Chapter 1
আৰ্যভিন্ন ভাষাৰ পৰিচয় আৰু অসমত তেওঁলোকৰ বিস্তৃতি
বিশেষকৈ চীন-তিব্বতীয় আৰু অষ্ট্ৰিক ভাষা
অতি চমু প্রশ্নোত্তৰ
১। জগতৰ সৰ্ববৃহৎ ভাষা পৰিয়ালটো কি?
উত্তৰঃ ইণ্ডো-ইউৰোপীয় ভাষা পৰিয়াল।
২। ভাৰতীয় আর্যভাষাৰ প্ৰাচীনতম সাহিত্যিক নিদর্শন কি?
৩। মধ্য ভাৰতীয় আর্যভাষাৰ প্ৰধান স্তৰ কেইটা কি কি?
৪। পতঞ্জলিয়ে অপভ্রংশ সম্পর্কত কি মন্তব্য দিছে?
উত্তৰঃ পতঞ্জলিৰ মতে সংস্কৃত 'শাস্ত্ৰ জনাসকলৰ শুদ্ধ ভাষা আৰু অপভ্রংশ' 'শাস্ত্র-নজনাবোৰৰ অশুদ্ধ ভাষা'।
৫। নব্য ভাৰতীয় আর্যভাষাক প্রধানতঃ কেইটা শাখাত ভগাব পাৰি?
৬। নব্য আৰ্য ভাষাৰ এখন উদাহৰণ কি?
উত্তৰ: অসমীয়া ভাষা নব্য আৰ্য ভাষাৰ এটা উদাহৰণ।
৭। বৈদিক ভাষাৰ সাহিত্যিক প্রাচীনতম নিদর্শন কোনটো?
উত্তৰঃ ঋকবেদেই বৈদিক ভাষাৰ প্রাচীনতম নিদর্শন।
৮। সংস্কৃত ভাষাক শাসন কৰা মহান ব্যাকৰণবিদজন কোন?
উত্তৰ: পাণিনি সংস্কৃত ভাষাক শাস্ত্রীয় ৰূপ দিলে।
৯। পাণিনিৰ ব্যাকৰণৰ নাম কি?
উত্তৰ: অষ্টাধ্যায়ী।
১০। অসমৰ ভাষাৰ প্ৰথম লিখিত নিদর্শন কোনখনত পোৱা যায়?
উত্তৰঃ কামৰূপৰ প্ৰাচীন তাম্রফলিসমূহত।
১১। পতঞ্জলিৰ মতে অপভ্রংশৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰ: পতঞ্জলিৰ মতে অপভ্রংশ হৈছে শাস্ত্র-নজনাসকলৰ অশুদ্ধ ভাষা।
১২। মধ্য ভাৰতীয় আর্য ভাষাৰ শেষ স্তৰক কি কোৱা হয়?
উত্তৰঃ এই শেষ স্তৰক অপভ্রংশ বা অৱহট্ঠ কোৱা হয়।
১৩। অপভ্রংশ-অৱহট্ঠ যুগৰ সময়সীমা কিমান?
উত্তৰঃ খ্ৰীষ্টাব্দ ষষ্ঠ শতাব্দীৰ পৰা দশম শতাব্দী পর্যন্ত অপভ্রংশ-অৱহট্ট যুগ।
১৪। মাৰাঠী ভাষা কোন শাখাৰ অন্তৰ্গত?
উত্তৰঃ মাৰাঠী ভাষা দক্ষিণী শাখাৰ অন্তৰ্গত।
১৫। কোংকনী ভাষা কোন অঞ্চলত কথিত?
উত্তৰঃ কোংকনী ভাষা গোৱাত আৰু কোংকন অঞ্চলত কথিত।
১৬। অসমীয়াৰ কোন বৈশিষ্ট্য চীন-তিব্বতীয় ভাষাৰ প্ৰভাৱত গঠিত?
১৭। অপভ্রংশ ভাষাত কোনটো প্রধান ধ্বনিগত বৈশিষ্ট্য দেখা যায়?
উত্তৰঃ এটা স্বৰৰ ঠাইত আন স্বৰৰ প্ৰয়োগ অপভ্রংশৰ বিশেষ বৈশিষ্ট্য।
১৮। অপভ্রংশত অন্ত্যস্থ দীর্ঘ স্বৰৰ কি হয়?
উত্তৰ: অন্ত্যস্থ দীর্ঘ স্বৰ হ্রস্ব হয়।
১৯। যমুনা শব্দটোৰ অৱহট্ঠ ৰূপ কি?
২০। অসমীয়াত কোন ধ্বনিগত বৈশিষ্ট্য চীন-তিব্বতীয় ভাষাৰ প্ৰভাৱত উদ্ভৱ হৈছে?
উত্তৰঃ উষ্ম ধ্বনিৰ পৰিবর্তে 'স' ধ্বনিৰ ব্যৱহাৰ চীন-তিব্বতীয় প্রভাৱৰ ফল।
২১। অসমীয়া ভাষাত নির্দিষ্টতা-সূচক প্রত্যয় (টো/জনা/ডাল) কোন ভাষা-গোষ্ঠীৰ প্রভাৱত গঠিত?
উত্তৰঃ ই চীন-তিব্বতীয় ভাষাৰ প্ৰভাৱত গঠিত।
২২। অসমীয়াত নাস্ত্যৰ্থক 'ন' ক্ৰিয়াৰ আগত যোগ হোৱা বৈশিষ্ট্য কোন ভাষাৰ প্রভাবত?
উত্তৰঃ ইচীন-তিব্বতীয় ভাষাৰ প্ৰভাৱত।
২৩। অস্ট্রিক ভাষাৰ কোনো বৈশিষ্ট্য অসমীয়াত কোন ধৰণৰ শব্দত দেখা যায়?
উত্তৰ: অসমীয়াত ধ্বন্যাত্মক শব্দ আৰু বস্তু-নামত অস্ট্রিক বৈশিষ্ট্য দেখা যায়।
২৪। অসমীয়াৰ কোন উপাদানবোৰ অনার্য-ভাষাৰ পৰা আহিছে?
উত্তৰঃ শব্দ, ধ্বনি, অনুসর্গ, প্রত্যয় আদি বহু উপাদান অনাৰ্য ভাষাৰ পৰা আহিছে।
২৫। প্রত্ন অসমীয়া ভাষাৰ গঠনত অনাৰ্য ভাষাৰ প্ৰভাৱ কেনেকৈ কাম কৰিছে?
উত্তৰ: অনাৰ্য ভাষাৰ সংস্পর্শে আর্যভাষাৰ ধ্বনি-ব্যৱস্থা সৰল কৰি সুকীয়া প্রাকৃত গঢ়ি তোলে।
২৬। অসমত অষ্ট্রিক ভাষাভাষীৰ উপস্থিতি কোন যুগৰ পৰা দেখা যায়?
উত্তৰ: অষ্ট্রিক ভাষাভাষীসকল প্রাচীনকালৰ পৰা অসমত উপস্থিত।
২৭। অসমীয়াৰ গঠনত আৰ্য ভাষাৰ উপৰি কোন দুটা অনার্য ভাষা-পৰিয়ালে মুখ্য ভূমিকা লৈছে?
উত্তৰঃ চীন-তিব্বতীয় আৰু অষ্ট্ৰিক ভাষা-পৰিয়ালে মুখ্য ভূমিকা লৈছে।
চমু প্রশ্নোত্তৰ
১। ভাৰতীয় আর্যভাষাৰ স্তৰ বিভাজন সম্পর্কে এটি টোকা লিখা।
উত্তৰ: মধ্য ভাৰতীয় আর্যভাষাৰ ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি মূলতঃ তিনিটা প্রধান স্তৰত ভাগ কৰা হৈছে-
(ক) প্রাচীন ভাৰতীয় আর্যভাষা (খ্রীঃ পূঃ পঞ্চদশ-খ্রীঃ পূঃ ষষ্ঠ শতিকা পর্যন্ত),
(খ) মধ্য ভাৰতীয় আর্যভাষা (খ্রীঃ পূঃ ষষ্ঠ শতিকা- খ্রীষ্টাব্দ দশম শতাব্দী পর্যন্ত) আৰু
(গ) নব্য ভাৰতীয় আর্যভাষা (খ্রীষ্টাব্দ দশম শতাব্দীৰ পৰা বৰ্তমান কাল পর্যন্ত)।
২। অসমীয়া ভাষাৰ উৎস আৰু বিকাশত চীন-তিব্বতীয় ভাষাৰ ভূমিকা বর্ণনা কৰা।
উত্তৰ: অসমীয়া ভাষাৰ উৎস, বিকাশ আৰু গঠনত বিভিন্ন ভাষা-পৰিয়ালৰ প্ৰভাৱ পৰিলক্ষিত হয়। যদিও মানুহৰ সাধাৰণ বিশ্বাস অনুসৰি অসমীয়া ভাষা মাত্ৰ আৰ্য সোঁতৰ পৰা ওলাই আহিছে, কিন্তু ভাষাবৈজ্ঞানিক বিশ্লেষণ আৰু ইতিহাসভিত্তিক শাস্ত্রীয় আলোচনাৰ মাজেৰে স্পষ্ট হয় যে চীন-তিব্বতীয় ভাষা এই ভাষাৰ অন্তস্তৰ গঠন, ধ্বনি-পদ্ধতি, শব্দভাণ্ডাৰ, বাক্য গাঁথনি আৰু প্ৰাকৃত-অপভ্রংশ যুগৰ পৰিবৰ্তনসমূহত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰিছে। চীন-তিব্বতীয় ভাষাভাষীসকল অসমত প্ৰাচীনকালৰ পৰা উপস্থিত আছিল। আর্যসকল অসমলৈ আহাৰ বহু পূর্বে এই গোষ্ঠীসমূহ অসমত বসতি স্থাপন কৰিছিল। পুৰণি সংস্কৃত সাহিত্যত উল্লেখিত "কিৰাত" শব্দবোৰে মূলতে চীন-তিব্বতীয় জাতিগোষ্ঠীক বুজাইছিল। "কিৰাতৰ দেশ” বুলি উল্লেখ কৰা অঞ্চলসমূহ মূলতঃ উত্তৰ-পূর্বাঞ্চলীয় ভাৰত আৰু অসম। এই কথাটোৱেই স্পষ্ট কৰে যে চীন-তিব্বতীয় ভাষা-ভাষীসকলৰ উপস্থিতি আৰু তেওঁলোকৰ ভাষাগত ছাপ অসমীয়াৰ আগৰ ভাষাৰ ওপৰতও পৰিছিল।
চীন-তিব্বতীয় ভাষাৰ বৈশিষ্ট্যবোৰৰ ভিতৰত উত্তম উদাহৰণ হ'ল- দন্ত-মূলীয় ধ্বনিৰ প্রাধান্য। অসমীয়াত শ, ষ, স ধ্বনিসমূহ একেটা "স" ৰূপত পৰিণত হোৱাৰ ধাৰণা চীন-তিব্বতীয় ধ্বনি-পদ্ধতিৰ লগত একেবাৰে সাদৃশ্যপূর্ণ। ঘোষণা-বিহীন ব্যঞ্জন, প্রাণহীন ধ্বনি আৰু অত্যধিক অনুনাসিকীভবনে Assamese ধ্বনি-ব্যৱস্থাক আর্যভাষাৰ অনুসৃত পথৰ পৰা অলপ সঞ্জাত কৰি দিয়াই এনে সুকীয়া ৰূপ প্রদান কৰিছে। এই সৰ্বব্যাপী ধ্বনি-সৰলীকৰণ চীন-তিব্বতীয় ভাষাৰ প্রভাৱ নোহোৱাই হ'বই নোৱাৰিলেহেঁতেন। লগতে, বিসৰ্গৰ সম্পূৰ্ণ অপচয়, অনুনাসিক স্বৰৰ স্বতঃউচ্চাৰণ, ব্যঞ্জনসঙ্গতিৰ সৰল ফলা আদি Assamese ব ধ্বনি-বৈশিষ্ট্য যেনে উদাহৰণ।
চীন-তিব্বতীয় ভাষাৰ প্ৰভাৱ Assamese ৰ ব্যাকৰণতও স্পষ্ট। ক্ৰিয়াৰ আগত 'ন' যোগ কৰি নাকচ কৰাৰ নিয়মটা, যিটো Assamese ৰ লগত অন্য ইণ্ডো-আর্য ভাষাৰ তুলনাত পৃথক, চীন-তিব্বতীয় ভাষাৰ ৰীতিৰ সৈতে গভীৰ মিল দেখায়। উদাহৰণ স্বৰূপে "নমানে", "নুশুনে", "নেমানে” ইত্যাদি ক্রিয়া-ব্যবহাৰ চীন-তিব্বতীয় ভাষাৰ 'pre-verbal negation' পদ্ধতিৰ জ্বলন্ত নিদর্শন। ই অসমীয়া ভাষাৰ অন্যতম নিজস্ব বৈশিষ্ট্য।
চীন-তিব্বতীয় ভাষাত classifier বা counting units ৰ প্রয়োগ বিশেষকৈ উন্নত। Assamese তো "টো", "খন", "ডাল", "জন" ইত্যাদি unit marker ৰ ব্যৱহাৰ এই ভাষা-পৰিয়ালৰ ভাষাৰ সৈতে গভীৰপূৰ্ণ সাদৃশ্য বহন কৰে। ইণ্ডো-আৰ্য ভাষাৰ প্ৰাৰম্ভিক গঠন অনুসৰি এই ধৰণৰ classifier ব্যবস্থা এনে শক্তিশালী ৰূপে বিকশিত হোৱা দেখা নাযায়। এইদৰে Assamese ৰ নির্দিষ্টতা-বাচক প্রত্যয়সমূহ চীন-তিব্বতীয় সংগঠন-পদ্ধতিৰ লগত একেবাবে মিল খায়।
শব্দভাণ্ডাৰেও চীন-তিব্বতীয় ধাৰণাৰ প্রভাব গভীৰ। প্রকৃতি-সম্পর্কীয় শব্দ, কৃষিজীৱন, জলবায়ু, বন-জঙ্গল, মৌলিক বস্তুৰ নাম, দেহ-অঙ্গ, জনজাতীয় খাদ্য, শাৰীৰিক চলাফেৰা বুজাবলৈ ব্যৱহৃত বহু শব্দ চীন-তিব্বতীয় উৎসব। উদাহৰণ স্বৰূপে 'লাহে', 'চাহ', 'ঘোঁৰা', 'নাগা', 'মৰাং' ধৰণৰ শব্দসমূহ চীন-তিব্বতীয় উৎসতকৈ সম্ভৱতঃ উদ্ভৱ হৈছে। নদীনাম আৰু ঠাইৰ নামত চীন-তিব্বতীয় শব্দমূল আৰো স্পষ্ট। উদাহৰণস্বৰূপে 'দিহিং', 'দিব্রু', 'লোহিত' শব্দসমূহত "দি/দিহ" Water-Root শব্দমূল লক্ষ্যণীয়।
এই সকলোতে অনুমান কৰা যায় যে অসমীয়া ভাষা আধুনিক ৰূপ পোৱাৰ বহু আগতেই এই অঞ্চলৰ চীন-তিব্বতীয় ভাষাভাষীসকলৰ সৈতে নিবিড় সংস্পৰ্শত আছিল। কামৰূপী প্ৰাকৃতৰ বিকাশৰ সময়তো চীন-তিব্বতীয় ধ্বনি-পদ্ধতি আৰু শব্দগঠন Assamese ৰ শৈশৱকেই গঢ়ি তুলিছিল।
কথোপকথনত উচ্চাৰণ ধাৰা, গতি, বাক্য গাঁথনি, লোকগাথা, ছন্দৰ ধ্বনি, সংগীতৰ লয়-সকলোতে চীন-তিব্বতীয় ভাষাৰ অৱদান দেখা যায়। মিছিং, বড়ো, কার্বি, টিৱা, হাজোং, দিমাচা আদিৰ ভাষা আৰু সংস্কৃতিৰ লগত লাহে-লাহে মিল মিশিলেই অসমৰ সমগ্র ভাষিক পৰিচয় গঢ়ি উঠিছে। সেয়েহে অসমৰ ভাষাবিদৰ মতে Assamese ভাষা হল "Indo-Aryan Body with Tibeto-Burman Soul".
সিদ্ধান্তত ক'ব লাগিলে, চীন-তিব্বতীয় ভাষাৰ প্ৰভাৱ Assamese ৰ অভ্যন্তৰগত গঠনক এতিয়া যিমানপৰা দেখিবলৈ পোৱা যায়, সেই পৰিমাণে আর্যভাষাৰ সোঁতেই অকল Assamese ভাষাটোক গঠন কৰে বুলি ক'ব নোৱাৰি। চীন-তিব্বতীয়, আর্য, অষ্ট্ৰিক তিনিও দিশৰ সংমিশ্রণে এই ভাষাটো এতিয়া সুকীয়া। ভাষাবিদ ড. বাণীকান্ত কাকতি সঠিকভাবেই কৈছিল- "Assamese is not a mere Indo-Aryan language; it is an Indo-Aryan language coloured richly by the Tibeto-Burman presence."
৩। অষ্ট্ৰিক ভাষাৰ দুই মূখ্য শাখা কেনেকৈ পৃথক বৈশিষ্ট্যৰ দ্বাৰা চিহ্নিত হয়?
উত্তৰঃ অষ্ট্ৰিক ভাষা-পৰিয়ালৰ দুটা মূখ্য শাখা হৈছে অস্ট্রো-এছিয়াটিক আৰু অস্ট্রো-নেচিয়ান। অস্ট্রো-এছিয়াটিক শাখাত মন-খমেৰ ভাষা অন্তৰ্গত, যাৰ গঠন সহজ, monosyllabic ধ্বনিৰ আধিক্য আৰু ধ্বন্যাত্মক শব্দৰ প্ৰাচুৰ্য দেখা যায়। অস্ট্রো-নেচিয়ান ভাষাসমূহ সমুদ্র-সংস্কৃতিবিশিষ্ট অঞ্চলত বিস্তৃত আৰু উচ্চাৰণৰ সুৰভেদ আৰু শব্দৰ পুনৰুক্তি বৈশিষ্ট্য বহন কৰে। এই দুটা শাখাই ভাৰতৰ মধ্য আৰু পূৰ্বাঞ্চলৰ বহু ভাষাৰ ওপৰত প্রত্যক্ষ প্রভাৱ বিস্তাৰ কৰিছে।
৪। চীন-তিব্বতীয় ভাষাৰ ধ্বনিগত বৈশিষ্ট্যসমূহ অসমীয়া ভাষাত কেনেকৈ প্রতিফলিত হৈছে?
উত্তৰ: অসমীয়া ভাষাৰ বহু ধ্বনিগত বৈশিষ্ট্য চীন-তিব্বতীয় ভাষাৰ দীঘলীয়া সংস্পর্শৰ ফল। প্রথমতঃ, অসমীয়া ভাষাই দন্ত-মূলীয় ধ্বনি ব্যৱস্থাক গঢ়ি তুলিছে। সংস্কৃতৰ দন্ত্য-ধ্বনি আৰু মূর্ধন্য-ধ্বনিৰ পাৰ্থক্য Assamese মান্যভাষাত লুপ্ত হৈ একেটা দন্ত-মূলীয় ধ্বনি ৰূপে প্রয়োগ হয়-এই বৈশিষ্ট্য চীন-তিব্বতীয় ভাষাৰ সৈতে মিল।
দ্বিতীয়তে, উষ্ম ধ্বনি (শ, য, স) ৰ অসংযুক্ত অৱস্থাত 'স'ৰূপে পৰিণতি Assamese ভাষাৰ অন্যতম বৈশিষ্ট্য, যি চীন-তিব্বতীয় ভাষাব প্রভাবত বিকশিত। গোৱালপৰীয়া উপভাষা 'শ' ৰক্ষা কৰিলে যদিও মান্যভাষা এই সৰল ধ্বনি ব্যৱস্থা গ্রহণ কৰিছে।
তেনেদৰে চীন-তিব্বতীয় ভাষাৰ বিশেষ স্বতঃঅনুনাসিকীকৰণ Assamese ভাষাত স্পষ্ট-যেনে “ঘোঁৰা”, “চাঁহ" আদি শব্দত স্বৰধ্বনি নিজে অনুনাসিক হয়।
শব্দ সংকোচন, ক্রিয়া-আগত নাস্ত্যর্থক 'ন' যোগ যেনে- নমাৰে, নেমানে, নুশুনে-এইবোৰো চীন-তিব্বতীয় ভাষাৰ ধ্বনি আৰু শব্দগঠন পদ্ধতিৰ প্ৰত্যক্ষ প্রভাব।
এতিয়া উপভাষাগত দিশত বড়ো, মিছিং, মৰাণ, কাৰ্বি ইত্যাদি ভাষাৰ লগত তুলনা কৰিলে দেখা যায় যে দন্ত-মূলীয় উচ্চাৰণ, বিসৰ্গৰ অপচয়, স্বৰসঙ্গতি, অনুনাসিক ধ্বনিয়ে শব্দ ৰূপ বদলোৱা-আদিৰ দৰে ধ্বনিগত দিশবোৰ Assamese ভাষাতো বহুল পৰিমাণে অনুসৃত।
সেয়ে Assamese ভাষা আর্য-ভাষা হ'লেও ইয়াৰ ধ্বনি-প্রণালী একেবাৰে চীন-তিব্বতীয় ভাষাৰ সংস্পৰ্শত সুকীয়া ৰূপত আত্মপ্রকাশ কৰিছে।
৫। অসমীয়াত অস্ট্রিক ভাষাৰ প্রভাৱ কোন কোন শব্দত দেখা যায়? উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰ: অষ্ট্ৰিক ভাষাৰ প্ৰভাৱ Assamese ভাষাত বিশেষকৈ ধ্বন্যাত্মক শব্দ, বস্তু-বাচক শব্দ, খাদ্য-সম্পর্কিত শব্দ আৰু গৃহসংসাৰ সম্বন্ধীয় শব্দত দেখা যায়। অস্ট্রিক ভাষাসমূহত ধ্বনি নকল কৰি শব্দ গঠন-অনোমাটো-পোইক শব্দ-এটা বিশেষ বৈশিষ্ট্য। Assamese ভাষাইও এই ধাৰা বহুধৰণে গ্ৰহণ কৰিছে।
উদাহৰণস্বৰূপে Assamese ধ্বন্যাত্মক শব্দসমূহ ঝপাঝপ, ধেনধেন, খচমচ, টিৰটাৰ, ডমাডম, ফোঁকা-ফুকি-এইবোৰ অষ্ট্ৰিক শব্দৰ গঠনধাৰাৰ সাদৃশ্য।
গছ-গছনিৰ নাম, যেনে-বৰুৱা, হিজল, পানীয়া গছ আদিতো অষ্ট্ৰিক উৎসৰ ছাপ আছে। খাদ্য-বাচক অনেক শব্দ-যেনে- লাহে, ছাগুলি স্থানীয় নাম অষ্ট্ৰিক উৎসৰ। স্থান-নামসমূহত-যেনে- দিহিঙ, তামুলদা, খাগৰিয়া-অষ্ট্ৰিক ভাষাৰ শব্দমূল দেখা যায়।
ফলত, Assamese ভাষাৰ শব্দধাবাত অস্ট্রিক প্রভাব এক প্রাকৃতিক ঐতিহাসিক সংমিশ্রণৰ পৰিণতি। বিশেষকৈ কামৰূপী প্রাকৃতৰ গঠনদিশত এই উপাদানবোৰ সন্নিবিষ্ট হৈ ভাষাটোক সুকীয়া স্বকীয়তা দানে।
৬। অসমীয়াৰ ধ্বনি, ৰূপ আৰু ব্যাকৰণগত বৈশিষ্ট্য কেনেকৈ অনার্য-আর্য সংমিশ্রণে সুকীয়া ভাষা ৰূপে প্রতিষ্ঠিত কৰিছে?
উত্তৰ: অসমীয়া ভাষা ইণ্ডো-আর্য হ'লেও ইয়াৰ গঠন-ব্যৱস্থাত অনাৰ্য ভাষাৰ প্ৰভাৱ গভীৰ। এই দীর্ঘ সংস্পর্শ Assamese ভাষাক আর্যভাষাৰ পৰম্পৰা অব্যাহত ৰাখিয়েই এক অনন্য স্বকীয়তা দিছে।
- ধ্বনি-পদ্ধতিত: Assamese ৰ দন্ত-মূলীয় উচ্চাৰণ, উষ্ম-ধ্বনিৰ সৰলীকৰণ, স্বতঃঅনুনাসিকীকৰণ-এই সকলো চীন-তিব্বতীয় ভাষাৰ প্ৰভাৱ।
- ৰূপতত্ত্বত: Assamese ত নির্দিষ্টতা-বাচক প্রত্যয় (টো, খন, ডাল), বহুবচন (বিলাক, সমূহ), নাস্ত্যর্থক 'ন', লোকবাচক প্রত্যয় (জন/জনী) আদি বৈশিষ্ট্য অনাৰ্য ভাষাৰ সাদৃশ্য।
- ব্যাকৰণতঃ অসমীয়াৰ postposition-ভিত্তিক বাক্য গঠন (পৰা,লৈ, লগত), ক্ৰিয়াৰ aspectual system, দ্বিত্ববাচক শব্দ, ধ্বন্যাত্মক
শব্দ আদি বৈশিষ্ট্য মিশ্র সাংস্কৃতিক প্ৰভাৱৰ ফল।
এইসকলো উপাদান কালক্রমে কামৰূপী প্ৰাকৃতৰ সৈতে মিলি এক নতুন আধুনিক ভাষা-অসমীয়া-ৰূপে বিকাশ লাভ কৰে। Assamese ভাষাই এই সংমিশ্রণমূলক গুণেৰে সাহিত্য, বিজ্ঞান, প্রশাসন, শিক্ষা আদি সকলো ক্ষেত্রত সক্ষম আধুনিক ভাষাৰ স্থান দখল কৰিছে।
ৰচনাধৰ্মী প্রশ্নোত্তৰ
১। যি প্রধান বৈশিষ্ট্যসমূহে ভাৰতীয় আধুনিক ভাষাসমূহৰ ভিতৰত অসমীয়া ভাষাক স্বতন্ত্র ভাষা কৰি তুলিছে সেই বৈশিষ্ট্যসমূহৰ বিষয়ে বিতংকৈ লিখা।
উত্তৰ: অষ্ট্ৰিক আৰু প্ৰধানভাবে চীন-তিব্বতীয় পৰিয়ালৰ বিভিন্ন ভাষাৰ পৰিবেষ্টনৰ মাজত সোমাই অসমীয়া ভাষাটোৰ বিকাশ হৈছিল। ৬০ বাণীকান্ত কাকতিৰ ভাষাত "অসমীয়া ভাষাটো বিভিন্ন অনা-আৰ্য ভাষাৰ সাগৰৰ মাজত এটা সৰু দ্বীপৰ নিচিনা।" গতিকে অসমীয়া ভাষাটোৰ ওপৰত এই ভাষাবোৰৰ প্ৰভাৱ ভালকৈয়ে পৰিল। তাৰফলত অসমীয়া ভাষাটোরে এটা সুকীয়া ৰূপ গ্রহণ কৰিলে। অসমীয়া ভাষাৰ সুকীয়া ৰূপ বুলি ক'লে প্রধানকৈ ধ্বনিতত্ব আৰু ৰূপতত্বৰ ক্ষেত্রত দেখা কিছুমান বিশেষত্বৰ কথাই ক'ব লাগিব। ধ্বনিতত্ত্বৰ পিনৰ পৰা চালে অসমীয়া ভাষাত কেইটামান কথা স্পষ্টরূপে দেখা যায়।
(ক) সংস্কৃতত দন্ত্য আৰু মূর্ধন্য ধ্বনিৰ ভিতৰত পার্থক্য আছে। হিন্দী, মাৰাঠী, বঙলা আদি ভাষাতো এই পার্থক্য ৰক্ষিত হৈছে। কিন্তু অসমীয়া মান্য আযা আৰু কামৰূপী উপভাষাত এই দুয়োবিধ ধ্বনিৰ ঠাইত দন্ত্য-মূলীয় ধ্বনিহে শুনা যায়। সংস্কৃতৰ তালব্য ধ্বনি সেইদৰে অসমীয়া মান্য ভাষা আৰু কামৰূপী উপভাষাত দন্তমূলীয় ধ্বনিত পৰিণত হৈছে।
(খ) অসমীয়া মান্য ভাষা আৰু কামৰূপী উপভাষাত সংস্কৃতৰ উষ্ম ধ্বনিবোৰ অসংযুক্ত হ'লে সচৰাচৰ 'স' রূপে উচ্চাৰিত হয়। অসমীয়া মান্য ভাষা আৰু কামৰূপী উপভাষাত দেখা এই বৈশিষ্ট্যবোৰৰ গুৰিত তিব্বত-বর্মীয় ভাষাৰ প্ৰভাৱ বুলি ভাষাবিজ্ঞানীসকলে মন্তব্য দিছে। অসমীয়া মান্য ভাষাৰ আন এটা বৈশিষ্ট্য হ'ল স্বতঃঅনুনাসিকীভৱন। উদাহৰণস্বৰূপে সংস্কৃতৰ 'ঘোটক' > কামৰূপী উপভাষাত 'ঘৰা' আৰু মান্য ভাষাত 'ঘোঁৰা।
শব্দৰ গঠন, প্রত্যয় আদিৰ ক্ষেত্ৰতো অসমীয়া ভাষাই সুকীয়া ৰূপ লয়। প্রথমতে অসমীয়াত নির্দিষ্টকৈ কোনো-বস্তু বা মানুহক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা নির্দিষ্টতাৱাচক প্রত্যয়বোৰৰ কথা ক'বলগীয়া। এই প্রত্যয়বোৰৰ কিছুমানক কিছুমান শব্দৰ পাছতহে যোগ দিব পাৰি। কিন্তু তাৰ মাজত এটা বিশেষ নিয়ম থকা বুলি কোৱা টান, যেনে-হাত-খন, কাণ-খন, মানুহ-টো, কলম-টো, পেঞ্চিল-ডাল, হাতী-টো, মাখী-টো। অসমীয়া ভাষাৰ এই বৈশিষ্ট্যটোত চীন-তিব্বতীয় ভাষাৰ প্রভাৱ আছে।
প্রতিধ্বন্যাত্মক শব্দৰ ব্যৱহাৰ অসমীয়া ভাষাৰ আন এটা বৈশিষ্ট্য; যেনে- ভাত-চাত, চেনি-তেনি। অসমীয়া ভাষাত সম্বন্ধৱাচক শব্দৰ পাছত বিভিন্ন পুৰুষ অনুযায়ী বিভিন্ন প্রত্যয় যোগ হয়। এই প্রত্যয়বোৰক পুৰুষ-বাচক-নির্দিষ্টতাৱাচক প্রত্যয় বোলে। যেনে-মোৰ বোপাই, তোৰ বাপেৰ, তোমাৰ বাপেৰা, তাৰ বাপেক। অসমীয়াত আকৌ বয়স অনুযায়ী সম্বন্ধ বুজাবলৈ বেলেগ বেলেগ শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হয়; যেনে- ককাই-ভাই, বাই-ভনী, ভিনিহি-বৈনাই।
নঞ্ বা নাস্তি অর্থ বুজাবলৈ অসমীয়াত ক্ৰিয়াৰ আগত নাস্ত্যর্থক রূপ 'ন' যোগ হয় আৰু ধাতুটোৰ প্ৰথম স্বৰ-ধ্বনি অনুযায়ী 'ন'ৰ 'অ' স্বৰ-ধ্বনিৰ সমীভৱন হয়, যেনে-নমবে, নামাবে/নেমাৰে, নুশুনে ইত্যাদি। অসমীয়া ভাষাৰ এই বৈশিষ্ট্যটো সম্পূর্ণরূপে চীন-তিব্বতীয় ভাষাৰ প্রভাৱত গঢ়ি উঠা।
অসমীয়া ভাষাত সুকীয়াভাবে পঞ্চমী বিভক্তি নাই। যষ্ঠী বিভক্তি 'ব'ৰ পাছত 'পৰা' এই পৰসৰ্গটো যোগ দি অপাদানৰ অৰ্থ প্ৰকাশ কৰা হয়। জনজাতীয় ভাষাত এই বৈশিষ্ট্য পোৱা যায়।
অসমীয়া ভাষাত পৰ-সৰ্গৰ যথেষ্ট ৰূপে ব্যৱহাৰ হয়। যেনে- খোৱা দেই, মেজৰ তলত, বজাবৰ পৰা, মোব লগত আদি।
২। অস্ট্রিক ভাষাৰ বিস্তৃতি আৰু অসমীয়াৰ শব্দভাণ্ডাৰ, ধ্বনি-পদ্ধতি আৰু ব্যাকৰণ গঠনত ইয়াৰ অবদান বিশদভাৱে ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ অষ্ট্ৰিক ভাষাসমূহ ভাৰতৰ অতি প্রাচীন ভাষা-পৰিয়ালসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। মন-খমেৰ শাখাৰ বিভিন্ন গোষ্ঠী মধ্য-ভাৰত, বিহাব, ঝাৰখণ্ড, মধ্যপ্রদেশ, পশ্চিমবংগ আৰু উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চললৈ বহু সহস্ৰ বছৰৰ আগতে প্রব্রজিত হৈছিল। অসমত অষ্ট্ৰিক ভাষাৰ উপস্থিতি বিশেষকৈ পর্বতীয়া অঞ্চল, বনাঞ্চল আৰু প্রাচীন কৃষিজীৱনৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ। চীন-তিব্বতীয় ভাষাৰ দৰে অস্ট্রিক ভাষাসমূহেও অসমীয়াৰ জন্ম-বিকাশত গভীৰ প্রভাব বিস্তাৰ কৰিছে।
অস্ট্রিক ভাষাৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্য হ'ল ধ্বন্যাত্মক শব্দৰ প্রাধান্য। শব্দৰ পুনৰুক্তি, ধ্বনি-সাদৃশ্য, শব্দৰ অনুকৃতি, উৎপত্তিগত ধৰণ-এই সকলো অসমীয়াত অত্যন্ত শক্তিশালী। অসমীয়া ভাষাৰ 'টকটক', 'খচমচ', 'ডমডম', 'মচমচ', 'গড়গড়', 'খোলোখোল' আদি অসংখ্য শব্দ অষ্ট্ৰিক ভাষাৰ reproduction-based phonetic system ৰ প্ৰভাবত সৃষ্টি। শব্দগঠন অসমীয়াৰ মৌলিক বৈশিষ্ট্য, যি ইণ্ডো-আর্য শাখাৰ অন্যান্য ভাষাত এতিয়া দেখা নাযায়।
অসমীয়াৰ স্থানীয়-সংস্কৃতি, কৃষি-সংস্কৃতি, গছ-গছনিৰ নাম, খাদ্যাদি, বস্তু-সামগ্রী অধিকাংশই অষ্ট্ৰিক প্ৰভাবৰ ফল। উদাহৰণস্বৰূপে- টেঙা, পেঙ, চাঙ, নাঙল, সেপ, কেচ, পেঠা, লাউ, হুলোঙ্গ, লোহা আদি শব্দত অনার্য উৎস স্পষ্ট। এই শব্দসমূহৰ উচ্চাৰণৰ ধ্বনি-সাদৃশ্য, ব্যঞ্জন-মূলক গঠন, monosyllabic tendency অষ্ট্ৰিক ভাষাৰ বৈশিষ্ট্য।
অষ্ট্ৰিক ভাষাৰ classifier system অত্যন্ত উন্নত। অসমীয়াত এই system-ৰ অলোকসাধাৰণ প্ৰচলন দেখা যায়। বস্তুৰ বৈশিষ্ট্য অনুযায়ী প্রত্যয় যোগ কৰা-যেনে-হাত-খন, মানুহ-জন, গছ-ডাল, চাম-টোপ, ডিল-ডাল-এই সকলো গঠন অষ্ট্ৰিক ভাষাৰ ধাৰণাৰ উপৰ নিৰ্ভৰশীল। অসমীয়া classifier system ইণ্ডো-আৰ্য ভাষাৰ ভিতৰত অন্যতম শক্তিশালী।
অসমীয়াৰ ধ্বনি-সৰলীকৰণ, vowel harmony, ব্যঞ্জন সমষ্টিৰ অনুমোদনহীনতা, অনুনাসিকীকৰণ-এই সকলোৱেই অষ্ট্ৰিক ভাষাৰ প্ৰভাবত সমৃদ্ধ। 'মধু' 'মোধু', 'কন্যা' 'কন্না', 'ঘণ্টা' 'ঘণ্টা' আদি পৰিবৰ্তন অষ্ট্ৰিক-চীন-তিব্বতীয় ধ্বনি-ব্যৱস্থাৰ সংমিশ্রণ।
অসমীয়াৰ ব্যাকৰণৰ ক্ষেত্ৰতো অষ্ট্ৰিক ভাষাৰ footprint প্রবল। নাকচৰ বাক্যত prefix-based negation, বাক্য-শেষভাগত ক্ৰিয়াৰ অবস্থান, aspect-based verb system, adjective-noun order আদি ব্যাকৰণিক বৈশিষ্ট্য অষ্ট্ৰিক ধাৰণাৰ উৎস।
অষ্ট্ৰিক ভাষাৰ সামাজিক-সাংস্কৃতিক প্রভাব অসমীয়াত গভীৰ। কৃষিজীৱন, স্থানীয় সংস্কৃতি, বস্ত্র-বয়ন, হস্তশিল্প, সংগীত, নৃত্য, উৎসব-আচাৰ-পদ্ধতি আদিতো অস্ট্রিক পৰম্পৰাৰ অগাধ প্ৰভাৱ দেখা যায়। শক্তি-পূজা, ডেকাপুজা, বন-সংস্কৃতি, জুম-খেতিৰ ধাৰা, ঢোল-বাদ্য, নৃত্যৰ ছন্দ, কৃষি-চক্র আদি অসমীয়াৰ সম্পূৰ্ণ সংস্কৃতিৰে মিশ্রিত।
উপসংহাৰত ক'ল পাৰি ক'লে, অসমীয়া ভাষা কেৱল ইণ্ডো-আৰ্য ভাষাৰ ধাৰা নহয়; ই এক সংমিশ্রণমূলক ভাষা। অষ্ট্ৰিক ভাষাৰ শব্দভাণ্ডাৰ, ধ্বনি, ব্যাকৰণ, সাংস্কৃতিক অভিব্যক্তি Assamese ৰ ভিতৰত এতিয়া পর্যন্ত সজীব। অসমীয়াৰ স্বতন্ত্রতা, সমৃদ্ধি আৰু পৃথক ভাষাতাত্ত্বিক পৰিচয় অষ্ট্ৰিক ভাষাৰ দানেৰে অমূল্যভাবে সমৃদ্ধ।
