✅ प्रश्न 1: एकपदेन उत्तरं लिखत।
(क) कः चन्दनदासं द्रष्टुम् इच्छति?
उत्तरम् – चाणक्यः।
(ख) चन्दनदासस्य वणिज्या कीदृशी आसीत्?
उत्तरम् – अखण्डिता।
(ग) किंम् दोषम् उत्पादयति?
उत्तरम् – रात्रिप्रच्छादनम्।
(घ) चाणक्यः कं द्रष्टुम् इच्छति?
उत्तरम् – चन्दनदासम्।
(ङ) कः शङ्कनीयः भवति?
उत्तरम् – अत्यादरः।
✅ प्रश्न 2: अधोलिखितप्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृतभाषया लिखत।
(क) चन्दनदासः कस्य गृहजनं स्वगृहे रक्षति स्म?
उत्तरम् – चन्दनदासः अमात्यराक्षसस्य गृहजनं स्वगृहे रक्षति स्म।
(ख) तृणानां केन सह विरोधः अस्ति?
उत्तरम् – तृणानां अग्निना सह विरोधः अस्ति।
(ग) पाठेऽस्मिन् चन्दनदासस्य तुलना केन सह कृता?
उत्तरम् – पाठेऽस्मिन् चन्दनदासस्य तुलना शिवेन सह कृता।
(घ) प्रीताभ्यः प्रकृतिभ्यः प्रतिप्रियं के इच्छन्ति?
उत्तरम् – प्रीताभ्यः प्रकृतिभ्यः प्रतिप्रियं राजानः इच्छन्ति।
(ङ) कस्य प्रसादेन चन्दनदासस्य वणिज्या अखण्डिता?
उत्तरम् – आर्यस्य प्रसादेन चन्दनदासस्य वणिज्या अखण्डिता।
✅ प्रश्न 3: स्थूलाक्षरपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत।
(क) शिविना विना इदं दुष्करं कार्य कः कुर्यात्।
प्रश्न – केन विना इदं दुष्करं कार्यं कर्तुं शक्यते?
(ख) प्राणेभ्योऽपि प्रियः सुहृत्।
प्रश्न – कः प्राणेभ्योऽपि प्रियः अस्ति?
(ग) आर्यस्य प्रसादेन मे वणिज्या अखण्डिता।
प्रश्न – कस्य प्रसादेन मे वणिज्या अखण्डिता अभवत्?
(घ) प्रीताभ्यः प्रकृतिभ्यः राजानः प्रतिप्रियमिच्छन्ति।
प्रश्न – के प्रीताभ्यः प्रकृतिभ्यः प्रतिप्रियम् इच्छन्ति?
(ङ) तृणानाम् अग्निना सह विरोधो भवति।
प्रश्न – केषां अग्निना सह विरोधः भवति?
यथानिर्देशमुत्तरत।
(क) ‘अखण्डिता मे वणिज्या’ अस्मिन् वाक्ये क्रियापदं किम्?
उत्तरम् – अखण्डिता।
(ख) ‘पूर्वम् अनृतम्, इदानीम् सत्यम्’ – इति परस्परविरुद्ध वचने ‘इदानीम्’ इति पदस्य समानार्थकपदं चित्वा लिखत।
उत्तरम् – अधुना।
(ग) ‘आर्य! किं मे भयं दर्शयसि’ – अत्र ‘आर्य’ इति सम्बोधनपदं कस्मै प्रयुक्तम्?
उत्तरम् – चाणक्याय।
(घ) ‘प्रीताभ्यः प्रकृतिभ्यः प्रतिप्रियमिच्छन्ति राजानः’ – अस्मिन् वाक्ये कर्तृपदं किम्?
उत्तरम् – राजानः।
(ङ) ‘तस्मिन् समये आसीदस्मद्गृहे’ – अस्मिन् वाक्ये विशेष्यपदं किम्?
उत्तरम् – समये।
✅ प्रश्न 5
निर्देशानुसारं सन्धिं/सन्धिविच्छेदं कुरुत।
प्रश्न – प्राणेभ्योऽपि प्रियः सुहृत्
उत्तरम् – प्राणेभ्यः + अपि = प्राणेभ्योऽपि
प्रियः + सुहृत् = प्रियः सुहृत्
(এতিয়া একেলগে – प्राणेभ्योऽपि प्रियः सुहृत्।)
✅ प्रश्न 6
कोष्ठकेषु दत्तयोः पदयोः शुद्धं विकल्पं विचित्य रिक्तस्थानानि पूरयत।
(क) ……………… विना इदं दुष्करं कः कुर्यात्।
उत्तरम् – चन्दनदासेन विना इदं दुष्करं कः कुर्यात्।
(ख) ……………… इदं वृत्तान्तं निवेदयामि।
उत्तरम् – गुरवे इदं वृत्तान्तं निवेदयामि।
(ग) आर्यस्य ……………… अखण्डिता मे वणिज्या।
उत्तरम् – आर्यस्य प्रसादेन अखण्डिता मे वणिज्या।
(घ) अलम् ………………।
उत्तरम् – अलम् कलहेन।
(ङ) वीरः …………. बालं रक्षति।
उत्तरम् – वीरः सिंहात् बालं रक्षति।
(च) ………… भीतः मम भ्राता सोपानात् अपतत्।
उत्तरम् – कुक्कुरात् भीतः मम भ्राता सोपानात् अपतत्।
(छ) छात्रः …………….. प्रश्नं पृच्छति।
उत्तरम् – छात्रः आचार्यम् प्रश्नं पृच्छति।
✅ प्रश्न 7
अधोदत्तमञ्जूषातः समुचितपदानि गृहीत्वा विलोमपदानि लिखत।
(असत्यम्, पश्चात्, गुणः, आदरः, तदानीम्, तत्र)
(क) अनादरः — आदरः
(ख) दोषः — गुणः
(ग) पूर्वम् — पश्चात्
(घ) सत्यम् — असत्यम्
(ङ) इदानीम् — तदानीम्
(च) अत्र — तत्र
✅ प्रश्न 8
उदाहरणमनुसृत्य अधोलिखितानि पदानि प्रयुज्य पञ्चवाक्यानि रचयत।
(उदाहरण – शिक्षिका पुस्तकालयात् निष्क्रम्य कक्षा प्रविशति।)
(क) उपसृत्य – शिष्याः गुरुकुलं उपसृत्य वेदान् अपठन्।
(ख) प्रविश्य – सभागारं प्रविश्य छात्राः तूष्णीं तिष्ठन्ति।
(ग) द्रष्टुम् – वयम् ह्यः चलचित्रं द्रष्टुम् अगच्छाम।
(घ) इदानीम् – इदानीम् भक्ताः ईश्वरं पूजयन्ति।
(ङ) अत्र – अत्र आगत्य कोलाहलः न करणीयः।
