Chapter 4

ভাষণ-ক্ৰিয়া বা বাক্-ক্ৰিয়া তত্ত্ব


অতি চমু প্রশ্নোত্তৰ

১। ভাষণ-ক্রিয়া তত্ত্বৰ প্ৰবক্তা কোন?

উত্তৰঃ জে. এল, অষ্টিন।

২। কার্যকৰী utterance বুলিলে কি বুজায়?

উত্তৰঃ যি বাক্য কোৱাৰদ্বাৰাই কোনো কর্ম সম্পন্ন হয়।

৩। প্রবচন ক্রিয়া (Locutionary act) বুলিলে কি বুজায়?

উত্তৰঃ বাক্য উচ্চাৰণ আৰু তাৰ আক্ষৰিক অর্থ।

৪। অষ্টিনৰ মতে সকলো বাক্য সত্য-মিথ্যা নে?

উত্তৰঃ নহয়।

৫। 'I promise' বাক্যটো কেনেকুৱা বাক্য?

উত্তৰঃ কাৰ্যকৰী utterance |

৬। ভাষণ-ক্রিয়া তত্ত্ব ব্যৱহাৰভিত্তিক নে মানসিকবাদী?

উত্তৰঃ ব্যৱহাৰভিত্তিক।

৭। কার্যকৰী utterance বুলিলে কি বুজায়?

উত্তৰঃ যি উচ্চাৰণ কোৱাৰদ্বাৰাই কোনো কর্ম সম্পন্ন হয়।

৮। কাৰ্যকৰী উচ্চাৰণৰ মূল বৈশিষ্ট্য কি?

উত্তৰঃ ই সত্য-মিথ্যা নহয়, সফল নে ব্যর্থ হয়।

৯। "I promise to help you" কেনেকুৱা উচ্চাৰণ?

উত্তৰঃ কাৰ্যকৰী utterance ।

১০। বৰ্ণনামূলক উচ্চাৰণৰ মূল্যায়ন কেনেকৈ কৰা হয়?

উত্তৰঃ সত্য বা মিথ্যা হিচাপে।

১১। বৰ্ণনামূলক উচ্চাৰণ প্ৰেক্ষাপটৰ পৰা সম্পূর্ণ স্বাধীন নে? 

উত্তৰঃ নহয়।

১২। কাৰ্যকৰী উচ্চাৰণ ভাষাৰ সৈতে কিহৰ সম্পর্ক দেখুৱায়?

উত্তৰঃ ভাষা আৰু সামাজিক কৰ্মৰ সম্পর্ক।

১৩। এই দুটা উচ্চাৰণৰ বিভাজন কোন তত্ত্বৰ অংশ?

উত্তৰঃ ভাষণ-ক্রিয়া তত্ত্বৰ।

চমু প্রশ্নোত্তৰ

১। কাৰ্যকৰী আৰুবৰ্ণনামূলক utteranceৰ মাজৰ পাৰ্থক্য আলোচনা কৰা। 

উত্তৰঃ অষ্টিনৰ প্ৰাৰম্ভিক ভাষণ-ক্রিয়া তত্ত্বত কাৰ্যকৰী আৰুবৰ্ণনামূলক utteranceৰ মাজত গুৰুত্বপূৰ্ণ পাৰ্থক্য কৰা হৈছিল। বৰ্ণনামূলক utterance সেইবোৰ বাক্য যিবোৰে কোনো বাস্তৱ অৱস্থা বর্ণনা কৰে আৰু যাৰ সত্য-মিথ্যা মূল্যায়ন কৰিব পৰা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে, "বৰষুণ পৰিছে” বুলি কোৱা বাক্যটো সত্য বা মিথ্যা হ'ব পাৰে।কাৰ্যকৰী utterance সেইবোৰ বাক্য যিবোৰ কোৱাৰদ্বাৰাই কোনো কৰ্ম সম্পন্ন হয়।

    এই ধৰণৰ বাক্যৰ সত্য-মিথ্যা মূল্যায়ন কৰিব নোৱাৰি; বৰঞ্চ সিহঁত সফল নে ব্যর্থ হয় সেয়া চোৱা হয়। "I apologize", "I promise" বা "I declare the meeting open" আদি বাক্য কাৰ্যকৰী।

    অষ্টিনে দেখুৱায় যে কাৰ্যকৰী বাক্যসমূহ সফল হ'বলৈ কিছুমান চৰ্ত পূৰণ কৰিব লাগে যাক felicity conditions বুলি কোৱা হয়। যদি এই চৰ্তসমূহ পূৰণ নহয়, তেন্তে বাক্যটো ব্যর্থ হয়।

    পিছলৈ অৈষ্টিনে উপলব্ধি কৰে যে এই বিভাজন অত্যন্ত কঠোৰ আৰু বহু বাক্য দুয়ো বৈশিষ্ট্য বহন কৰিব পাৰে। সেয়েহে তেওঁ এই বিভাজন পৰিত্যা কৰি ভাষণ-ক্ৰিয়াৰ ত্রিস্তৰীয় বিশ্লেষণ আগবঢ়ায়।

২। Felicity conditions কি? ভাষণ-ক্রিয়াত ইয়াৰ ভূমিকা আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ Felicity conditions হৈছে সেই চৰ্তসমূহ যিবোৰ পূৰণ হ'লে কোনো কাৰ্যকৰী বা illocutionary act সফল হয়। অষ্টিনৰ মতে কেৱল বাক্য ক'লেই কর্ম সম্পন্ন নহয়; উপযুক্ত সামাজিক আৰু প্রাতিষ্ঠানিক পৰিস্থিতি থাকিব লাগিব। উদাহৰণস্বৰূপে, "I now pronounce you husband and wife" বুলি ক'বলৈ বক্তাৰ আইনত অধিকাৰ থাকিব লাগিব। যদি এই চর্ত পূৰণ নহয়, তেন্তে বাক্যটো ব্যর্থ হয়।

    এই ধাৰণাই দেখুৱায় যে ভাষণ-ক্রিয়া সামাজিক নিয়ম আৰু প্ৰথাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। ভাষা কোনো ব্যক্তিত সঁজুলি নহয়; ই সামাজিক ব্যৱস্থা।

৩। অষ্টিন আৰু ছীয়াৰ্লৰ ভাষণ-ক্রিয়া তত্ত্বৰ সম্পৰ্ক আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ জন ছীয়ালে অষ্টিনৰ তত্ত্বক অধিক পদ্ধতিত ৰূপ দিয়ে। যদিও অষ্টিনে তত্ত্বৰ ভিত্তি স্থাপন কৰে, ছীয়ার্লে illocutionary actৰ শ্ৰেণীবিভাজন আগবঢ়ায়। এইদৰে ছীয়াৰ্ল অষ্টিনৰ উত্তৰাধিকাৰী।

৪। ভাষণ-ক্রিয়া তত্ত্বৰ সীমাবদ্ধতা আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ যদিও এই তত্ত্ব গুৰুত্বপূর্ণ, তথাপিও সকলো ভাষাত ঘটনা ইয়াৰ মাধ্যমে ব্যাখ্যা কৰা সম্ভৱ নহয়। কিছু ক্ষেত্রত illocutionary force স্পষ্ট নহয়। তথাপিও এই সীমাবদ্ধতাই তত্ত্বৰ গুৰুত্ব কম নকৰে।

৫। কাৰ্যকৰী উচ্চাৰণৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ কাৰ্যকৰী উচ্চাৰণৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্য হৈছে যে এই ধৰণৰ উচ্চাৰণ কোৱাৰ সময়তেই কোনো কর্ম সম্পন্ন হয়। এই উচ্চাৰণসমূহ কোনো তথ্য বর্ণনা নকৰে, বৰঞ্চ সামাজিক বা প্রাতিষ্ঠানিক কর্ম সম্পন্ন কৰে। এই কাৰণে এই উচ্চাৰণসমূহ সত্য বা মিথ্যা নহয়; সিহঁত সফল নে ব্যর্থ হয়।

    কাৰ্যকৰী উচ্চাৰণ সাধাৰণতে প্রথম পুৰুষ, বর্তমান কাল আৰু সক্রিয় ৰূপত ব্যৱহৃত হয়, যেনে- "I promise", "I warn you"। ইয়াৰ সফলতা নিৰ্ভৰ কৰে felicity conditions পূৰণ হৈছে নে নাই তাৰ ওপৰত। বক্তাৰ উপযুক্ত অধিকাৰ, উপযুক্ত প্রেক্ষাপট আৰু শ্রোতাৰ স্বীকৃতি থাকিলে কাৰ্যকৰী উচ্চাৰণ সফল হয়।

    এই উচ্চাৰণসমূহে ভাষাৰ সামাজিক শক্তি প্রকাশ কৰে আৰু দেখুৱায় যে ভাষা কেৱল শব্দ নহয়, বৰঞ্চ সামাজিক কৰ্মৰ মাধ্যম।

৬। কাৰ্যকৰী উচ্চাৰণত Felicity Conditionsৰ ভূমিকা আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ কাৰ্যকৰী উচ্চাৰণৰ সফলতাৰ বাবে felicity conditions অত্যন্ত গুৰুত্বপূর্ণ। এই চর্তসমূহ পূৰণ নহ'লে উচ্চাৰণটো ব্যর্থ হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, এজন সাধাৰণ ব্যক্তিয়ে "I declare you husband and wife" বুলি ক'লেই বিবাহ সম্পন্ন নহয়, কাৰণ তেওঁৰ আইনত অধিকাৰ নাই।

    এই ধাৰণাই দেখুৱায় যে কাৰ্যকৰী উচ্চাৰণ ভাষা আৰু সামাজিক নিয়মৰ সৈতে গভীৰভাৱে জড়িত।

৭। কাৰ্যকৰী উচ্চাৰণ আইন আৰু ৰাজনীতিত কেনে ভূমিকা পালন কৰে?

উত্তৰঃ আইনত ঘোষণা, শপত, ৰায়দান আদি সকলো কাৰ্যকৰী উচ্চাৰণ। এই ক্ষেত্ৰত ভাষাই সহজকৈ কর্ম সম্পন্ন কৰে।

ৰচনাধৰ্মী প্রশ্নোত্তৰ

১। কাৰ্যকৰী আৰু বৰ্ণনামূলক বাক্যৰ ধাৰণা আৰু তাৰ সীমাবদ্ধতা আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ অষ্টিনৰ ভাষণ-ক্রিয়া তত্ত্বৰ প্ৰাৰম্ভিক পর্যায়ত কার্যকৰী আৰু বর্ণনামূলক বাক্যৰ মাজৰ পাৰ্থক্য এক গুৰুত্বপূর্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। পৰম্পৰাত দর্শনত ভাষাক প্রধানকৈ বর্ণনামূলক হিচাপে ধৰা হৈছিল। অর্থাৎ বাক্যৰ কাম হৈছে বাস্তৱৰ বৰ্ণনা কৰা আৰু সেই বর্ণনা সত্য নে মিথ্যা সেয়া নির্ধাৰণ কৰা। অষ্টিনে এই দৃষ্টিভংগীক প্রত্যাহ্বান জনাই দেখুৱায় যে ভাষাৰ সকলো ব্যৱহাৰ এই ধৰণৰ নহয়।

    বর্ণনামূলক বাক্যসমূহ সেইবোৰ যিবোৰে কোনো বাস্তৱ অৱস্থা বর্ণনা কৰে আৰু যাৰ সত্য-মিথ্যা মূল্যায়ন কৰিব পৰা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে "বৰষুণ পৰিছে" বা "এই টেবুলখন কাঠৰ" এইবোৰ বাক্য বাস্তৱৰ বিষয়ে তথ্য দিয়ে। ই সত্য বা মিথ্যা হ'ব পাৰে, আৰু এই সত্য-মিথ্যা বাস্তৱৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল।

    কাৰ্যকৰী বাক্যসমূহ তাৰ বিপৰীতে সেইবোৰ বাক্য যিবোৰ কোৱাৰ সময়তেই কোনো কর্ম সম্পন্ন কৰে। "I promise to help you" বুলি ক'লে কোনো তথ্য দিয়া নহয়। বৰঞ্চ প্রতিশ্রুতি সম্পন্ন কৰা হয়। এই ধৰণৰ বাক্যৰ ক্ষেত্ৰত সত্য-মিথ্যাৰ প্রশ্ন প্রযোজ্য নহয়। ইয়াৰ সফলতা নিৰ্ভৰ কৰে সামাজিক আৰু প্রাতিষ্ঠানিক চৰ্ত পূৰণ হৈছে নে নাই তাৰ ওপৰত। এই চর্তসমূহক অষ্টিনে  conditions বুলি কয়।

    কাৰ্যকৰী বাক্যসমূহে ভাষাৰ কৰ্মমূলক শক্তি স্পষ্টভাৱে দেখুৱায়। কিন্তু অষ্টিনে পাছলৈ উপলব্ধি কৰে যে এই বিভাজন সম্পূর্ণ সন্তোষজনক নহয়। বহু বাক্য আছে যিবোৰ একে সময়তে বর্ণনামূলক আৰু কৰ্মমূলক। উদাহৰণস্বৰূপে, "I warn you that the road is slippery" বাক্যটোত তথ্যো দিয়া হৈছে আৰু একে সময়তে সতর্কবাণীও দিয়া হৈছে।

    এই উপলব্ধিৰ ফলস্বৰূপে অষ্টিনে কাৰ্যকৰী আৰু বৰ্ণনামূলক ৰ কঠোৰ বিভাজন পৰিত্যাগ কৰে আৰু ভাষণ-ক্ৰিয়াৰ ত্ৰিস্তৰীয় বিশ্লেষণ আগবঢ়ায়। এই পৰিৱৰ্তনে দেখুৱায় যে ভাষাৰ প্ৰায় সকলো ব্যৱহাৰত কৰ্মমূলক দিশ থাকে। সেয়েহে ভাষাক কেৱল সত্য-মিথ্যা মূল্যায়নৰ দৃষ্টিৰে বুজা সম্ভৱ নহয়।

    এইদৰে কাৰ্যকৰী আৰু বৰ্ণনামূলক ৰ ধাৰণাই ভাষা-দর্শনত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সূচনা কৰে যদিও তাৰ সীমাবদ্ধতাৰ বাবেই অষ্টিনে অধিক সূক্ষ্ম আৰু বিস্তৃত ভাষণ-ক্রিয়া তত্ত্ব বিকশিত কৰে।

২। অষ্টিনৰ ভাষণ-ক্রিয়া তত্ত্বৰ দার্শনিক গুৰুত্ব আৰু সীমাবদ্ধতা আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ অষ্টিনৰ ভাষণ-ক্রিয়া তত্ত্বৰ দার্শনিক গুৰুত্ব অতি বিস্তৃত। এই তত্ত্বই ভাষাক কেৱল বর্ণনামূলক সঁজুলি হিচাপে নেদেখি সামাজিক কৰ্মৰ এক শক্তিশালী মাধ্যম হিচাপে প্রতিষ্ঠা কৰে। ইয়াৰ ফলস্বৰূপে ভাষা-দর্শন সত্য-মিথ্যা কেন্দ্রিক বিশ্লেষণৰ পৰা ওলাই ব্যৱহাৰ, প্রেক্ষাপট আৰু সামাজিক নিয়মৰ দিশলৈ অগ্ৰসৰ হয়।

    এই তত্ত্বই দর্শনত এক নতুন পদ্ধতি আগবঢ়ায়। অষ্টিনৰ মতে বহু দার্শনিক সমস্যা ভাষাৰ ভুল ব্যৱহাৰৰ ফল। ভাষাৰ সঠিক প্রেক্ষাপট আৰু illocutionary force বুজিলে বহু কৃত্রিম সমস্যা নিজে নিজে লুপ্ত হয়। এই দৃষ্টিভংগীক বহুসময়ত 'therapeutic philosophy' বুলি কোৱা হয়।

    অষ্টিনৰ তত্ত্বই আইন, নৈতিকতা, ৰাজনীতি আৰু দৈনন্দিন যোগাযোগ বুজাত বিশেষ সহায় কৰে। আইনত ঘোষণা, প্রতিশ্রুতি, চুক্তি আদি সকলো ভাষণ-ক্ৰিয়াৰ উদাহৰণ। এই তত্ত্বই দেখুৱায় যে ভাষা সামাজিক জীৱনৰ কেন্দ্ৰবিন্দু।

    তথাপিও এই তত্ত্বৰ কিছুমান সীমাবদ্ধতা আছে। সকলো ভাষাত ঘটনা স্পষ্টভাৱে locutionary, illocutionary আৰু perlocutionary ভাগত বিভক্ত কৰিব পৰা নাযায়। কিছুমান ক্ষেত্রত illocutionary force অস্পষ্ট বা বিতর্কিত হয়। তদুপৰি অষ্টিনে illocutionary actৰ সুস্পষ্ট শ্ৰেণীবিভাজন আগবঢ়োৱা নাছিল, যাক পৰৱৰ্তী সময়ত জন ছীয়ার্লে বিকশিত কৰে।

    এই সীমাবদ্ধতাৰ পাছতো অষ্টিনৰ ভাষণ-ক্রিয়া তত্ত্বৰ দাৰ্শনিক গুৰুত্ব অস্বীকাৰ কৰিব নোৱাৰি। এই তত্ত্বই আধুনিক ভাষা-দর্শন, প্রমেটিক্স আৰু সমাজবিজ্ঞানত এক গভীৰ আৰু স্থায়ী প্রভাৱ পেলাইছে আৰু ভাষাক মানৱ কৰ্ম আৰু সামাজিক জীৱনৰ সৈতে অটুটভাৱে সংযুক্ত কৰিছে।

৩। বৰ্ণনামূলক উচ্চাৰণৰ স্বৰূপ আৰু সত্য-তত্ত্বৰ সৈতে ইয়াৰ সম্পৰ্ক আলোচনাকৰা।  

উত্তৰঃ বৰ্ণনামূলক বা constative উচ্চাৰণ পৰম্পৰাত দৰ্শনত ভাষাৰ মুখ্য ৰূপ হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল। এই ধৰণৰ উচ্চাৰণৰ মুখ্য কাম হৈছে বাস্তৱ অৱস্থা, ঘটনা বা তথ্য বর্ণনা কৰা। এই উচ্চাৰণসমূহ সত্য বা মিথ্যা হ'ব পাৰে আৰু ইয়াৰ সত্যতা বাস্তৱৰ সৈতে তুলনা কৰি নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়।

    বৰ্ণনামূলক উচ্চাৰণ সত্য-তত্ত্বৰ লত গভীৰভাৱে জড়িত। সত্যৰ অনুৰূপতা তত্ত্ব অনুসৰি কোনো বর্ণনামূলক উচ্চাৰণ তেতিয়াহে সত্য হয় যেতিয়া ই বাস্তৱৰ সৈতে মিল খায়। সংহতি তত্ত্বত এই উচ্চাৰণৰ সত্যতা নিৰ্ভৰ কৰে বিশ্বাস-ব্যৱস্থাৰ সৈতে সংগতিতাৰ ওপৰত। উপযোগিতা তত্ত্বত বৰ্ণনামূলক উচ্চাৰণৰ সত্যতা ব্যৱহাৰিক সফলতাৰ সৈতে জড়িত। এই সকলো তত্ত্ব মূলত বৰ্ণনামূলক উচ্চাৰণৰ ক্ষেত্ৰতেই প্রয়ো কৰা হয়।

    বিজ্ঞানে বৰ্ণনামূলক উচ্চাৰণৰ ওপৰতেই আধাৰিত। বৈজ্ঞানিক তত্ত্ব, পৰীক্ষাৰ ফলাফল আৰু পৰ্যবেক্ষণসমূহ বর্ণনামূলক উচ্চাৰণৰ ৰূপত প্ৰকাশ পায়। এই উচ্চাৰণসমূহৰ সত্যতা পৰীক্ষা আৰু অভিজ্ঞতাৰ জৰিয়তে নিৰ্ণয় কৰা হয়।

    তথাপিও অষ্টিনে দেখুৱাই যে বৰ্ণনামূলক উচ্ছাৰণো প্রেক্ষাপটৰ পৰা সম্পূৰ্ণ মুক্ত নহয়। একেটা বাক্য ভিন্ন প্রেক্ষাপটত ভিন্ন অর্থ আৰু ভূমিকা বহন কৰিব পাৰে। তথাপিও বৰ্ণনামূলক উচ্চাৰণৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্য হৈছে সত্য-মিথ্যা মূল্যায়নযোগ্যতা। এইদৰে বৰ্ণনামূলক উচ্চাৰণ সত্য-দৰ্শনৰ কেন্দ্ৰবিন্দু আৰু ভাষাৰ বৌদ্ধিক দিশৰ প্রধান বাহক।

৪। অষ্টিন আৰু ছীয়াৰ্লৰ ভাষণ-ক্রিয়া তত্ত্বৰ তুলনামূলক আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ জে. এল. অষ্টিন আৰু জন আৰ. ছীয়াৰ্ল আধুনিক ভাষা-দর্শনত ভাষণ-ক্রিয়া তত্ত্বৰ দুজন সর্বাধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ দার্শনিক। অষ্টিনক এই তত্ত্বৰ প্ৰৱৰ্তক বুলি গণ্য কৰা হয়, আনহাতে ছীয়াৰ্লক ইয়াৰ সৰ্বাধিক পদ্ধতিত আৰু বিস্তাৰক বুলি ধৰা হয়। দুয়োৰে লক্ষ্য আছিল ভাষাক কেৱল বাস্তৱৰ বৰ্ণনাৰ মাধ্যম হিচাপে নহয়, বৰঞ্চ সামাজিক কৰ্ম সম্পাদনৰ এক শক্তিশালী মাধ্যম হিচাপে বুজোৱা। তথাপিও ভাষণ-ক্রিয়া বিশ্লেষণৰ পদ্ধতি, গুৰুত্ব আৰোপ কৰা দিশ আৰু দার্শনিক দৃষ্টিভংগীত দুয়োৰ মাজত স্পষ্ট পার্থক্য দেখা যায়।

    জে. এল. অষ্টিনৰ ভাষণ-ক্রিয়া তত্ত্বৰ সূচনা হৈছিল ভাষাৰ পৰম্পৰাত বৰ্ণনামূলক ধাৰণাৰ সমালোচনাৰ জৰিয়তে। তেওঁৰ মতে পৰম্পৰাত দৰ্শনত ভাষাক প্রধানকৈ constative বুলি ধৰা হৈছিল, অর্থাৎ ভাষাৰ কাম সত্য বা মিথ্যা তথ্য আগবঢ়োৱা। অষ্টিনে দেখুৱায় যে ভাষাৰ বহু উচ্চাৰণ এই ধৰণৰ নহয়। বহু বাক্য আছে যিবোৰ কোৱাৰ সময়তেই কোনো কর্ম সম্পন্ন হয়। এই উপলব্ধিৰ ফলস্বৰূপে তেওঁ performative আৰু constative উচ্চাৰণৰ মাজত পাৰ্থক্য আগবঢ়ায়। "I promise", "I apologize", "I declare" আদি বাক্য কোৱা মানে কেৱল কথা কোৱা নহয়, বৰঞ্চ প্রতিশ্রুতি দিয়া, ক্ষমা খোজা বা ঘোষণা কৰাৰ দৰে সামাজিক কৰ্ম সম্পাদন কৰা।

    পিছলৈ অষ্টিনে উপলব্ধি কৰে যে performative আৰু constativeৰ মাজৰ এই কঠোৰ বিভাজন বাস্তৱ ভাষা ব্যৱহাৰৰ জটিলতা বুজাবলৈ যথেষ্ট নহয়। সেয়েহে তেওঁ ভাষণ-ক্ৰিয়াৰ ত্রিস্তৰীয় বিশ্লেষণ আগবঢ়ায়। এই বিশ্লেষণ অনুসৰি যেতিয়া কোনো ব্যক্তি কথা কয়, তেতিয়া একেলগে locutionary, illocutionary আৰু perlocutionary act সংঘটিত হয়। Locutionary act হৈছে বাক্য উচ্চাৰণ আৰু তাৰ আক্ষৰিক অৰ্থ। Illocutionary act হৈছে বাক্য কোৱাৰ সময়ত কৰা মুখ্য সামাজিক কর্ম, যেনে-আদেশ, অনুৰোধ, প্রতিশ্রুতি বা ঘোষণা। Perlocutionary act হৈছে বাক্যই শ্ৰোতাৰ ওপৰত পেলোৱা প্ৰভাৱ, যেনে- ভয় সৃষ্টি কৰা, প্ৰেৰণা দিয়া বা বিশ্বাস জন্মোৱা।

    অষ্টিনৰ তত্ত্ব মূলত বর্ণনামূলক আৰু অনুসন্ধানী। তেওঁ দৈনন্দিন ভাষা ব্যৱহাৰৰ উদাহৰণৰ জৰিয়তে ভাষাৰ কৰ্মমূলক স্বৰূপ উন্মোচন কৰে। তেওঁৰ লক্ষ্য আছিল দর্শনত ভাষাৰ ভুল ব্যৱহাৰৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা কৃত্রিম সমস্যাবোৰ দূৰ কৰা। এই কাৰণেই অষ্টিনক প্রায়ে ordinary language philosophyৰ প্রতিনিধি বুলি কোৱা হয়।

    জন আৰ. ছীয়াৰ্ল অষ্টিনৰ শিষ্য আছিল আৰু তেওঁ অষ্টিনৰ তত্ত্বক অধিক পদ্ধতিত, যুক্তিসংগত আৰু বিস্তৃত ৰূপ দিয়ে। ছীয়ার্লে অষ্টিনৰ ত্ৰিস্তৰীয় বিশ্লেষণ গ্রহণ কৰে, কিন্তু বিশেষভাৱে illocutionary actৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। তেওঁৰ মতে ভাষণ-ক্ৰিয়া তত্ত্বৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হৈছে illocutionary force, কিয়নো ভাষাৰ সামাজিক শক্তি এই স্তৰতে প্রকাশ পায়।

    ছীয়ালে অষ্টিনৰ তুলনাত ভাষণ-ক্ৰিয়াৰ অধিক স্পষ্ট সংজ্ঞা আগবঢ়ায়। তেওঁৰ মতে ভাষণ-ক্রিয়া হৈছে নিয়ম-নিয়ন্ত্রিত সামাজিক কর্ম। তেওঁ ভাষণ-ক্রিয়াক constitutive rulesৰ জৰিয়তে ব্যাখ্যা কৰে। এই নিয়মসমূহে নিৰ্ধাৰণ কৰে যে কোন ধৰণৰ উচ্ছাৰণে কোন ধৰণৰ কৰ্ম সম্পন্ন কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, প্রতিশ্রুতি দিবলৈ কিছুমান বিশেষ নিয়ম মানিব লাগিব, যেনে- বক্তাৰ ইচ্ছা, শ্ৰোতাৰ স্বীকৃতি আৰু ভৱিষ্যৎ কৰ্মৰ প্ৰতিশ্রুতি।

    ছীয়ার্লে illocutionary actৰ এক শ্রেণীবিভাজনো আগবঢ়ায়, যিটো অষ্টিনে স্পষ্টভাৱে কৰা নাছিল। ছীয়াৰ্লৰ মতে illocutionary act পাঁচটা প্রধান শ্রেণীত বিভক্ত কৰিব পাৰি-assertives, directives, commissives, expressives আৰু declarations। এই শ্রেণীবিভাজনে ভাষণ-ক্রিয়া বিশ্লেষণক অধিক পদ্ধতিত আৰু শিক্ষণীয় কৰি তোলে।

    অষ্টিন আৰু ছীয়াৰ্লৰ মাজৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পার্থক্য হৈছে পদ্ধতিত দৃষ্টিভংগী। অষ্টিন অধিক বর্ণনামূলক আৰু উদাহৰণভিত্তিক। তেওঁ দৈনন্দিন ভাষা ব্যৱহাৰৰ সূক্ষ্মতা ধৰি ৰাখে আৰু কিছুমান ক্ষেত্ৰত অস্পষ্টতাকো স্বীকাৰ কৰে। ছীয়াৰ্ল ইয়াৰ বিপৰীতে অধিক তাত্ত্বিক আৰু নিয়মনিষ্ঠ। তেওঁ ভাষণ-ক্রিয়াক স্পষ্ট সংজ্ঞা, শ্রেণীবিভাজন আৰু নিয়মৰ ভিতৰত আনিবলৈ চেষ্টা কৰে। দার্শনিক লক্ষ্যৰ ক্ষেত্ৰতো পাৰ্থক্য দেখা যায়। অষ্টিনৰ লক্ষ্য আছিল দৰ্শনত ভাষাত বিভ্রান্তি দূৰ কৰা আৰু দেখুওৱা যে বহু দার্শনিক সমস্যা ভাষাৰ ভুল ব্যৱহাৰৰ ফল। ছীয়াৰ্লৰ লক্ষ্য আছিল ভাষাৰ সামাজিক আৰু মানসিকগাঁথনি ব্যাখ্যা কৰা। এই কাৰণে ছীয়ার্লে মন-দর্শন আৰু উদ্দেশ্যবাদৰ সৈতে ভাষণ-ক্রিয়া তত্ত্ব সংযুক্ত কৰে।

    তথাপিও দুয়োৰ মাজত গুৰুত্বপূৰ্ণ সাদৃশ্যো আছে। দুয়োবেই ভাষাক কেৱল বর্ণনামূলক সঁজুলি বুলি নাভাবে। দুয়োৱেই ভাষাক সামাজিক কৰ্মৰ মাধ্যম হিচাপে দেখে আৰু প্রেক্ষাপট, নিয়ম আৰু সামাজিক স্বীকৃতিৰ ভূমিকাক গুৰুত্ব দিয়ে। ছীয়াৰ্লৰ তত্ত্ব অষ্টিনৰ ওপৰতেই নিৰ্ভৰশীল আৰু অষ্টিন অবিহনে ছীয়াৰ্লৰ ভাষণ-ক্রিয়া তত্ত্বৰ কল্পনাই অসম্ভৱ।

    সামগ্রিকভাৱে ক'ব পাৰি যে অষ্টিন আৰু ছীয়াৰ্লৰ ভাষণ-ক্রিয়া তত্ত্ব পৰস্পৰৰ পৰিপূৰক। অষ্টিনে তত্ত্বৰ ভেটি স্থাপন কৰে আৰু ভাষাৰ কৰ্মমূলক স্বৰূপ উন্মোচন কৰে। ছীয়ালে সেই ভেটিৰ ওপৰত থিয় হৈ তত্ত্বটোক অধিক পদ্ধতিত, বিশ্লেষণী আৰু বিস্তৃত ৰূপ দিয়ে। আধুনিক ভাষা-দর্শন, প্রমেটিক্স আৰু ভাষাবিজ্ঞানত এই দুয়োেৰ যৌথ অৱদান এক মাইলৰ খুটি হিচাপে বিবেচিত।

 

 

Answer Type - Boby Bora