MSBSHSE Class 7 History Chapter 11 Answer | Maharashtra MSBSHSE Class 7 History Lesson 11 Answer 2025-2026 |

 Chapter- 11                   राष्ट्ररक्षक मराठे

प्र.1: शाहू महाराजांनी बाजीरावानंतर कोणाला पेशवाई दिली?

उ: शाहू महाराजांनी बाजीरावानंतर त्याचा मुलगा बाळाजी बाजीराव उर्फ नानासाहेब याला पेशवाईची वस्त्रे दिली.

प्र.2: नादिरशाहाच्या आक्रमणानंतर दिल्लीमध्ये कोणती परिस्थिती निर्माण झाली?

उ: नादिरशाहाच्या आक्रमणानंतर दिल्लीमध्ये अस्थिरता व गोंधळ निर्माण झाला.

प्र.3: नानासाहेब पेशव्यांनी उत्तरेत कोणता प्रयत्न केला?

उ: उत्तरेत मराठ्यांची सत्ता स्थिर करण्यासाठी नानासाहेब पेशव्यांनी प्रयत्न केले.

प्र.4: मराठ्यांसमोर पानिपतावर कोणते आव्हान उभे राहिले?

उ: अहमदशाह अब्दालीने पानिपतावर मराठ्यांसमोर मोठे आव्हान निर्माण केले.

प्र.5: अठराव्या शतकात रोहिलखंड कोणत्या प्रदेशाला म्हणत?

उ: अयोध्या प्रांताच्या उत्तर-पश्चिमेस, हिमालयाच्या पायथ्याशी असलेल्या प्रदेशाला रोहिलखंड म्हणत.

प्र.6: रोहिले कोण होते?

उ: अफगाणिस्तानातून आलेले पठाण रोहिलखंडात स्थायिक झाले होते; त्यांना रोहिले म्हणत.

प्र.7: रोहिल्यांनी कोणत्या प्रदेशात धुमाकूळ घातला होता?

उ: गंगा–यमुना दोआबाच्या प्रदेशात त्यांनी धुमाकूळ घातला होता.

प्र.8: रोहिल्यांचा बंदोबस्त करण्यासाठी कोणाने मराठ्यांना पाचारण केले?

उ: अयोध्येच्या नबाबाने मराठ्यांना पाचारण केले.

प्र.9: मराठ्यांनी रोहिल्यांविरुद्ध काय केले?

उ: मराठ्यांनी रोहिल्यांचा बंदोबस्त केला.

प्र.10: अहमदशाह अब्दालीला भारतावर आक्रमण करण्याचे कारण काय होते?

उ: भारतातील संपत्तीचे आकर्षण असल्यामुळे अब्दालीने आक्रमण केले.

प्र.11: अहमदशाह अब्दालीने पंजाबवर केव्हा आक्रमण केले?

उ: इ.स. १७५१ मध्ये अहमदशाह अब्दालीने पंजाबवर आक्रमण केले.

प्र.12: मुघल बादशहाला मराठ्यांची मदत का आवश्यक वाटली?

उ: मुघल सत्ता कमकुवत झाल्यामुळे आणि अब्दालीच्या आक्रमणाची भीती असल्यामुळे मराठ्यांची मदत आवश्यक वाटली.

प्र.13: मुघल बादशहाने मराठ्यांशी केव्हा करार केला?

उ: इ.स. १७५२ च्या एप्रिल महिन्यात मराठ्यांशी करार केला.

प्र.14: १७५२ च्या करारानुसार मराठ्यांनी काय मान्य केले?

उ: रोहिले, जाट, राजपूत व अफगाण शत्रूं पासून मुघल सत्तेचे रक्षण करण्याचे मराठ्यांनी मान्य केले.

प्र.15: मराठ्यांना कोणत्या प्रदेशांत चौथाई वसूल करण्याचे हक्क मिळाले?

उ: पंजाब, मुलतान, राजपुताना, सिंध व रोहिलखंड या भागांत चौथाई वसूल करण्याचे हक्क मिळाले.

प्र.16: दिल्लीच्या संरक्षणासाठी कोणत्या मराठा फौजा पाठवण्यात आल्या?

उ: शिंदे–होळकरांच्या मराठा फौजा दिल्लीच्या संरक्षणासाठी पाठवण्यात आल्या.

प्र.17: मराठे दिल्लीकडे निघाल्याची बातमी मिळताच अब्दालीने काय केले?

उ: ही बातमी मिळताच अब्दाली मायदेशी परतला.

प्र.18: मराठ्यांमुळे मुघल साम्राज्याला कोणता लाभ झाला?

उ: मराठ्यांमुळे अब्दालीचे संकट टळले आणि मुघल साम्राज्याचे रक्षण झाले.

प्र.19: करारानुसार मराठ्यांचे कोणते कर्तव्य ठरले?

उ: अब्दालीकडून काबूल, कंदाहार व पेशावर हे सुभे जिंकून मुघल राज्यात जोडणे.

प्र.20: अब्दाली आणि मराठे यांच्यात संघर्ष अटळ का होता?

उ: अब्दालीला पंजाबपर्यंत अफगाण सत्ता वाढवायची होती, तर मराठे मुघल सत्ता पुनर्स्थापित करू पाहत होते.

प्र.21: अब्दालीविरुद्ध उत्तर भारतात मोहिमेवर कोण गेले?

उ: नानासाहेब पेशव्यांचा भाऊ रघुनाथराव जयाप्पा शिंदे व मल्हारराव होळकरांसह गेला.

प्र.22: पानिपतच्या युद्धात किती मोठी हानी झाली?

उ: पानिपतच्या युद्धात सुमारे दीड लाख लोक मारले गेले.

प्र.23: मराठे अब्दालीविरुद्ध कोणत्या भूमिकेतून लढले?

उ: अब्दाली परकीय असून भारताचे रक्षण करणे हे आपले कर्तव्य आहे, या राष्ट्रीय भूमिकेतून मराठे लढले.

प्र.24: सदाशिवरावभाऊने उत्तरेकडील सत्ताधाऱ्यांना काय कळवले?

उ: मराठ्यांची व्यापक, सर्वसमावेशक व राष्ट्रीय भूमिका पत्रांद्वारे कळवली.

प्र.25: माधवराव पेशव्यांचा मृत्यू केव्हा झाला व त्यांचे महत्त्व काय?

उ: माधवराव पेशव्यांचा मृत्यू इ.स. १७७२ मध्ये झाला. ते प्रामाणिक, कष्टाळू, जिद्दी व लोकहितदक्ष शासक म्हणून ओळखले जातात.

प्र.26: पानिपतच्या तिसऱ्या युद्धाचे मराठा सत्तेवर काय परिणाम झाले?

उ: पानिपतच्या तिसऱ्या युद्धात मराठ्यांचा पराभव झाला आणि मोठ्या प्रमाणावर मनुष्यहानी झाली. अनेक अनुभवी सरदार व सैनिक मारले गेले. त्यामुळे काही काळ मराठा सत्ता दुर्बल झाली, उत्तर भारतातील मराठ्यांचा प्रभाव कमी झाला आणि पेशवाईवर मानसिक व राजकीय आघात झाला.

प्र.27: पानिपतच्या युद्धानंतर मराठा साम्राज्याची पुनर्बांधणी कशी झाली?

उ: पानिपतच्या पराभवानंतर माधवराव पेशव्यांनी मराठा साम्राज्याची पुनर्बांधणी केली. त्यांनी प्रशासन सुधारले, सरदारांवर नियंत्रण ठेवले, आर्थिक शिस्त आणली आणि पुन्हा उत्तर व दक्षिण भारतात मराठ्यांची सत्ता प्रस्थापित केली.

प्र.28: नानासाहेब पेशव्यांच्या कारकीर्दीचे महत्त्व काय होते?

उ: नानासाहेब पेशव्यांच्या काळात मराठा साम्राज्याची व्याप्ती मोठ्या प्रमाणावर वाढली. उत्तरेत मराठ्यांची सत्ता प्रस्थापित करण्याचा प्रयत्न केला गेला. दिल्लीच्या राजकारणात मराठ्यांचा प्रभाव वाढला आणि मराठे अखिल भारतीय सत्ता बनण्याच्या दिशेने वाटचाल करू लागले.

प्र.29: मराठ्यांची ‘राष्ट्रीय भूमिका’ म्हणजे काय?

उ: मराठ्यांनी स्वतःला केवळ प्रादेशिक सत्ता न मानता भारताचे रक्षण करणारी शक्ती मानले. परकीय आक्रमकांपासून देशाचे संरक्षण करणे, देशातील स्थैर्य राखणे आणि मुघल सत्तेला आधार देणे ही भूमिका त्यांनी स्वीकारली, म्हणून त्यांची भूमिका ‘राष्ट्रीय’ मानली जाते.

प्र.30: माधवराव पेशव्यांचे मराठा इतिहासातील स्थान स्पष्ट करा.

उ: माधवराव पेशवे हे मराठा इतिहासातील महान शासक मानले जातात. त्यांनी अल्पवयात राज्यकारभार स्वीकारून पानिपतच्या पराभवानंतर खचलेली मराठा सत्ता पुन्हा उभी केली. त्यांचे नेतृत्व, शिस्तप्रियता, लोककल्याणाची भावना आणि दूरदृष्टी यामुळे मराठा साम्राज्य पुन्हा मजबूत झाले.

Answer by Dimpee Bora