Chapter 5
"পৰিৱেশ অধ্যয়নত মূল্যায়ন আৰু মূল্যাংকন (Evaluation and Assessment in EVS)"
অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন — ১ নম্বৰ
১। Assessment কি?
উত্তৰঃ শিক্ষাৰ্থীৰ শিকন, অগ্ৰগতি, শক্তি আৰু অসুবিধাৰ বিষয়ে তথ্য সংগ্ৰহ আৰু বিশ্লেষণ কৰা প্ৰক্ৰিয়াক Assessment বোলে।
২। Evaluation কি?
উত্তৰঃ সংগৃহীত তথ্যৰ ভিত্তিত শিক্ষাৰ লক্ষ্য কিমান অর্জিত হৈছে তাৰ মূল্য বা মান নিৰ্ধাৰণ কৰা প্ৰক্ৰিয়াক Evaluation বোলে।
৩। EVS-ত Assessment কিয় কৰা হয়?
উত্তৰঃ শিক্ষাৰ্থীয়ে EVS-ৰ জ্ঞান, দক্ষতা, মনোভাৱ আৰু মূল্যবোধ কিমান অর্জন কৰিছে সেয়া জানিবলৈ Assessment কৰা হয়।
৪। CCE-ৰ পূৰ্ণ ৰূপ কি?
উত্তৰঃ Continuous and Comprehensive Evaluation।
৫। Continuous Evaluation কি?
উত্তৰঃ শিক্ষণ-শিকন চলি থকা সমগ্ৰ সময়জুৰি নিয়মীয়াকৈ কৰা মূল্যায়নক Continuous Evaluation বোলে।
৬। Comprehensive Evaluation কি?
উত্তৰঃ শিক্ষাৰ্থীৰ জ্ঞানৰ লগতে দক্ষতা, মনোভাৱ, অংশগ্ৰহণ আৰু অন্যান্য বিকাশৰ দিশ সামৰি কৰা মূল্যায়নক Comprehensive Evaluation বোলে।
৭। Formative Assessment কি?
উত্তৰঃ শিক্ষণ চলি থকা সময়ত শিকন উন্নত কৰিবলৈ কৰা নিয়মীয়া মূল্যায়নক Formative Assessment বোলে।
৮। Summative Assessment কি?
উত্তৰঃ কোনো Unit, Term বা Course-ৰ শেষত শিক্ষাৰ্থীৰ সামগ্ৰিক অর্জন জানিবলৈ কৰা মূল্যায়নক Summative Assessment বোলে।
৯। Assessment for Learning কি?
উত্তৰঃ শিক্ষাৰ্থীৰ শিকন উন্নত কৰিবলৈ শিক্ষকজনে মূল্যায়নৰ তথ্য ব্যৱহাৰ কৰাকে Assessment for Learning বোলে।
১০। Assessment of Learning কি?
উত্তৰঃ শিক্ষণৰ শেষত শিক্ষাৰ্থীয়ে কিমান শিকিলে সেয়া নির্ধাৰণ কৰিবলৈ কৰা মূল্যায়নক Assessment of Learning বোলে।
১১। Assessment as Learning কি?
উত্তৰঃ শিক্ষাৰ্থীয়ে নিজৰ শিকন নিজে চিন্তা, পৰ্যালোচনা আৰু মূল্যায়ন কৰা প্ৰক্ৰিয়াক Assessment as Learning বোলে।
১২। Feedback কি?
উত্তৰঃ শিক্ষাৰ্থীৰ কামৰ ভাল দিশ, ভুল আৰু উন্নতিৰ উপায় সম্পৰ্কে দিয়া গঠনমূলক তথ্যক Feedback বোলে।
১৩। Checklist কি?
উত্তৰঃ কোনো নির্দিষ্ট আচৰণ, দক্ষতা বা কাৰ্য দেখা গৈছে নে নাই চিহ্নিত কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা তালিকাক Checklist বোলে।
১৪। Portfolio কি?
উত্তৰঃ সময়ৰ লগে লগে শিক্ষাৰ্থীৰ বিভিন্ন কাম, Project, Drawing, Worksheet আদি সংগ্ৰহ কৰি ৰখা নথিক Portfolio বোলে।
১৫। Anecdotal Record কি?
উত্তৰঃ শিক্ষাৰ্থীৰ উল্লেখযোগ্য আচৰণ বা ঘটনাৰ সংক্ষিপ্ত বৰ্ণনামূলক নথিক Anecdotal Record বোলে।
১৬। Observation কি Assessment Tool হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি নে?
উত্তৰঃ পাৰি।
১৭। EVS-ত কেৱল লিখিত পৰীক্ষাই যথেষ্ট নে?
উত্তৰঃ নহয়।
১৮। Reporting কি?
উত্তৰঃ শিক্ষাৰ্থীৰ শিকনৰ অগ্ৰগতি শিক্ষক, শিক্ষাৰ্থী আৰু অভিভাৱকৰ ওচৰত সুসংগঠিতভাৱে প্ৰকাশ কৰা প্ৰক্ৰিয়াক Reporting বোলে।
চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন — ২/৩ নম্বৰ
১। Assessment আৰু Evaluation-ৰ মাজত পাৰ্থক্য লিখা।
| Assessment | Evaluation |
|---|---|
| শিকনৰ বিষয়ে তথ্য সংগ্ৰহ কৰে। | সংগৃহীত তথ্যৰ ভিত্তিত মান নিৰ্ধাৰণ কৰে। |
| শিকন উন্নত কৰাত সহায় কৰে। | লক্ষ্য কিমান অর্জিত হৈছে সেয়া নির্ধাৰণ কৰে। |
| নিয়মীয়াকৈ চলিব পাৰে। | সাধাৰণতে নির্দিষ্ট সময় বা পর্যায়ত সিদ্ধান্তত উপনীত হয়। |
২। EVS-ত Assessment-ৰ গুৰুত্ব কি?
উত্তৰঃ
১. শিশুৱে Concept কিমান বুজিছে সেয়া জানিব পাৰি।
২. Observation, Classification, Questioning আদি Process Skill মূল্যায়ন কৰিব পাৰি।
৩. শিক্ষাৰ্থীৰ অসুবিধা চিনাক্ত কৰি প্রয়োজনীয় সহায় দিব পাৰি।
৩। CCE-ৰ দুটা মুখ্য বৈশিষ্ট্য লিখা।
উত্তৰঃ
১. Continuous: শিক্ষণ চলি থকা সময়ত নিয়মীয়াকৈ মূল্যায়ন কৰা হয়।
২. Comprehensive: জ্ঞানৰ লগতে দক্ষতা, মনোভাৱ, মূল্যবোধ আৰু অংশগ্ৰহণৰ দৰে বিভিন্ন দিশ মূল্যায়ন কৰা হয়।
৪। Formative আৰু Summative Assessment-ৰ মাজত পাৰ্থক্য লিখা।
| Formative Assessment | Summative Assessment |
|---|---|
| শিক্ষণ চলি থকা সময়ত হয়। | শিক্ষণৰ শেষত হয়। |
| শিকন উন্নত কৰাই উদ্দেশ্য। | সামগ্ৰিক অর্জন জানিবৰ বাবে কৰা হয়। |
| Feedback-ত গুৰুত্ব দিয়ে। | Result/achievement-ত অধিক গুৰুত্ব দিয়ে। |
৫। EVS-ত Formative Assessment-ৰ তিনিটা পদ্ধতি লিখা।
উত্তৰঃ
১. Observation
২. Oral Questioning
৩. Project/Activity
৬। Assessment for Learning আৰু Assessment of Learning-ৰ মাজত পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰঃ Assessment for Learning শিক্ষণ চলি থকা সময়ত শিশুৰ শিকন উন্নত কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। Assessment of Learning সাধাৰণতে শিক্ষণৰ শেষত শিশুৰ অর্জন নিৰ্ধাৰণ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
৭। EVS Assessment-ত Observation কিয় গুৰুত্বপূৰ্ণ?
উত্তৰঃ EVS-ত শিশুৱে বহু কথা Activity, Experiment, Group Work আৰু Field Work-ৰ মাধ্যমে শিকে। Observation-ৰ মাধ্যমে শিক্ষকজনে শিশুৰ অংশগ্ৰহণ, অনুসন্ধান দক্ষতা, সহযোগিতা আৰু বাস্তৱ কাৰ্যক্ষমতা লক্ষ্য কৰিব পাৰে।
৮। ভাল Feedback-ৰ বৈশিষ্ট্য কি?
উত্তৰঃ ভাল Feedback স্পষ্ট, সময়োপযোগী, ইতিবাচক আৰু উন্নতিমুখী হোৱা উচিত। কেৱল “ভুল” বুলি কোৱাৰ পৰিৱৰ্তে ভুলটো ক'ত আৰু কেনেকৈ শুধৰাব পাৰি সেই বিষয়ে দিশ দিব লাগে।
৯। Portfolio Assessment কি?
উত্তৰঃ শিক্ষাৰ্থীৰ বিভিন্ন সময়ৰ Worksheet, Drawing, Project, Report, Observation Note আদি সংগ্ৰহ কৰি তাৰ অগ্ৰগতি মূল্যায়ন কৰা পদ্ধতিক Portfolio Assessment বোলে।
১০। Record আৰু Register বজাই ৰখা কিয় প্রয়োজন?
উত্তৰঃ শিক্ষাৰ্থীৰ অগ্ৰগতি, উপস্থিতি, Assessment Result আৰু নির্দিষ্ট দক্ষতাৰ বিকাশ নিয়মীয়াকৈ অনুসৰণ কৰিবলৈ Record আৰু Register প্রয়োজন।
দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্ন — ৪/৫ নম্বৰ
১। Assessment আৰু Evaluation কি? EVS শিক্ষণত ইয়াৰ গুৰুত্ব আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
Assessment হৈছে শিক্ষাৰ্থীৰ শিকনৰ বিষয়ে তথ্য সংগ্ৰহ, বিশ্লেষণ আৰু ব্যৱহাৰ কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়া। Evaluation হৈছে সেই তথ্যৰ ভিত্তিত শিক্ষাৰ লক্ষ্য কিমান অর্জিত হৈছে তাৰ বিষয়ে সিদ্ধান্ত লোৱা বা মান নিৰ্ধাৰণ কৰা প্ৰক্ৰিয়া।
EVS-ত ইয়াৰ গুৰুত্ব—
১. শিক্ষাৰ্থীৰ Conceptual Understanding জানিবলৈ সহায় কৰে।
২. Observation, Classification, Experimentation আদি Process Skill মূল্যায়ন কৰে।
৩. শিশুৰ শক্তি আৰু দুৰ্বলতা চিনাক্ত কৰে।
৪. শিক্ষকক নিজৰ Teaching Method উন্নত কৰিবলৈ সহায় কৰে।
৫. সময়মতে Remedial Support দিব পাৰি।
৬. শিশুৰ আগ্ৰহ, মনোভাৱ আৰু Environmental Values জানিবলৈ সহায় কৰে।
৭. কেৱল মুখস্থ জ্ঞান নহয়, বাস্তৱ জীৱনত জ্ঞানৰ ব্যৱহাৰো মূল্যায়ন কৰিব পাৰি।
৮. শিক্ষাৰ্থী আৰু অভিভাৱকক অগ্ৰগতিৰ বিষয়ে তথ্য দিব পাৰি।
SCERT-ৰ Unit 5.1-ত Concept and Importance of Evaluation and Assessment পোনপটীয়াকৈ অন্তৰ্ভুক্ত আছে।
২। Continuous and Comprehensive Evaluation (CCE) কি? EVS-ত ইয়াৰ গুৰুত্ব আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
CCE বা Continuous and Comprehensive Evaluation হৈছে শিক্ষাৰ্থীৰ শিকনক নিয়মীয়াকৈ আৰু বিভিন্ন দিশৰ পৰা মূল্যায়ন কৰাৰ পদ্ধতি।
Continuous মানে শিক্ষণৰ আৰম্ভণিৰ পৰা শেষলৈ নিয়মীয়াকৈ Assessment কৰা।
Comprehensive মানে কেৱল লিখিত পৰীক্ষাৰ নম্বৰ নহয়; জ্ঞান, দক্ষতা, অংশগ্ৰহণ, মনোভাৱ আৰু মূল্যবোধকো মূল্যায়ন কৰা।
EVS-ত CCE-ৰ গুৰুত্ব—
১. নিয়মীয়াকৈ শিশুৰ অগ্ৰগতি জানিব পাৰি।
২. সমস্যা আৰম্ভণিতে চিনাক্ত কৰিব পাৰি।
৩. Process Skills মূল্যায়ন কৰিব পাৰি।
৪. Project, Activity, Field Visit আদিৰ Performance অন্তৰ্ভুক্ত কৰিব পাৰি।
৫. শিশুৰ Environmental Attitude আৰু Values লক্ষ্য কৰিব পাৰি।
৬. Teaching-Learning Process সলনি কৰিবলৈ শিক্ষকক তথ্য দিয়ে।
৭. একমাত্ৰ Final Examination-ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰতা কমায়।
SCERT-ৰ Unit 5.2-ত Continuous and Comprehensive Evaluation in EVS পৃথক অধ্যয়ন বিষয় হিচাপে আছে।
৩। Assessment for Learning, Assessment as Learning আৰু Assessment of Learning ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ
১. Assessment for Learning:
ই শিক্ষণ চলি থকা সময়ত কৰা হয়। শিক্ষকজনে শিশুৰ বর্তমান শিকনৰ অৱস্থা জানি Feedback দিয়ে আৰু পৰৱৰ্তী শিক্ষণ পৰিকল্পনা উন্নত কৰে।
উদাহৰণ—Classroom Activity-ৰ সময়ত প্রশ্ন কৰি Concept বুজিছে নে নাই চোৱা।
২. Assessment as Learning:
ইয়াত শিক্ষাৰ্থী নিজেই নিজৰ শিকন পৰ্যালোচনা কৰে। Self-assessment আৰু Reflection ইয়াৰ গুরুত্বপূর্ণ অংশ।
উদাহৰণ—“মই এই Project-ত কি ভাল কৰিলোঁ আৰু কি উন্নত কৰিব লাগিব?” লিখা।
৩. Assessment of Learning:
শিক্ষণৰ নির্দিষ্ট পর্যায় শেষ হোৱাৰ পিছত শিক্ষাৰ্থীৰ অর্জন নির্ধাৰণ কৰা হয়।
উদাহৰণ—Term-end examination।
এই তিনিটা একেলগে ব্যৱহাৰ কৰিলে Assessment অধিক অৰ্থপূৰ্ণ হয়। SCERT-ৰ curriculum-ত Assessment for further learning, Assessment for learning আৰু Assessment of learning-ৰ পৃথক ব্যৱহাৰৰ কথা উল্লেখ আছে।
৪। Formative Assessment কি? EVS-ত ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা বিভিন্ন Formative Assessment Technique আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
শিক্ষণ চলি থকা সময়ত শিশুৰ অগ্ৰগতি জানিবলৈ আৰু শিকন উন্নত কৰিবলৈ কৰা মূল্যায়নক Formative Assessment বোলে।
EVS-ত ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা Techniques—
১. Observation: Activity-ৰ সময়ত শিশুৰ আচৰণ আৰু দক্ষতা লক্ষ্য কৰা।
২. Oral Questioning: Concept বুজিছে নে নাই জানিবলৈ প্রশ্ন কৰা।
৩. Group Activity: সহযোগিতা, আলোচনা আৰু Problem-solving মূল্যায়ন কৰা।
৪. Project Work: তথ্য সংগ্ৰহ, বিশ্লেষণ আৰু উপস্থাপন মূল্যায়ন কৰা।
৫. Field Work: বাস্তৱ পৰিৱেশৰ Observation আৰু Reporting Skill মূল্যায়ন কৰা।
৬. Worksheet: শিকনৰ তাৎক্ষণিক বোধ পৰীক্ষা কৰা।
৭. Drawing/Diagram: Concept দৃশ্যমানভাৱে প্ৰকাশ কৰাৰ ক্ষমতা চোৱা।
৮. Portfolio: সময়ৰ লগে লগে বিভিন্ন কামৰ অগ্ৰগতি চোৱা।
৯. Checklist: নির্দিষ্ট Skill বা Behaviour দেখা গৈছে নে নাই Record কৰা।
১০. Anecdotal Record: উল্লেখযোগ্য আচৰণ বা ঘটনা নথিভুক্ত কৰা।
SCERT-ৰ Unit 5.4-ত Formative Assessment Techniques and Tools স্পষ্টভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত।
৫। Summative Assessment কি? Formative Assessment-ৰ সৈতে তুলনা কৰা।
উত্তৰঃ
Summative Assessment হৈছে কোনো Unit, Term বা Course-ৰ শেষত শিক্ষাৰ্থীৰ সামগ্ৰিক Learning Achievement জানিবলৈ কৰা মূল্যায়ন।
উদাহৰণ—
- Unit Test
- Term-end Examination
- Final Examination
Formative Assessment শিকন উন্নত কৰিবলৈ চলি থকা সময়ত কৰা হয়। Summative Assessment শিক্ষণৰ শেষত অর্জন জানিবলৈ কৰা হয়।
Formative-এ “শিক্ষাৰ্থীয়ে কেনেকৈ ভাল শিকিব পাৰে?” সেই প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিয়ে, আনহাতে Summative-এ “শিক্ষাৰ্থীয়ে শেষত কিমান শিকিলে?” সেয়া জানিবলৈ সহায় কৰে।
EVS-ত দুয়োটাৰ সমন্বিত ব্যৱহাৰ প্রয়োজন। কেৱল Summative Examination-এ শিশুৰ Observation, Field Work বা Environmental Attitude সম্পূৰ্ণভাৱে মূল্যায়ন কৰিব নোৱাৰে।
৬। EVS-ত ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা বিভিন্ন Assessment Tools আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
EVS-ৰ Nature activity-based হোৱাৰ বাবে বিভিন্ন Assessment Tool ব্যৱহাৰ কৰা উচিত।
মুখ্য Tools—
১. Written Test: Concept আৰু written expression চাবলৈ।
২. Oral Test: তাৎক্ষণিক বোধ আৰু verbal expression জানিবলৈ।
৩. Observation Schedule: Activity-ৰ সময়ত আচৰণ আৰু Skill লক্ষ্য কৰিবলৈ।
৪. Checklist: নির্দিষ্ট দক্ষতা আছে নে নাই চাবলৈ।
৫. Rating Scale: Performance-ৰ বিভিন্ন স্তৰ নির্ধাৰণ কৰিবলৈ।
৬. Portfolio: সময়ৰ লগে লগে অগ্ৰগতি জানিবলৈ।
৭. Anecdotal Record: উল্লেখযোগ্য আচৰণ নথিভুক্ত কৰিবলৈ।
৮. Project: অনুসন্ধান আৰু Problem-solving Skill মূল্যায়ন কৰিবলৈ।
৯. Assignment/Worksheet: Conceptual Understanding পৰীক্ষা কৰিবলৈ।
১০. Self and Peer Assessment: Reflection আৰু দায়িত্ববোধ গঢ়িবলৈ।
এটা মাত্র Tool-ৰ পৰিৱৰ্তে বিভিন্ন Tool ব্যৱহাৰ কৰিলে শিক্ষাৰ্থীৰ অধিক সম্পূৰ্ণ ছবি পোৱা যায়।
৭। EVS-ত Feedback-ৰ ভূমিকা আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
Feedback হৈছে Assessment-ৰ অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। ই কেৱল নম্বৰ দিয়া নহয়; শিক্ষাৰ্থীয়ে কি ভাল কৰিছে আৰু কেনেকৈ উন্নতি কৰিব পাৰে সেই বিষয়ে দিশ দিয়ে।
ভাল Feedback—
১. সময়মতে দিব লাগে।
২. স্পষ্ট আৰু সহজ হোৱা উচিত।
৩. শিশুৰ ভাল দিশ উল্লেখ কৰিব লাগে।
৪. ভুলৰ কাৰণ বুজিবলৈ সহায় কৰিব লাগে।
৫. উন্নতিৰ নির্দিষ্ট উপায় দিব লাগে।
৬. শিশুক হতাশ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে উৎসাহিত কৰিব লাগে।
৭. পৰৱৰ্তী Learning Task-ৰ সৈতে সংযোগ কৰিব লাগে।
উদাহৰণস্বৰূপে—“ভুল হৈছে” বুলি কোৱাৰ ঠাইত “তুমি গছ দুটা ভালকৈ লক্ষ্য কৰিছা; এতিয়া পাতৰ আকাৰ আৰু কিনাৰাটো তুলনা কৰি আকৌ শ্রেণীবিভাজন কৰা” বুলি ক'লে Feedback অধিক কার্যকৰী হয়।
SCERT Unit 5.4-ত Feedback আৰু Reporting Procedure-ৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আছে।
৮। EVS-ত Reporting আৰু Recording-ৰ প্রয়োজনীয়তা আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
Assessment কৰা তথ্য সঠিকভাৱে Record আৰু Report নকৰিলে শিক্ষাৰ্থীৰ অগ্ৰগতি নিয়মীয়াকৈ অনুসৰণ কৰা কঠিন হয়।
Recording-ৰ উদ্দেশ্য—
১. শিক্ষাৰ্থীৰ অগ্ৰগতি নিয়মীয়াকৈ নথিভুক্ত কৰা।
২. নির্দিষ্ট Skill-ৰ উন্নতি লক্ষ্য কৰা।
৩. Learning Difficulty চিনাক্ত কৰা।
৪. Remedial Teaching পৰিকল্পনা কৰা।
৫. সময়ৰ লগে লগে অগ্ৰগতি তুলনা কৰা।
Reporting-ৰ উদ্দেশ্য—
১. শিক্ষাৰ্থীক নিজৰ অগ্ৰগতি জনোৱা।
২. অভিভাৱকক শিকনৰ বিষয়ে অৱগত কৰা।
৩. শিশুৰ Strength আৰু Improvement Area প্ৰকাশ কৰা।
৪. পৰৱৰ্তী Learning Goal নির্ধাৰণ কৰা।
Record/Register-ত কেৱল Marks নহয়, প্রয়োজন অনুসৰি Observation, Project Performance, Participation আৰু Feedback-ও অন্তৰ্ভুক্ত কৰিব পাৰি। SCERT-ৰ official Unit 5-ত reporting procedure, recordings and register পোনপটীয়াকৈ উল্লেখ আছে।
৯। EVS-ত Portfolio Assessment-ৰ গুৰুত্ব আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
Portfolio হৈছে শিক্ষাৰ্থীৰ বিভিন্ন সময়ৰ কামৰ সুসংগঠিত সংগ্ৰহ। EVS-ত ইয়াত তলৰ সামগ্ৰী থাকিব পাৰে—
- Drawing
- Worksheet
- Project Report
- Field Visit Note
- Map
- Photograph
- Observation Record
- Reflective Writing
Portfolio Assessment-ৰ সুবিধা—
১. শিশুৰ অগ্ৰগতি সময়ৰ লগে লগে দেখা যায়।
২. কেৱল Exam Performance-ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিব নালাগে।
৩. সৃষ্টিশীলতা আৰু Individual Difference প্ৰকাশ পায়।
৪. শিক্ষাৰ্থীয়ে নিজৰ আগৰ আৰু বৰ্তমানৰ কাম তুলনা কৰিব পাৰে।
৫. Self-assessment উৎসাহিত হয়।
৬. শিক্ষক আৰু অভিভাৱকক অগ্ৰগতি বুজিবলৈ সহায় কৰে।
১০। EVS-ত Project Work কেনেকৈ মূল্যায়ন কৰিব লাগে?
উত্তৰঃ
Project Work-ত কেৱল Final Report-টো মূল্যায়ন কৰিলেই নহয়। সম্পূৰ্ণ Process-টো বিবেচনা কৰিব লাগে।
মূল দিশসমূহ—
১. বিষয় বা সমস্যা বুজা।
২. Planning।
৩. তথ্য সংগ্ৰহৰ পদ্ধতি।
৪. Observation।
৫. Group-ত সহযোগিতা।
৬. তথ্য সজোৱা আৰু বিশ্লেষণ।
৭. Creativity।
৮. Conclusion।
৯. Presentation।
১০. বিষয় সম্পৰ্কে শিশুৰ বোধ।
Rubric বা Checklist ব্যৱহাৰ কৰিলে Project Assessment অধিক স্পষ্ট আৰু ন্যায়সংগত কৰিব পাৰি।
১১। EVS-ৰ মূল্যায়ন কেৱল লিখিত পৰীক্ষাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিব নালাগে—ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ
EVS কেৱল তথ্যভিত্তিক বিষয় নহয়। ইয়াত শিশুৰ Observation, Experimentation, Classification, Questioning, Field Work, Social Interaction আৰু Environmental Values-ৰো বিকাশ হয়।
লিখিত পৰীক্ষাই মূলতঃ কিছু জ্ঞান আৰু লিখিত প্ৰকাশৰ ক্ষমতা পৰীক্ষা কৰিব পাৰে। কিন্তু—
- Observation Skill
- Group Cooperation
- Experiment Skill
- Field Study
- Environmental Attitude
- Practical Problem Solving
আদি সম্পূৰ্ণভাৱে লিখিত পৰীক্ষাৰে জানিব নোৱাৰি।
সেয়ে EVS-ত Observation, Project, Portfolio, Oral Work, Activity, Worksheet, Self-assessment আৰু Written Test আদি বিভিন্ন পদ্ধতি একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা উচিত।
১২। EVS-ৰ Assessment-ত শিক্ষকজনৰ ভূমিকা আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
শিক্ষকজন EVS Assessment-ৰ কেন্দ্ৰীয় Facilitator।
তেওঁ—
১. Learning Outcome স্পষ্ট কৰিব লাগে।
২. শিক্ষণৰ সৈতে Assessment সংযোগ কৰিব লাগে।
৩. বিভিন্ন Assessment Tool ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
৪. Activity-ৰ সময়ত নিয়মীয়াকৈ Observation কৰিব লাগে।
৫. শিক্ষাৰ্থীৰ Individual Difference বিবেচনা কৰিব লাগে।
৬. সময়মতে Constructive Feedback দিব লাগে।
৭. Assessment Result-ৰ ভিত্তিত Teaching Strategy সলনি কৰিব লাগে।
৮. পিছপৰি থকা শিক্ষাৰ্থীক প্রয়োজনীয় সহায় দিব লাগে।
৯. সঠিক Record বজাই ৰাখিব লাগে।
১০. Assessment-ক ভয়ৰ বিষয় নহয়, শিকনৰ অংশ হিচাপে গঢ়ি তুলিব লাগে।
SCERT-ৰ paper objectives-ত student-teacher-সকলক children's learning assess কৰিবলৈ different approaches ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ প্ৰস্তুত কৰা এই paper-ৰ এটা স্পষ্ট লক্ষ্য।
১৩। এটা ভাল EVS Assessment-ৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
এটা ভাল EVS Assessment—
১. Continuous হোৱা উচিত।
২. Comprehensive হোৱা উচিত।
৩. Learning Outcomes-ৰ সৈতে সংযুক্ত হোৱা উচিত।
৪. শিশুকেন্দ্ৰিক হোৱা উচিত।
৫. বিভিন্ন Tool আৰু Technique ব্যৱহাৰ কৰা উচিত।
৬. কেৱল মুখস্থবিদ্যা পৰীক্ষা কৰিব নালাগে।
৭. Process Skill আৰু Application মূল্যায়ন কৰিব লাগে।
৮. Feedback-ভিত্তিক হোৱা উচিত।
৯. Individual Difference বিবেচনা কৰিব লাগে।
১০. Teaching-Learning Process উন্নত কৰাত সহায় কৰিব লাগে।
✍️AI Generated Question Answer
