিনাক্ত কৰিব পাৰি।
৫. শিশুৰ পূৰ্ব অভিজ্ঞতা অন্তৰ্ভুক্ত কৰিব পাৰি।
৬. Topic-ৰ বিস্তৃত ছবি সহজে বুজা যায়।
SCERT-ৰ Unit 4.3-ত Concept Mapping, Competency Mapping আৰু Thematic Web Chart তিনিওটা অন্তৰ্ভুক্ত আছে।
৭। EVS Textbook Analysis-ৰ প্রয়োজনীয়তা আৰু দিশসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
Textbook EVS শিক্ষণৰ এটা Resource, কিন্তু ই একমাত্ৰ জ্ঞানৰ উৎস নহয়। শিক্ষকজনে পাঠ্যপুথি সমালোচনামূলকভাৱে বিশ্লেষণ কৰিব লাগে।
Analysis-ৰ সময়ত তলৰ দিশসমূহ চাব লাগে—
১. বিষয়বস্তু শিশুৰ বয়সোপযোগী নে?
২. শিশুৰ দৈনন্দিন জীৱনৰ সৈতে সংযোগ আছে নে?
৩. Activity আৰু Observation-ৰ সুযোগ আছে নে?
৪. প্রশ্নসমূহ কেৱল মুখস্থভিত্তিক নে চিন্তামূলকো?
৫. ছবি আৰু Illustration উপযুক্ত নে?
৬. স্থানীয় পৰিৱেশ আৰু সংস্কৃতিৰ প্ৰতিফলন আছে নে?
৭. Gender আৰু Social Diversity ন্যায়সংগতভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে নে?
৮. Science আৰু Social Science-ৰ integration আছে নে?
৯. Environmental Values বিকাশৰ সুযোগ আছে নে?
SCERT Unit 4.4-ত different EVS textbooks analyze কৰি subject-ৰ perspective বুজা নিৰ্দিষ্ট পাঠ্যবিষয়।
৮। EVS শিক্ষণৰ বাবে Lesson Plan আৰু Unit Plan-ৰ মাজৰ সম্পৰ্ক আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
Lesson Plan আৰু Unit Plan দুয়োটাই Classroom Planning-ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ।
Unit Plan-এ সম্পূৰ্ণ Unit-টোৰ—
- Objectives
- Concepts
- Competencies
- Activities
- Time
- Assessment
আগতীয়াকৈ নির্ধাৰণ কৰে।
তাৰ পিছত সেই Unit-ৰ প্ৰতিটো পাঠৰ বাবে পৃথক Lesson Plan তৈয়াৰ কৰা হয়।
সৰলভাৱে—
Unit Plan = বৃহৎ পৰিকল্পনা
Lesson Plan = সেই বৃহৎ পৰিকল্পনাৰ এটা নির্দিষ্ট পাঠৰ বিস্তারিত পৰিকল্পনা
দুয়োটাৰ মাজত সামঞ্জস্য থাকিলে পাঠসমূহ বিচ্ছিন্ন নহৈ ধারাবাহিকভাৱে আগবাঢ়ে।
৯। EVS Classroom Planning-ত TLM আৰু Community Resources-ৰ ভূমিকা আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
EVS বাস্তৱ পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বাবে Planning-ৰ সময়ত স্থানীয় TLM আৰু Community Resource চিনাক্ত কৰা অতি প্রয়োজন।
ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা Resources—
১. গছৰ পাত, বীজ, ফুল আদি স্থানীয় সামগ্ৰী।
২. ছবি আৰু Photograph।
৩. Newspaper Report।
৪. Map আৰু Local Area Map।
৫. স্থানীয় বজাৰ।
৬. কৃষিক্ষেত্ৰ বা বাগিচা।
৭. স্থানীয় পেচাৰ মানুহ।
৮. স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ, ডাকঘৰ আদি Community Institution।
পূৰ্বৰ SCERT EVS curriculum-তো Community Resources, newspaper reports, films, pictures, photographs, seeds, flowers আৰু local maps-ক Teaching Planning-ৰ Resource Pool হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।
ইয়াৰ ফলত পাঠ শিশুৰ নিজৰ জীৱন আৰু স্থানীয় বাস্তৱতাৰ সৈতে সংযোগ হয়।
১০। EVS-ৰ Teaching Plan কেনেকৈ প্রস্তুত কৰিব লাগে? আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
EVS Teaching Plan তৈয়াৰ কৰাৰ সময়ত শিক্ষকজনে ধাপে ধাপে পৰিকল্পনা কৰিব লাগে।
ধাপসমূহ—
১. Topic নিৰ্বাচন কৰা।
২. Learning Outcomes/Competencies নিৰ্ধাৰণ কৰা।
৩. শিশুৰ Prior Knowledge বিবেচনা কৰা।
৪. মূল Concept চিনাক্ত কৰা।
৫. Concept Map বা Thematic Web তৈয়াৰ কৰা।
৬. Activity আৰু Teaching Method নিৰ্বাচন কৰা।
৭. স্থানীয় Resource/TLM চিনাক্ত কৰা।
৮. Group Work, Observation বা Inquiry-ৰ সুযোগ ৰখা।
৯. সময় ভাগ কৰা।
১০. Formative Assessment-ৰ পদ্ধতি নিৰ্ধাৰণ কৰা।
১১. Follow-up Activity সজোৱা।
১২. Teaching-ৰ পিছত Plan-টো Reflect আৰু Evaluate কৰা।
এইধৰণৰ Planning-এ EVS-ক textbook-centred নহৈ learner-centred আৰু experience-based কৰি তোলে।
১১। Planning Evaluation কি? ইয়াৰ গুৰুত্ব আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
Planning Evaluation হৈছে Teaching শেষ হোৱাৰ পিছত তৈয়াৰ কৰা Plan-টোৰ কার্যকাৰিতা পৰ্যালোচনা কৰা।
শিক্ষকে নিজকে প্রশ্ন কৰিব পাৰে—
- Learning Outcome অর্জিত হ'ল নে?
- শিশুসকলে Activity-ত অংশগ্ৰহণ কৰিলে নে?
- সময় যথেষ্ট আছিল নে?
- TLM কার্যকৰী আছিল নে?
- কোন Concept বুজাত অসুবিধা হ'ল?
- কোন শিক্ষাৰ্থীক অধিক Support প্রয়োজন?
- পৰৱৰ্তী পাঠত কি সলনি কৰিব লাগে?
ইয়াৰ গুৰুত্ব—
১. Teaching Practice উন্নত হয়।
২. ভুল পুনৰাবৃত্তি কমে।
৩. শিশুৰ প্রয়োজন অনুসৰি পৰৱৰ্তী Plan সলাব পাৰি।
৪. শিক্ষক Reflective Practitioner হিচাপে বিকশিত হয়।
৫. Classroom Transaction অধিক ফলপ্ৰসূ হয়।
SCERT Unit 4.6-ত Evaluation of Planning পোনপটীয়াকৈ অন্তৰ্ভুক্ত আছে।
১২। এটা ভাল EVS Classroom Plan-ৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
এটা ভাল EVS Classroom Plan-ৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ হ'ল—
১. Clear Learning Outcomes: কি শিকিব সেয়া স্পষ্ট।
২. Child-centred: শিশুৰ আগ্ৰহ আৰু অভিজ্ঞতাক গুৰুত্ব দিয়ে।
৩. Activity-based: নিজে কৰি শিকাৰ সুযোগ থাকে।
৪. Local Context-based: স্থানীয় পৰিৱেশৰ উদাহৰণ থাকে।
৫. Inclusive: সকলো শিক্ষাৰ্থীৰ অংশগ্ৰহণৰ সুযোগ থাকে।
৬. Flexible: শ্ৰেণীকোঠাৰ বাস্তৱ পৰিস্থিতি অনুসৰি সলনি কৰিব পৰা যায়।
৭. Integrated: বিভিন্ন EVS Concept-ৰ মাজত সংযোগ স্থাপন কৰে।
৮. Resource-based: উপযুক্ত TLM আৰু Community Resource ব্যৱহাৰ কৰে।
৯. Assessment-integrated: শিকনৰ সময়তেই মূল্যায়নৰ সুযোগ থাকে।
১০. Reflective: শিক্ষণৰ পিছত Plan-ৰ সফলতা পৰ্যালোচনা কৰা হয়।
✍️AI Generated Question Answer
