Chapter 23                                      वाक्यसंश्लेषण 


1. प्रश्न: वाक्यसंश्लेषण म्हणजे काय?

उत्तर: दोन किंवा अधिक वाक्ये एकत्र करून एक नवीन वाक्य तयार करण्याच्या क्रियेस वाक्यसंश्लेषण म्हणतात.


2. प्रश्न: वाक्यसंश्लेषणाने तयार झालेले नवे वाक्य काय म्हणतात?

उत्तर: जोडवाक्य.


3.प्रश्न: वाक्यसंश्लेषणाचे प्रकार किती आहेत?

उत्तर: तीन – केवल वाक्य, मिश्र वाक्य आणि संयुक्त वाक्य.


4. प्रश्न: “केवल वाक्य तयार करणे” म्हणजे काय?

उत्तर: दोन किंवा अधिक सरल वाक्ये एकत्र करून एकच सरल (केवल) वाक्य तयार करणे.


5. प्रश्न: उदाहरण – “अजी गुळगुळीत रस्त्यावरून चालत होती. तिचा पाय घसरला. ती पडली.” याचे केवल वाक्यात रूपांतर काय?

उत्तर: अजी गुळगुळीत रस्त्यावरून चालताना पाय घसरून पडली.


6. प्रश्न: “आई म्हणाली. मोड आलेल्या धान्यात खूप प्रथिने असतात.” → मिश्र वाक्य?

उत्तर: आई म्हणाली, की मोड आलेल्या धान्यात खूप प्रथिने असतात.


7. प्रश्न: मिश्र वाक्यात कोणती अव्यये वापरली जातात?

उत्तर: की, कारण, म्हणून, जर…तर इत्यादी.


8. प्रश्न: संयुक्त वाक्यात दोन वाक्ये जोडण्यासाठी कोणते शब्द वापरतात?

उत्तर: आणि, पण, किंवा इत्यादी.


9. प्रश्न: संयुक्त वाक्याचे उदाहरण द्या.

उत्तर: नाटकाची तिसरी घंटा वाजली आणि नाटकाला सुरुवात झाली.


10. प्रश्न: “शरयू वक्तृत्व स्पर्धेत प्रथम आली. तिने खूप सराव केला.” → मिश्र वाक्य?

उत्तर: शरयू वक्तृत्व स्पर्धेत प्रथम आली, कारण तिने खूप सराव केला.


11. प्रश्न: “माझ्या शाळेने मला बक्षीस दिले. त्यात स्मृतिचिन्ह होते.” → केवल वाक्य?

उत्तर: माझ्या शाळेने आकर्षक स्मृतिचिन्ह असलेला बंद डबा मला बक्षीस म्हणून दिला.


12. प्रश्न: केवल, मिश्र व संयुक्त वाक्यांचे परस्पर रूपांतर करता येते का?

उत्तर: होय, करता येते.


13. प्रश्न: केवळ वाक्य तयार करताना किती क्रियापदे वापरावी?

उत्तर: एकच क्रियापद वापरावे.


14.प्रश्न: मिश्र वाक्य तयार करताना मुख्यतः कोणत्या प्रकारचे अव्यय वापरले जातात?

उत्तर: गौणत्वसूचक उभयान्वयी अव्यय.


15. प्रश्न: “मी दिल्लीला जाईन. मला आरक्षण हवे.” → मिश्र वाक्य?

उत्तर: मला रेल्वेचे निश्चित आरक्षण मिळाले, की मी दिल्लीला जाईन.


16. प्रश्न: “आम्ही शीर्षासन करतो. आमचा उत्साह वाढतो.” → मिश्र वाक्य?

उत्तर: आमचा उत्साह वाढावा म्हणून आम्ही शीर्षासन करतो.


17. प्रश्न: संयुक्त वाक्यात दोन क्रियापदांचे काय असते?

उत्तर: दोन्ही स्वतंत्र क्रियापदे कायम ठेवली जातात.


18. प्रश्न: “राजू कॉफी पितो. आईला आवडत नाही.” → केवल वाक्य?

उत्तर: राजूचे वारंवार कॉफी पिणे त्याच्या आईला आवडत नाही.


19. प्रश्न: “रवींद्रनाथ महान कवी होते. त्यांनी गीतांजली लिहिली.” → केवल वाक्य?

उत्तर: थोर कवी रवींद्रनाथ टागोर यांनी 'गीतांजली' लिहिली.


20. प्रश्न: “आजी पडली. ती दुखावली.” → संयुक्त वाक्य?

उत्तर: आजी पडली आणि दुखावली.


21. प्रश्न: “जर पाऊस पडला. मी बाहेर जाणार नाही.” → मिश्र वाक्य?

उत्तर: जर पाऊस पडला तर मी बाहेर जाणार नाही.


22. प्रश्न: केवल वाक्याची ओळख कशी करावी?

उत्तर: त्यात फक्त एकच क्रियापद असते.


23. प्रश्न: मिश्र वाक्यात किती क्रियापदे असतात?

उत्तर: दोन क्रियापदे पण एक वाक्य दुसऱ्यावर अवलंबून असते.


24. प्रश्न: “मी अभ्यास केला आणि मी परीक्षा दिली.” → कोणता प्रकार?

उत्तर: संयुक्त वाक्य.


25. प्रश्न: “त्याने पुस्तक वाचले. त्याने नोंदी केल्या.” → संयुक्त वाक्य कसे कराल?

उत्तर: त्याने पुस्तक वाचले आणि नोंदी केल्या.


26. प्रश्न: “मी वेळेवर आलो. शिक्षक समाधानी झाले.” → मिश्र वाक्य?

उत्तर: मी वेळेवर आलो म्हणून शिक्षक समाधानी झाले.


27. प्रश्न: “तू अभ्यास कर. तू यशस्वी होशील.” → मिश्र वाक्य?

उत्तर: तू अभ्यास केलास तर तू यशस्वी होशील.


28. प्रश्न: “त्याने जेवण केले. तो झोपला.” → संयुक्त वाक्य?

उत्तर: त्याने जेवण केले आणि झोपला.


29. प्रश्न: “विद्यार्थी अभ्यास करतो. शिक्षक शिकवतात.” → संयुक्त वाक्य?

उत्तर: विद्यार्थी अभ्यास करतो आणि शिक्षक शिकवतात.


30. प्रश्न: “मी प्रयत्न करीन. देव मदत करील.” → मिश्र वाक्य?

उत्तर: मी प्रयत्न करीन तर देव मदत करील.

Answer by Dimpee Bora