Chapter- 3 ब्रिटिश सत्तेचे परिणाम
१) इंग्रजांविरुद्ध बंगालमध्ये असंतोष का निर्माण झाला?
उत्तर: इंग्रजांनी केलेल्या अन्यायकारक कारवाया, व्यापारातील हस्तक्षेप आणि नवाबाच्या सत्तेत ढवळाढवळ यामुळे बंगालमध्ये असंतोष निर्माण झाला.
२) रॉबर्ट क्लाईव्हने मीर जाफरला आपल्या बाजूने कसे वळवले?
उत्तर: रॉबर्ट क्लाईव्हने मुत्सद्देगिरीने मीर जाफरला नवाबपदाचे आमिष दाखवून इंग्रजांच्या बाजूने वळवले.
३) प्लासीची लढाई कधी व कुठे झाली?
उत्तर: प्लासीची लढाई इ.स. १७५७ मध्ये प्लासी येथे झाली.
४) प्लासीच्या लढाईत कोणाचा पराभव झाला?
उत्तर: नवाब सिराज उद्दौलाचा पराभव झाला.
५) सिराज उद्दौलाचा पराभव होण्याचे मुख्य कारण काय होते?
उत्तर: मीर जाफरच्या नेतृत्वाखाली नवाबाचे लष्कर युद्धात न उतरल्यामुळे सिराज उद्दौलाचा पराभव झाला.
६) प्लासीच्या लढाईनंतर बंगालचा नवाब कोण बनला?
उत्तर: इंग्रजांच्या पाठिंब्याने मीर जाफर बंगालचा नवाब बनला.
७) इंग्रजांनी मीर जाफरऐवजी मीर कासीमला नवाब का बनवले?
उत्तर: मीर जाफर इंग्रजांच्या विरोधात वागू लागल्यामुळे त्याचा जावई मीर कासीम नवाब बनवण्यात आला.
८) मीर कासीमने इंग्रजांविरुद्ध कोणती पावले उचलली?
उत्तर: मीर कासीमने इंग्रजांच्या बेकायदेशीर व्यापाराला आळा घालण्याचा प्रयत्न केला.
९) मीर कासीमच्या धोरणांचा इंग्रजांनी कसा बदला घेतला?
उत्तर: इंग्रजांनी पुन्हा मीर जाफरला बंगालचा नवाब बनवले.
१०) इंग्रजांविरुद्ध कोणते तीन शासक एकत्र आले?
उत्तर: मीर कासीम, अयोध्येचा नवाब शुजा उद्दौला आणि मुघल बादशाह शाहआलम.
११) बक्सारची लढाई कधी व कुठे झाली?
उत्तर: इ.स. १७६४ मध्ये बिहारमधील बक्सार येथे लढाई झाली.
१२) बक्सारच्या लढाईचा निकाल काय होता?
उत्तर: या लढाईत इंग्रजांचा विजय झाला.
१३) बक्सारच्या लढाईनंतर कोणता तह झाला?
उत्तर: अलाहाबादचा तह झाला.
१४) अलाहाबादच्या तहानुसार इंग्रजांना कोणता हक्क मिळाला?
उत्तर: बंगाल सुभ्याची दिवाणी म्हणजे महसूल गोळा करण्याचा हक्क इंग्रजांना मिळाला.
१५) इंग्रजांनी वायव्य सरहद्दीकडे लक्ष का वळवले?
उत्तर: भारतातील सत्ता सुरक्षित करण्यासाठी आणि रशियाच्या संभाव्य आक्रमणाच्या भीतीमुळे इंग्रजांनी वायव्य सरहद्दीकडे लक्ष वळवले.
१६) इंग्रजांना अफगाणिस्तानात प्रभाव का प्रस्थापित करायचा होता?
उत्तर: रशिया अफगाणिस्तानमार्गे भारतावर आक्रमण करेल अशी भीती इंग्रजांना होती.
१७) सिंधचे इंग्रजांच्या दृष्टीने महत्त्व काय होते?
उत्तर: अफगाणिस्तानकडे जाणारे मार्ग सिंधमधून जात असल्यामुळे सिंध महत्त्वाचा ठरला.
१८) इंग्रजांनी सिंध कधी गिळंकृत केला?
उत्तर: इंग्रजांनी १८४३ साली सिंध गिळंकृत केला.
१९) एकोणिसाव्या शतकाच्या प्रारंभी पंजाबमध्ये कोणाची सत्ता होती?
उत्तर: रणजितसिंहाची सत्ता पंजाबमध्ये होती.
२०) रणजितसिंहाच्या मृत्यूनंतर कोण गादीवर बसला?
उत्तर: रणजितसिंहाचा अल्पवयीन मुलगा दलीपसिंग गादीवर बसला.
२१) दलीपसिंगाच्या वतीने राज्यकारभार कोण पाहत होते?
उत्तर: त्याची आई राणी जिंदन राज्यकारभार पाहत होती.
२२) शीख राज्य कमकुवत होण्याचे कारण काय होते?
उत्तर: शीख सरदारांवर राणी जिंदनचा अंकुश न राहिल्यामुळे राज्य कमकुवत झाले.
२३) इंग्रजांनी शीख सत्तेचा पाडाव कसा केला?
उत्तर: काही शीख सरदारांना फितूर करून इंग्रजांनी शीख सत्तेचा पाडाव केला.
२४) इंग्रजांनी कोणते न्यायसंबंधी तत्त्व रूढ केले?
उत्तर: इंग्रजांनी नवे न्यायालय व कायदे रूढ केले.
२५) इंग्रजांच्या न्यायव्यवस्थेतील दोष कोणते होते?
उत्तर: युरोपीयांसाठी वेगळे कायदे, खटल्यांचा जास्त खर्च आणि दीर्घकालीन न्यायप्रक्रिया हे दोष होते.
२६) इंग्रजांची आर्थिक धोरणे इतर आक्रमकांपेक्षा वेगळी का होती?
उत्तर: इंग्रजांनी भारताच्या अर्थव्यवस्थेत मूलभूत बदल करून आर्थिक शोषण केले.
२७) इंग्लंडमध्ये कोणती अर्थव्यवस्था रूढ होती?
उत्तर: औद्योगिक क्रांतीमुळे इंग्लंडमध्ये भांडवलशाही अर्थव्यवस्था रूढ होती.
२८) इंग्रजांच्या आर्थिक धोरणांचा भारतीयांवर काय परिणाम झाला?
उत्तर: भारतीयांचे मोठ्या प्रमाणावर आर्थिक शोषण झाले.
२९) नव्या जमीन महसूल व्यवस्थेचा शेतकऱ्यांवर काय परिणाम झाला?
उत्तर: शेतकरी कर्जबाजारी झाले, जमिनी गहाण ठेवाव्या किंवा विकाव्या लागल्या.
३०) शेतीचे व्यापारीकरण म्हणजे काय?
उत्तर: अन्नधान्याऐवजी कापूस, नीळ, चहा यांसारखी नगदी पिके पिकवण्यास प्राधान्य देणे म्हणजे शेतीचे व्यापारीकरण होय.
Answer by Dimpee Bora
