Chapter 1
"শিক্ষাৰ উপলব্ধি / শিক্ষা বুজি পোৱা (Understanding of Education)"
অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন — ১ নম্বৰ
১। শিক্ষা কি?
উত্তৰঃ ব্যক্তিৰ জ্ঞান, দক্ষতা, মূল্যবোধ, আচৰণ আৰু সামগ্ৰিক ব্যক্তিত্বৰ বিকাশ ঘটোৱা জীৱনব্যাপী প্ৰক্ৰিয়াক শিক্ষা বোলে।
২। Education শব্দটো সাধাৰণতে কি বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
উত্তৰঃ ব্যক্তিৰ অন্তৰ্নিহিত সম্ভাৱনাৰ বিকাশ আৰু জ্ঞান-দক্ষতা আহৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
৩। শিক্ষা কি কেৱল বিদ্যালয়ৰ ভিতৰত হয়?
উত্তৰঃ নহয়; পৰিয়াল, সমাজ, অভিজ্ঞতা, পৰিৱেশ আৰু বিভিন্ন সামাজিক প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰাও শিক্ষা লাভ হয়।
৪। Schooling কি?
উত্তৰঃ বিদ্যালয় নামৰ আনুষ্ঠানিক প্ৰতিষ্ঠানৰ মাধ্যমে নিৰ্দিষ্ট পাঠ্যক্ৰম অনুসৰি শিক্ষা লাভৰ প্ৰক্ৰিয়াক Schooling বোলে।
৫। শিক্ষা কি জীৱনব্যাপী প্ৰক্ৰিয়া?
উত্তৰঃ হয়।
৬। Formal Education কি?
উত্তৰঃ বিদ্যালয়, কলেজ আদি আনুষ্ঠানিক প্ৰতিষ্ঠানত সংগঠিত পাঠ্যক্ৰম অনুসৰি দিয়া শিক্ষাক Formal Education বোলে।
৭। Informal Education কি?
উত্তৰঃ দৈনন্দিন জীৱন, পৰিয়াল, সমাজ আৰু অভিজ্ঞতাৰ মাধ্যমে স্বাভাৱিকভাৱে লাভ কৰা শিক্ষাক Informal Education বোলে।
৮। Non-formal Education কি?
উত্তৰঃ আনুষ্ঠানিক বিদ্যালয় ব্যৱস্থাৰ বাহিৰত নিৰ্দিষ্ট লক্ষ্য আৰু পৰিকল্পনাৰে সংগঠিত শিক্ষাক Non-formal Education বোলে।
৯। সমাজত শিক্ষাৰ এটা প্ৰধান প্ৰয়োজন লিখা।
উত্তৰঃ ব্যক্তিক দায়িত্বশীল আৰু সক্ষম সামাজিক সদস্য হিচাপে গঢ়ি তোলা।
১০। John Dewey-ৰ মতে শিক্ষা কিহৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত?
উত্তৰঃ অভিজ্ঞতা আৰু জীৱনৰ সৈতে।
১১। “Learning by Doing” ধাৰণাটো কাৰ সৈতে বিশেষভাৱে জড়িত?
উত্তৰঃ John Dewey-ৰ সৈতে।
১২। Montessori শিক্ষাপদ্ধতিৰ প্ৰৱৰ্তক কোন?
উত্তৰঃ Maria Montessori।
১৩। গান্ধীজীৰ শিক্ষাদৰ্শন কোন নামৰে পৰিচিত?
উত্তৰঃ Basic Education বা Nai Talim।
১৪। ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰে প্ৰতিষ্ঠা কৰা বিখ্যাত শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠানটোৰ নাম কি?
উত্তৰঃ শান্তিনিকেতন।
১৫। শিশুকেন্দ্ৰিক শিক্ষাৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া পাশ্চাত্য চিন্তাবিদ এজনৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ Jean-Jacques Rousseau।
১৬। D. S. Kothari কোন আছিল?
উত্তৰঃ তেওঁ এজন বিশিষ্ট ভাৰতীয় বিজ্ঞানী আৰু শিক্ষাবিদ তথা Education Commission (1964–66)-ৰ সভাপতি আছিল।
চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন — ২/৩ নম্বৰ
১। মানৱ সমাজত শিক্ষাৰ তিনিটা প্ৰয়োজন লিখা।
উত্তৰঃ
১. ব্যক্তিৰ জ্ঞান, দক্ষতা আৰু ব্যক্তিত্ব বিকাশ কৰা।
২. সমাজৰ মূল্যবোধ, সংস্কৃতি আৰু অভিজ্ঞতা নতুন প্ৰজন্মলৈ প্ৰেৰণ কৰা।
৩. সামাজিক দায়িত্ব, সহযোগিতা আৰু নাগৰিকত্বৰ গুণ বিকাশ কৰা।
২। Education আৰু Schooling-ৰ মাজত পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ
| Education | Schooling |
|---|---|
| শিক্ষা এটা বিস্তৃত আৰু জীৱনব্যাপী প্ৰক্ৰিয়া। | Schooling বিদ্যালয়কেন্দ্ৰিক আনুষ্ঠানিক প্ৰক্ৰিয়া। |
| পৰিয়াল, সমাজ, অভিজ্ঞতা আদিৰ পৰাও হয়। | মূলতঃ বিদ্যালয়ৰ ভিতৰত ঘটে। |
| Formal, informal আৰু non-formal হ’ব পাৰে। | মূলতঃ formal education-ৰ অংশ। |
৩। Formal আৰু Informal Education-ৰ মাজত পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰঃ Formal Education পৰিকল্পিত, সংগঠিত আৰু নিৰ্দিষ্ট পাঠ্যক্ৰমভিত্তিক। Informal Education দৈনন্দিন জীৱন, পৰিয়াল, বন্ধু, সমাজ আৰু অভিজ্ঞতাৰ মাধ্যমে স্বাভাৱিকভাৱে লাভ কৰা হয়।
৪। সমাজত বিভিন্ন Educative Process কি কি?
উত্তৰঃ পৰিয়ালৰ শিক্ষা, বিদ্যালয় শিক্ষা, সহপাঠীৰ সৈতে যোগাযোগ, সমাজ-সম্প্ৰদায়ৰ কাৰ্যকলাপ, গণমাধ্যম, সংস্কৃতি, খেল, কাম আৰু দৈনন্দিন অভিজ্ঞতা সমাজৰ বিভিন্ন Educative Process।
৫। Rousseau-ৰ শিক্ষাদৰ্শনৰ মূল ধাৰণা কি?
উত্তৰঃ Rousseau-এ শিশুৰ স্বাভাৱিক বিকাশ, স্বাধীনতা আৰু শিশুকেন্দ্ৰিক শিক্ষাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল। তেওঁৰ মতে শিশুক জোৰকৈ প্ৰাপ্তবয়স্কৰ দৰে গঢ়িবলৈ চেষ্টা নকৰি তাৰ বিকাশৰ স্বাভাৱিক গতি সন্মান কৰা উচিত।
৬। Dewey-ৰ মতে শিক্ষা কেনেকুৱা হোৱা উচিত?
উত্তৰঃ Dewey-ৰ মতে শিক্ষা অভিজ্ঞতা, কাৰ্যকলাপ আৰু বাস্তৱ জীৱনৰ সৈতে জড়িত হোৱা উচিত। শিক্ষাৰ্থীয়ে সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণ আৰু “Learning by Doing”-ৰ মাধ্যমে শিকিব লাগে।
৭। Montessori শিক্ষাপদ্ধতিৰ দুটা বৈশিষ্ট্য লিখা।
উত্তৰঃ
১. শিশুৰ স্বাধীন কাৰ্য আৰু স্ব-শিকনৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ে।
২. বিশেষভাৱে প্ৰস্তুত শিক্ষণ সামগ্ৰী আৰু শিশুবান্ধৱ পৰিৱেশ ব্যৱহাৰ কৰে।
৮। গান্ধীজীৰ Basic Education-ৰ মূল ধাৰণা কি?
উত্তৰঃ গান্ধীজীয়ে শিক্ষাক উৎপাদনশীল কৰ্ম, মাতৃভাষা, আত্মনিৰ্ভৰশীলতা আৰু জীৱনৰ বাস্তৱ অভিজ্ঞতাৰ সৈতে সংযোগ কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল।
দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্ন — ৪/৫ নম্বৰ
১। শিক্ষা কি? মানৱ সমাজত শিক্ষাৰ প্ৰয়োজন আৰু গুৰুত্ব আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
শিক্ষা হৈছে ব্যক্তিৰ জ্ঞান, দক্ষতা, মনোভাৱ, মূল্যবোধ আৰু ব্যক্তিত্বৰ সামগ্ৰিক বিকাশ ঘটোৱা এক জীৱনব্যাপী প্ৰক্ৰিয়া। শিক্ষা কেৱল বিদ্যালয় বা পাঠ্যপুথিৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নহয়; পৰিয়াল, সমাজ, সংস্কৃতি আৰু জীৱনৰ অভিজ্ঞতাৰ মাধ্যমেো মানুহে শিকে।
মানৱ সমাজত শিক্ষাৰ প্ৰয়োজন—
১. ব্যক্তিত্ব বিকাশ: বৌদ্ধিক, সামাজিক, আৱেগিক আৰু নৈতিক বিকাশ ঘটায়।
২. জ্ঞান আৰু দক্ষতা: জীৱন আৰু কৰ্মক্ষেত্ৰৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় দক্ষতা গঢ়ে।
৩. সামাজিকীকৰণ: সমাজৰ নিয়ম, মূল্যবোধ আৰু দায়িত্ব শিকায়।
৪. সংস্কৃতিৰ সংৰক্ষণ: ভাষা, ঐতিহ্য আৰু সংস্কৃতি নতুন প্ৰজন্মলৈ প্ৰেৰণ কৰে।
৫. সামাজিক পৰিৱৰ্তন: বৈষম্য, কুসংস্কাৰ আৰু সামাজিক সমস্যাৰ বিষয়ে সচেতনতা বৃদ্ধি কৰে।
৬. নাগৰিকত্ব: দায়িত্বশীল আৰু গণতান্ত্ৰিক নাগৰিক গঢ়ে।
৭. স্বাধীন চিন্তা: যুক্তি, সমালোচনামূলক চিন্তা আৰু সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰে।
SCERT-ৰ এই Unit-ৰ প্ৰথম অংশতেই “need of education in human societies” অনুসন্ধান আৰু আলোচনা কৰাৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হৈছে।
২। Schooling আৰু Education-ৰ মাজৰ সম্পৰ্ক আৰু পাৰ্থক্য আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
Education আৰু Schooling একে নহয়। Schooling হৈছে Education-ৰ এটা অংশ।
Schooling বিদ্যালয় নামৰ আনুষ্ঠানিক প্ৰতিষ্ঠানত নিৰ্দিষ্ট সময়সূচী, পাঠ্যক্ৰম, শিক্ষক আৰু মূল্যায়নৰ মাধ্যমে সংঘটিত হয়।
Education অধিক বিস্তৃত। মানুহে জন্মৰ পৰা জীৱনৰ শেষলৈ পৰিয়াল, সমাজ, বন্ধু, বিদ্যালয়, কৰ্মক্ষেত্ৰ, গণমাধ্যম আৰু ব্যক্তিগত অভিজ্ঞতাৰ পৰা শিকে।
মুখ্য পাৰ্থক্য—
১. Education জীৱনব্যাপী; Schooling সাধাৰণতে নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ।
২. Education সকলো ঠাইতে হ’ব পাৰে; Schooling বিদ্যালয়কেন্দ্ৰিক।
৩. Education formal, informal আৰু non-formal হ’ব পাৰে; Schooling মূলতঃ formal।
৪. Schooling-ত পাঠ্যক্ৰম আৰু মূল্যায়ন থাকে; informal শিক্ষাত এনে নিৰ্দিষ্ট কাঠামো নাথাকিব পাৰে।
তথাপি দুয়োটাৰ ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে। ভাল Schooling-এ শিশুৰ বৃহত্তৰ Education-ৰ প্ৰক্ৰিয়াক সমৃদ্ধ কৰিব লাগে। SCERT Unit 1.2-ত এই relationship between schooling and education বিশেষভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত।
৩। সমাজত থকা বিভিন্ন শিক্ষামূলক প্ৰক্ৰিয়াসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
শিক্ষা কেৱল বিদ্যালয়ত নহয়; সমাজত বিভিন্ন মাধ্যম আৰু অভিজ্ঞতাৰ মাধ্যমে শিক্ষণ ঘটে।
১. পৰিয়াল: শিশুৰ প্ৰথম ভাষা, আচৰণ, মূল্যবোধ আৰু অভ্যাস গঢ়ে।
২. বিদ্যালয়: সংগঠিতভাৱে জ্ঞান, দক্ষতা আৰু সামাজিক অভিজ্ঞতা দিয়ে।
৩. Peer Group: বন্ধু আৰু সহপাঠীৰ পৰা সহযোগিতা, যোগাযোগ আৰু সামাজিক আচৰণ শিকে।
৪. Community: স্থানীয় ৰীতি-নীতি, পেচা, উৎসৱ আৰু সামাজিক জীৱনৰ জ্ঞান দিয়ে।
৫. Media: সংবাদ, তথ্য আৰু বিভিন্ন সামাজিক বিষয়ৰ সৈতে পৰিচয় কৰায়।
৬. Work and Experience: বাস্তৱ কাম আৰু সমস্যা সমাধানৰ মাধ্যমে দক্ষতা বৃদ্ধি কৰে।
৭. Culture: ভাষা, শিল্প, সাহিত্য আৰু পৰম্পৰাৰ মাধ্যমে সামাজিক জ্ঞান লাভ হয়।
সেয়ে Education এটা বহুমুখী সামাজিক প্ৰক্ৰিয়া।
৪। Rousseau-ৰ শিক্ষাদৰ্শন আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
Jean-Jacques Rousseau এজন বিশিষ্ট পাশ্চাত্য শিক্ষাচিন্তাবিদ। তেওঁ শিশুক শিক্ষাৰ কেন্দ্ৰত স্থাপন কৰিছিল আৰু স্বাভাৱিক বিকাশৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল।
তেওঁৰ মূল শিক্ষাধাৰণাসমূহ—
১. শিশুৰ স্বাভাৱিক বিকাশক সন্মান কৰা।
২. শিশুক অপ্রয়োজনীয় বাধা আৰু চাপৰ পৰা মুক্ত ৰখা।
৩. বাস্তৱ অভিজ্ঞতাৰ মাধ্যমে শিকোৱা।
৪. শিশুৰ বয়স আৰু বিকাশৰ স্তৰ অনুসৰি শিক্ষা দিয়া।
৫. মুখস্থবিদ্যাতকৈ অভিজ্ঞতাক অধিক গুৰুত্ব দিয়া।
৬. শিক্ষকজন নিয়ন্ত্ৰকতকৈ সহায়ক হোৱা উচিত।
তেওঁৰ চিন্তাধাৰাই আধুনিক Child-centred Education-ৰ বিকাশত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছে। Rousseau SCERT-ৰ Unit 1-ত অধ্যয়ন কৰিবলগীয়া চিন্তাবিদসকলৰ অন্যতম।
৫। John Dewey-ৰ শিক্ষাদৰ্শন আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
John Dewey এজন আমেৰিকান দাৰ্শনিক আৰু শিক্ষাবিদ। তেওঁ শিক্ষাক জীৱন আৰু অভিজ্ঞতাৰ সৈতে জড়িত এক সক্ৰিয় প্ৰক্ৰিয়া হিচাপে দেখিছিল।
তেওঁৰ মুখ্য ধাৰণাসমূহ—
১. Learning by Doing: কৰি কৰি শিকাৰ ওপৰত গুৰুত্ব।
২. শিক্ষা বাস্তৱ জীৱনৰ সৈতে সংযুক্ত হোৱা উচিত।
৩. বিদ্যালয় এখন ক্ষুদ্ৰ গণতান্ত্ৰিক সমাজৰ দৰে হোৱা উচিত।
৪. শিক্ষাৰ্থীৰ সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণ প্রয়োজন।
৫. Problem-solving আৰু Reflective Thinking-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব।
৬. সহযোগিতামূলক শিক্ষণৰ সুযোগ দিয়া উচিত।
৭. শিক্ষকজন Guide আৰু Facilitator হিচাপে কাম কৰিব লাগে।
Dewey-ৰ শিক্ষাদৰ্শনে Activity-based আৰু Experience-based Education-ৰ বিকাশত বিশেষ প্ৰভাৱ পেলাইছে।
৬। Maria Montessori-ৰ শিক্ষাদৰ্শনৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
Maria Montessori এগৰাকী বিখ্যাত ইটালীয় চিকিৎসক আৰু শিক্ষাবিদ। তেওঁ শিশুৰ স্বাধীনতা, স্বাভাৱিক বিকাশ আৰু নিজে কৰি শিকাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি Montessori Method বিকশিত কৰিছিল।
ইয়াৰ বৈশিষ্ট্য—
১. Child-centred Education।
২. শিশুৰ স্বাধীন কামৰ সুযোগ।
৩. Prepared Environment বা উপযুক্তভাৱে সাজি ৰখা শিক্ষণ পৰিৱেশ।
৪. বিশেষ Montessori Materials-ৰ ব্যৱহাৰ।
৫. Sensory Learning-ৰ ওপৰত গুৰুত্ব।
৬. Self-correction-ৰ সুযোগ।
৭. শিক্ষকজন Observer আৰু Guide হিচাপে কাম কৰে।
৮. প্ৰতিটো শিশুৰ ব্যক্তিগত গতি সন্মান কৰা হয়।
এই পদ্ধতিয়ে শিশুৰ স্বাধীনতা, একাগ্ৰতা আৰু আত্মবিশ্বাস গঢ়াত সহায় কৰে।
৭। মহাত্মা গান্ধীৰ শিক্ষাদৰ্শন বা Basic Education আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
মহাত্মা গান্ধীয়ে শিক্ষাক ব্যক্তিৰ দেহ, মন আৰু আত্মাৰ সামগ্ৰিক বিকাশৰ মাধ্যম হিচাপে দেখিছিল। তেওঁৰ শিক্ষা-ধাৰণা Basic Education বা Nai Talim নামে পৰিচিত।
মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ—
১. উৎপাদনশীল হস্তকৰ্মক শিক্ষাৰ কেন্দ্ৰত ৰখা।
২. শিক্ষাক জীৱন আৰু কৰ্মৰ সৈতে সংযোগ কৰা।
৩. মাতৃভাষাৰ মাধ্যমে শিক্ষা।
৪. আত্মনিৰ্ভৰশীলতা গঢ়ি তোলা।
৫. শ্ৰমৰ মৰ্যাদা বৃদ্ধি কৰা।
৬. বৌদ্ধিক আৰু ব্যৱহাৰিক শিক্ষাৰ সমন্বয়।
৭. নৈতিক আৰু সামাজিক মূল্যবোধ বিকাশ কৰা।
গান্ধীৰ মতে শিক্ষা কেৱল চাকৰিৰ প্ৰস্তুতি নহয়; স্বাৱলম্বী আৰু দায়িত্বশীল ব্যক্তি গঢ়াৰ প্ৰক্ৰিয়া।
৮। ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰৰ শিক্ষাদৰ্শন আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰে শিক্ষাক স্বাধীনতা, প্ৰকৃতি, সৃষ্টিশীলতা আৰু মানৱতাৰ সৈতে সংযোগ কৰিছিল। শান্তিনিকেতনত তেওঁ এই ধাৰণাসমূহ বাস্তৱায়ন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল।
তেওঁৰ শিক্ষাদৰ্শনৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্য—
১. প্ৰকৃতিৰ মাজত শিক্ষা।
২. শিশুৰ স্বাধীনতা আৰু আনন্দৰ ওপৰত গুৰুত্ব।
৩. সংগীত, শিল্প, সাহিত্য আৰু সৃষ্টিশীল কাৰ্যৰ অন্তৰ্ভুক্তি।
৪. মুখস্থবিদ্যাৰ পৰিৱৰ্তে বোধ আৰু অভিজ্ঞতা।
৫. শিক্ষক-শিক্ষাৰ্থীৰ স্বাভাৱিক আৰু আন্তৰিক সম্পৰ্ক।
৬. আন্তর্জাতিকতা আৰু বিশ্বমানৱতাৰ ধাৰণা।
৭. শিশুৰ সামগ্ৰিক বিকাশ।
ঠাকুৰে বিদ্যালয়ক জীৱনৰ পৰা পৃথক প্ৰতিষ্ঠান নহয়, বৰং জীৱন আৰু প্ৰকৃতিৰ সৈতে যুক্ত শিক্ষাৰ স্থান হিচাপে দেখিছিল।
৯। শ্ৰীঅৰবিন্দ আৰু ড° সৰ্বপল্লী ৰাধাকৃষ্ণনৰ শিক্ষাদৰ্শন সংক্ষেপে আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
শ্ৰীঅৰবিন্দ-এ শিক্ষাক ব্যক্তিৰ শাৰীৰিক, মানসিক, বৌদ্ধিক আৰু আধ্যাত্মিক সকলো দিশৰ সমন্বিত বিকাশৰ প্ৰক্ৰিয়া হিচাপে দেখিছিল। তেওঁৰ দৃষ্টিভংগীক Integral Education-ৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। শিক্ষা শিশুৰ ভিতৰৰ সম্ভাৱনা বিকশিত কৰাত সহায় কৰিব লাগে।
ড° সৰ্বপল্লী ৰাধাকৃষ্ণন-এ শিক্ষাত জ্ঞান, চৰিত্ৰ, নৈতিক মূল্যবোধ আৰু মানৱীয় আদৰ্শৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল। তেওঁৰ মতে উচ্চ মানৰ শিক্ষা ব্যক্তিক দায়িত্বশীল আৰু মূল্যবোধসম্পন্ন নাগৰিক হিচাপে গঢ়ি তুলিব লাগে।
দুয়োজনেই শিক্ষাক কেৱল তথ্য আহৰণ নহয়, ব্যক্তিত্ব আৰু মানৱীয় মূল্যবোধৰ বিকাশ হিচাপে দেখিছিল।
১০। Karl Marx-ৰ দৃষ্টিত শিক্ষা আৰু সমাজৰ সম্পৰ্ক আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
Karl Marx-ৰ সামাজিক চিন্তাধাৰাত সমাজৰ অৰ্থনৈতিক গঠন, শ্ৰম আৰু সামাজিক শ্রেণীৰ সম্পর্ক অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ।
শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত Marx-ৰ চিন্তাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত মুখ্য দিশসমূহ—
১. শিক্ষা সমাজৰ অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক পৰিস্থিতিৰ পৰা পৃথক নহয়।
২. সামাজিক শ্রেণী আৰু সম্পদৰ অসম বণ্টনে শিক্ষাৰ সুযোগত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে।
৩. বৌদ্ধিক আৰু শাৰীৰিক কৰ্মৰ মাজত সংযোগৰ গুৰুত্ব আছে।
৪. শিক্ষাই বাস্তৱ জীৱন আৰু উৎপাদনশীল কৰ্মৰ সৈতে সংযুক্ত হোৱা উচিত।
৫. অধিক সমতামূলক সমাজ গঢ়াত শিক্ষাৰ ভূমিকা থাকিব পাৰে।
এই দৃষ্টিভংগীয়ে শিক্ষাৰ সামাজিক আৰু অৰ্থনৈতিক পটভূমি সমালোচনামূলকভাৱে বুজাত সহায় কৰে।
১১। D. S. Kothari-ৰ ভাৰতীয় শিক্ষালৈ অৱদান আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
ড° D. S. Kothari ভাৰতৰ এজন বিশিষ্ট বিজ্ঞানী আৰু শিক্ষাবিদ আছিল। তেওঁ Education Commission (1964–66)-ৰ সভাপতি আছিল, যাক সাধাৰণতে Kothari Commission বুলি কোৱা হয়।
তেওঁৰ শিক্ষাগত দৃষ্টিভংগীৰ মুখ্য দিশ—
১. শিক্ষাক জাতীয় উন্নয়নৰ শক্তিশালী মাধ্যম হিচাপে দেখা।
২. শিক্ষাত সমান সুযোগৰ ওপৰত গুৰুত্ব।
৩. বিজ্ঞান আৰু গণিত শিক্ষাৰ উন্নয়নৰ ওপৰত জোৰ।
৪. Work Experience আৰু শিক্ষাৰ মাজত সংযোগ।
৫. শিক্ষাৰ গুণগত মান উন্নত কৰা।
৬. জাতীয় একতা আৰু সামাজিক উন্নয়নৰ বাবে শিক্ষাক ব্যৱহাৰ কৰা।
SCERT syllabus-ত D. S. Kothari-ক Unit 1-ত অধ্যয়ন কৰিবলগীয়া অন্যতম ভাৰতীয় শিক্ষাচিন্তাবিদ হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।
১২। Prof. Yashpal-ৰ শিক্ষাসম্পৰ্কীয় দৃষ্টিভংগী আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
Prof. Yashpal এজন বিশিষ্ট ভাৰতীয় বিজ্ঞানী আৰু শিক্ষাচিন্তাবিদ আছিল। তেওঁ শিশুৰ ওপৰত অপ্রয়োজনীয় পাঠ্যবোজা কমোৱা আৰু বোধভিত্তিক শিক্ষাৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিছিল।
তেওঁৰ দৃষ্টিভংগীৰ মুখ্য দিশ—
১. মুখস্থভিত্তিক শিক্ষাৰ পৰিৱৰ্তে বোধগম্য শিক্ষণ।
২. শিশুৰ কৌতূহল আৰু প্ৰশ্নক উৎসাহিত কৰা।
৩. অপ্রয়োজনীয় Curriculum Load কমোৱা।
৪. জ্ঞানক জীৱনৰ অভিজ্ঞতাৰ সৈতে সংযোগ কৰা।
৫. শিক্ষকক স্বাধীন আৰু সৃষ্টিশীল শিক্ষণৰ সুযোগ দিয়া।
৬. শিশুক আনন্দদায়ক আৰু অৰ্থপূৰ্ণ শিক্ষণ পৰিৱেশ প্ৰদান কৰা।
তেওঁৰ নেতৃত্বত প্ৰস্তুত হোৱা “Learning Without Burden”-ধাৰণাই ভাৰতীয় বিদ্যালয় শিক্ষাৰ আলোচনাত বিশেষ প্ৰভাৱ পেলায়।
১৩। বিভিন্ন ভাৰতীয় আৰু পাশ্চাত্য চিন্তাবিদৰ শিক্ষাদৰ্শনৰ সাধাৰণ বৈশিষ্ট্যসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
Rousseau, Dewey, Montessori, Gandhi, Tagore, Radhakrishnan, Aurobindo, Marx, Kothari আৰু Yashpal-ৰ দৃষ্টিভংগী একে নহয়। তথাপি বহু ক্ষেত্ৰত কিছু সাধাৰণ বিষয় দেখা যায়—
১. শিক্ষা কেৱল মুখস্থবিদ্যা নহয়।
২. শিক্ষাৰ্থীৰ সামগ্ৰিক বিকাশ গুৰুত্বপূৰ্ণ।
৩. বাস্তৱ জীৱন আৰু অভিজ্ঞতাৰ সৈতে শিক্ষাৰ সংযোগ প্রয়োজন।
৪. শিশুৰ স্বাধীনতা আৰু সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণৰ মূল্য আছে।
৫. শিক্ষাৰ সামাজিক উদ্দেশ্য আছে।
৬. মূল্যবোধ আৰু দায়িত্বশীলতাৰ বিকাশ প্রয়োজন।
৭. শিক্ষকজন কেৱল তথ্য প্ৰদানকাৰী নহয়, Guide আৰু Facilitator-ও।
✍️AI Generated Question Answer
