MSBSHSE Class 11 History Chapter 13 Answer | Maharashtra MSBSHSE Class 11 History Lesson 13 Answer 2025-2026 |

Chapter-13                                 नक्कड़ नाटक

प्र.1. इ-त्सिंग कोण होता आणि त्याने भारतात का प्रवास केला?

उ: इ-त्सिंग हा चीनमधील प्रसिद्ध बौद्ध भिक्षू, प्रवासी आणि विद्वान होता. बौद्ध धर्माचा अभ्यास करण्यासाठी आणि संस्कृत भाषेचे सखोल ज्ञान मिळवण्यासाठी त्याने भारतात प्रवास केला. त्याने नालंदा विद्यापीठात शिक्षण घेतले आणि अनेक बौद्ध ग्रंथांचे भाषांतर करून चीनला परत नेले.

प्र.2. इ-त्सिंग भारतात येताना कुठे थांबला होता?

उ: भारतात येण्यापूर्वी इ-त्सिंग इंडोनेशियातील सुमात्रा बेटावर थांबला होता. तिथे त्याने संस्कृत व्याकरणाचा अभ्यास केला आणि स्थानिक राजाच्या आश्रयात काही काळ राहिला.

प्र.3. इ-त्सिंगने सुमात्रातील राज्याचा उल्लेख कोणत्या नावाने केला आहे?

उ: इ-त्सिंगने सुमात्रातील राज्याचा उल्लेख ‘शिली फोशी’ म्हणजे ‘श्रीविजय’ या नावाने केला आहे. हे राज्य त्या काळात दक्षिण-पूर्व आशियातील एक मोठे बौद्ध शिक्षणकेंद्र होते.

प्र.4. श्रीविजयचा राजा आणि त्याची मदत काय होती?

उ: श्रीविजयचा राजा विद्वान व धर्माभिमानी होता. त्याने इ-त्सिंगला भारतात जाण्यासाठी मदत केली, तसेच त्याला काही विद्वान भिक्षू सोबत पाठवले.

प्र.5. इ-त्सिंग किती वेळा सुमात्राला गेला होता?

उ: इ-त्सिंग दोन वेळा सुमात्राला गेला — एकदा भारतात जाण्यापूर्वी आणि दुसऱ्यांदा चीनला परत येताना.

प्र.6. इ-त्सिंग किती काळ श्रीविजय राज्यात राहिला?

उ: तो सुमारे दोन महिने श्रीविजय (मलायु) येथे राहिला. तिथे त्याने संस्कृत व्याकरण आणि बौद्ध तत्त्वज्ञानाचा अभ्यास केला.

प्र.7. श्रीविजय राज्यात किती बौद्ध भिक्षू होते?

उ: इ-त्सिंगने आपल्या लेखनात नमूद केले आहे की श्रीविजयमध्ये एक हजाराहून अधिक बौद्ध भिक्षू संस्कृत शिकण्यासाठी राहत होते.

प्र.8. श्रीविजय राज्याचे पुढे काय झाले?

उ: श्रीविजय राज्याने सागरी व्यापाराच्या माध्यमातून आपले साम्राज्य वाढवले आणि दक्षिण-पूर्व आशियात एक बलाढ्य सत्ताकेंद्र बनले.

प्र.9. सुमात्रातील शिलालेखांचे महत्त्व काय आहे?

उ: सुमात्रातील प्राचीन शिलालेख मलायु भाषेत असून त्यात पल्लव ब्राह्मी लिपीचा वापर केला आहे, ज्यावरून भारतीय सांस्कृतिक प्रभाव दिसतो.

प्र.10. मजपहित राज्य कुठे होते आणि त्याचे महत्त्व काय आहे?

उ: मजपहित राज्य इंडोनेशियात होते. त्यांनी अनेक बेटांवर आपले वर्चस्व प्रस्थापित करून साम्राज्य उभारले आणि सागरी व्यापारात महत्त्वाची भूमिका बजावली.

प्र.11. मजपहित राज्याचा ऱ्हास का झाला?

उ: पंधराव्या आणि सोळाव्या शतकात इस्लामी राज्यांचा उदय झाल्यामुळे मजपहित साम्राज्य हळूहळू नामशेष झाले.

प्र.12. शैलेन्द्र राज्य कुठे होते आणि कोणत्या धर्माचे होते?

उ: शैलेन्द्र राज्य जावा बेटावर होते. ते बौद्ध धर्माचे अनुयायी होते आणि त्यांनी बौद्ध स्थापत्यकलेचा प्रसार केला.

प्र.13. शैलेन्द्र राजांनी कोणती मंदिरे बांधली?

उ: त्यांनी अनेक बौद्ध मंदिरे आणि स्तूप बांधले, त्यापैकी बोरोबुदुर स्तूप सर्वात प्रसिद्ध आहे.

प्र.14. बोरोबुदुर स्तूपाचे वैशिष्ट्य काय आहे?

उ: बोरोबुदुर स्तूप स्थापत्यकला, शिल्पकला आणि बौद्ध तत्त्वज्ञानाचे अद्भुत मिश्रण आहे. त्याला युनेस्कोचा जागतिक वारसा दर्जा मिळाला आहे.

प्र.15. शैलेन्द्र काळ कोणत्या शतकात होता?

उ: शैलेन्द्र राजवटीचा उत्कर्ष इसवी सनाच्या आठव्या ते नवव्या शतकादरम्यान झाला.

प्र.16. डिएंग पठारावरील मंदिरांचा समूह काय म्हणून ओळखला जातो?

उ: तो ‘डिएंग मंदिरे’ या नावाने ओळखला जातो, जे त्या काळातील हिंदू स्थापत्यकलेचे सुंदर उदाहरण आहे.

प्र.17. मतराम राज्य कुठे होते आणि संस्थापक कोण होता?

उ: मतराम राज्य जावाच्या पूर्व भागात होते. त्याचा संस्थापक राजा संजय होता.

प्र.18. मतराम काळात कोणते ग्रंथ भाषांतरित झाले?

उ: महाभारत आणि हरिवंश हे ग्रंथ जावानीज भाषेत भाषांतरित झाले.

प्र.19. मतराम काळातील काव्यरचनांना काय म्हणतात?

उ: त्या ‘काकविन’ म्हणून ओळखल्या जातात.

प्र.20. ‘काकविन’ची शैली कशी आहे?

उ: ‘काकविन’ या कविता संस्कृत छंदांवर आधारित असून ‘शार्दूलविक्रीडित’सारख्या वृत्तात रचलेल्या आहेत.

प्र.21. ‘वायांग’ म्हणजे काय?

उ: ‘वायांग’ हा इंडोनेशियातील छायानाट्याचा पारंपरिक प्रकार आहे, जो कातडी किंवा लाकडी पुतळ्यांद्वारे सादर केला जातो.

प्र.22. वायांग नाट्यांमध्ये कोणत्या कथा सादर केल्या जातात?

उ: रामायण आणि महाभारत या भारतीय महाकाव्यांतील कथा सादर केल्या जातात.

प्र.23. वायांग नृत्यनाट्याचे वैशिष्ट्य काय आहे?

उ: यात नृत्य, संगीत आणि अभिनय यांचा सुंदर संगम आहे, आणि पौराणिक कथांचे सजीव सादरीकरण केले जाते.

प्र.24. प्रांबनान मंदिर समूह कुठे आहे?

उ: हा जावा बेटावर, इंडोनेशियात आहे.

प्र.25. हे मंदिर कोणत्या देवतेस समर्पित आहे?

उ: हे भगवान शिव यांना अर्पण केलेले आहे.

प्र.26. मंदिर कोणी बांधले?

उ: मतरामचा राजा दक्ष याने हे मंदिर बांधले.

प्र.27. मंदिरातील प्रसिद्ध मूर्ती कोणती आहे?

उ: दुर्गा देवीची सुंदर मूर्ती आहे, जिने स्थानिक लोक ‘लारा जाँग्रांग’ असे म्हणतात.

प्र.28. प्रांबनान मंदिर समूहाला कोणता दर्जा मिळाला आहे?

उ: युनेस्कोचा जागतिक सांस्कृतिक वारसा दर्जा मिळाला आहे.

प्र.29. इंडोनेशियात कोणत्या भारतीय धर्मांचा प्रभाव दिसतो?

उ: हिंदू धर्म (विशेषतः शैव संप्रदाय) आणि बौद्ध धर्म या दोन्हींचा प्रभाव स्पष्ट दिसतो.

प्र.30. भारत-इंडोनेशिया सांस्कृतिक संबंधांचे सार काय आहे?

उ: भारत आणि इंडोनेशिया यांच्यातील संबंध हे धर्म, कला, साहित्य, नाट्य, स्थापत्य आणि भाषेच्या माध्यमातून अतिशय सखोल झाले. दोन्ही देशांनी एकमेकांच्या संस्कृतीला समृद्ध केले आणि आजही त्या परंपरेचे दर्शन विविध कलांमध्ये दिसते.  

Answer by Dimpee Bora