Chapter 3
অসমৰ আৰ্যভিন্ন ভাষাৰ সাধাৰণ বৈশিষ্ট্য
অতি চমু প্রশ্নোত্তৰ
১। আর্যভিন্ন ভাষাবোৰ কোন ভাষাপৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত?
উত্তৰঃ তিব্বত-বর্মীয়, অষ্ট্ৰিক আৰু মন-খমেৰ পৰিয়ালৰ ভাষাসমূহক অসমৰ আৰ্যভিন্ন ভাষা বুলি কোৱা হয়।
২। অসমীয়াৰ বহুবচন 'বিলাক' কোন ভাষাৰ প্ৰভাৱত সৃষ্টি?
উত্তৰঃ তিব্বত-বর্মীয় বহুবচনৰ ধাৰণাৰ সৈতে অসমীয়াৰ 'বিলাক'-ৰ ধাৰণা সমান্তৰাল।
৩। কোনটো আর্যভিন্ন ভাষাত 'vowel harmony' বেছি দৃঢ়?
উত্তৰঃ মিছিং আৰু গাৰো ভাষাত vowel harmony অধিক প্রবল।
৪। গাৰো ভাষাত 'classifier' কেনেকৈ দেখা যায়?
উত্তৰঃ গাৰো শব্দসমূহৰ পাছত rang-a, chi-a আদি classifier যোগ হয়।
৫। কোন ভাষাই অসমীয়াৰ অনুনাসিক ধ্বনি ব্যবস্থাত প্রভাৱ পেলায়?
উত্তৰঃ তিব্বত-বর্মীয় ভাষাই অনুনাসিকীকৰণক প্ৰবল কৰিছে।
৬। কার্বি ভাষাৰ উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্য কি?
উত্তৰ: Tone-based উচ্চাৰণ আৰু vowel পৰিবৰ্তন।
৭। বড়ো ভাষাৰ 'খামলা' শব্দৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰঃ খামলা মানে লদা-বন্ধা বা গোট খোৱা।
৮। ধ্বনিতত্ব কাক বোলে?
৯। ৰূপতত্ত্বৰ ইংৰাজী প্রতিশব্দ কি?
উত্তৰ: ৰূপতত্ত্বৰ ইংৰাজী প্রতিশব্দ হ'ল- 'Morphology'।
১০। বাক্যতত্ত্বৰ ইংৰাজী প্রতিশব্দ 'Syntax' ৰ উৎপত্তি ক'ৰ পৰা হৈছে?
উত্তৰঃ গ্ৰীক ভাষাৰ 'Syntaxis'-ৰ পৰা ইংৰাজী 'Syntax'-ব উৎপত্তি হৈছে।
চমু প্রশ্নোত্তৰ
১। ধ্বনি বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ ধ্বনি হৈছে বাগিন্দ্ৰিয়ৰ দ্বাৰা উচ্চাৰিত শ্ৰুয়মান নাদ বা ধ্বনিৰ সংকেত, যাৰ সহায়ত মানুহে মনৰ ভাব প্রকাশ কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে 'মই ভাত খাওঁ'- এই বাক্যটো কওঁতে ইয়াত ম-অ-ই, ভ-আ-ত, খ-আ-ওঁ বহুবোৰ ধ্বনি উচ্চাৰণ কৰা হৈছে। এইদৰে কথা কওঁতে মানুহে ধ্বনি উচ্চাৰণ কৰে। উচ্চাৰিত ধ্বনিৰ সমষ্টিয়ে শব্দ সৃষ্টি কৰে আৰু শব্দসজ্জাৰ সহায়ত বাক্য সৃষ্টি কৰা হয়। গতিকে বাগিন্দ্ৰিয়ৰ দ্বাৰা উচ্চাৰিত হোৱা নিম্নতম ক্রয়মান সংকেতবোৰক 'ধ্বনি' বোলা হয়।
২। অসমত আৰ্যভিন্ন ভাষাৰ বিস্তৃতিৰ সামগ্রিক পৰিচয় আগবঢ়োৱা।
৩। ভাষাবিজ্ঞান অধ্যয়নৰ এটা স্তৰ হিচাপে বাক্যতত্ত্বৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰ: ভাষাবিজ্ঞান অধ্যয়নৰ আন এটা স্তব হ'ল বাক্যতত্ত্ব। অসমীয়া বাক্যতত্ত্ব শব্দগুচ্ছ ইংৰাজী 'Syntax' শব্দৰ সমাৰ্থক হিচাপে ব্যৱহৃত। ইংৰাজী 'Syntax' শব্দটো আহিছে গ্রীক 'Syntaxis' শব্দৰপৰা। ইয়াৰ আভিধানিক অর্থ 'Rules of Sentence making'। ধ্বনিসংযোগ আৰু ৰূপসংযোগৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা পদসমূহক অৰ্থৰ সংগতি ৰাখি যথাস্থানত বহুৱাই বাক্যৰ সৃষ্টি কৰা হয়। বাক্যই মানুহৰ মনৰ এটি সম্পূর্ণভাৱ প্রকাশ কৰে। সেই কাৰণে ভাষাক বাক্যভিত্তিক বুলিও কোৱা হয়। আকৌ ৰূপৰ লগত ৰূপৰ সংযোগ, সিহঁতৰ ক্ৰম আৰু ৰূপৰ মাজত সম্পর্ক এই আটাইখিনি লগলাগিহে একোটা খণ্ডবাক্য বাক্য হয়। এটা বাক্যত ব্যৱহাৰ হোৱা ৰূপবোৰৰ বেছিভাগ ভাষাতে একোটা ক্রম থাকে, অর্থাৎ এক শ্ৰেণী ৰূপৰ পিছত আন এক শ্রেণী ৰূপহে থাকিব পাৰে।
বাক্যতত্ত্বত বাক্য এটাৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শব্দৰ প্ৰণালী, ইটোৰ শব্দৰ লগত সিটো শব্দৰ সম্পৰ্ক, সেই সম্পৰ্কৰ প্ৰকাৰভেদ আদিৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হয়।
৪। অসমীয়াৰ শব্দভাণ্ডাৰত আৰ্যভিন্ন ভাষাৰ ভূমিকা কি?
উত্তৰ: অসমীয়াৰ শব্দভাণ্ডাৰ বহুতো আর্যভিন্ন উৎসৰ পৰা সমৃদ্ধ হৈছে। মিছিং ভাষাৰ তিয়হ, পেম্পা, চাঙা আদি; বড়ো ভাষাৰ হাফ্লু, খামলা, হেজা আদি; ডিমাচাৰ জাখাই, চেপা আদি শব্দ অসমীয়ালৈ সোমাই আমাৰ দৈনন্দিন শব্দসম্ভাৰ সমৃদ্ধ কৰিছে। টাই-আহোম উৎসৰ শব্দ যেনে- ৰংঘৰ, কাৰেং, চকলং, জাপ, পম আদি অসমীয়াৰ সংস্কৃতিক সম্পদক বৈচিত্র্যময় ৰূপ দান কৰিছে। অস্ট্রিক উৎসৰ শব্দ যেনে- ককাই, বাই, ঢিপ, টিং, কেঁচা, এন্দুৰ আদি আজিও প্রচলিত। এই বহুমুখী শব্দ-ধাৰণাই অসমীয়াক বহুভাষিক সংস্কৃতিক আধাৰত গঠিত ভাষা হিচাপে প্রতিষ্ঠা কৰিছে।
৫। চমুটোকা লিখাঃ
(ক) ৰূপতত্ত্ব।
উত্তৰ: বর্ণনাত্মক ভাষাবিজ্ঞানে সামৰি লোৱা আন এটা দিশ হৈছে ৰূপতত্ত্ব। ভাষাত উচ্চাৰিত হোৱা ধ্বনিসমূহ বাছি উলিওৱাৰ পিছত ধ্বনি সংযোগৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰূপসমূহৰ বিষয়ে অধ্যয়ন কৰাই ৰূপতত্বৰ প্ৰধান কাম। একোটা ভাষাত বিভিন্ন শব্দব প্রয়োগ ঘটে। যেনে- বিশেষ্য, বিশেষণ, সর্বনাম, ক্রিয়া, অব্যয়, ক্রিয়া-বিশেষণ ইত্যাদি। এই শব্দবোৰৰ গঠনৰীতি সম্পর্কে আলোচনা দাঙি ধৰা হয়। শব্দমূল আৰু ধাতুমূলৰ লগত যোগ হোৱা বন্ধ ৰূপ, যেনে- বিভক্তি, প্রত্যয় আদিৰ ভূমিকা, লিংগ নির্ণয়, বচন আদি সম্পর্কেও ৰূপতত্ত্বৰ আলোচনাত সামৰি লোৱা হয়।
(খ) সর্গ।
উত্তৰ: মূল প্রাকৃতি বা প্ৰকৃতিৰ লগত যিবোৰ প্ৰাকৃতি যুক্ত হৈ অর্থবহ ভিন্ন ৰূপৰ সৃষ্টি কৰি বাক্যত ব্যৱহাৰৰ উপযোগী কৰি তোলে তেনে প্রাকৃতিবোৰকে 'সর্গ' বোলা হৈছে। সাধাৰণতে দুই শ্ৰেণী প্রাকৃতিৰ ভিতৰত মুক্ত ৰূপসমূহক 'প্রকৃতি' আৰু বদ্ধৰূপসমূহক 'সর্গ' বুলি কোৱা হয়। আগতে উল্লেখ কৰি অহা বুধিয়ক শব্দৰ বোধ+ই+অক এই তিনিটা প্রাকৃতিৰ 'বোধ' মূল প্রাকৃতি বা প্রকৃতি আৰু 'ই' আৰু 'অক' বদ্ধ প্রাকৃতি বা সর্গ। বোধ-ই-বুদ্ধি শব্দই এটা অর্থ বহন কৰিছে। আনহাতে বুদিধ+অক 'বুধিয়ক' শব্দই আন এটা অর্থ বহন কৰিছে। ঠিক এনেদৰে 'unuseful' শব্দৰ 'use' মূল প্রাকৃতি বা প্রকৃতি 'use' ৰ আগত 'un' লগ লগাই 'unuse' এটা ভিন্ন বাচক ৰূপ সৃষ্টি কৰিছে আৰু 'use' ৰ আগত 'un' আৰু পিছত 'ful' লগ লাগি 'unuseful' আন এটা ভিন্ন রূপ কৰা হৈছে।
ৰচনাধৰ্মী প্রশ্নোত্তৰ
১। ৰূপতত্ত্ব বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ ভাষাৰ অধ্যয়নৰ দ্বিতীয়টো স্তৰ হৈছে ৰূপতত্ত্ব। ভাষাবিজ্ঞানৰ পুথি-পাজিত 'ৰূপতত্ত্ব' শব্দ বেচ কিছুদিনৰপৰা ব্যৱহৃত হৈ আহিছে। ভাষাবিজ্ঞানৰ শিক্ষক আৰু শিক্ষার্থীসকলে ইয়াৰ অৰ্থ বুজি পালেও ই সাধাৰণ পাঠকৰ কাৰণে সহজবোধ্য নহয়। 'ৰূপতত্ত্ব' শব্দ ইংৰাজী 'morphology' শব্দৰ অসমীয়া তর্জমা মাথোঁ। 'ৰূপতত্ত্ব' শব্দৰ মূল 'ৰূপ' হোৱা কাৰণে আৰু 'ৰূপ' শব্দৰ একাধিক অৰ্থ থকা কাৰণে ই সাধাৰণ পাঠকৰ মনত বিভ্রান্তিৰ সৃষ্টি কৰা তেনেই স্বাভাবিক। 'ৰূপতত্ত্ব'ৰ অৰ্থ 'এক প্ৰকাৰ ধাতুৰতত্ত্ব', 'সৌন্দর্যতত্ত্ব' অথবা 'আকাৰতত্ত্ব' হ'ব পাৰে। 'ভাষাবিজ্ঞান'ত 'ৰূপতত্ত্ব' শব্দ কেরল তৃতীয়টো অর্থতহে ব্যৱহৃত হয়; অর্থাৎই 'আকাৰতত্ত্ব' বুজায়। ইয়াত 'আকাৰ' শব্দই 'বাক্যৰ আকাৰ' বা 'ধ্বনি বা বৰ্ণৰ আকাৰ নুবুজায়; ই কেৱল 'শব্দৰ আকাৰ বুজায়। আন কথাত ক'বলৈ হ'লে ৰূপতত্ত্ব বুলিলে কেৱল 'শব্দ-ৰূপতত্ত্ব' বুজায়। গতিকে 'ৰূপতত্ত্ব' শব্দৰ প্ৰকৃত স্বৰূপ উপলব্ধি কৰিবলৈ হ'লে 'শব্দ' শব্দটোৰ অৰ্থ ভালদৰে বুজিব লাগিব।
ধ্বনিতত্ত্বৰ মূল আধাৰ যিদৰে ধ্বনি, সেইদৰে ৰূপতত্ত্বৰ মূল আধাৰ ৰূপ বা প্রাকৃতি। ৰূপতত্ত্বত ভাষাৰ ৰূপ বা প্রাকৃতিৰ অন্তৰ্গত প্রকৃতি, সর্গ অর্থাৎ শব্দমূল, ধাতুমূল, প্রত্যয়, বিভক্তি আদিৰ পুংখানুপুংখ বিশ্লেষণ কৰা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, অসমীয়া ভাষাৰ বিশেষ্য, বিশেষণ, সর্বনাম, অব্যয়, ক্রিয়া আদি শব্দ, বিভিন্ন প্রকাৰৰ প্রত্যয়, শব্দ-বিভক্তি, ক্রিয়া-বিভক্তি, পুরুষ, বচন, কাল আদিৰ বিশ্লেষণ অসমীয়া ভাষাৰ ৰূপতত্ত্বৰ বিষয়। ৰূপতত্ত্বত সাধাৰণতে দুটা দিশৰ ওপৰত অধ্যয়ন কৰা হয়। এটা হ'ল- শব্দ গঠনৰ প্রত্যয় আৰু আনটো পদ গঠনৰ বিভক্তি।
ৰূপতাত্ত্বিক আলোচনাৰ মৌলিক একক হৈছে- প্রাকৃতি বা ৰূপ। এই প্রাকৃতিৰপৰা প্রাতিপাদিক, ধাতু, শব্দ আৰু এইবোৰৰ সাধন বা ৰূপ আদি নিষ্পন্ন কৰা হয়। প্রাকৃতি বৰ্ণৰ ওপৰ স্তৰৰ একক বিশেষ। এটা বা একাধিক বৰ্ণেৰে প্ৰাকৃতি ৰচিত হয়। প্রাকৃতিৰ সদায় একোটা নিজস্ব অর্থ থাকে। অর্থাৎ বৰ্ণৰে নির্মিত অবিভাজ্য অর্থাৎ ক্ষুদ্রতম অর্থযুক্ত ৰূপেই হৈছে প্রাকৃতি। উদাহৰণস্বৰূপে- 'মোমায়েকহঁতলৈ এই পদটোৰ অৰ্থ পৰীক্ষা কৰিলে দেখা যায় যে কাৰোবাৰ লগত সম্বন্ধ থকা (নাম-পুৰুষবাচকত্ব এক), মাকৰ ভায়েক বা ককায়েক (পুংলিংগবাচক), মোমায়েক এজন নহয় একাধিক অথবা লগত সংগতি ৰাখি পদটোক মোমাই এক্ হত্ অলৈ মাত্র এই চাৰিটা খণ্ডত ভগাব পাৰি। সেয়ে এই চাৰিটা খণ্ডৰ প্ৰত্যেকটোৱে একোটাহঁত প্রাকৃতি। প্রাকৃতিসমূহৰ কিছুমানক স্বতন্ত্রভাবে মাতিলে বা উল্লেখ কৰিলে সেইবোৰৰ স্বতন্ত্র অর্থ বুজি পোৱা। যায়। যেনে-মানুহ, ঘৰ, গছ, ভাত আদি। এনদৰে নিজে অর্থ প্রকাশ কৰিব পৰা ৰূপবোৰক মুক্ত প্রাকৃতি বা রূপ বোলে। আকৌ কিছুমান প্রাকৃতি অকলে উল্লেখ কৰিলে সিহঁতৰ একো অর্থ পোৱা নাযায়। দুটা বা ততোধিক প্রাকৃতি সংযুক্ত হ'লেহে তাৰ অৰ্থ বুজি পোৱা যায়, এনে প্রাকৃতিক বদ্ধ বা যুক্ত প্রাকৃতি বা ৰূপ বোলে। যেনে- 'খাওঁ' পদৰ 'খা' প্রাকৃতিটোৰ স্বকীয় অর্থ আছে, সেয়ে ই মুক্ত প্রাকৃতি, কিন্তু ইয়াৰ লগত লগা 'ওঁ' প্রাকৃতিটোরে 'মই' বা 'আমি' অর্থ যে প্রকাশ কৰে সেয়া ধৰিব নোৱাৰি, ধাতুটোৰ লগত যুক্ত হ'লেহে ধৰিব পাৰি। গতিকে ও এটা বদ্ধ প্রাকৃতি।
প্রাকৃতিক প্রধানকৈ তিনিটা ভাগত ভাগ কৰা হয়, সেইবোৰ হ'ল- প্রাকৃতি, মূলাভাস প্রাকৃতি সর্গ।
২। অসমীয়াৰ শব্দভাণ্ডাৰত আৰ্যভিন্ন ভাষাৰ অৱদান আৰু শব্দসম্ভাৰৰ গঠন সম্বন্ধে লিখা।
উত্তৰ: অসম বহু জাতি-গোত্র-ভাষাৰ সমন্বয়ে গঠিত এখন বহু-সাংস্কৃতিক ভৌগোলিক অঞ্চল। ভাষাগত সংমিশ্রণেই ইয়াৰ অন্যতম বৈশিষ্ট্য। ভাৰতীয় আর্যভাষা হিচাপে অসমীয়াৰ ভিত্তিগত গঠন যদিও সংস্কৃত-প্রাকৃত-অপভ্রংশৰ নিয়ম অনুসৰণ কৰে, তথাপিও ইয়াৰ শব্দভাণ্ডাৰত আৰ্যভিন্ন ভাষাৰ প্ৰচুৰ উপাদান অন্তর্ভুক্ত হৈ আছে। মুঠতে অস্ট্রিক, চীন-তিব্বতীয় (তিব্বত-বর্মী), টাই-চীন, মালয়-অস্ট্রোনেচীয় আদি ভাষাৰ শব্দ-উপাদানসমূহ অসমীয়াৰ শব্দভাণ্ডাৰ সমৃদ্ধ কৰাত বিশেষ ভূমিকা পালন কৰিছে।
অসমীয়াৰ আদিম স্তৰ-অর্থাৎ দৰাচলতে পর্যালোচনাৰ আগৰ আদি জনজাতিয় স্তৰ-মূলতে অস্ট্রিক ভাষাসমূহৰ সংস্পৰ্শত তৈয়াবি হৈছিল বুলি বহু ভাষাবিদৰ মত। কোল-মুণ্ডা, চাওতালী, খাবিয়া, শবৰ আদি অস্ট্রিক জাতিৰ ভাষাত যি শব্দগঠন ধাৰা, যি monosyllabic tendency, echo formation, dual-meaning শব্দ, আৰু বস্তু-কেন্দ্রিক শব্দ-ভাণ্ডাৰ দেখা যায়, অসমীয়াতো সেই ধাৰা দেখা যায়। ধ্বনি-গঠন, ধর্মীয় শব্দ, ক্রিয়াবাচক শব্দ, বস্তু-বাচক শব্দ, আত্মীয়তা-বাচক শব্দ, স্থান-বাচক শব্দ-কেইটাবে উৎস স্পষ্টভাবে অস্ট্রিক। উদাহৰণস্বৰূপে ককাই, বাই, বাঙা, কোঁচা, এন্দুৰ, ছাতা, ঢিপ, টিং, মেথোন, জংলা, জপা, জহা আদি শব্দসমূহ অস্ট্রিক। বিশেষকৈ চাওতালী (অস্ত্রো-এছিয়াটিক) গোষ্ঠীৰ শব্দসমূহ-এঁকোৰ, আলাবাদু, আঠকুৰিয়া, ভাদা, ঢিপ, জঞ্জাল, জুগত, ধুমা ইত্যাদি-অসমীয়াত যথেষ্ট ঘনিষ্ঠভাবে ব্যবহৃত।
অসমীয়া ভাষাৰ শব্দভাণ্ডাৰত চীন-তিব্বতীয় ভাষাৰ সৰ্বাধিক প্রভাৱ লক্ষ্য কৰা যায়। তিব্বত-বর্মীয় শাখাৰ বড়ো, মিচিং, কাৰ্বি, ৰাভা, গাৰো, ডিমাচা, তিৱা জাতিৰ ভাষাবোৰত থকা মৌলিক শব্দ-ধাৰা অসমীয়াত শব্দ-উপাদান ৰূপে সংৰক্ষিত। অসমীয়াৰ পৰ্বত-নদী-প্রকৃতি-জীৱনধাৰাৰ অতি প্রয়োজনীয় শব্দসমূহৰ অনেকেই এই ভাষাগোষ্ঠীৰ পৰা আহিছে। উদাহৰণ-হাফলু (টিলা), হেঙ্গাৰ (জোঁৱৰা), হোজা (সহজ-সৰল), খামাই (কম্বাৰ), ডাংফা (মৰমীয়া ভাইৰ দ্বাৰা বহন কৰা), টিং-টাং (উচ্চশব্দ), টাংনি (ধাৰাল ঢেকি), লফা (গছ), লাফা-লাফা (পাত), ডাউক (চবাই)। মিচিং ভাষাৰ পৰা নদীৰ নামসমূহ-চিয়াং, চিমেন, চিলুক-আহিছে। গাৰো ভাষাৰ "জং-জাবোল, কেনা-খনা" আদি শব্দমিল অসমীয়াৰ "জং, জাবৰ, থকেৰা" আদি শব্দৰ লগত ধ্বনি-সাদৃশ্য দেখুৱায়।
ডিমাচা ভাষাৰ fishing vocabulary-যেনে- জাকৈ, চপা, নৰা, প'ল-আদি শব্দব সাদৃশ্য
অসমীয়াৰ মাছধৰা সংস্কৃতিতো সম্পূর্ণ যথাযথ। এইধৰণৰ বস্তুকেন্দ্রিক শব্দসমূহ কোন
ভাষাই কোন ভাষালৈ প্ৰসাৰ কৰিব, সেইটো অঞ্চলৰ জীৱনধাৰাই নির্ধাৰণ কৰে।
ব্রহ্মহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ কৃষিভিত্তিক সমাজ, নদী-মাছ-বন-কেন্দ্রিক
জীৱনভূমিৰ বাবে এই আটাইকেইটা শব্দ-গোষ্ঠী মূলগতভাবে অসমীয়াৰ শব্দপ্রযোগত মিশ্রিত
হৈ পৰিছে।
টাই-চীন বা থাই ভাষাৰ প্ৰভাৱ অসমীয়াৰ শব্দভাণ্ডাৰত লক্ষ্যযোগ্য। আহোম, খামতি, খামিয়াং, আইতনীয়া, ফাকে আদি শাখাসমূহৰ বহু শব্দ অসমীয়াত পূর্ণরূপে স্থায়িত্ব লাভকৰিছে। আহোম প্রশাসনিক, সামৰিক, ৰাজনৈতিক শব্দসমূহ অসমীয়াৰ অমূল্য শব্দভাণ্ডাৰ। উদাহৰণ-বুৰঞ্জী (ইতিহাস), কাৰেং (পৰম পৰিষদ), বংঘৰ (বাজদৰবৰ), টুপ (টুপী), ফাং (দেৱাল), হাই (কোঢ়াল), চাঙমাই (মাথৌ), লিগিৰী (পৰিচাৰিকা), হেংদান (তৰোৱাল), হেংদাং আদিৰ উৎস আহোম ভাষা। আজিও অসমীয়াৰ চৰকাৰী আৰু সাহিত্যিক পৰিভাষাত এই শব্দসমূহ অতি প্রয়োজনীয়।
অস্ট্রোনেছীয় (মালয়-ইন্দোনেচীয়) ভাষাৰ শব্দসমূহো অসমীয়াত অনুপ্রবেশ কৰিছে-আঁচু-সূতা, বেলী, গাহৰি, বোকা, সাঁফৰ, জহামাল, বেজবেজ আদি শব্দসমূহে এই ভাষাৰ সম্ভাব্য প্রভাব নির্দেশ কৰে।
অসমীয়াৰ খাদ্য, ঘৰৰ উপকৰণ, জীৱিকাৰ সামগ্ৰী, পর্ব-উৎসৱৰ শব্দসমূহো আর্যভিন্ন ভাষাৰ প্ৰভাৱত বিকশিত-যেনে-লফা, ডাৰ, টুপ, কাঁথা, জালি, খাম, ডেকা-ডেকী, গামোচা, কামৰূপ, কামাখ্যা, নামতি, নামৰূপ, চাহ, খেতি, খেতিয়ক, গহলী, কেঁচা-এই বাব্যসমূহৰ ভিতৰতে অসংখ্য শব্দজনসংযোগ-ভিত্তিক বহুভাষিকতাৰ নিদর্শন।
আগন্তুক শব্দসম্ভাৰৰ বিকাশৰ ওপৰত এক বিশেষ দিশ হ'ল শব্দ-বদল, শব্দ-অর্থব পৰিবৰ্তন। উদাহৰণস্বৰূপে-মিচিং শব্দ "চঙৰি" অসমীয়াত "চাঁওৰি" ৰূপ লয়; বড়ো "খাম" শব্দ অসমীয়াত "কাম" হয়; ডিমাচা "লাংফাই" অসমীয়াত "লফা" হয়। এই শব্দ-সংস্কৰণ প্ৰক্ৰিয়াই ভাষাসমূহৰ আন্তঃসম্পৰ্কৰ গভীৰতা স্পষ্ট কৰে।
অসমীয়াৰ আঞ্চলিক শব্দ-ঢেকী, তিয়হ, খুন্দা, চাঙ, জাপি, বাওনা, খেপা, ডেকা, ডেকী-প্রায় সকলোতে আর্যভিন্ন ভাষাৰ উপাদান উপস্থিত। বিশেষকৈ অসমীয়াৰ আত্মীয়তা বাচক শব্দসমূহ-ককাই, বাই, আই, আতা, আবু, বোপা-কিছুমান শব্দলৈ অসংকোচেৰে অষ্ট্ৰিক বা মুণ্ডা উৎস ধৰা যায়।
অসমীয়াৰ শব্দভাণ্ডাৰ বিকাশৰ অন্যতম দিশ হ'ল-echo formation বা প্রতিধ্বনি-মূল শব্দ। অস্ট্রিক ভাষাত এই ধাৰা অত্যন্ত প্রচলিত। অসমীয়াতো-ঝামেলা-ঝুমেলা, বঙা-চঙা, কানা-কুটি-প্রভৃতি echo শব্দবোৰ সংস্কৃতি-সংস্পৰ্শৰ এক অমূল্য নিদর্শন।
ভাষাৰ শব্দভাণ্ডাব কেৱল শব্দ-সংগ্রহ নহয়, ই অসমীয়া মানুহৰ সুচিৰণ, মনোভাৱ, বোধ, জীবিকা, ইতিহাস, সংস্কৃতি আৰু সমাজৰ প্ৰতিচ্ছবি। অসমীয়া শব্দভাণ্ডাৰ অৰ্যভিন্ন উপাদানৰ প্ৰচুৰ উপস্থিতিৰ বাবে ভাৰতীয় আর্য ভাষাসমূহৰ ভিতৰত এক বৈচিত্র্যপূর্ণ আৰু বৈশিষ্ট্যময় ভাষা ৰূপে পৰিগণিত।
৩। অসমীয়া ভাষাত দ্রাবিড় ভাষাৰ উপাদান-আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: অসমীয়া ভাষাৰ গঠন-বিকাশত দ্রাবিড় ভাষাৰ উপাদান এক গুঢ় কিন্তু তুলনামূলকভাবে পৰোক্ষ ভূমিকা পালন কৰিছে। দ্রাবিড় ভাষাসমূহ-তামিল, তেলেগু, কন্নড়, মালয়ালম, ব্রাহুই, মালতো। । আদিৰ ভাষাৰ পৰিয়াল-মূলতঃ ভাৰতৰ দক্ষিণ আৰু মধ্যাঞ্চলত প্রচলিত, যদিও বহুতো ভাষাতাত্ত্বিকৰ মতে দ্রাবিড় ভাষাভাষীসকল ভাৰতবৰ্ষত আৰ্যসকলৰ আগতেই উপস্থিত আছিল। উত্তৰ-পূৰ্ব ভাৰতত দ্রাবিড়সকলৰ বিস্তৃতি সীমিত হলেও ভাষা-সংস্পৰ্শৰ জৰিয়তে সংস্কৃত, প্রাকৃত, অপভ্রংশ আৰু আঞ্চলিক উপভাষাৰ মাজেদি দ্রাবিড় উপাদান অসমীয়াত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। এই প্রবেশ প্রাচীন, মধ্যকালীন আৰু আধুনিক স্তৰত বিভিন্ন ধৰণে ঘটিছে।
দ্রাবিড় ভাষাৰ পৰিয়ালৰ মূল বৈশিষ্ট্য-agglutinative structure, retroflex ধ্বনিৰ প্রাবল্য, monosyllabic root, নাসিকধ্বনিৰ প্রাধান্য-অসমীয়াৰ অসমীয়া উপভাষাত আংশিকভাবে লক্ষ্য কৰা যায়। যদিও দ্রাবিড় ভাষাই প্রত্যক্ষ ভাবে অসমীয়াৰ গঠনগত ভিত্তি নিৰ্মাণ কৰা নহয়, তথাপিও কিছু শব্দ, কিছু ধ্বনিৰীতি, কিছু শব্দাংশ, পৰিভাষা আৰু ধাৰণাগত উপাদান অসমীয়ালৈ প্রবেশ কৰি আজিও আত্মসাৎ হৈ আছে।
প্রথমতে উল্লেখযোগ্য "স্থানবাচক শব্দাংশ" বা toponymic suffix-জুলি, জুৰি, পুৰ, ওৰ, কুট, গুৰি, ভাটি, ভিটা-ই দ্রাবিড় ভাষাৰ পৰা অসমীয়ালৈ আহিছে বুলি বহু পণ্ডিতে অনুমান কৰিছে। যিমানেই নহওক, সংস্কৃততো পুৰ, কুট, ওৰ শব্দাংশ উপস্থিত থাকিলেও সংস্কৃতৰ বহু শব্দ প্ৰকৃততে দ্রাবিড় উৎসৰ বুলি ভাষাতাত্ত্বিকমহলে ধাৰণা কৰে। গতিকে অসমীয়াত এই শব্দাংশ-ব্যৱহাৰক দ্রাবিড় ভাষাৰ উত্তৰাধিকাৰই বুলিব পাৰি।
অসমীয়াৰ কিছু বেয়া ৰোগ-সম্পর্কিত শব্দ দ্রাবিড়মূলৰ বুলি গণ্য, যেনে- তঁউৰ (মির্গি), উৰুখ, হেঁপ, চিনা (নীজাক), বসন্ত অর্থাত আই আদিৰ মূল দ্রাবিড়ীয় বুলি কালিৰাম মেধিয়ে মন্তব্য কৰিছিল। যদিও আধুনিক গৱেষণায় কিছুমান শব্দৰ উৎস বুলিও ধৰা হয়, তথাপিও এই শব্দবোৰ অসমীয়াৰ আধুনিক ব্যবহাৰত সুস্পষ্টভাবে স্থায়ী।
দ্রাবিড় ভাষাৰ পৰা সংস্কৃতলৈ গৈ পুনৰ অসমীয়ালৈ প্ৰৱেশ কৰা শব্দসমূহো সর্বাধিক। উদাহৰণস্বৰূপে-অগৰু, অনল, অলস, কঠিন, কটু, কানন, কেতেক, কুটিল, কুণ্ড, কুবলয়, কুণ্ডল, তুণা (তুলা), মল্লিকা, মুকুট, আদিৰ মূল দ্রাবিড় ভাষাত। সংস্কৃত-প্রাকৃত-অসমীয়া এই ত্রিস্তৰীয় যাত্রাই শব্দবোৰক অসমীয়া শব্দ-ভাণ্ডাৰত প্রাকৃতিকভাবে গাঁথি দিছে।
দ্রাবিড় ভাষাৰ উপাদান অসমীয়াৰ অনুকাৰধ্বনি আৰু ধ্বনিমূলক বৈশিষ্ট্যতো দেখা যায়। দ্রাবিড় ভাষাত অনুকাৰ-ধ্বনি প্রচলিত, থুপ্প-গিল্প, খন্নু-মম্পলু, অঙ্কু-ডান্ধু-অসমীয়াতো-খটখট, টপটপ, চপাকচপাক, ডমডম-ধ্বনিগত বৈশিষ্ট্যৰ মিল সুস্পষ্ট। অসমীয়াৰ শ্বাসাঘাতযুক্ত উচ্চাৰণ-পদ্ধতিত দ্রাবিড় ভাষাৰ প্ৰভাৱ মানি লোৱা হয়। চীন-তিব্বতীয় ভাষাৰ সৈতে মিল থাকিলেও দ্রাবিড় ভাষাৰ breathy voice articulation আৰু retroflex ধ্বনিৰ প্ৰচলন প্রাচীন অসমীয়াত লক্ষ্যণীয়।
অসমীয়াৰ ব্যক্তিৰ সম্পৰ্ক-সূচক শব্দ ককাই, বাই, বোপাই, আবু, আতা আদিৰ উৎস অষ্ট্রিক-দ্রাবিড় মিশ্রণ বুলিও বহু ভাষাতাত্ত্বিক মন্তব্য কৰিছে। দ্রাবিড় ভাষাৰ agglutinative structure ত appa, amma ধ্বনি-মূলৰ শব্দ উচ্চ প্রচলিত; অসমীয়াৰ আবু, আতা শব্দ দুটিব প্রাচীন গাঁথনি দ্রাবিড় 'appan-attam' মূলক ধৰা হয়।
ভৌগোলিক নামার্থক শব্দতো দ্রাবিড় প্রভাব আছে। যেনে-কুটি, কুঠাৰ, গুৰি, জুলি, ভাটি প্রায়েই জাল-পানী-নদী-পাহাৰ-বন-সংস্কৃতি-সম্পর্কিত অঞ্চলৰ নামত ব্যৱহৃত। অসমীয়াৰ মাকুম, ডিকম, মাকুমীয়া-কুট, চাবুকুটি আদি নামত দ্রাবিড় ভাষাৰ আদি শব্দাংশ প্রচলিত হোৱাৰ সম্ভাবনা উল্লেখযোগ্য।
অসমীয়াৰ ৰাজনৈতিক-সামাজিক শব্দভাণ্ডাৰত দ্রাবিড় অভিধাসমূহো লক্ষ্য কৰা যায়। উদাহৰণ-পণ, দণ্ড, মল্ল, বজা, পণ্ডিত আদিৰ মূল আর্যো-দ্রাবিড় মিশ্রণ। বিশেষকৈ দণ্ড, পণ, আদি দ্রাবিড়-সংস্কৃত সংমিশ্রণ।
অসমীয়াৰ কৃষি-সংস্কৃতি-উপকৰণ-খাদ্যসংস্কৃতি-সম্পর্কিত শব্দসমূহৰ কিছুমান দ্রাবিড় উৎসৰ হোৱাৰ সম্ভাবনা বুলি আলোচনা আছে। যেনে-ভৰলু (আলু), হলু-মূলীয়া শব্দ, নদ-গুবি-সালি, আদিব প্রাচীন গঠন দ্রাবিড় word-root-ৰ সৈতে মিল দেখা যায়।
দ্রাবিড় ভাষাত retroflex ধ্বনিৰ বিস্তৃতি যিমান, অসমীয়াতো সেই ধ্বনি অতি প্রবল-ত'-ট', ড-দ-এই ধ্বনি অসমীয়াৰ স্বতন্ত্রতা গঢ়াৰ ক্ষেত্ৰত দ্রাবিড় phonetic substrate ভূমিকা পালন কৰিছে বুলি অনুমান কৰা হয়।
অসমীয়াৰ ৰূপতাত্ত্বিক গঠন অনাৰ্য ভাষাৰ লগত মিল থকা সত্ত্বেও দ্রাবিড় ভাষাৰ. কিছু suffixation pattern অসমীয়াত দেখা যায়-
তুণা - তুলা - তুলা-১, তুলনী
কুটি - কূট - হাবি
গুৰি - গুৰি-আহা, গুৰিধৰা ইত্যাদি।
দ্রাবিড় ভাষাৰ দৰে অসমীয়াতো কিছু inflectional system কম, derivational morphology অধিক-এই structural parallelism দ্রাবিড়-অসমীয়া ভাষা-সংস্পৰ্শৰ প্রাচীনতা প্রমাণ কৰে।
ধ্বনিগত সমান্তৰাল-অসমীয়াৰ অনুনাসিক ধ্বনি, বিশেষকৈ 11-ধ-ৰ সুকমল প্রয়োগ দ্রাবিড় phonemic balance-ৰ লগত সমান্তৰাল।
গবেষক বিৰিঞ্চি কুমাৰ বৰুৱা, বাণীকান্ত কাকতি, কালিৰাম মেধি, প্রমোদচন্দ্র ভট্টাচার্য আদিয়ে দ্রাবিড় উপাদানৰ উপস্থিতি উল্লেখ কৰি স্পষ্ট কৰিছে যে-অসমীয়া ভাষাৰ গঠন অতি বহু-মূল উৎসব সংমিশ্রণ। দ্রাবিড় প্রভাব অন্য প্রভাৱতকৈ কম হলেও ভাষাৰ স্বতন্ত্র বৈশিষ্ট্য গঢ়াৰ ক্ষেত্ৰত গুপ্ত-ভাবে ভূমিকা পালন কৰিছে।
সামৰণিত কবলৈ গ'লে অসমীয়াৰ গঠন আৰ্যীয় হলেও তাত দ্রাবিড় ভাষাৰ উপাদান সামান্য নহয়। শব্দ-উচ্চাৰণ-স্থাননাম-অনুকাৰধ্বনি-ধ্বনি-সংগতি-সাংস্কৃতিক শব্দ-কল্পনা-এই সকলো স্তৰত দ্রাবিড় প্রভাব আলোকপাত কৰি আছে। ভাষা-সংস্পর্শব দীর্ঘ ঐতিহাসিক মার্গে গঢ়ি উঠা অসমীয়াৰ এই বহু-মূল linguistic identity অসমৰ বহুত্ববাদী সমাজ-গঠনক প্রতিফলিত কৰে।
৪। আৰ্যভিন্ন ভাষাৰ ৰূপতাত্ত্বিক বৈশিষ্ট্য আৰু অসমীয়াৰ ৰূপতত্ত্বত সেইবোৰৰ প্রভাব কি?
উত্তৰ: অসমৰ আৰ্যভিন্ন ভাষাসমূহ-বিশেষকৈ বড়ো, ৰাভা, মিচিং, কার্বি, ডিমাচা, গাৰো, তিৱা, চাওতালী, খাচী আদি ভাষাৰ ৰূপতাত্ত্বিক গঠন অত্যন্ত বৈচিত্র্যময়। এই ভাষাসমূহৰ মূল ধাৰাই হ'ল agglutinative structure অর্থাৎ শব্দৰ মূলৰ পিছত বহুবিধ প্রত্যয় বা suffix যুক্ত কৰি নতুন ৰূপ সৃষ্টি কৰা। অসমীয়া ভাষাৰ ৰূপতত্ত্বৰ বহু বৈশিষ্ট্য এই আৰ্যভিন্ন ভাষাৰ প্রভাৱত গঢ় লৈ উঠিছে আৰু এই প্ৰভাৱৰ গভীৰতা ভাষাগত পৰ্যালোচনাৰ সময়ত স্পষ্টভাৱে লক্ষ্য কৰা যায়। অসমীয়া ভাষা যিমানেই আর্যভাষাৰ অন্তৰ্গত, তাৰ শব্দগঠন, বিশেষ্য-বিশেষণ-ক্রিয়া বিকাশ, সম্বন্ধবাচক নির্মাণ-সকলোতে আৰ্যভিন্ন ভাষাৰ বিশেষ চিহ্ন পৰিস্ফূট।
অসমীয়াৰ শব্দগঠনত দৃষ্টিগোচৰ এক বিশেষ বৈশিষ্ট্য হ'ল- ব্যক্তি বা বস্তুৰ সৰু-ডাঙৰ, পৰিমাণ, মান, গুণ, বাচনিকতা আদি বুজাবলৈ suffix ব্যৱহাৰ। উদাহৰণ স্বৰূপে "ল'ৰাচা, মানুহচা, হাতীমা, নাওমা, ঘৰখনা, মানুহজন, ঘৰতিলৈ" আদি গঠনসমূহ বড়ো, মিচিং, ডিমাচা আদি ভাষাৰ agglutinative structure ৰ সম্ভাব্য প্রভাব। বড়ো ভাষাত "মা" মানে ডাঙৰ, "চা" মানে সৰু। সেই বৈশিষ্ট্য অসমীয়াতো কিছুমান অঞ্চলত দেখা যায়-যেনে "নাওমা” (ডাঙৰ নাও), "নাওচা” (সৰু নাও)। যদিও অসমীয়াত এই নিয়ম মান্য নহয়, তথাপিও উপভাষাগত স্বৰূপত এই ধাৰাৰ উপস্থিতি ভাষাত পৰম্পৰাগত সংস্পৰ্শৰ এক মূল্যবান প্রমাণ।
অসমীয়াৰ সম্বন্ধবাচক শব্দৰ গঠন তথা ব্যক্তিগত সম্বন্ধ-বিভাজন (মোৰ-তোৰ-তাৰ-আপোনাৰ-সিহঁতৰ) সম্পূৰ্ণৰূপে আৰ্যভিন্ন ধাৰাৰ প্ৰভাৱ। অসমীয়াত সম্বন্ধবাচক শব্দৰ পিছত ব্যক্তি-নির্দেশক suffix যোগ হয়-যেনে- মোৰ বাপেক, তোৰ ভাই, তাৰ দেউতা, আপোনাৰ ঘৰ, সিহঁতৰ ঘৰ। বড়ো ভাষাত এই ধাৰাৰ মূল গঠন অধিক স্পষ্ট। বড়ো ভাষাত apu-n (my father), apu-m (your father), apu-ni (his/her father) আদি ৰূপ দেখা যায়। এই বৈশিষ্ট্য অসমীয়াতো সমান্তৰাল; যদিও suffix সম্পূর্ণ এক নহয়, তথাপি ধর্মগত গঠন একেই।
অসমীয়াৰ অনুচ্ছেদীয় ৰূপতত্ত্বত উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্য হ'ল-সংখ্যাবাচক শব্দৰ পিছত নির্দিষ্ট ৰূপসূচক প্রত্যয় যোগ কৰাটো; যেনে-মানুহ দুজন, কিতাপ চাৰি খন, মানুহ বিলাক, মানুহ বোৰ। ভাৰতীয় আর্যভাষাৰ প্রথাগত ৰূপতত্ত্বত এই ধাৰাৰ উপস্থিতি সীমিত। কিন্তু বড়ো, মিচিং, গাৰো আদিৰ ভাষাত সংখ্যাৰ পিছত unit classifier যোগ হয়, যেনে- মিচিং ভাষাত ket-pak (two persons), angé-pak (three animals)। অসমীয়াৰ ডাল, খন, জন, টা আদি classifier-ৰ বিস্তৃতি তাই-তিব্বতীয় আৰু বড়ো-মিচিং ধাৰাৰ ভাষাবৈশিষ্ট্যৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ।
অসমীয়াৰ নাস-বাচক ধাৰা তথা নাস্তিক বাচনিক ক্রিয়াৰূপ (নুশুনে, নাফল, নহয়, নাজানো) গঠনাতো অৰ্থৰ দিশত তিব্বতীয় ভাষাৰ ধাতুমূলীয় influence দেখা যায়। মিচিং ভাষাত negative particle "a-/ ma-" ক্ৰিয়াৰ আগত যোগ হয়; বড়ো ভাষাতো "ma-/be-" নেতিবাচক সূচক। সেইদৰে অসমীয়াতো "ন-" ক্ৰিয়াৰ আগত যোগ হয়। ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ উপভাষা-অসমীয়াত "না" (যেনে "নকৰিবা") আদি গঠনবিলাকো এই প্রাচীন সংস্পর্শ-ঐতিহ্যৰ সাক্ষী।
অসমীয়াৰ বহুবচনবাচক প্রত্যয় বিলাক-বিলাক, বোৰ, হঁত, জনা, জনী-প্রচলিত আর্যভাষাৰ তুলাত অধিক বৈচিত্র্যময়। বিভিন্ন অঞ্চলত suffix-বদল, শব্দৰ তহ-অংশ লোপ, শব্দগঠনৰ পৃথক ধাৰা লক্ষ্য কৰা যায়। বড়ো ভাষাত বহুবচন গঠন-sobai, basao, basaha-ধৰণৰ suffix ৰ জৰিয়তে হয়।
অসমীয়াৰ ধাতুৰূপ গঠনতো বহু আগ্রহজনক বৈশিষ্ট্য আর্যভিন্ন ভাষাৰ পৰা আগতীয়া অনুসৰণেৰে আয়ত্ত হৈছে। অসমীয়াত ধাতুৰ পূর্বে adverbial marker (কেইবাৰ, ধিৰে, অকলে) আৰু পশ্চাতে tense-marker (ছিল, থাকে, আছিল) যোগ হয়। বড়ো ভাষাতো সময়-সূচক suffix-দ্বাৰা ক্ৰিয়াৰ সময় প্রকাশ কৰা হয়। বিশেষকৈ continuous tense ৰ ৰূপ-"খাই আছে", "যাই আছে"-মিচিং ভাষাৰ progressive marker "la"-ৰ দৰে ক্ৰিয়া-প্ৰকৃতিৰ continuity বুজায়।
অসমীয়াৰ শব্দ-গঠনত প্রতিধ্বনি-মূল শব্দৰ প্ৰাচুৰ্য-যেনে কানা-বানা, লুটু-পুটু, কানা-কুটি, ঢং-ঢং, গুঁই-গুই-অষ্ট্ৰিক ভাষাৰ echo-formation ৰ নিদর্শন। কোল-মুণ্ডা ভাষাসমূহত echo-word অত্যন্ত প্রচলিত, যিয়ে অসমীয়াকো এক নির্দিষ্ট বসাত্মক শৈলী প্রদান কৰিছে।
অসমীয়াৰ স্থান-নাম, পুৰণি উপভাষা, নদীৰ নাম, জনজাতিক শব্দসমূহৰ আদি-উৎস বিশ্লেষণ কৰিলে দেখা যায় যে শব্দ-গঠন-ধাৰা আৰু সৃষ্টিৰ নীতি মূলত আৰ্যভিন্ন ভাষাৰ পৰা আগতীয়া অনুসৃত। কামাখ্যা, কামৰূপ, হাৰূপেশ্বৰ, ডাউক-বিল, হাজো, চাঙমাই আদি স্থান-নামত suffix-তত্ব (কা/খা/মাই/চাং)ৰ উপস্থিতি দেখুৱায় যে অসমীয়াৰ ৰূপতত্ত্বত আর্য-বহির্ভূত ভাষাৰ প্রভাব গভীৰ আৰু স্থায়ী।
সংক্ষেপত ক'বলৈ হ'লে অসমীয়াৰ ৰূপতত্ত্ব আর্যভাষাৰ মানৰ পৰা বিচ্ছিন্ন নহয়, কিন্তু তাৰ বাস্তৱ গঠন, শব্দগঠন, suffix-ব্যৱস্থা, noun classifier, echo-formation, negative formation, pronoun modification আদিবোৰ চীন-তিব্বতীয় আৰু অস্ট্রিক ভাষাৰ প্ৰভাৱত সমৃদ্ধ। এই মিল-অমিলৰ সংমিশ্রণে অসমৰ ভাষাক একাধিক ভাষাৰ মিলিত উত্তৰাধিকাৰ ৰূপে গঠন কৰিছে।
