chapter 3
व्यायामः सर्वदा पथ्यः
1. एकपदेन उत्तरं लिखत –
(क) परमम् आरोग्यं कस्मात् उपजायते?
उत्तरम्: व्यायामात्
(ख) कस्य मांसं स्थिरीभवति?
उत्तरम्: व्यायामिनः
(ग) सदा कः पथ्यः?
उत्तरम्: व्यायामः
(घ) कैः पुम्भिः सर्वेषु ऋतुषु व्यायामः कर्तव्यः?
उत्तरम्: आत्महितैषिभिः
(ङ) व्यायामस्विन्नगात्रस्य समीपं के न उपसर्पन्ति?
उत्तरम्: व्याधयः
2. अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृतभाषया लिखत –
(क) कीदृशं कर्म व्यायामसंज्ञितम् कथ्यते?
उत्तरम्: शरीरायासजननं कर्म व्यायामसंज्ञितम् कथ्यते।
(ख) व्यायामात् किं किमुपजायते?
उत्तरम्: व्यायामात् शरीरसौष्ठवम्, कान्तिः, स्फूर्तिः, सहिष्णुता, आरोग्यं च उपजायते।
(ग) जरा कस्य सकाशं सहसा न समधिरोहति?
उत्तरम्: व्यायामिनः सकाशं जरा सहसा न समधिरोहति।
(घ) कस्य विरुद्धमपि भोजनं परिपच्यते?
उत्तरम्: व्यायामं कुर्वतः विरुद्धमपि भोजनं परिपच्यते।
(ङ) कियता बलेन व्यायामः कर्तव्यः?
उत्तरम्: बलस्य अर्धेन व्यायामः कर्तव्यः।
(च) अर्धबलस्य लक्षणम् किम्?
उत्तरम्: हृदिस्थानस्थितो वायुः यदा वक्त्रं प्रपद्यते तदा अर्धबलस्य लक्षणं भवति।
1. व्यायामः किमुच्यते?
उत्तरम्: शरीरायासजननं कर्म व्यायामसंज्ञितम् उच्यते।
2. व्यायामात् के लाभाः प्राप्यन्ते?
उत्तरम्: शरीरोपचयः, कान्तिः, दीप्ताग्नित्वम्, स्थिरत्वं, आरोग्यं च व्यायामात् प्राप्यन्ते।
3. व्यायामं कुर्वतः विरुद्धं भोजनं किं भवति?
उत्तरम्: व्यायामं कुर्वतः विरुद्धं भोजनं अपि निर्दोषं परिपच्यते।
4. व्यायामं कदा कर्तव्यम्?
उत्तरम्: शीते वसन्ते च कालयोः व्यायामः पथ्यतमः स्मृतः।
5. व्यायामः किं प्रति उपकारी अस्ति?
उत्तरम्: स्थौल्यापकर्षणं प्रति व्यायामः उपकारी अस्ति।
6. व्यायामिनं किं न बाधते?
उत्तरम्: व्यायामिनं न अरयः बलात् मर्दयन्ति, न च जरा समधिरोहति।
7. व्यायामस्विन्नगात्रस्य व्याधयः किं कुर्वन्ति?
उत्तरम्: व्यायामस्विन्नगात्रस्य व्याधयः न उपसर्पन्ति।
8. व्यायामः कियता मात्रया कर्तव्यः?
उत्तरम्: बलस्य अर्धेन व्यायामः कर्तव्यः।
9. व्यायामात् सहिष्णुता कस्य कस्य भवति?
उत्तरम्: श्रम, क्लम, पिपासा, उष्णता, शीतता च इत्यादीनां सहिष्णुता व्यायामात् भवति।
10. अर्धबलस्य लक्षणं किम्?
उत्तरम्: यदा हृदिस्थितः वायुः वक्त्रं प्रपद्यते तदा अर्धबलस्य लक्षणं भवति।
