Chapter 2

আনুবংশিক বিজ্ঞান
(Human Genetics)


অনুশীলনীঃ

    👉Download Free PDF
    👉Paid answer          (Buy Now)

১। আনুবংশিক বিজ্ঞানৰ পিতৃ বুলি কাক জনা যায়?

উত্তৰঃ- আনুবংশিক বিজ্ঞানৰ পিতৃ বুলি গ্ৰেগৰ জোহান মেণ্ডেলক জনা যায়।

২। বংশগতি কি?

উত্তৰঃ- পিতৃ-মাতৃৰ পৰা আনুবংশিক লক্ষণসমূহ ল'ৰা-ছোৱালীলৈ গতি কৰাকে বংশগতি বোলে। 

বা

        পিতৃপুৰুষৰ পৰা পৰৱৰ্তী পুৰুষলৈ বংশগত বৈশিষ্ট্য়সমূহ জন্মগতভাৱে পৰিবাহিত হোৱা প্ৰক্ৰিয়াক বংশগতি বুলি কোৱা হয়।

৩। মেণ্ডেলে তেওঁৰ বংশগতিৰ গৱেষণা কেতিয়াৰ পৰা কেতিয়ালৈ চলাইছিল?

উত্তৰঃ- মেণ্ডেলে তেওঁৰ বংশগতিৰ গৱেষণা ১৮৫৭ চনৰ পৰা ১৮৬৫ চনলৈ চলাইছিল।

৪। মেণ্ডেলে তেওঁৰ গৱেষণাৰ জ্ঞান ক'ত প্রকাশ কৰিছিল?

উত্তৰঃ- মেণ্ডেলে তেওঁৰ গৱেষণাৰ জ্ঞান ‘বন’ৰ নেচাৰেল হিষ্ট’ৰী চোচাইটি’ৰ আলোচনীত প্রকাশ কৰিছিল

৫। মেণ্ডেলৰ বংশগতিৰ সূত্ৰসমূহ পুনৰ কোনে কোনে আৱিষ্কাৰ কৰিছিল?

উত্তৰঃ- মেণ্ডেলৰ বংশগতিৰ সূত্ৰসমূহ পুনৰ হলেণ্ডৰ হিউগো ডা ভাইজ, অষ্ট্ৰিয়াৰ ভ’ন চেৰমাক আৰু জাৰ্মানিৰ কাৰ্ল ক’ৰেনছে আৱিষ্কাৰ কৰিছিল।

৬। মেণ্ডেলৰ একসংকৰ অনুপাতটো কি?

উত্তৰঃ- প্ৰথম পৰীক্ষাৰ বাবে মেণ্ডেলে এক প্ৰকাৰ চৰিত্ৰৰ দুটা বিপৰীত ধৰ্মী লক্ষণৰ গছৰ মাজত সংকৰণ ঘটাই কি অনুপাতত বিপৰীত ধৰ্মী লক্ষণ দুটা পোৱা যায় সেইটো নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল। ইয়াকে মেণ্ডেলৰ এক সংকৰ অনুপাত বোলে।

বা

        মেণ্ডেলে প্ৰথমে মাত্ৰ এক প্ৰকাৰৰ চৰিত্ৰৰ দুটা বপৰীতধৰ্মী লক্ষণৰ গছৰ মাজত সংকৰণ ঘটাই কি অনুপাতত বিপৰীত ধৰ্মী লক্ষণ দুটা পোৱা যায়, সেইটো নিৰ্ধাৰণ কৰিলে। এয়েই মেণ্ডেলৰ এক সংকৰৰ অনুপাত।  

৭। জিন কি?

উত্তৰঃ- ক্ৰ'ম'জমত থকা বংশগতি নিয়ন্ত্ৰণ কৰা ক্ষুদ্ৰ পদাৰ্থক জিন বোলে। জিন হৈছে বংশগতিৰ বাহক। 

৮। মেণ্ডেলৰ দ্বিসংকৰ অনুপাতটো কি?

উত্তৰঃ- মেণ্ডেলৰ দ্বি-সংকৰ অনুপাতটো হ'ব 9 : 3 : 3 : 1

৯। সু-প্রজনন বিজ্ঞান কাক বোলে?

উত্তৰঃ- সু প্ৰজনন বিজ্ঞান হ'ল মানৱ আনুৱংশিক বিজ্ঞানৰ এনে এটা শাখা। যাৰ অন্তৰ্গত আনুবংশিক সিদ্ধান্তৰ সহায়েৰে মানুহৰ ভৱিষ্য়ত প্ৰজন্মৰ বংশধৰ সকলৰ বংশগতিৰ লক্ষণসমূহ নিয়ন্ত্ৰিত আৰু শুধৰণি কৰি মানৱ জাতিৰ কল্য়াণ সাধন কৰিব পাৰে। 

১০। সু-প্রজনন বিজ্ঞান কোনে আৰম্ভ কৰিছিল?

উত্তৰঃ- সু-প্রজনন বিজ্ঞান ১৮৮৩ চনত ফ্ৰান্সিচ গেল্টনে আৰম্ভ কৰিছিল।

১১। সু-প্রজনন বিজ্ঞান কেইপ্ৰকাৰৰ আৰু কি কি?

উত্তৰঃ- সু-প্রজনন বিজ্ঞান দুই প্ৰকাৰৰ। সেয়া হ'ল 一 ঋণাত্মক আৰু ধনাত্মক। 

১২। ডাউনছ চিণ্ড্ৰমৰ আন এটা নাম কি?

উত্তৰঃ- ডাউনছ চিণ্ড্ৰমৰ আন এটা নাম হ'ল মঙ্গোলীয় মূঢ়তা।

১৩। টাৰ্নাৰছ চিণ্ড্ৰম মহিলাৰ শৰীৰত থকা ক্ৰ'মজ'মৰ সংখ্যা কিমান?

উত্তৰঃ- টাৰ্নাৰছ চিণ্ড্ৰম মহিলাৰ শৰীৰত থকা ক্ৰ'মজ'মৰ সংখ্যা হ'ল ৪৬ ডাল।

১৪। ক্লাইনফেল্টাৰ চিণ্ড্ৰম কিহৰ বাবে হয়?

উত্তৰঃ- ক্লাইনফেল্টাৰ চিণ্ড্ৰম ব্যাধি মানুহৰ লিংগ ক্ৰ’ম’জমৰ অবিসন্ধিৰৰ ফলত হয়।

১৫। ক্লাইনফেল্টাৰ চিণ্ড্ৰম প্ৰথমে কোনে উদ্ভাৱন কৰিছিল?

উত্তৰঃ- ক্লাইনফেল্টাৰ চিণ্ড্ৰম প্ৰথমে হেৰি ফিটছ ক্লাইনিফেল্টাৰে উদ্ভাৱন কৰিছিল।

১৬। ডাউনছ চিণ্ড্ৰমৰ বিষয়ে এটি টোকা লিখা?

উত্তৰঃ- ডাউনছ চিণ্ড্ৰম 21 নং ক্ৰ'ম'জমৰ ত্ৰিসমসূত্ৰতাৰ বাবে হয়। এই ৰোগ মহিলা আৰু পুৰুষ সকলোৰে হ'ব পাৰে। এইবিধ ৰোগত আক্ৰান্ত ৰোগীসকলৰ প্ৰজনন ক্ষমতা নাথাকে আৰু শৰীৰৰ বৃদ্ধি বা বিকাশ সকলোতে বাধাগ্ৰস্ত হয়। হাতৰ তলুৱাৰ আৰু আঙুলিমূৰৰ ৰেখাসমূহ স্বাভাৱিক নহয়। চকুৰ আকাৰো বেলেগ হয়, অৰ্থাৎ চকুৰ ওপৰত পল্লৱ ওলমি থাকে। মানসিকভাৱে বাধাগ্ৰস্ত হয়। এনে ব্য়ক্তিৰ লিউকেমিয়া ৰোগৰ প্ৰৱণতা অধিক। এনে ব্য়ক্তিসকলৰ উচ্চতা কম হয় আৰু মুখৰ অৱয়ব একে হ'ব পাৰে। এই ত্ৰিসমসূত্ৰতা সাধাৰণতে কোষ বিভাজনৰ সময়ত অবিসন্ধি বা Non disjunction পৰিঘটনাৰ ফলত সৃষ্টি হয়।

১৭। চমুটোকা লিখাঃ

(ক) টানাৰছ চিণ্ড্ৰম

উত্তৰঃ- টানাৰছ চিণ্ড্ৰম মহিলাসকলৰ হোৱা দেখা যায়। ইয়াত ক্র'ম'জমত এডাল X ক্র'ম'জম কম হোৱা দেখা যায়। ই XO ধৰণৰ হয়। এই ৰোগত আক্ৰান্ত মহিলাসকল দেখাত চাপৰ হয়। সাধাৰণতে বন্ধ্যা হয়। ই এক প্ৰকাৰৰ চেক্স ক্ৰ'ম'জমৰ অবিসন্ধিৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ব্যাধি। এনে স্ত্রী দেখিবলৈ পুৰুষৰ দৰে হয়। এনে মহিলাৰ স্তন গঠন নহয়। কান্ধবোৰ পুৰুষৰ দৰে বহল আৰু নিতম্ব ঠেক হয়। গাত বহুত নোম থাকে।

(খ) ক্লাইনফেল্টাৰ চিণ্ড্ৰম

উত্তৰঃ- ক্লাইনফেল্টাৰ চিণ্ড্ৰম লিংগ  অবিসন্ধিৰ ফলত হয়। এই ৰোগ পুৰুষৰ ক্ষেত্ৰত হোৱা দেখা যায়। এই ৰোগ হোৱা পুৰুষ কিছু মহিলা লক্ষণৰ অধিকাৰী হয় আৰু এই ৰোগত আক্রান্ত পুৰুষসমূহ বন্ধ্যা হয়। ক্ৰ'ম'জমৰ সংখ্যা এনে ক্ষেত্ৰত XXY বা XXXY হয়। এনে ব্যক্তিৰ শুক্রকীট নাথাকে। হাড়বোৰ থুনুকা হয়। মুখমণ্ডল আৰু শৰীৰৰ চুলি কম হয়। 

(গ) সু-প্রজনন বিজ্ঞান

উত্তৰঃ- সু-প্ৰজনন বিজ্ঞান আনুবংশিক ব্য়ৱহাৰিক বিজ্ঞানৰ এটা শাখা যাৰ অন্তৰ্গত আনুবংশিক সিদ্ধান্তৰ সহায়েৰে মানুহৰ ভৱিষ্য়ৎ বংশধৰসকলৰ বংশগতিৰ লক্ষণসমূহ নিয়ন্ত্ৰিত কৰি আৰু শুধৰণি কৰি মানৱ জাতিৰ কল্য়াণ সাধন কৰিব পাৰি। সু-প্রজনন বিজ্ঞান ১৮৮৩ চনত ফ্ৰান্সিচ গেল্টনে আৰম্ভ কৰিছিল। কুৰি শতিকাৰ ১৯৩০ আৰু ১৯৪০ দশকত ই এক বিজ্ঞানৰ ৰূপত বিফল হৈছিল যেতিয়া জাৰ্মানীত "সামাজিক ৰূপত হীন" বুলি গণ্য কৰি ‘নাজি’ সকলক মাৰি পেলোৱা হৈছিল আৰু ইউজেনিকচৰ ভুল প্ৰয়োগ হৈছিল। প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত বহুতো বৈজ্ঞানিক আৰু ৰাজনীতিকে এই সু-প্ৰজনন বিজ্ঞানৰ সমৰ্থন কৰিছিল।

            সু-প্ৰজনন বিজ্ঞানৰ বাস্তৱিক উদ্দেশ্য় হ'ল ব্য়ক্তিগত মানৱৰ আনুবংশিক লক্ষণসমূহ সলোৱা আৰু উত্তম আনুবংশিক লক্ষণসমূহ বংশগতিত বঢ়াই আৰু বেয়া লক্ষণসমূহ বংশগতিত কমাই নাইকিয়া কৰা।

            সু-প্ৰজনন বিজ্ঞানৰ অৱধাৰণা দুই প্ৰকাৰৰ 一 ঋণাত্মক আৰু ধনাত্মক। ধনাত্মক সু-প্ৰজনন বিজ্ঞানৰ মুখ্য় উদ্দেশ্য় হ'ল ভাল গুণসমূহৰে বংশগতি আগবঢ়াই নিয়া আৰু ঋণাত্মক সু-প্ৰজনন বিজ্ঞানৰ মুখ্য় উদ্দেশ্য় হ'ল শাৰীৰিক, মানসিক বিকাৰগ্ৰস্ততা লক্ষণসমূহ নাইকিয়া কৰি সু-প্ৰজনন কৰা। ইয়াৰ বাবে বন্ধ্য়াকৰণ আৰু পৃথকিকৰণ ব্য়ৱস্থাৰো প্ৰয়োগ কৰা হয়। 

১৮। মেণ্ডেলৰ একসংকৰ অনুপাতটো চিত্ৰৰ সহায়ত বৰ্ণনা কৰা।

উত্তৰঃ- 




১৯। মেণ্ডেলৰ দ্বি-সংকৰ অনুপাতটো বৰ্ণনা কৰা।

উত্তৰঃ- এক-সংকৰ পৰীক্ষাত মেণ্ডেলে মাত্ৰ এটা লক্ষণৰ ওপৰত ভিত্তি কৰিছিল। পিছত তেওঁ দুই বা ততোধিক প্ৰকাৰৰ লক্ষণ একেলগে লৈ পৰীক্ষা কৰি দেখিলে যে, বেলেগ বেলেগ লক্ষণৰ বাবে বেলেগ বেলেগ গোট আছে। প্ৰতিটো গোটেই স্বতন্ত্ৰভাৱে এটা পুৰুষৰ পৰা আনটো পুৰুষলৈ গতি কৰে। তাৰদ্বাৰা তেওঁ আন এটা সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যাক স্বতন্ত্ৰ বিবিধকৰণ সূত্ৰ বোলে। এই সূত্ৰ দ্বি-সংকৰ অনুপাত নামেৰেও জনা যায়।

            মেণ্ডেলে পৰীক্ষাৰ বাবে বিশুদ্ধ ঘূৰণীয়া গুটিৰ বিশুদ্ধ ওখ গছ আৰু বিশুদ্ধ শোটোৰা গুটিৰ বিশুদ্ধ চাপৰ গছ বাছি লৈছিল। দুই প্ৰকাৰ চৰিত্ৰৰ চাৰিটা লক্ষণ পোৱা হ’ল। ইয়াৰ পৰা দ্বি-সংকৰ অনুপাত পোৱা গ’ল।

            দুজোপা গছৰ মাজত নিষেচন হ’বলৈ দিয়াত প্ৰথম পিৰিৰ গছবোৰ 9 : 3 : 3 : 1 : অনুপাতত পোৱা গ’ল অৰ্থাৎ ৯ ঘূৰণীয়া ওখ : ৩ শোটোৰা ওখ : ৩ ঘূৰণীয়া চাপৰ : ১ শোটোৰা চাপৰ। মেণ্ডেলৰ দ্বি-সংকৰ অনুপাতৰ পৰীক্ষা এনে ধৰণে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি। প্ৰভাৱী ঘূৰণীয়াক R আৰু অপ্ৰভাৱী শোটোৰাক r, প্ৰভাৱী ওখক T আৰু তাৰ বিপৰীতে অপ্ৰভাৱী চাপৰক t আখৰেৰে নামকৰণ কৰিলে। বিশুদ্ধ ঘূৰণীয়া গুটিৰ গছ হ’ল RRTT আৰু বিশুদ্ধ শোটোৰা গুটিৰ চাপৰ গছ হ’ব rrtt । প্ৰথমবিধ RT আৰু দ্বিতীয় বিধ rt জননকোষৰ সৃষ্টি কৰিব। গতিকে প্ৰথম পিৰিৰ গছবোৰ হ’ব Rt Tr । এই সংকৰ গছৰ পৰা চাৰি প্ৰকাৰৰ জনন কোষ পোৱা যায়। এই চাৰি প্ৰকাৰৰ জননকোষ হৈছে— RT, Rt, rT, rt.


1, 2, 3, 4, 5, 7, 9, 10, 13 নম্বৰৰ গছবোৰ ঘূৰণীয়া ওখ = 9

11, 12, 15 নম্বৰৰ গছবোৰ শোটোৰা ওখ = 3

6, 8, 14 নম্বৰৰ গছবোৰ ঘূৰণীয়া চাপৰ = 3

16 নম্বৰৰ গছজোপা শোটোৰা চাপৰ = 1 

অৰ্থাৎ মেণ্ডেলৰ দ্বি-সংকৰ অনুপাতটো হ'ব = 9 : 3 : 3 : 1

২০। চমুটোকা লিখাঃ

(ক) জিন আৰু এলিলি

উত্তৰঃ- ক্র'ম'জমত থকা বংশগতি নিয়ন্ত্ৰণ কৰা ক্ষুদ্ৰ পদার্থক জিন বোলে। ইয়েই হ'ল বংশগতিৰ বাহক। জীৱদেহৰ জিনবোৰ যোৰা পাতি থাকে। একেস্থানত থকা জিনক এলিলি বা এলিঅ'মর্ফ (Alleomorhp) বোলে। মেণ্ডেলৰ পৰীক্ষাত পোৱা বিশুদ্ধ ওখ গছৰ কাৰণে TT দুটা জিন থাকে। এই TT জিনৰ এটাক আনটোৰ এলিলি বোলে। সেইদৰে tt জিনৰ এটা আনটোৰ এলিলি। মানৱদেহৰ ক্ৰ'ম'জমৰ সংখ্যা ৪৬ ডাল।

(খ) জিনটাইপ আৰু ফিনটাইপ

উত্তৰঃ- কোনো জীৱৰ সমগ্ৰ জিনৰ সমষ্টিয়েই হৈছে জিন'টাইপ। TT, tt আৰু tt জিন'টাইপ। অৰ্থাৎ  জিনৰ উপস্থিতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি যি প্ৰকাৰৰ বিভাগ কৰা হয় তাক জিন'টাইপ বোলে।মেণ্ডেলৰ এক সাংকৰিক পৰীক্ষাৰ 1:2:1 অনুপাতটো জিন'টাইপৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি কৰা হৈছে।

        জীৱদেহত প্ৰকাশিত চৰিত্ৰবোৰৰ সমষ্টিকেই ফিন'টাইপ বোলে।অৰ্থাৎ ফিন'টাইপ হৈছে  কোনো জীৱৰ বাহ্য়িক আকৃতি বা ৰূপ। মেণ্ডেলৰ একসংকৰ পৰীক্ষাৰ ফলস্বৰূপে পোৱা 3:1 অনুপাতটো ফিন'টাইপৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হৈছে। ইয়াত TT আৰু Tt গছৰ বাহ্য়িক ৰূপ হ'ল ওখ আৰু tt ৰ চাপৰ। 

(গ) সমযুগ্মনজী আৰু বিষমযুগ্মজনী

উত্তৰঃ- এযোৰ এলিলিৰ দুয়োটা জিন যদি একে হয় তেতিয়া সমযুগ্মনজী বোলা হয়। আৰু যদি দুয়োটা জিন বেলেগ বেলেগ হয় তাক বিষমযুগ্মনজী বোলা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে TT আৰু tt দুয়ো প্ৰকাৰেই সমযুগ্মনজী। TT দুয়োটা জিন ওখ আৰু tt দুয়োটা জিন চাপৰ লক্ষণৰ বাবে Tt এই দুয়োটা জিন বিষমযুগ্মনজী বা হেটাৰ'যাইগাছ। কাৰণ ইয়াৰ এটা জিন T ওখ লক্ষণৰ বাবে আৰু জিনটো চাপৰ লক্ষণৰ বাবে। গতিকে ই হেটাৰ'যাইগছ।

অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰঃ


১। বংশগতিৰ আৱিষ্কাৰক কোন?

উত্তৰঃ- গ্ৰেগৰ জোহান মেণ্ডেল।

২। বংশানুক্রমিক লক্ষণবোৰ কিহৰ জৰিয়তে পৰিবাহিত হয়?

উত্তৰঃ- জিনৰ জৰিয়তে।

৩। মানুহৰ দেহত কিমান যোৰ ক্ৰম'জ'ম আছে?

উত্তৰঃ- ২৩ যোৰ।

৪। মেণ্ডেলে নিজৰ আৱিষ্কাৰসমূহৰ বিষয়ে ক'ত প্রকাশ কৰিছিল?

উত্তৰঃ- বন'ৰ নেচাৰেল হিষ্টৰি ছ'ছাইটিৰ আলোচনীত।

৫। মেণ্ডেলৰ একসংকৰ অনুপাতটো কি?

উত্তৰঃ- ২:১ বা ৩:১

৬। মেণ্ডেলৰ দ্বিসংকৰ অনুপাতটো কি?

উত্তৰঃ- ৯:৩:৩:১

৭। মানৱ দেহত কেই প্ৰকাৰৰ কোষ থাকে?

উত্তৰঃ- দুই প্ৰকাৰৰ।

৮। সু-প্ৰজনন বিজ্ঞানৰ পিতৃ কোন?

উত্তৰঃ- ছাৰ ফ্ৰান্সিচ গেল্টন।

৯। ক্লিনফেল্টাৰ চিন্ড্ৰ'ম থকা ব্য়ক্তিৰ চেক্স ক্ৰম'জ'মৰ সংখ্য়া কেনেকুৱা?

উত্তৰঃ- XXY বা XXXY

১০। টাৰ্ণাৰ  চিন্ড্ৰ'ম থকা ব্য়ক্তিৰ চেক্স ক্ৰম'জ'মৰ সংখ্য়া কেনেকুৱা?

উত্তৰঃ- XO

Answered by 一 Mampi Kakati 
Answer Update by- Dikha Bora


New Update 2026




**********


Old book questions & Answers

(not important)


Important Question Answer 

(For Paid User)

Join our membership Plan 

(সকলো পাঠৰ Paid উত্তৰবোৰ চাব পাৰিব)



Type - Ishan Dev Bora 

Answered By : Himashree Bora.



Post ID :DABP003643