গোট ৩
হাইডেগাৰ
অতি চমু প্রশ্নোত্তৰ
১। হাইডেগাৰ আস্তিক নে?
উত্তৰঃ হাইডেগাৰ ঈশ্বৰ আছে নে নাই-এই প্রশ্নত নিৰপেক্ষ (neutral) আছিল; সোজাকৈ আস্তিকঙ্গনাস্তিক বুলি তেওঁ নিজে স্থিৰ নকৰা।
২। হাইডেগাৰ এজন প্রতীতিবাদী আছিল নে?
উত্তৰঃ হয়, হাইডেগাৰ প্রতীতিবাদ/প্রকাশবিজ্ঞান (phenomenology)ৰ বিকাশ সাধন কৰিছিল আৰু হুছাৰ্লৰ পৰা প্ৰভাৱিত হৈছিল।
৩। হাইডেগাৰ কেতিয়া আৰু ক'ত জন্মগ্রহণ কৰিছিল?
উত্তৰঃ হাইডেগাৰৰ জন্ম ২৬ ছেপ্টেম্বৰ ১৮৮৯ চনত জার্মান সাম্ৰাজ্যৰ বাডেন-উৰ্টেমবার্গ অঞ্চলৰ মেবকিচ (Meßkirch) গাঁৱত হৈছিল।
৪। হাইডেগাৰৰ দৰ্শনচিন্তাত বিশেষ শিক্ষাক প্ৰভাৱ দিয়া দুগৰাকী শিক্ষক বা দাৰ্শনিকৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ হাইডেগাৰৰ দৰ্শনচিন্তাত বিশেষ শিক্ষাক প্ৰভাৱ পেলোৱা দুগৰাকী শিক্ষক বা দার্শনিক হ'ল এডমাণ্ড হুছাৰ্ল আৰু হেনৰিক ৰিকাৰ্ট।
৫। হুছার্ল হাইডেগাৰৰ শিক্ষক আছিল নে?
উত্তৰঃ হয়, হুছার্ল হাইডেগাৰৰ শিক্ষক/গুৰু-সদৃশ পথপ্ৰদৰ্শক আছিল আৰু তেওঁৰ দ্বাৰা হেডেগাৰ ব্যাপকভাবে প্ৰভাৱিত হৈছিল।
৬। 'Being and Time' গ্রন্থখনৰ লেখক কোন?
উত্তৰঃ 'Being and Time' গ্ৰন্থখনৰ লেখক মার্টিন হাইডেগাৰ।
৭। 'On the Manifold/Several Senses of Being according to Aristotle' গ্ৰন্থখনৰ লেখক কোন?
উত্তৰঃ এই গ্ৰন্থখনৰ লেখক ফ্রাঞ্জ ব্ৰেণ্টানো (Franz Brentano)।
৮। 'The End of Philosophy'গ্ৰন্থখনৰ লেখক কোন?
উত্তৰঃ 'The End of Philosophy' গ্রন্থ/নিবন্ধৰ লেখক মার্টিন হাইডেগাৰ।
৯। 'Discourse on Thinking'গ্ৰন্থখনৰ লেখক কোন?
উত্তৰঃ 'Discourse on Thinking' গ্ৰন্থখনৰ লেখক মার্টিন হাইডেগাৰ।
১০। হাইডেগাৰৰ দৰ্শনৰ মূখ্য বিষয় কি?
উত্তৰঃ হাইডেগাৰৰ দৰ্শনৰ মূখ্য বিষয় হ'ল সত্তা (Being/Sein) আৰু মানৱ অস্তিত্ব (Dasein)ৰ বিশ্লেষণ।
১১। প্রতীতিবাদক সমর্থন কৰা দুগৰাকী অস্তিত্ববাদী দার্শনিকৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: প্রতীতিবাদক সমর্থন কৰা দুগৰাকী অস্তিত্ববাদী দার্শনিক হ'ল মার্টিন হাইডেগাৰ আৰু জাঁ পল ছাত্রে।
১২। হাইডেগাৰৰ মতে Being (Sein) কি?
উত্তৰ: হাইডেগাৰৰ মতে Being (Sein) কোনো বস্তু নহয়; ই এক বিশুদ্ধ সংঘটন/উপস্থিতি (pure happening / Anwesen) যি সত্তাবোৰক সত্তা হিচাপে উদ্ভাসিত কৰে।
১৩। Being (Sein) আৰু being(s) (Seiendes)ৰ পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰ: Being (Sein) হ'ল সত্তাৰ "সত্তা-উপস্থিতি/ঘটন", আৰু being(s) (Seiendes) হ'ল সেই উপস্থিতিত দেখা পোৱা বিশেষ বিশেষ বস্তু-সত্তা।
১৪। হাইডেগাৰৰ মতে দৰ্শনৰ মৌলিক সমস্যা কি?
উত্তৰ: হাইডেগাৰৰ মতে দৰ্শনৰ মৌলিক সমস্যা হ'ল- “একো নথকাতকৈ কিবা এটা কিয় আছে?” আৰু 'Being' সম্পর্কীয় মূল প্রশ্ন পুনৰোদ্ধাৰ।
১৫। 'Introduction to Metaphysics' গ্রন্থখনৰ লেখক কোন?
উত্তৰ: 'Introduction to Metaphysics' গ্রন্থখনৰ লেখক মার্টিন হাইডেগাৰ।
১৬। 'Being'ৰ আক্ষৰিক অৰ্থ কি?
'উত্তৰঃ 'Being'ৰ আক্ষৰিক অৰ্থ “থকা/অস্তিত্বমান থাকা” (to be / existing)।
১৭। 'Dasein' ৰ আক্ষৰিক অৰ্থ কি?
উত্তৰ: Daseinৰ আক্ষৰিক অৰ্থ “তাত থকা” (Being-there)।
১৮। হাইডেগাৰৰ দৰ্শনত Sosein মানে "কি?
উত্তৰ: Sosein মানে "কি হয়/ কেনেকুৱা-হোৱা”-অৰ্থাৎ কোনো সত্তাৰ 'what-it-is'/স্বৰূপ-ধৰণ (essence-like "suchness")।
১৯। হাইডেগাৰৰ মতে Care (Sorge) কি?
উত্তৰ: হাইডেগাৰৰ মতে Care (Sorge) হ'ল Daseinৰ সমগ্ৰ অস্তিত্ব গঠনৰ মূল গাঁথনি-নিজ, আন, আৰু জগতৰ সৈতে সক্রিয় সম্পৃক্ততা/যত্নময় জড়িততা।
২০। হাইডেগাৰৰ মতে সম্ভাৱনীয়তা (potentiality) মানে কি?
উত্তৰ: হাইডেগাৰৰ মতে সম্ভাৱনীয়তা (potentiality) মানে Daseinৰ নিজক গঢ়ি তোলাৰ মুকলি সম্ভাৱনা-নিজে হ'ব পৰা ধৰণ বাছনি কৰি আগবঢ়া।
চমু প্রশ্নোত্তৰ
১। 'Temporality' বুলিলে কি বুজা? কালিকতা (Temporality) ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰ: হাইডেগাৰৰ দৰ্শনত "Temporality” বা কালিকতা মানে কেৱল ঘড়ী বা কেলেণ্ডাৰৰ সময় নহয়। সাধাৰণতে আমি সময় বুলিলে দিন-তাৰিখ, ঘণ্টা-মিনিট আদিৰ কথা ভাবো। এই সময়ক হাইডেগাৰে clock-time বুলি কয়। কিন্তু তেওঁৰ মতে এই clock-time মানৱ অস্তিত্বৰ গভীৰ স্বৰূপ বুজাবলৈ অক্ষম। কাৰণ মানুহে সময় কেৱল মাপে নাথাকে, মানুহে সময় জীয়াই থাকে।
Temporality মানে হ'ল মানৱ অস্তিত্বৰ অস্তিত্বমূলক সময়। মানুহ স্থিৰ বস্তু নহয়, মানুহ সম্ভাৱনীয়তা। মানুহ সদায় কিবা এটা হবলৈ আগবাঢ়ে, কিবা এটা কৰাৰ দিশত নিজকে প্রক্ষেপ কৰে। এই ভবিষ্যতমুখী প্রক্ষেপণেই কালিকতাৰ মূল। হাইডেগাৰৰ মতে কালিকতা তিনিটা দিশৰ এক ঐক্য-অতীত, বর্তমান আৰু ভৱিষ্যত। কিন্তু এই তিনিটা পৃথক পৃথক নহয়; ইহঁতে একেলগে এটা জীৱন্ত প্রক্রিয়া গঠন কৰে।
অতীত মানে কেৱল স্মৃতি নহয়, ই হৈছে thrownness বা নিক্ষিপ্ততা-আমি যি সমাজ, ভাষা, পৰিয়াল আৰু যুগত জন্ম লওঁ। বর্তমান মানে দৈনন্দিন জগতত আমাৰ ব্যস্ততা আৰু কাম-কাজ। ভৱিষ্যত মানে আমাৰ সম্ভাৱনা-আমি কি হব পাৰোঁ। এই তিনিওটা একেলগে মিলি Dasein-ৰ কালিক গাঁথনি গড়ে।
সেয়েহে Temporality হ'ল মানৱ অস্তিত্ব বুজাৰ মৌলিক চাবি। ই কেৱল সময়ৰ মাপ নহয়, বৰঞ্চ জীৱনৰ অৰ্থ গঠন কৰা সময়-অভিজ্ঞতা।
২। 'Clock-time' আৰু 'Existential time' ৰ মাজত পার্থক্য লিখা।
উত্তৰ: Clock-time আৰু Existential time হাইডেগাৰৰ কালিকতা ধাৰণাৰ দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ। Clock-time বুলিলে আমি সাধাৰণভাৱে বুজো সেই সময় যাক ঘড়ী আৰু কেলেণ্ডাৰে মাপে-দিন, মাহ, বছৰ, ঘণ্টা, মিনিট। এই সময় বাহ্যিক, গণনাযোগ্য আৰু সকলোৰে বাবে একে। বিজ্ঞান, কাৰ্যালয়, পৰীক্ষা, ৰেল-বাস সময়সূচী আদিত এই সময় ব্যৱহৃত হয়। Clock-time বস্তুগত আৰু যান্ত্রিক।
কিন্তু Existential time বা Temporality সম্পূর্ণ বেলেগ। ই মানৱ অস্তিত্বৰ ভিতৰৰ সময়। এই সময় সংখ্যাৰে মাপিব নোৱাৰি। এজন মানুহৰ বাবে ৫ মিনিট অতি দীঘল লাগিব পাৰে (উদ্বেগ, অপেক্ষা), আন এজনৰ বাবে ২ ঘণ্টা মুহূৰ্তৰ দৰে পাৰ হৈ যাব পাৰে (আনন্দ, সৃষ্টিশীল কাম)। ইয়াত সময়ৰ অভিজ্ঞতা ব্যক্তিগত আৰু অস্তিত্বমূলক।
Existential time-ত অতীত, বর্তমান আৰু ভৱিষ্যত পৃথক নহয়। অতীত হৈছে নিক্ষিপ্ততা, বর্তমান হৈছে জগত-মগ্নতা, আৰু ভৱিষ্যত হৈছে সম্ভাৱনাৰ প্ৰক্ষেপ। এই তিনিওটা মিলি Dasein-ৰ সত্তাক গঠন কৰে। এই সময় মৃত্যুত শেষ হয়, সেয়ে ই সসীম।
হাইডেগাৰৰ মতে, Clock-time কেবল বাহ্যিক কাঠামো, কিন্তু Existential time-এ মানৱ জীৱনৰ অৰ্থ উন্মোচন কৰে। দৰ্শনৰ বাবে দ্বিতীয়টো অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ।
৩। Temporality আৰু Care-ৰ সম্পৰ্ক ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰ: Care (যত্ন) হ'ল Daseinৰ অস্তিত্ব-গাঁথনি। Care-ৰ তিনিটা উপাদান-existentiality, facticity আৰু fallenness। এই তিনিওটা Temporality-ৰ তিনিটা দিশৰ সৈতে মিল খায়।
Existentiality ভৱিষ্যতৰ সৈতে, facticity অতীতৰ সৈতে, আৰু fallenness বৰ্তমানৰ সৈতে জড়িত। সেয়েহে Temporality Care-ৰ অন্তর্নিহিত গাঁথনি।
Care অবিহনে Temporality বুজা নাযায়, আৰু Temporality অবিহনে Daseinৰ সত্তা স্পষ্ট নহয়।
৪। Being and Time গ্রন্থত Temporality-ৰ গুৰুত্ব ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰ: Being and Time গ্ৰন্থৰ মূল উদ্দেশ্য হ'ল সত্তাক সময়ৰ জৰিয়তে বুজা। হাইডেগাৰে দেখুৱায় যে Daseinৰ সত্তা কালিক। সেয়েহে সত্তা বুজিবলৈ Temporality বুজিব লাগিব।
এই গ্রন্থত Temporality Daseinৰ মৌলিক গাঁথনি হিচাপে উপস্থাপিত। মৃত্যু, উদ্বেগ, প্রামাণিকতা-এই সকলো Temporality-ৰ লগত জড়িত।
সেয়ে Temporality Being and Time-ৰ কেন্দ্ৰীয় বিষয়।
ৰচনাধৰ্মী প্রশ্নোত্তৰ
১। "সত্তা” কি? হাইডেগাৰে সত্তাক কিদৰে বিশ্লেষণ কৰিছে?
উত্তৰ: হাইডেগাৰৰ দৰ্শনৰ কেন্দ্ৰীয় লক্ষ্য হ'ল "সত্তা" (Being/Sein) সম্পর্কীয় প্রশ্নটো পুনৰজীৱিত কৰা। তেওঁৰ মতে পাশ্চাত্য অধিবিদ্যা প্লেটো-এৰিষ্টটলৰ যুগৰ পৰা কান্টলৈকে "সত্তা”ক বুজিব খুজোঁতে বহু সময়ত সত্তাক বস্তু-সদৃশ কৰি পেলাইছে। ফলত সত্তা-প্রশ্ন "পাহৰণিৰ গৰ্ভত” হেৰাই গৈছে আৰু আধুনিক যুগত ই যেন সাৰশূন্য হৈ পৰিছে। এই কাৰণেই হাইডেগাৰে ক'লে-দৰ্শনৰ মৌলিক কাম হ'ল সত্তা প্রশ্নক নতুনকৈ ধৰাঃ "একো নথকাতকৈ কিবা এটা কিয় আছে?” এই প্রশ্নে বস্তুবোৰৰ উপস্থিতি-আশ্চর্য পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু বস্তু-জগতক স্বাভাৱিক বুলি লৈ থোৱা অভ্যাস ভাঙে।
হাইডেগাৰে "Being"ক কোনো বস্তু বা কোনো বস্তুৰ সাধাৰণ গুণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিবলৈ মানা কৰে। বস্তুবোৰ (Seiendes-beings) আমি দেখোঁ, ধৰোঁ, বৰ্ণনা কৰোঁ; কিন্তু Being তেনে "বস্তু” নহয়। তেওঁৰ ভাষাত, Being "অন্য সকলো সত্তাৰ তুলনাত সম্পূর্ণ অন্য" (altogether other) আৰু "object"ৰ দৰে প্ৰতিনিধিত্ব কৰিব নোৱাৰি। সেয়ে Being কোনো উপাদান, বস্তুগত দ্রব্য, বা স্থিৰ সাৰ-সত্তা নহয়। Being হ'ল সেইটো যাৰ জৰিয়তে সত্তাবোৰ সত্তা হিচাপে প্রকাশ পায়-অর্থাৎ "উদ্ভাসন” (appearing) বা "উপস্থিতি”। এই দিশটো বুজাবলৈ হাইডেগাৰে 'anwesen' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিছে-যাৰ অর্থ "উপস্থিত হোৱা।" সত্তা কোনো বস্তু নহয়, কিন্তু সত্তাবোৰ "আছে/উপস্থিত” হোৱাৰ ধৰণটো-সেই উপস্থিতিৰ ঘটনাই Being।
হাইডেগাৰৰ মতে অধিবিদ্যাই সাধাৰণতে "সত্তাবোৰৰ সত্তা"ক আগতীয়াকৈ "ভিত্তিৰ ভিত্তি" (grounding ground) বুলি ধৰি লয়; আৰু সত্তা প্রশ্নটো ঈশ্বৰ-ধাৰণাৰ সৈতে জোৰ কৰি "onto-theology” (তাত্ত্বিক ঈশবিদ্যা) ৰূপ ধৰে। এনে দৃষ্টিভংগীয়ে subject-object দ্বৈতবাদ শক্তিশালী কৰে-যেনে জ্ঞাতা/জ্ঞেয় পৃথক, মন/জগত পৃথক। কিন্তু হাইডেগাৰে কয়-মানৱ অস্তিত্ব মূলত জগতত-থকা-সত্তা ('জগত-স্থিত-সত্তা' বা 'জগতত অস্তিত্বশীল হোৱা')। সত্তাৰ অভিজ্ঞতা বিমূর্ত বৌদ্ধিক চিন্তা নহয়; সত্তাৰ অভিজ্ঞতা আমাৰ দৈনন্দিন জগত-স্থিত সম্পৃক্ত জীৱনতেই প্রথমে দেখা দিয়ে। সেয়ে Being-ৰ প্ৰশ্নটো কেবল "ধাৰণা”ৰ খেল নহয়; ই এক অস্তিত্বগত-প্রপঞ্চগত অনুসন্ধান।
Being বুজাবলৈ হাইডেগাৰে "Being (Sein)" আৰু "beings (Seiendes)" তাত্ত্বিক পার্থক্য (ontological difference)ৰ ওপৰত জোৰ দিছে। beings মানে এই-এই বিশেষ বস্তু/সত্তা-মানুহ, গছ, শিল, কলম, সমাজ, দেশ ইত্যাদি। Being মানে সত্তাবোৰে
সত্তা হিচাপে” উদ্ভাসিত হোৱাৰ চৰ্ত/ঘটনা। যদি আমি Beingকো beingsৰ দৰে বস্তু বানাই লওঁ, তেন্তে সত্তা প্রশ্নেই নষ্ট হৈ যায়। এই কাৰণেই হাইডেগাৰে কয়-দৰ্শনৰ ইতিহাস বহুখিনি সত্তা আৰু সত্তাবোৰৰ পাৰ্থক্য পাহৰি যোৱাৰ ইতিহাস।
হাইডেগাৰৰ Being-ধাৰণাৰ আন এক গুৰুত্বপূর্ণ দিশ হ'ল কালিকতা। Being and Time গ্রন্থত তেওঁ দেখুৱাইছেঃ মানৱ সত্তাৰ সত্তা (Being of Dasein) সময়ৰ সৈতে অতি ঘনিষ্ঠ। সময় কেবল ঘড়ী/দিন/বছৰৰ ক্ৰম নহয়; সময় হৈছে Daseinৰ অস্তিত্ব-গাঁথনি-অতীত, বর্তমান, ভৱিষ্যতৰ এক প্ৰক্ৰিয়াগত ঐক্য। Dasein জীৱন আৰু মৃত্যুৰ মাজত থাকে; মৃত্যু-সচেতনতা (being-towards-death) Daseinক নিজৰ অস্তিত্ব "সম্পূর্ণ” বুলি বুজিবলৈ সহায় কৰে। এইদৰে, Being-ৰ অনুসন্ধান মানে সময়ৰ ভিতৰত উপস্থিতি কেনেকৈ ঘটে-সেই ঘটনাৰ অনুসন্ধান।
হাইডেগাৰৰ মতে Being একে সময়তে "self-concealing" আৰু "self-revealing"-ই নিজকে প্রকাশো কৰে, নিজকে গোপনো কৰে। অৰ্থাৎ Being কোনো একেবাৰে ধৰা-ধৰা বস্তু নহয়; ই প্রকাশ-অপ্রকাশৰ (unconcealment/concealment) দ্বন্দ্বত উদ্ভাসিত হয়। সেয়েহে সত্তা-প্রশ্নৰ সহজ উত্তৰ নাই। কিন্তু সেইটোই দৰ্শনৰ মৌলিক কাজঃ আমাৰ দৈনন্দিন জীৱনৰ ভিতৰত সত্তা কেনেকৈ "উপস্থিত” হয়, কেতিয়া "লুকায়,” আৰু কেনেকৈ আমি সত্তা প্রশ্নটো পুনৰ জীৱন্ত কৰি তুলিব পাৰোঁ-এইটোৱেই হাইডেগাৰৰ Being-ধাৰণাৰ কেন্দ্র।
৩। হাইডেগাৰৰ ডাচেইন (Dasein) ৰ ধাৰণাটো ব্যাখ্যা আৰু পৰীক্ষা কৰা।
উত্তৰ: হাইডেগাৰৰ Dasein ধাৰণা আধুনিক দৰ্শনত এক বৈপ্লবিক ধাৰণা, কাৰণ ইয়াত মানুহক “বিমূর্ত যুক্তিসত্তা” বা “শুধু চিন্তাশীল মন” (Cartesian subject) হিচাপে নহয়; বৰঞ্চ জগত-স্থিত, ঐতিহাসিক, সম্ভাৱনামুখী অস্তিত্ব হিচাপে বুজা হৈছে। Dasein মানে ভing-there-যি সদায় কোনো জগতত উপস্থিত আৰু যাৰ বাবে সত্তা নিজে এক "প্রশ্ন”। এইখিনিতেই হাইডেগাৰ ডেকাৰ্টৰ "I think, therefore I am" ধাৰণাৰ সীমা দেখায়ঃ মানুহ কেৱল চিন্তা কৰাৰ বাবে নহয়; মানুহ প্রথমে অস্তিত্বমান, তাৰপিছত সাৰঙ্গ স্বৰূপ গঢ়ে-অর্থাৎ অস্তিত্ব আগতে, সাৰসত্তা পাছত।
Daseinৰ বিশ্লেষণত হাইডেগাৰে দেখায়-
(ক) Dasein সদায় mine-ness-মই/তুমি;
(খ) Dasein 'জগত-স্থিত-সত্তা' বা 'জগতত অস্তিত্বশীল হোৱা';
(গ) Dasein thrown-projecting-নিক্ষেপিত হলেও সম্ভাৱনা প্রক্ষেপ কৰে;
(ঘ) Dasein-ৰ গাঁথনি care;
(ঙ) Dasein উদ্বেগ আৰু মৃত্যুৰ জৰিয়তে প্রামাণিক হ'ব পাৰে। এই গাঁথনিৰ ভিতৰত Dasein দুই ধৰণে "থাকে"-inauthentic (das Man) আৰু authentic (নিজস্ব সিদ্ধান্ত)।
মূল্যায়নঃ
(ক) শক্তিঃ Dasein ধাৰণাই মানুহক কেবল 'মন' নকৰি "সম্পূৰ্ণ অস্তিত্ব” হিচাপে বুজায়-ইয়াতে ভাষা, আহিলা, সমাজ, ইতিহাস, দেশ/নিকটতা-দূৰত্ব-সকলোৱে ভূমিকা পায়। ফলত দর্শন দৈনন্দিন অভিজ্ঞতাৰ সৈতে পুনৰ সংযোগ পায়।
(খ) শক্তিঃ anxiety আৰু death-ৰ জৰিয়তে হাইডেগাৰে "সীমাবদ্ধতা/সসীমতা"ক কেন্দ্ৰলৈ আনিছে-ই মানৱ-স্বাধীনতা আৰু দায়িত্বৰ বাস্তৱ ভিত্তি।
(গ) সীমাঃ কেতিয়াবা Dasein-ধাৰণা অধিক বিমূর্ত ভাষাত লেখা; সেয়েহে সাধাৰণ পাঠকৰ বাবে জটিল হয়।
(ঘ) সীমাঃ authentic/inauthentic ব্যাখ্যা কিছুমান ক্ষেত্রত মূল্যবোধমূলক যেন লাগে, যদিও হাইডেগাৰ নিজে ইয়াক নৈতিক বিধান হিচাপে দাঙি ধৰে নাই।
(ঙ) প্রাসঙ্গিকতাঃ তদুপৰি, আধুনিক যুগৰ “দৈনন্দিনতা-নিয়ন্ত্ৰিত" জীৱনত (mass culture, routine) Dasein- das Man বিশ্লেষণ অত্যন্ত প্রাসঙ্গিক।
সাৰাংশত, Dasein ধাৰণা হাইডেগাৰৰ সত্তা-প্রশ্ন পুনৰোদ্ধাৰৰ মূল চাবিকাঠিঃ সত্তা ক'বলৈ হলে Daseinক বুজিব লাগিব; আৰু Dasein বুজিবলৈ হলে-জগত, সময়, উদ্বেগ, আৰু মৃত্যু-সচেতনতা-এইবোৰে গাঁথনি নিৰ্মাণ কৰে।
৪। হাইডেগাৰৰ দৰ্শনত 'Being-in-the-world' (জগত-স্থিত-সত্তা)ৰ অৰ্থ কি? বহলাই লিখা।
উত্তৰ: হাইডেগাৰৰ দৰ্শনৰ এক মৌলিক বৈশিষ্ট্য হ'ল-তেওঁ ডেকার্টীয় subject-object দ্বৈতবাদ (জ্ঞাতা-জ্ঞেয়, মন-জগত পৃথক) ভাঙি পেলায়। পৰম্পৰাগত দৰ্শনত মানুহক 'বিষয়' (subject) আৰু জগতক 'বস্তু' (object) হিচাপে ধৰা হয়। কিন্তু হাইডেগাৰৰ মতে মানুহ (Dasein) মূলতঃ জগতৰ সৈতে ওতপ্রোতভাবে জড়িত অস্তিত্ব। সেয়ে Dasein মানে কেৱল "চিন্তা কৰা মন" নহয়; Dasein মানে জগতত বাস কৰা, জগতত কাম-কাজ কৰা, জগতৰ ভিতৰত অৰ্থ সৃষ্টি কৰা সত্তা। এই বাবে তেওঁ "Being-in-the-world" ধাৰণাটো বেছি গুৰুত্ব দিয়ে।
মূল ব্যাখ্যাঃ "জগত" মানে কি? জগত প্রমাণ কৰাৰ প্ৰয়োজন আছে নে?
হাইডেগাৰৰ মতে “জগত” কেবল প্রকৃতি বা ভৌগোলিক পৃথিৱী নহয়। "জগত” মানে-আমাৰ দৈনন্দিন অভিজ্ঞতাৰ সমগ্ৰ ক্ষেত্ৰঃ কর্মজীৱন, সমাজ, পৰম্পৰা, ভাষা, নিয়ম, মূল্যবোধ, বস্তু-সৰঞ্জাম, মানুহৰ লগত সম্পৰ্ক-এই সকলো মিলি যি "জীৱনৰ মঞ্চ” গড়ে তাকেই "জগত” বুলিব পাৰি।
উদ্বেগ (anxiety): উদ্বেগে জগতক সামগ্রিকভাৱে উদ্ভাসিত কৰে।
হাইডেগাৰৰ মতে উদ্বেগ (anxiety)ৰ সময়ত জগত “সামগ্রিকভাবে” প্রকাশ পায়। ভয়ৰ দৰে উদ্বেগৰ কোনো এক নির্দিষ্ট বিষয় নাথাকে। উদ্বেগে দৈনন্দিন "স্বাভাবিকতা” ভাঙি দিয়ে-বস্তুবোৰ অচিনাকি/অর্থহীন যেন লাগে, আৰু Dasein নিজ সত্তাৰ মুখামুখি হয়।
ইয়াত জগত কেৱল বস্তু-সমষ্টি নহয় বুলি স্পষ্ট হয়; জগত এক ধৰণৰ অস্তিত্বগত পটভূমি।
৫। "Temporality (কালিকতা)” বুলিলে কি বুজায়? কালিকতাৰ ধাৰণাটো ব্যাখ্যা
উত্তৰ: সাধাৰণভাবে আমি সময় বুজোঁ-ঘড়ী, ঘণ্টা, দিন, মাহ, বছৰ ইত্যাদিৰ ৰূপত। এইটো clock-time। কিন্তু হাইডেগাৰৰ মতে এইটো "প্রকৃত সময়” নহয়। দর্শনত যিটো সময়ৰ কথা, সেয়া existential time বা অস্তিত্বগত কালিকতা-যি Dasein-ৰ জীৱন-গাঁথনিৰ লগত জড়িত।
কালিকতা কি? অতীত-বর্তমান-ভৱিষ্যতৰ ঐক্য: হাইডেগাৰৰ মতে সময় কেবল ধাৰাবাহিক ক্ৰম নহয়; ই এক প্রক্রিয়া (process) য'ত অতীত, বৰ্তমান, ভৱিষ্যত মিলি এক ঐক্য গঠন কৰে।
Dasein সদায় ভৱিষ্যতমুখী (future-oriented) -ই সম্ভাৱনা প্রক্ষেপ কৰে।
অতীত মানে কেবল পাৰ হৈ যোৱা সময় নহয়; অতীত মানে Dasein-ৰ নিক্ষেপিততা (thrownness) আৰু ঐতিহ্য/heritage।
বর্তমান মানে কেৱল “এখন মুহূর্ত” নহয়; বর্তমান মানে দৈনন্দিন সম্পৃক্ততা আৰু "পতন" (fallenness)।
Projectionঃ ভবিষ্যতমুখী সম্ভাৱনা: Dasein মানে সম্ভাৱনীয়তা। মানুহ সদায় "মই কি হ'ব পাৰোঁ” এই সম্ভাৱনাবোৰৰ মাজত আগবাঢ়ে। এই আগবঢ়া/প্রক্ষেপণেই কালিকতাৰ মূল দিশ।
ভৱিষ্যত কেৱল আহিবলগীয়া দিন নহয়; ভৱিষ্যত হৈছে নিজক গঢ়ি তোলাৰ দিশ।
Facticity: অতীত = Thrownness + Heritage
হাইডেগাৰৰ মতে Dasein সদায় আগতেই কোনো এক জগতত নিক্ষিপ্ত। জন্ম, সমাজ, ভাষা, ইতিহাস-এইবোৰ বাছনি কৰাৰ আগতেই পোৱা। ই Dasein- facticity। অতীত সেয়ে কেবল স্মৃতি নহয়; ই Dasein-ৰ পৃষ্ঠভূমি।
Present: দৈনন্দিন সম্পৃক্ততা আৰু পতন: বর্তমানত Dasein সাধাৰণতে দৈনন্দিন কাম-কাজ, আন মানুহৰ ধাৰা, “তেওঁলোকৰ নিয়ম, অভ্যাস-এইবোৰৰ ভিতৰত নিমজ্জিত থাকে। এই অংশক হাইডেগাৰে fallennessৰ সৈতে সংযোগ কৰে।
এইটো নৈতিক "পাপ" নহয়; ই Daseinৰ দৈনন্দিন অস্তিত্বগত অৱস্থা।
Death & finitudeঃ সময় সসীম, মৃত্যুতে সমাপ্ত: হাইডেগাৰৰ মতে সময় সসীম (finite)। কিয়নো Dasein-ৰ অস্তিত্ব মৃত্যুতে শেষ হয়। মৃত্যুৰ সচেতনতা সময়ক বাস্তৱ অর্থ দেয়ঃ আমি সময়ক "অসীম” বুলি, নেভাবি, সীমাবদ্ধতাৰ ভিতৰত নিজৰ সম্ভাৱনাবোৰ বাছনি কৰোঁ।
কালিকতা হ'ল Dasein-ৰ অস্তিত্ব-গাঁথনি-অতীত-বর্তমান-ভৱিষ্যতৰ ঐক্যবদ্ধ প্রক্রিয়া। ই কেবল ঘড়ীৰ সময় বা তাৰিখৰ ক্ৰম নহয়; ই Dasein কিদৰে জীয়াই থাকে আৰু নিজকে প্রক্ষেপ কৰে-সেইটোৰ ভিতৰত নিহিত।
৬। প্রামাণিক অস্তিত্ব (Authentic existence) কি? আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: প্রামাণিক অস্তিত্ব মানে-Dasein-এ নিজৰ সম্ভাৱনাবোৰ নিজে অধিকাৰ কৰে। অৰ্থাৎ “মোৰ জীৱন"ক "মই” নিজে গড়ো।
মূল কথা: choosing self, taking hold of self
প্রামাণিকতাত Dasein-এ 'তেওঁলোক'ৰ ঢৌত গলি নাযায়; সেয়ে mineness বাস্তৱায়িত হয়।
সিদ্ধান্ত, দায়িত্ব, নিজস্ব দিশ-এইবোৰ স্পষ্ট হয়।
উদ্বেগৰ ভূমিকাঃ স্বাধীনতা উদ্ভাসন: উদ্বেগৰ কোনো নির্দিষ্ট বস্তু নাই; সেয়ে ই Daseinক "জগতৰ পৰা পৃথক” কৰি আত্ম-সচেতন কৰে। উদ্বেগেই স্বাধীনতাৰ প্ৰথম অভিজ্ঞতা, আৰু নিজক পছন্দ কৰাৰ ক্ষমতা দেখায়।
মৃত্যুৰ ভূমিকাঃ ownmost possibility (4টা মানদণ্ড)
মৃত্যু Dasein-ৰ সৰ্বাধিক নিজস্ব সম্ভাৱনা।
-মৃত্যু সম্পর্কবিহীন
-মৃত্যু নিশ্চিত
-মৃত্যু অনিৰ্ধাৰিত
-মৃত্যু অতিক্রম-অযোগ্য
এই সচেতনতা Daseinক জীৱনক সমগ্ৰতা (whole) হিচাপে গঢ়িবলৈ বাধ্য কৰে।
Projection: life projected up to death
প্রামাণিক Dasein-এ জীৱনক মৃত্যু-সীমালৈ লক্ষ্য কৰি প্ৰক্ষেপ কৰে-অৰ্থাৎ “আমি সসীম, সেয়ে দায়িত্বশীল হওঁ।"
প্রামাণিক অস্তিত্ব মানে সীমিত সময়ৰ ভিতৰত স্বাধীনতা আৰু দায়িত্ব গ্রহণ। ই কোনো নিখুঁততা নহয়; ই হ'ল "নিজস্বভাৱে জীয়াই থাকা"।
৭। হাইডেগাৰৰ মতে অপ্রামাণিক অস্তিত্ব (Inauthentic existence) কি? আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ হাইডেগাৰৰ দৰ্শনত Dasein (মানৱ অস্তিত্ব) সদায় "মোৰ”-এই বৈশিষ্ট্যক তেওঁ mineness বুলি কয়। কিন্তু এই "মোৰ" সত্তাক Dasein দুটা ধৰণে জীয়াই তুলিব পাৰেঃ প্রামাণিক (authentic) বা অপ্রামাণিক (inauthentic)। বেছিভাগ সময় মানুহ দৈনন্দিন জীৱনত যি ধৰণে জীয়াই থাকে, সেইটো অপ্রামাণিক অস্তিত্বৰ ভিতৰত পৰে। অৱশ্যে অপ্রামাণিকতা নৈতিক "পাপ” বা চৰিত্ৰগত "দোষ” নহয়। ইহ'ল এক অস্তিত্বগত অৱস্থা-Dasein কেনেদৰে সাধাৰণভাবে জগতত থাকে তাৰ বৰ্ণনা।
অপ্রামাণিক অস্তিত্বৰ মূল চিহ্ন হৈছে-Dasein নিজস্ব সিদ্ধান্ত আৰু গভীৰ আত্ম-উপলব্ধিৰে জীৱন আগবঢ়োৱাৰ বদলি "তেওঁলোক" (das Man)ৰ ধাৰা অনুসৰি জীয়াই থাকে। "তেওঁলোক” মানে কোন? এইটো কোনো নির্দিষ্ট দল নহয়; ই সমাজৰ গঠনতা ধাৰণা, ৰীতি, ফেশ্বন, জনমত, "সকলোৱে যি কৰে” সেই স্বাভাবিক ধাৰা। Dasein যেতিয়া "মই”ৰ পৰা সৰি "সকলোৱে যি কৰে, মইও সেইটো কৰোঁ"লৈ যায়, তেতিয়াই অপ্রামাণিকতা জন্মে। ইয়াত ব্যক্তি নিজকে 'তেওঁলোক'ৰ ভিতৰত গলাই দিয়ে। নিজৰ সম্ভাৱনা বাছনি কৰাৰ বদলি তেওঁ 'ধাৰা' অনুসৰণ কৰে।
হাইডেগাৰে অপ্রামাণিক অস্তিত্বৰ কিছুমান বৈশিষ্ট্য উল্লেখ কৰে-বিশেষকৈ idle talk, curiosity, ambiguity। Idle talk (অর্থহীন বা গুঞ্জন-আলাপ) মানে-গভীৰ অৰ্থ উপলব্ধি নকৰাকৈ কেবল কোৱা-শুনা, জনমত দোহৰা, পৃষ্ঠস্থ কথা। উদাহৰণস্বৰূপে, কোনো মহান দার্শনিক ধাৰণাৰ বিষয়ে আমি শুনি কওঁ-"হয়, বুজিছোঁ" কিন্তু বাস্তৱতে সেয়া আমাৰ জীৱনত অনুকৰণ বা আত্মসাৎ নহয়। Curiosity (কৌতূহল) মানে-সকলো নতুন খবৰ জানিব খোজা, কিন্তু কোনো বিষয়তে গভীৰভাবে থিৰ হৈ নথকা। কেবল "কি হ'ল? কি নতুন?”-এই দৌৰ। Ambiguity (দ্ব্যর্থতা) মানে-সত্য-মিছা, গভীৰ-পৃষ্ঠস্থ, প্রয়োজনীয়-অপ্রয়োজনীয়-এইবোৰৰ সীমা ধূসৰ হৈ যোৱা। এই তিনিটাই মিলি Daseinক নিজৰ পৰা আঁতৰাই "তেওঁলোকৰ ভিতৰত লৈ যায়।
অপ্রামাণিক অস্তিত্বক হাইডেগাৰে "fallenness" (পতন)ৰ সৈতে জড়িত কৰে। পতন মানে-Dasein জগতৰ কাম-কাজ, ব্যস্ততা, সামাজিক ধাৰা আৰু মানসিকতাৰ ভিতৰত সম্পূৰ্ণভাবে নিমজ্জিত হৈ নিজ সত্তাৰ গভীৰ সম্ভাৱনাবোৰ পাহৰি যায়। কিন্তু এই পতন নৈতিক অধঃপতন নহয়। ই Daseinৰ দৈনন্দিন অস্তিত্ব-অৱস্থা। কাৰণ মানুহ সম্পূৰ্ণভাবে সমাজৰ বাহিৰত থাকিব নোৱাৰে। Dasein জগতত থাকিবই লাগে, আনৰ সৈতে থাকিবই লাগে, কাম-কাজ কৰিবই লাগে। সেয়ে অপ্রামাণিকতা বহু সময় অনিবার্য।
এইখিনিতে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কথা-হাইডেগাৰৰ মতে অপ্রামাণিকতা প্রামাণিকতাৰ বিপৰীত "শত্রু” নহয়। বৰঞ্চ অপ্রামাণিকতা প্রামাণিকতাৰ চৰ্ত। মানুহ সদায় প্রামাণিক হৈ থাকিব নোৱাৰে; অধিকাংশ সময় তেওঁ দৈনন্দিনতাতেই জীয়াই থাকে। কিন্তু কিছুমান মুহূর্তত উদ্বেগ, মৃত্যু-সচেতনতা, গভীৰ সিদ্ধান্ত, ব্যক্তিগত দায়বদ্ধতা আদি ঘটনাই Daseinক জাগ্রত কৰে-তেতিয়া Dasein "তেওঁলোকৰ ধাৰাৰ পৰা আঁতৰি "নিজৰ মুখামুখি হয়। সেয়ে অপ্রামাণিকতা মানৱ অস্তিত্বৰ "স্বাভাবিক মাটি”; সেই মাটিৰ ওপৰতেই প্রামাণিকতাৰ ফুল কেতিয়াবা ফুলে।
উদাহৰণস্বৰূপে-সংবাদপত্ৰত পথ-দুৰ্ঘটনাৰ খবৰ পঢ়ি আমি "দুখ লাগিল” কওঁ, কিন্তু সেয়া গভীৰ ব্যক্তিগত অভিজ্ঞতা নহয়; আমি জীৱন-ধাৰা সলনি নকৰোঁ। এইটো অপ্রামাণিক অৱস্থা। অপ্রামাণিকতাৰ ভিতৰত বহু কথাই "হয়-হয়” বুলি লাগে, কিন্তু ভিতৰত গভীৰ আত্ম-সম্পৃক্ততা নাথাকে। ব্যক্তি যেনে নিজকে “যন্ত্রগত ভাৱে চলাই থাকে।
সাৰাংশত, অপ্রামাণিক অস্তিত্ব হ'ল Daseinৰ দৈনন্দিন অৱস্থা-য'ত ব্যক্তি 'তেওঁলোক'ৰ ধাৰা অনুসৰণ কৰে, idle talk-ত মেতে, curiosity-ত দৌৰে, ambiguity-ত ডুব যায় আৰু fallennessৰ ভিতৰত নিজক হেৰুৱাই পেলায়। তথাপিও এই অৱস্থা অনিবার্য আৰু দৰ্শনগতভাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ, কাৰণ ইয়ে Daseinক বুজিবলৈ বাস্তৱ ভিত্তি দিয়ে আৰু প্ৰামাণিক অস্তিত্বৰ সম্ভাৱনাকো মুকলি কৰে।
৮। হাইডেগাৰৰ মতে প্রামাণিক অস্তিত্ব (Authentic existence) ৰ ধাৰণা ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰ: হাইডেগাৰৰ দৰ্শনত প্রামাণিক অস্তিত্ব (authentic existence) হ'ল মানৱ অস্তিত্বৰ এক গভীৰ আৰু স্বত্বাধিকাৰী ৰূপ। Dasein সদায় "মোৰ" (mineness) অর্থাৎ মানুহৰ অস্তিত্ব কোনো সাধাৰণ বস্তুৰ দৰে নহয়; ই ব্যক্তিগত, নিজস্ব, আৰু দায়বদ্ধ। কিন্তু Dasein এই "মোৰ” সত্তাক কেতিয়াবা হেৰুৱায় 'তেওঁলোক' (das Man)ব ভিতৰত গলি যায় (inauthentic)। প্রামাণিক অস্তিত্ব মানে-Dasein পুনৰ "নিজলৈ” ঘূৰি আহে; নিজৰ সম্ভাৱনা নিজে অধিকাৰ কৰে আৰু নিজৰ জীৱনক নিজে বাছনি কৰি জীয়াই থাকে।
প্ৰামাণিক অস্তিত্বৰ মূল কথা-নিজৰ সম্ভাৱনা বাছনি কৰা আৰু নিজক ধৰাৰ সাহস।
"আমি কি হব পাৰোঁ?” “মই কিদৰে জীয়াই থাকিব বিচাৰোঁ?” -এই প্রশ্নবোৰৰ উত্তৰ 'তেওঁলোক'ৰ পৰা নলৈ Dasein নিজেই লয়। ইয়াত ব্যক্তি কেবল নিয়ম মানি চলা "সামাজিক যন্ত্র” নহয়; ব্যক্তি এজন দায়িত্বশীল সিদ্ধান্তকাৰী। এই অৰ্থত প্রামাণিকতা নৈতিক "ভাল"ৰ সমাৰ্থক নহয়; ই অস্তিত্বগত "নিজস্বতা”ৰ সমার্থক।
হাইডেগাৰৰ মতে প্রামাণিকতা উপলব্ধি হোৱাৰ এক প্রধান পথ হ'ল উদ্বেগ (anxiety)। ভয়ৰ কোনো বস্তু থাকে-কিবা এটা বেয়া ঘটিব, সাপ-মকৰা ইত্যাদি। কিন্তু উদ্বেগৰ কোনো নির্দিষ্ট বিষয় নাথাকে। উদ্বেগে Daseinক জগতৰ সাধাৰণ ব্যস্ততা, comfort আৰু "স্বাভাবিকতা”ৰ পৰা আঁতৰাই আনে। তেতিয়া বস্তুবোৰ যেন অর্থহীন লাগে, দৈনন্দিন ৰুটিন যেন খালি লাগে, আৰু Dasein একা একা নিজ সত্তাৰ মুখামুখি হয়। উদ্বেগে Daseinক দেখুৱায়-মই 'তেওঁলোক' নহয়; মই "মই”। এই মুহূৰ্তত Daseinৰ স্বাধীনতা উন্মোচিত হয়। হাইডেগাৰৰ ভাষাত, উদ্বেগে Dasein "choosing itself and taking hold of itself" কৰিবলৈ মুকলি কৰে।
কিন্তু প্রামাণিকতা বুজাৰ ক্ষেত্ৰত আটাইতকৈ শক্তিশালী ধাৰণা হ'ল Being-towards-death (মৃত্যু-অভিমুখী-সত্তা)। হাইডেগাৰে কয়-মানৱ অস্তিত্বৰ শেষ সীমা মৃত্যু। এই মৃত্যু কেবল শূন্যতা নহয়; মৃত্যু Dasein-ৰ "নিজস্বতম সম্ভাৱনা”। মৃত্যুৰ কিছুমান বিশেষ মানদণ্ড আছে: (1) মৃত্যু সম্পৰ্কবিহীন-মৰাৰ সময়ত সকলো সম্পর্ক ছেদ হয়; (2) মৃত্যু নিশ্চিত-কোনেও অস্বীকাৰ কৰিব নোৱাৰে; (3) মৃত্যু অনিৰ্ধাৰিত-কেতিয়া আহিব কোনেও নাজানে; (4) মৃত্যু অতিক্ৰম কৰিব নোৱাৰি। এই চাৰিটা দিশ Daseinক গভীৰভাবে জাগ্রত কৰে। কিয়নো 'তেওঁলোক'ৰ ৰুটিনে মৃত্যুক ঢাকি ৰাখে-“এতিয়াতো সময় আছে” বুলি ভাবি আমি জীৱন চলাই থাকোঁ। কিন্তু যেতিয়া Dasein নিজেই মৃত্যুক সন্মুখত আনে, তেতিয়া জীৱন “সসীম” বুলি স্পষ্ট হয়, আৰু সময় অপচয় কৰিবলৈ মন নাযায়। এই সচেতনতা Daseinক প্রামাণিক কৰে তোলে।
মৃত্যুসচেতনতাৰ ভিতৰত Dasein জীৱনক সমগ্রতা (whole) হিচাপে দেখা আৰম্ভকৰে। সাধাৰণত, আমি জীৱনক টুকুৰা-টুকুৰকৈ জীয়াই থাকোঁ-আজিৰ কাম, কাইলৈৰ কাম। কিন্তু মৃত্যু-অভিমুখী-সত্তাৰ ভিতৰত Dasein বুজে-মোৰ জীৱন এক মুঠ প্রকল্প, আৰু এই প্রকল্প একদিন শেষ হ'বই। এই উপলব্ধিয়ে Daseinক দায়িত্বশীল সিদ্ধান্তলৈ ঠেলি দিয়ে। প্রামাণিক Dasein কেবল "দিন কাটাওঁ” বুলি নথাকে; সি নিজৰ সম্ভাৱনাবোৰ উদ্দেশ্যপূর্ণভাৱে বাছনি কৰে।
এইখিনিতে "projection" (প্রক্ষেপণ) ধাৰণা আসে। Dasein সদায় ভবিষ্যতমুখী সম্ভাৱনা প্রক্ষেপ কৰে। প্ৰামাণিক অস্তিত্ব মানে-এই সম্ভাৱনা "মই” নিজে বাছনি কৰোঁ, borrowed roles নহয়। যদি মই শিক্ষক হওঁ, তেন্তে কেবল চাকৰি কৰাৰ বাবে নহয়-মই শিক্ষা দিয়া কামক নিজৰ জীৱনৰ অৰ্থৰ অংশ কৰি তোলোঁ। যদি মই সমাজ-সেৱা কৰোঁ, তেন্তে কেবল ফেশ্বন বা লোকদেখা নহয়-মই সচেতন সিদ্ধান্তেৰে সেই পথ বাছনি কৰোঁ। এইভাবে প্রামাণিকতা মানে নিজস্ব দায়িত্ববোধ।
শেষত, হাইডেগাৰৰ মতে প্রামাণিক অস্তিত্ব হ'ল এক সসীম স্বাধীনতাঃ উদ্বেগে নিজক উন্মোচন কৰে, মৃত্যুসচেতনতা সময়ক বাস্তৱ মূল্য দিয়ে, আৰু projection-ৰ জৰিয়তে Dasein নিজৰ সম্ভাৱনাবোৰ অধিকাৰ কৰে। প্ৰামাণিকতা কোনো স্থায়ী অবস্থা নহয়-কেতিয়াবা আহে, কেতিয়াবা ঢাক খায়; তথাপিও ই মানৱ অস্তিত্বৰ গভীৰতম সত্য প্রকাশ কৰেঃ জীৱন "মোৰ"সেয়ে মই নিজেই ইয়াক বাছনি কৰি জীয়াই থাকিব লাগিব।
৯। হাইডেগাৰৰ কালিকতা (Temporality)ৰ ধাৰণা ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰ: হাইডেগাৰৰ "Being and Time" গ্ৰন্থখনৰ শিৰোনামাই এক গভীৰ দাৰ্শনিক দাবী বহন কৰে-সত্তা (Being) বুজিব খুজিলে সময় (Time)ৰ জৰিয়তে বুজিব লাগিব। পৰম্পৰাগত অধিবিদ্যাত সত্তাক বহু সময় কালাতীত, স্থিৰ, বিমূর্ত ৰূপত ধৰা হয়। কিন্তু হাইডেগাৰে কয়-এই কালাতীত ধাৰণাই সত্তাৰ জীৱন্ত অভিজ্ঞতা ঢাকি পেলাইছে। সত্তা-সম্পর্কীয় মৌল প্রশ্নটো (Why is there something rather than nothing?) পুনৰ জাগ্ৰত কৰিবলৈ হ'লে মানৱ অস্তিত্বৰ ভিতৰত সত্তা কেনেদৰে প্ৰকাশ পায়, সেয়া দেখা লাগিব। এই মানৱ অস্তিত্ব Dasein, আৰু Daseinৰ সত্তা মূলতঃ কালিক। সেয়েহে হাইডেগাৰৰ কেন্দ্ৰীয় থেছিছ-Being is understood through temporality, বিশেষকৈ Daseinৰ সসীম সময়-গাঁথনিৰ ভিতৰত।
হাইডেগাৰৰ মতে "Being = time" বুলি কোৱা মানে সত্তা আৰু সময় একেবাৰে একে বস্তু (mathematical identity) নহয়। ইয়াৰ অৰ্থ হ'ল-Daseinৰ বাবে, Daseinৰ অভিজ্ঞতাৰ ভিতৰত, সত্তাৰ অৰ্থ সময়ৰ গাঁথনিৰ জৰিয়তে প্রকাশ পায়। মানুহ স্থিৰ পদার্থ নহয়; মানুহ সম্ভাৱনা। মানুহ "যি হয়” সেয়া একেবাৰে আগতেই ঠিক কৰা নহয়; মানুহ নিজকে বাছনি কৰি আগবাঢ়ে। এই আগবঢ়া, এই সম্ভাৱনা-প্রক্ষেপ-এইবোৰ সময়বদ্ধ। সেয়ে সত্তাক বুজা মানে Daseinক সময়বদ্ধ অস্তিত্ব হিচাপে বুজা।
হাইডেগাৰে কালিকতাৰ গভীৰতম দিশ বুজাবলৈ Being-towards-death (মৃত্যু-অভিমুখী-সত্তা) ধাৰণাটো মুখ্য কৰি তোলে। মৃত্যু Daseinৰ "নিজস্বতম সম্ভাৱনা”-কাৰণ মোৰ মৃত্যুক আন কোনোবাই মোৰ বদলি ভোগ কৰিব নোৱাৰে। মৃত্যুৱে Daseinক দেখুৱায় যে তাৰ অস্তিত্ব সসীম। এই সসীমতাই সময়ক কেৱল কেলেণ্ডাৰৰ শাৰীত নাথাকি, এক অস্তিত্বগত অর্থ দিয়ে। মৃত্যুৰ উপস্থিতি Daseinক বাধ্য কৰে-মই মোৰ জীৱনৰ সমগ্ৰতাক কিদৰে গঠন কৰিম? মই কি হব বিচাৰোঁ? এই প্রশ্নবোৰ সময়ক "নিজস্ব” (owned) কৰি তোলে। সেয়েহে হাইডেগাৰৰ মতে মৃত্যুৱে কালিকতাক প্ৰামাণিক কৰে-কাৰণ মৃত্যুৰ মুখামুখি হ'লে সময়ক ধোঁৱা-ধোঁৱা কৰি কটাব নোৱাৰি; সময়ক অর্থপূর্ণভাবে "আদায়” কৰিব লাগে।
এতিয়া হাইডেগাৰে দেখুৱায় যে temporality দুটা ৰূপত প্রকাশ পায়-authentic temporality আৰু inauthentic temporality। অপ্রামাণিক কালিকতা 'das Man' (তেওঁলোকৰ সময়। ইয়াত সময় মানে-কাজৰ তালিকা, ডিউটি, deadline, ফেশ্বন, খবৰ, ব্যস্ততা। এই সময়ত মানুহে নিজকে গিলি পেলায়। সময় যেন কেবল "চলিছে”; মানুহ কেবল "চলি আছে"। "পিছত কৰিম”, "এতিয়া নহয়” বুলি জীৱনক স্থগিত কৰি ৰাখে। এইটাই routine-time-য'ত Dasein নিজৰ সময় "নিজ” বুলি নাবুজে, বৰঞ্চ সমাজৰ যন্ত্রগত ছন্দত ডুবি থাকে।
ইয়াৰ বিপৰীতে, প্রামাণিক কালিকতা হ'ল Daseinৰ "নিজস্ব সময়"। ইয়াত Dasein সময়ক বাহিৰৰ কাঁইট হিচাপে নহয়, নিজৰ সম্ভাৱনা-প্রক্ষেপ হিচাপে বুজে। Dasein বুজে-মই সসীম; সেয়ে মই মোৰ জীৱনৰ সম্ভাৱনাবোৰ দায়িত্বসহ বাছনি কৰিব লাগিব। প্রামাণিক কালিকতাত ভৱিষ্যত কেবল "পাছত অহা সময়" নহয়; ভৱিষ্যত হৈছে মোৰ সম্ভাৱনা। অতীত কেবল পিছৰ স্মৃতি নহয়; ই thrownness আৰু heritage-মই যি ভিত্তিত ৰখি আছোঁ। বর্তমান কেবল "এটি মুহূর্ত” নহয়; বর্তমান হৈছে engagement মই যিদৰে জগতত কাম কৰোঁ, কিন্তু সচেতনভাবে। এই তিনিওটা একে ঐক্যত মিলি Dasein1 authentic temporality গঠন কৰে।
হাইডেগাৰে উদ্বেগ (anxiety) কো কালিকতাৰ সৈতে জড়িত কৰে। উদ্বেগে Daseinক দৈনন্দিন ৰুটিনৰ পৰা আঁতৰাই আনে আৰু Daseinৰ স্বাধীনতা উন্মোচন কৰে। উদ্বেগে দেখুৱায়-মই 'তেওঁলোক'ৰ নিয়মত আটক নহয়; মোৰ নিজৰ বাছনি আছে। এই মুক্তি-অভিজ্ঞতাই সময়ক "নতুনভাবে” উন্মুক্ত কৰেঃ সময় কেবল "কাটিবলৈ” বস্তু নহয়, সময় মোৰ জীৱনৰ সম্ভাৱনাৰ ক্ষেত্ৰ। এইখিনিতে উদ্বেগে প্ৰামাণিক কালিকতাৰ দুৱাৰ খোলে।
হাইডেগাৰৰ মতে, Daseinৰ অস্তিত্বৰ গাঁথনি "care” (যত্ন)- আৰু যত্নৰ ভিতৰতেই temporality নিহিত। যত্নৰ তিনিটা উপাদান-existentiality (ভৱিষ্যতমুখী সম্ভাৱনা),
facticity (অতীতৰ নিক্ষিপ্ততা), fallenness (বৰ্তমানৰ দৈনন্দিন পতন)। লক্ষ্য কৰিবলগীয়া-এই তিনিটাই প্রত্যক্ষভাৱে সময়ৰ তিনিটা দিশৰ লগত জড়িত। সেয়ে temporality হ'ল care-ৰ অন্তর্নিহিত গাঁথনি; আৰু care-এ Daseinৰ সত্তাক গঠন কৰে। এই দৃষ্টিৰে হাইডেগাৰৰ কালিকতা ধাৰণা কোনো বাহ্যিক সময়-তত্ত্ব নহয়; ই মানৱ অস্তিত্বৰ অন্তঃস্থ সত্তা-তত্ত্ব।
শেষত ক'ব পাৰি-হাইডেগাৰৰ temporality ধাৰণা "ঘড়ীৰ সময়"ক অতিক্রম কৰি “অস্তিত্বৰ সময়"ক উন্মোচন কৰে। Dasein সময়ৰ ভিতৰত কেৱল বস্তুৰ দৰে নাই; Dasein সময়ৰ ভিতৰত নিজকে গঠন কৰে। মৃত্যু-অভিমুখী-সত্তাই এই সময়ক সসীম কৰি তোলে, উদ্বেগে সময়ক উন্মুক্ত কৰে, আৰু প্ৰামাণিক-অপ্রামাণিক কালিকতাৰ তফাত দেখুৱায় যে সময় কেবল ছন্দ নহয়-সময় হৈছে জীৱনৰ অৰ্থ আৰু সত্তা উপলব্ধিৰ মূল ভিত্তি। সেয়েহে "Being and Time" ৰ মূল কথা হ'ল-সত্তা বুজা মানে সময়বদ্ধ Daseinক বুজা; আৰু Daseinক বুজা মানে temporalityৰ গভীৰ গাঁথনি উন্মোচন কৰা।
