Chapter 4
భారతదేశంలో ఆహార భద్రత
ప్రశ్న 1: ఆహార భద్రత అంటే ఏమిటి? భారతదేశంలో ఇది ఎందుకు ముఖ్యమైంది?
సమాధానం: ఒక దేశంలోని పౌరులందరికి తగినంత పౌష్టికాహారం లభించడం, నాణ్యమైన ఆహారం కొనుగోలు చేసే శక్తి అందరికీ ఉండడం, ఆహార లభ్యతలో ఎటువంటి అడ్డంకి లేకపోవడం ఆహార భద్రతగా పిలుస్తారు. భారతదేశంలో పెద్దశాతం ప్రజలు పేదరికంతో బాధపడుతున్నందువల్ల, ఆకలి మరియు పోషకాహార లోపం నివారణ కోసం ఆహార భద్రత అత్యంత అవసరం.
ప్రశ్న 2: గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఆహార అభద్రతకు గురయ్యే వర్గాలు ఎవరు?
సమాధానం: భూమిలేని రైతులు, తక్కువ భూమి కలిగిన రైతులు, కాలానుగుణంగా పని చేసే కార్మికులు గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఆహార అభద్రతకు ఎక్కువగా గురవుతారు.
ప్రశ్న 3: పట్టణ ప్రాంతాల్లో ఆహార భద్రత లోపానికి గురయ్యే వర్గాలు ఎవరు?
సమాధానం: పట్టణాల్లో తక్కువ వేతనం పొందే కార్మికులు, చిన్న పనులు చేసే అనియత ఉద్యోగులు, నిర్మాణ కార్మికులు, వలస కూలీలు ఎక్కువగా ఆహార అభద్రతకు గురవుతారు.
ప్రశ్న 4: భారతదేశంలో ఆహార అభద్రత ఎక్కువగా కనిపించే ప్రాంతాలు ఏమిటి?
సమాధానం: ఆర్థికంగా వెనుకబడిన రాష్ట్రాలు, గిరిజన ప్రాంతాలు, మారుమూల ప్రాంతాలు, తరచుగా సహజ విపత్తులు వచ్చే ప్రాంతాల్లో ఆహార అభద్రత ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది.
ప్రశ్న 5: హరిత విప్లవం ఆహార భద్రతలో ఏ విధంగా దోహదపడింది?
సమాధానం: హరిత విప్లవం ద్వారా అధిక ఉత్పాదకత కలిగిన విత్తనాలు, ఎరువులు, నీటి వనరులు ఉపయోగించి ఆహారధాన్యాల ఉత్పత్తి పెరిగింది. దీని వలన భారతదేశం ఆహార ధాన్యాలలో స్వయం సమృద్ధిని సాధించింది.
ప్రశ్న 6: అంత్యోదయ అన్న యోజన (AAY) ఎప్పుడు ప్రారంభించబడింది? దీని లక్ష్యం ఏమిటి?
సమాధానం: AAY డిసెంబర్ 2000లో ప్రారంభించబడింది. దీని లక్ష్యం పేదరిక గీత కింద (BPL) ఉన్న అత్యంత పేద కుటుంబాలకు తక్కువ ధరలకు బియ్యం, గోధుమలు అందించడం.
ప్రశ్న 7: జాతీయ ఆహార భద్రత చట్టం (2013) ముఖ్య ఉద్దేశ్యం ఏమిటి?
సమాధానం: ఈ చట్టం ప్రకారం గ్రామీణ ప్రాంతాల 75% జనాభా, పట్టణ ప్రాంతాల 50% జనాభాకు తక్కువ ధరల వద్ద బియ్యం, గోధుమలు, మిల్లెట్ వంటి ధాన్యాలు అందించడం ద్వారా ఆహార భద్రతను కల్పించడం.
ప్రశ్న 8: బఫర్ నిల్వలు అంటే ఏమిటి? ప్రభుత్వం ఎందుకు వాటిని ఏర్పరుస్తుంది?
సమాధానం: బఫర్ నిల్వలు అంటే ఆహార ధాన్యాలను ప్రభుత్వం నిల్వచేసే నిల్వలు. వీటిని కరువు, ఆకలి, సహజ విపత్తులు వచ్చినప్పుడు ప్రజలకు ఆహారం అందించడానికి ఉపయోగిస్తారు.
ప్రశ్న 9: కనీస మద్దతు ధర (MSP) యొక్క పాత్ర ఏమిటి?
సమాధానం: MSP ద్వారా ప్రభుత్వం రైతుల నుండి పంటలను నిర్ణీత ధరలకు కొనుగోలు చేస్తుంది. దీని వలన రైతులకు నష్టాలు కలగకుండా ఆదాయ భద్రత కలుగుతుంది.
ప్రశ్న 10: ప్రజా పంపిణీ వ్యవస్థ (PDS) యొక్క ప్రధాన లక్షణాలు ఏమిటి?
సమాధానం: ఇది పేదలకు తక్కువ ధరలకు బియ్యం, గోధుమలు, పంచదార అందించే వ్యవస్థ. 1992లో RPDS, 1997లో TPDS ప్రారంభమయ్యాయి. 2000లో AAY పథకం కూడా జోడించబడింది.
ప్రశ్న 11: రేషన్ షాపులలో ఎదురయ్యే సమస్యలు ఏమిటి?
సమాధానం: రేషన్ షాపులు సక్రమంగా తెరువకపోవడం, నాసిరకమైన ధాన్యాలు ఇవ్వడం, ధాన్యాలను బహిరంగ మార్కెట్లో విక్రయించడం, బరువులో మోసం చేయడం ముఖ్య సమస్యలు.
ప్రశ్న 12: ఆహార భద్రతలో సహకార సంఘాల పాత్ర ఏమిటి?
సమాధానం: సహకార సంఘాలు తక్కువ ధరల దుకాణాలు నడిపి పేదలకు ఆహార ధాన్యాలు అందిస్తాయి. ఉదాహరణకు తమిళనాడు సహకార దుకాణాలు, ఢిల్లీలో మదర్ డైరీ, గుజరాత్లో అమూల్.
ప్రశ్న 13: మధ్యాహ్న భోజన పథకం యొక్క ప్రధాన ప్రయోజనాలు ఏమిటి?
సమాధానం: ఇది ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో విద్యార్థులకు ఉచిత భోజనం అందిస్తుంది. దీని వలన ఆకలి తగ్గి, విద్యార్థుల హాజరు పెరిగి, పోషకాహార స్థాయి మెరుగుపడుతుంది.
ప్రశ్న 14: ICDS పథకం అంటే ఏమిటి? దీని ముఖ్య ఉద్దేశ్యం ఏమిటి?
సమాధానం: సమగ్ర శిశు అభివృద్ధి పథకం (ICDS) 1975లో ప్రారంభమైంది. దీని ద్వారా చిన్నారులకు పోషకాహారం, గర్భిణీ స్త్రీలకు మరియు తల్లులకు ఆరోగ్య సేవలు అందిస్తారు.
ప్రశ్న 15: పనికి ఆహార పథకం (Food for Work Programme) యొక్క లక్ష్యం ఏమిటి?
సమాధానం: గ్రామీణ పేదలకు ఉపాధి కల్పించేందుకు పనికి ప్రతిఫలంగా ఆహార ధాన్యాలు ఇవ్వడం ఈ పథక ప్రధాన లక్ష్యం.
ప్రశ్న 16: ఆహార భద్రతలో NGOల పాత్రను వివరించండి.
సమాధానం: NGOలు ధాన్యం బ్యాంకులు ఏర్పాటు చేయడం, పేదలకు ఆహార పంపిణీ చేయడం, ప్రభుత్వ పథకాలను అమలు చేయడంలో సహకరించడం వంటి విధులలో కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నాయి.
ప్రశ్న 17: మహారాష్ట్రలో ADS (Academy of Development Science) ఆహార భద్రతలో ఏ విధంగా సహకరిస్తోంది?
సమాధానం: ADS NGOలకు శిక్షణ ఇవ్వడం, ధాన్యం బ్యాంకులు ఏర్పాటు చేయడానికి సహాయం చేయడం, స్థానిక ఆహార భద్రతను మెరుగుపరచడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది.
ప్రశ్న 18: కాలానుగుణ ఆకలి అంటే ఏమిటి?
సమాధానం: పంటల మధ్యకాలంలో రైతులు, కార్మికులు నిరుద్యోగం, ఆదాయం లేకుండా ఉండడం వల్ల ఎదురయ్యే ఆకలిని కాలానుగుణ ఆకలి అంటారు.
ప్రశ్న 19: దీర్ఘకాల ఆకలి అంటే ఏమిటి?
సమాధానం: దీర్ఘకాల ఆకలి అనేది సంవత్సరాల తరబడి పౌష్టికాహారం లభించకపోవడం వల్ల కలిగే సమస్య. ఇది పేదరికం, నిరుద్యోగం, తక్కువ ఆదాయం వలన ఏర్పడుతుంది.
ప్రశ్న 20: FCI యొక్క ప్రధాన పనులు ఏమిటి?
సమాధానం: FCI ధాన్యాలను MSP వద్ద కొనుగోలు చేయడం, బఫర్ నిల్వలు నిర్వహించడం, ప్రజా పంపిణీ వ్యవస్థకు ధాన్యాలను సరఫరా చేయడం వంటి పనులు చేస్తుంది.
Answer by Mrinmoee
