Chapter 3 

"শিক্ষণ পদ্ধতি (Teaching Methodology)"

অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন — ১ নম্বৰ

১। Teaching Methodology কি?
উত্তৰঃ শিক্ষণৰ লক্ষ্য পূৰণ কৰিবলৈ শিক্ষকজনে ব্যৱহাৰ কৰা পদ্ধতি, কৌশল আৰু কাৰ্যপদ্ধতিৰ সামগ্ৰিক ৰূপক Teaching Methodology বোলে।

২। EVS শিক্ষণ কেনেকুৱা হোৱা উচিত?
উত্তৰঃ EVS শিক্ষণ শিশুকেন্দ্ৰিক, কাৰ্যভিত্তিক, অভিজ্ঞতাভিত্তিক আৰু অনুসন্ধানমূলক হোৱা উচিত।

৩। Inquiry কি?
উত্তৰঃ প্রশ্ন কৰা, তথ্য সংগ্ৰহ কৰা, পৰ্যবেক্ষণ আৰু অনুসন্ধানৰ মাধ্যমে জ্ঞান লাভৰ প্ৰক্ৰিয়াক Inquiry বোলে।

৪। Activity Method কি?
উত্তৰঃ শিক্ষাৰ্থীক বিভিন্ন কাম-কাজত সক্ৰিয়ভাৱে অংশগ্ৰহণ কৰাই শিকোৱা পদ্ধতিক Activity Method বোলে।

৫। Discussion Method কি?
উত্তৰঃ কোনো বিষয়ৰ ওপৰত শিক্ষক আৰু শিক্ষাৰ্থী বা শিক্ষাৰ্থীসকলে পৰস্পৰে মত বিনিময় কৰি শিকাৰ পদ্ধতিক Discussion Method বোলে।

৬। Group Work কি?
উত্তৰঃ শিক্ষাৰ্থীসকলক সৰু সৰু দলত ভাগ কৰি যৌথভাৱে কোনো শিক্ষণ কাৰ্য সম্পন্ন কৰোৱা পদ্ধতিক Group Work বোলে।

৭। Field Visit কি?
উত্তৰঃ বাস্তৱ পৰিৱেশ বা স্থানলৈ গৈ প্রত্যক্ষ পৰ্যবেক্ষণ আৰু অভিজ্ঞতাৰ মাধ্যমে শিকাৰ পদ্ধতিক Field Visit বোলে।

৮। Survey কি?
উত্তৰঃ নিৰ্দিষ্ট বিষয়ৰ বিষয়ে মানুহ, স্থান বা পৰিৱেশৰ পৰা পদ্ধতিগতভাৱে তথ্য সংগ্ৰহ কৰা প্ৰক্ৰিয়াক Survey বোলে।

৯। Experiment কি?
উত্তৰঃ কোনো ধাৰণা বা অনুমান পৰীক্ষা কৰিবলৈ নিয়ন্ত্ৰিতভাৱে কৰা কাৰ্য বা পৰীক্ষাক Experiment বোলে।

১০। Process Skill কি?
উত্তৰঃ অনুসন্ধান, পৰ্যবেক্ষণ, তুলনা, শ্রেণীবিভাজন, তথ্য বিশ্লেষণ আদি শিকনৰ সময়ত ব্যৱহৃত দক্ষতাক Process Skill বোলে।

১১। Observation কি?
উত্তৰঃ কোনো বস্তু বা ঘটনা মনোযোগেৰে লক্ষ্য কৰি তথ্য লাভৰ প্ৰক্ৰিয়াক Observation বোলে।

১২। Classification কি?
উত্তৰঃ মিল থকা বৈশিষ্ট্যৰ ভিত্তিত বস্তু বা তথ্যক বিভিন্ন গোটত ভাগ কৰাকে Classification বোলে।

১৩। Hypothesis কি?
উত্তৰঃ কোনো সমস্যা বা ঘটনাৰ বিষয়ে পৰীক্ষা কৰিব পৰা সম্ভাব্য ব্যাখ্যা বা অনুমানক Hypothesis বোলে।

১৪। Data Analysis কি?
উত্তৰঃ সংগ্ৰহ কৰা তথ্য সজাই, তুলনা আৰু বিশ্লেষণ কৰি অৰ্থ উলিওৱা প্ৰক্ৰিয়াক Data Analysis বোলে।

১৫। TLM-ৰ পূৰ্ণ ৰূপ কি?
উত্তৰঃ Teaching Learning Material।

১৬। ICT-ৰ পূৰ্ণ ৰূপ কি?
উত্তৰঃ Information and Communication Technology।

১৭। Audio-visual Aid কি?
উত্তৰঃ দেখা আৰু শুনা দুয়ো মাধ্যমে শিক্ষণত সহায় কৰা সামগ্ৰীক Audio-visual Aid বোলে।

১৮। EVS শিক্ষকজনৰ মুখ্য ভূমিকা কি?
উত্তৰঃ Facilitator বা শিক্ষণৰ সহায়ক হিচাপে কাম কৰা।

চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন — ২/৩ নম্বৰ

১। EVS-ত Activity-based Teaching কিয় গুৰুত্বপূৰ্ণ?

উত্তৰঃ Activity-based Teaching-এ শিক্ষাৰ্থীক নিজে কৰি, লক্ষ্য কৰি আৰু অভিজ্ঞতাৰ মাধ্যমে শিকিবলৈ সুযোগ দিয়ে। ইয়াৰ ফলত বিষয় সহজে বুজা যায়, আগ্ৰহ বৃদ্ধি পায় আৰু শিকন দীঘলীয়া হয়।

২। Discussion Method-ৰ দুটা সুবিধা লিখা।

উত্তৰঃ

১. শিক্ষাৰ্থীয়ে নিজৰ মত প্ৰকাশ আৰু আনৰ মত শুনিবলৈ শিকে।
২. Critical Thinking, Communication আৰু Conceptual Understanding বিকাশ হয়।

৩। Group Work-ৰ গুৰুত্ব কি?

উত্তৰঃ Group Work-এ সহযোগিতা, দায়িত্ববোধ, যোগাযোগ আৰু সমস্যা সমাধানৰ দক্ষতা বৃদ্ধি কৰে। ই শিক্ষাৰ্থীক পৰস্পৰৰ পৰা শিকাৰ সুযোগো দিয়ে।

৪। Field Visit EVS শিক্ষণত কিয় উপযোগী?

উত্তৰঃ Field Visit-এ পাঠ্যপুথিৰ বিষয়বস্তু বাস্তৱ পৰিৱেশৰ সৈতে সংযোগ কৰে। শিক্ষাৰ্থীয়ে নিজে দেখা, প্রশ্ন কৰা আৰু তথ্য সংগ্ৰহ কৰাৰ সুযোগ পায়।

৫। Survey Method কি? EVS-ত এটা উদাহৰণ দিয়া।

উত্তৰঃ Survey Method-ত কোনো নির্দিষ্ট সমস্যা বা বিষয়ৰ বিষয়ে পদ্ধতিগতভাৱে তথ্য সংগ্ৰহ কৰা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে—“আমাৰ অঞ্চলৰ পানীৰ উৎস” বিষয়ে স্থানীয় Survey কৰা।

৬। EVS-ৰ যিকোনো চাৰিটা Process Skill লিখা।

উত্তৰঃ

১. Observation
২. Classification
৩. Questioning
৪. Data Analysis

৭। Probing Question কি?

উত্তৰঃ শিক্ষাৰ্থীক গভীৰভাৱে চিন্তা কৰিবলৈ আৰু নিজৰ উত্তৰ অধিক স্পষ্ট কৰিবলৈ শিক্ষকজনে কৰা অনুসন্ধানমূলক প্রশ্নক Probing Question বোলে।

৮। EVS শিক্ষণত TLM-ৰ দুটা সুবিধা লিখা।

উত্তৰঃ

১. জটিল ধাৰণা সহজ আৰু বোধগম্য কৰি তোলে।
২. শিক্ষাৰ্থীৰ মনোযোগ আৰু অংশগ্ৰহণ বৃদ্ধি কৰে।

৯। ICT-ৰ EVS শিক্ষণত ভূমিকা কি?

উত্তৰঃ ICT-ৰ মাধ্যমে ছবি, Animation, Video, Digital Map আৰু Interactive Content ব্যৱহাৰ কৰি EVS অধিক আকর্ষণীয় আৰু স্পষ্ট কৰিব পাৰি।

১০। Teacher as Facilitator বুলিলে কি বুজা?

উত্তৰঃ শিক্ষকজনে সকলো উত্তৰ নিজে দিয়াৰ পৰিৱৰ্তে শিক্ষাৰ্থীক প্রশ্ন, অনুসন্ধান, কাৰ্য আৰু আলোচনা কৰিবলৈ সুযোগ দিয়ে আৰু প্রয়োজনমতে দিশ-নিৰ্দেশনা আগবঢ়ায়—ইয়াকে Teacher as Facilitator বোলে।

দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্ন — ৪/৫ নম্বৰ

১। EVS শিক্ষণৰ উপযোগী বিভিন্ন শিক্ষণ পদ্ধতি আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ
EVS বাস্তৱ জীৱন আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে জড়িত বিষয়। সেয়ে ইয়াৰ শিক্ষণ কেৱল বক্তৃতাভিত্তিক নহৈ সক্ৰিয় আৰু অভিজ্ঞতাভিত্তিক হোৱা উচিত।

মুখ্য পদ্ধতিসমূহ—

১. Activity Method:
শিশুৱে নিজে কাম কৰি শিকে। উদাহৰণ—পাতৰ আকাৰ অনুসৰি শ্রেণীবিভাজন।

২. Discussion Method:
কোনো বিষয় বা সমস্যাৰ ওপৰত আলোচনা কৰা হয়।

৩. Group Work:
সৰু দলত একেলগে কোনো Project বা Task কৰা হয়।

৪. Field Visit:
স্থানীয় বজাৰ, বাগিচা, পুখুৰী বা অন্য উপযুক্ত স্থান প্রত্যক্ষভাৱে অধ্যয়ন কৰা।

৫. Survey:
স্থানীয় পৰিৱেশৰ বিষয়ে তথ্য সংগ্ৰহ কৰা।

৬. Experimentation:
সৰল পৰীক্ষাৰ মাধ্যমে কোনো Concept বুজা।

৭. Observation:
বাস্তৱ বস্তু আৰু ঘটনাক মনোযোগেৰে লক্ষ্য কৰা।

SCERT-ৰ Unit 3.1-ত activities, discussion, group work, field visit, survey আৰু experimentation-ক inquiry conduct কৰাৰ মুখ্য উপায় হিচাপে স্পষ্টকৈ দিয়া হৈছে।

২। Inquiry-based Learning কি? EVS শিক্ষণত ইয়াৰ গুৰুত্ব আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ
Inquiry-based Learning হৈছে শিক্ষাৰ্থীয়ে প্রশ্ন কৰা, তথ্য সংগ্ৰহ কৰা, পৰ্যবেক্ষণ, পরীক্ষা আৰু বিশ্লেষণৰ মাধ্যমে নিজে উত্তৰ বিচৰা শিক্ষণ পদ্ধতি।

সাধাৰণ প্ৰক্ৰিয়া—

১. কোনো প্রশ্ন বা সমস্যা চিনাক্ত কৰা।
২. আগৰ জ্ঞানৰ ভিত্তিত সম্ভাব্য উত্তৰ চিন্তা কৰা।
৩. Observation বা Data Collection কৰা।
৪. প্রয়োজন অনুসৰি Experiment কৰা।
৫. সংগৃহীত তথ্য বিশ্লেষণ কৰা।
৬. সিদ্ধান্ত উলিওৱা।
৭. ফলাফল আলোচনা কৰা।

গুৰুত্ব—

  • শিক্ষাৰ্থীৰ কৌতূহল বৃদ্ধি কৰে।
  • Scientific Temper গঢ়ে।
  • Critical Thinking বৃদ্ধি কৰে।
  • Problem-solving Skill বিকাশ কৰে।
  • মুখস্থবিদ্যাৰ পৰিৱৰ্তে Conceptual Understanding গঢ়ে।
  • শিক্ষাৰ্থীক Active Learner কৰি তোলে।

৩। EVS-ৰ Process Skills সমূহ আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ
Process Skills হৈছে EVS-ত শিক্ষাৰ্থীয়ে নিজে অনুসন্ধান আৰু জ্ঞান গঠনৰ সময়ত ব্যৱহাৰ কৰা দক্ষতা।

SCERT-ৰ curriculum-ত মূল Process Skills হিচাপে তলৰবোৰ দিয়া হৈছে—

১. Simple Experimentation: সৰল পৰীক্ষা কৰা।
২. Observation: মনোযোগেৰে লক্ষ্য কৰা।
৩. Classification: বৈশিষ্ট্য অনুসৰি গোট কৰা।
৪. Probing Questions: অধিক গভীৰ বোধৰ বাবে প্রশ্ন কৰা।
৫. Framing Hypothesis: সম্ভাব্য ব্যাখ্যা বা অনুমান গঠন কৰা।
৬. Designing Experiment: কোনো অনুমান পৰীক্ষাৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰা।
৭. Recording Results: ফলাফল সঠিকভাৱে লিখি ৰখা।
৮. Data Analysis: সংগৃহীত তথ্য বিশ্লেষণ কৰা।
৯. Drawing Inferences: তথ্যৰ ভিত্তিত সিদ্ধান্তত উপনীত হোৱা।
১০. Interpretation: ফলাফলৰ অৰ্থ ব্যাখ্যা কৰা।
১১. Giving Examples: ধাৰণাৰ সৈতে উপযুক্ত উদাহৰণ সংযোগ কৰা।

এই দক্ষতাসমূহে শিশুক কেৱল EVS-ত নহয়, জীৱনৰ বিভিন্ন সমস্যা যুক্তিসংগতভাৱে বুজিবলৈ সহায় কৰে।

৪। Observation Skill কি? EVS শিক্ষণত ইয়াৰ গুৰুত্ব আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ
Observation হৈছে ইন্দ্ৰিয় আৰু উপযুক্ত উপকৰণ ব্যৱহাৰ কৰি কোনো বস্তু, জীৱ বা ঘটনা মনোযোগেৰে লক্ষ্য কৰি তথ্য সংগ্ৰহ কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়া।

EVS-ত ইয়াৰ গুৰুত্ব—

১. বাস্তৱ বস্তুৰ সৈতে প্রত্যক্ষ যোগাযোগ হয়।
২. শিক্ষাৰ্থীয়ে সূক্ষ্ম পাৰ্থক্য লক্ষ্য কৰিবলৈ শিকে।
৩. Curiosity বৃদ্ধি পায়।
৪. Classification আৰু Comparison-ৰ ভিত্তি গঢ়ে।
৫. নিজস্ব অভিজ্ঞতাৰ পৰা Concept গঢ়ে।
৬. Scientific Attitude বিকাশ কৰে।

উদাহৰণস্বৰূপে বিভিন্ন পাত লক্ষ্য কৰি ৰং, আকাৰ, গঠন আৰু স্পৰ্শৰ পাৰ্থক্য লিখিবলৈ ক'ব পাৰি।

৫। Experiment Method-ৰ EVS শিক্ষণত ভূমিকা আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ
Experiment Method-ত শিক্ষাৰ্থীয়ে কোনো ধাৰণা বা অনুমান হাতে-কামে পৰীক্ষা কৰে।

ইয়াৰ সুবিধা—

১. Learning by Doing-ৰ সুযোগ দিয়ে।
২. Cause-and-effect Relation বুজিবলৈ সহায় কৰে।
৩. Observation আৰু Recording Skill বৃদ্ধি কৰে।
৪. Scientific Attitude আৰু যুক্তিবোধ গঢ়ে।
৫. শিশুৰ কৌতূহল বৃদ্ধি কৰে।
৬. Concept অধিক স্পষ্ট আৰু স্থায়ী হয়।

EVS-ত বয়সোপযোগী, সুৰক্ষিত আৰু সৰল পৰীক্ষা ব্যৱহাৰ কৰা উচিত।

৬। Field Visit-ৰ অৰ্থ, গুৰুত্ব আৰু শিক্ষণত ব্যৱহাৰ আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ
Field Visit হৈছে শ্ৰেণীকোঠাৰ বাহিৰৰ বাস্তৱ স্থানলৈ শিক্ষাৰ্থীক লৈ গৈ প্রত্যক্ষ অভিজ্ঞতাৰ মাধ্যমে শিকোৱা পদ্ধতি।

স্থানীয় বজাৰ, বাগিচা, পুখুৰী, ডাকঘৰ, কৃষিক্ষেত্ৰ বা অন্যান্য উপযুক্ত Community Resource EVS-ৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।

গুৰুত্ব—

১. Classroom Knowledge আৰু Real Life-ৰ সংযোগ স্থাপন কৰে।
২. Observation Skill বৃদ্ধি কৰে।
৩. প্রশ্ন আৰু কৌতূহল উৎসাহিত কৰে।
৪. স্থানীয় সমাজ আৰু পৰিৱেশ বুজিবলৈ সহায় কৰে।
৫. Data Collection Skill বৃদ্ধি কৰে।
৬. Group Learning আৰু Cooperation বৃদ্ধি কৰে।

Field Visit-ৰ আগতে উদ্দেশ্য স্পষ্ট কৰিব লাগে আৰু পিছত সংগৃহীত তথ্যৰ আলোচনা বা Report Writing কৰিব লাগে।

৭। Survey Method-ৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ
Survey Method হৈছে কোনো সমাজ বা পৰিৱেশৰ নির্দিষ্ট বিষয়ৰ বিষয়ে তথ্য সংগ্ৰহ আৰু বিশ্লেষণ কৰা শিক্ষণ পদ্ধতি।

উদাহৰণ—

  • স্থানীয় পানীৰ উৎসৰ Survey
  • পৰিয়ালৰ Waste Disposal-ৰ Survey
  • বিভিন্ন পেচাৰ লোকৰ Survey
  • বিদ্যালয়লৈ অহাৰ Transport Mode-ৰ Survey

Survey-ৰ সাধাৰণ ধাপ—

১. বিষয় নিৰ্বাচন।
২. প্রশ্ন প্ৰস্তুত কৰা।
৩. তথ্য সংগ্ৰহ।
৪. তথ্য শ্রেণীবদ্ধ কৰা।
৫. Chart/Table বনোৱা।
৬. বিশ্লেষণ।
৭. সিদ্ধান্ত প্ৰকাশ।

Survey Method-এ Community-based Learning, Communication, Data Handling আৰু Critical Thinking বৃদ্ধি কৰে।

৮। Group Work আৰু Discussion Method-ৰ EVS শিক্ষণত গুৰুত্ব আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ
EVS-ৰ বহু বিষয় একেলগে আলোচনা আৰু অনুসন্ধানৰ বাবে উপযুক্ত।

Group Work-এ—

১. সহযোগিতাৰ মনোভাৱ গঢ়ে।
২. দায়িত্ব ভাগ কৰিবলৈ শিকায়।
৩. পৰস্পৰৰ পৰা শিকিবলৈ সহায় কৰে।
৪. Problem Solving বৃদ্ধি কৰে।
৫. সকলো শিক্ষাৰ্থীৰ অংশগ্ৰহণৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰে।

Discussion Method-এ—

১. নিজস্ব মত প্ৰকাশৰ সুযোগ দিয়ে।
২. আনৰ মত সন্মান কৰিবলৈ শিকায়।
৩. Communication Skill বৃদ্ধি কৰে।
৪. বিভিন্ন দৃষ্টিভংগী বুজিবলৈ সহায় কৰে।
৫. Critical Thinking বৃদ্ধি কৰে।

সেয়ে Group Work আৰু Discussion EVS-ৰ child-centred classroom-ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ।

৯। EVS শিক্ষণত TLM আৰু Audio-visual Aid-ৰ ভূমিকা আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ
Teaching Learning Material বা TLM হৈছে শিক্ষণ অধিক সহজ, স্পষ্ট আৰু আকর্ষণীয় কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা সামগ্ৰী।

EVS-ত ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা TLM—

  • বাস্তৱ বস্তু
  • পাত, ফুল, বীজ
  • ছবি আৰু Chart
  • Model
  • Map
  • Flash Card
  • স্থানীয় সামগ্ৰী

Audio-visual Aid হিচাপে Video, Animation, Recorded Sound, Projector Content আদি ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।

ইয়াৰ সুবিধা—

১. জটিল ধাৰণা সহজ কৰে।
২. শিশুৰ আগ্ৰহ আৰু মনোযোগ বৃদ্ধি কৰে।
৩. বিভিন্ন ইন্দ্ৰিয় ব্যৱহাৰৰ সুযোগ দিয়ে।
৪. যি বস্তু প্রত্যক্ষভাৱে দেখুৱাব নোৱাৰি সেইবোৰ দেখুৱাব পাৰে।
৫. শিক্ষণ অধিক স্থায়ী হয়।

SCERT-ৰ Unit 3.3-ত TLM, Audio-visual aids আৰু ICT-ৰ ব্যৱহাৰ পোনপটীয়াকৈ অন্তৰ্ভুক্ত আছে।

১০। EVS শিক্ষণত ICT-ৰ ভূমিকা আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ
ICT-এ EVS শিক্ষণত বিভিন্ন দৃশ্যমান, শব্দযুক্ত আৰু Interactive Resource যোগান ধৰিব পাৰে।

ইয়াৰ মাধ্যমে—

১. Animation-ৰ সহায়ত প্ৰাকৃতিক ঘটনা দেখুৱাব পাৰি।
২. ছবি আৰু Video ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।
৩. Digital Map ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।
৪. দূৰৰ স্থান বা পৰিৱেশৰ Virtual Experience দিব পাৰি।
৫. তথ্য সংগ্ৰহ আৰু উপস্থাপন সহজ হয়।
৬. শিক্ষাৰ্থীৰ আগ্ৰহ বৃদ্ধি হয়।

কিন্তু ICT পাঠৰ লক্ষ্য অনুসৰি আৰু প্রয়োজনমতে ব্যৱহাৰ কৰা উচিত। EVS-ৰ প্রত্যক্ষ পৰ্যবেক্ষণ আৰু স্থানীয় অভিজ্ঞতাৰ সম্পূৰ্ণ বিকল্প হিচাপে ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰা উচিত নহয়।

১১। EVS Classroom-ত শিক্ষকজন Facilitator হিচাপে কেনেদৰে কাম কৰে?

উত্তৰঃ
আধুনিক EVS শিক্ষণত শিক্ষক কেৱল তথ্য কোৱা ব্যক্তি নহয়। তেওঁ শিক্ষাৰ্থীয়ে নিজে শিকিব পৰা পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰে।

Facilitator হিচাপে শিক্ষক—

১. শিক্ষাৰ্থীৰ আগৰ জ্ঞান আৰু অভিজ্ঞতা জানে।
২. Open-ended আৰু Probing Question কৰে।
৩. বিভিন্ন Activity-ৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰে।
৪. Group Work সংগঠিত কৰে।
৫. স্থানীয় পৰিৱেশ আৰু TLM ব্যৱহাৰ কৰে।
৬. শিক্ষাৰ্থীক নিজে Observation আৰু Experiment কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰে।
৭. পোনপটীয়াকৈ উত্তৰ দিয়াৰ আগতে চিন্তা কৰিবলৈ সুযোগ দিয়ে।
৮. ভুলক শিকনৰ সুযোগ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে।
৯. সকলো শিক্ষাৰ্থীৰ অংশগ্ৰহণ নিশ্চিত কৰাৰ চেষ্টা কৰে।
১০. প্রয়োজনমতে Support আৰু Feedback দিয়ে।

SCERT-ৰ Unit 3.4-ত “Role of teacher in classroom transaction as a facilitator” পৃথকভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত আছে।

১২। EVS শিক্ষণক Child-centred আৰু Activity-based কেনেকৈ কৰিব পাৰি?

উত্তৰঃ
EVS শিক্ষণত শিশুক সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণকাৰী হিচাপে স্থান দিব লাগে।

ইয়াৰ বাবে শিক্ষকজনে—

১. শিশুৰ দৈনন্দিন অভিজ্ঞতাৰ পৰা পাঠ আৰম্ভ কৰিব লাগে।
২. Question–Answer-ত কেৱল একেটা “ঠিক উত্তৰ”ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰিব লাগে।
৩. Observation আৰু Exploration-ৰ সুযোগ দিব লাগে।
৪. Group Activity আয়োজন কৰিব লাগে।
৫. Project আৰু Survey ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
৬. স্থানীয় পৰিৱেশক Learning Resource হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
৭. Experiment আৰু Hands-on Activity দিব লাগে।
৮. শিশুক তথ্য সংগ্ৰহ আৰু নিজে সিদ্ধান্ত উলিয়াবলৈ উৎসাহিত কৰিব লাগে।
৯. Chart, Model, TLM আৰু ICT প্রয়োজন অনুসৰি ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
১০. শিক্ষকজনে Facilitator হিচাপে কাম কৰিব লাগে।

✍️AI Generated Question Answer