BSER Class 9 Sanskrit Chapter 4 Answer | Rajasthan BSER Class 9 Sanskrit Lesson 4 Answer 2025-2026 |

 Chapter- 4       कल्पतरुः

1. कल्पतरुः कः आसीत्?

उत्तर:

कल्पतरुः एकः अद्भुतः दिव्यः वृक्षः आसीत्, यः मनुष्यस्य सर्वाः इच्छाः पूरयति स्म। सः लोकहिताय प्रसिद्धः आसीत्।

2. कल्पतरुः कुत्र आसीत्?

उत्तर:

कल्पतरुः पर्वतस्य सानोः उपरि स्थितस्य कञ्चनपुरनामकस्य नगरस्य समीपे आसीत्।

3. कञ्चनपुरं नाम नगरं कथं आसीत्?

उत्तर:

कञ्चनपुरं नाम नगरं अत्यन्तं सुन्दरं, समृद्धं, रमणीयं च आसीत्। तत्र सर्वे जनाः सुखेन वसन्ति स्म।

4. तस्य नगरस्य राजा कः आसीत्?

उत्तर:

तस्य नगरस्य राजा दानवीरः, परोपकारी, प्रजाहिते रतः च आसीत्।

5. राजा किमर्थं प्रसिद्धः आसीत्?

उत्तर:

राजा स्वस्य दानशीलतया, परोपकारभावेन च प्रसिद्धः आसीत्। सः सदा प्रजासेवायां तत्परः आसीत्।

6. राज्ञः पुत्रः कः आसीत्?

उत्तर:

राज्ञः पुत्रः जीमूतवाहनः नाम आसीत्। सः अपि पितुः सदृशः गुणवान्, दयालुः च आसीत्।

7. जीमूतवाहनः कथं स्वभावः आसीत्?

उत्तर:

जीमूतवाहनः दयालुः, परोपकारी, विनयी च आसीत्। सः अन्येषां सुखाय स्वं जीवनं अपि त्यक्तुं सिद्धः आसीत्।

8. राजा पुत्रं कदा अभिषिक्तवान्?

उत्तर:

राजा पुत्रं यदा सः सम्प्राप्तयौवनः अभवत् तदा यौवराज्ये अभिषिक्तवान्।

9. जीमूतवाहनः किम् चिन्तयति स्म?

उत्तर:

जीमूतवाहनः चिन्तयति स्म यत् धनं नित्यं न भवति, तत् वीचिवत् चञ्चलं अस्ति।

10. सः धनस्य विषये किं उक्तवान्?

उत्तर:

सः उक्तवान् यत् धनं स्थिरं न भवति, किन्तु तरङ्गवत् चञ्चलं भवति, अतः तस्मिन् आसक्तिः न करणीयाः।

11. कल्पतरुः किम् करोति स्म?

उत्तर:

कल्पतरुः सर्वेषां जनानां इच्छितं फलम् ददाति स्म। यः यत् इच्छति, तत् तस्मै ददाति स्म।

12. जीमूतवाहनः कल्पतरुं कथं पश्यति?

उत्तर:

जीमूतवाहनः कल्पतरुं परोपकारस्य साधनरूपेण पश्यति। सः तस्य उपयोगं लोकहिताय कर्तुम् इच्छति।

13. जीमूतवाहनस्य मुख्यः विचारः कः आसीत्?

उत्तर:

तस्य मुख्यः विचारः आसीत् यत् परोपकारः एव श्रेष्ठः धर्मः अस्ति, न तु धनसंचयः।

14. सः कल्पतरोः किम् याचते?

उत्तर:

सः कल्पतरोः याचते यत् सः सर्वेषां जनानां दरिद्रतां निवारयतु।

15. कल्पतरुः तस्य प्रार्थनां कथं स्वीकरोति?

उत्तर:

कल्पतरुः तस्य परोपकारीभावं दृष्ट्वा तस्य प्रार्थनां स्वीकृत्य सर्वेषां कृते धनवृष्टिं करोति।

16. ततः किं अभवत्?

उत्तर:

ततः सर्वत्र धनवृष्टिः अभवत्, येन दरिद्राः जनाः अपि धनवन्तः अभवन्।

17. जनाः कथं अभवन्?

उत्तर:

जनाः सुखिनः, सन्तुष्टाः च अभवन्। तेषां जीवनं समृद्धं जातम्।

18. जीमूतवाहनः किम् प्राप्तवान्?

उत्तर:

जीमूतवाहनः जनानां आशीर्वादं, यशः, कीर्तिं च प्राप्तवान्।

19. तस्य कर्म किमर्थं प्रशंसनीयम्?

उत्तर:

तस्य कर्म प्रशंसनीयम् यतः सः स्वार्थं त्यक्त्वा लोकहितं कृतवान्।

20. अस्मिन् पाठे धनस्य स्वरूपं कथं वर्णितम्?

उत्तर:

अस्मिन् पाठे धनं अस्थिरं, चञ्चलं, नश्वरं च वर्णितम्।

21. परोपकारस्य महत्त्वं किम्?

उत्तर:

परोपकारः सर्वश्रेष्ठः धर्मः अस्ति। तेन समाजे सुखं, शान्तिः च वर्धते।

22. जीमूतवाहनः कस्मात् महान् उच्यते?

उत्तर:

सः महान् उच्यते यतः सः स्वस्य लाभं न चिन्तयित्वा अन्येषां हितं कृतवान्।

23. कल्पतरुः कस्य प्रतीकः अस्ति?

उत्तर:

कल्पतरुः इच्छापूर्तेः, समृद्धेः, दानशीलतायाः च प्रतीकः अस्ति।

24. पाठे कः आदर्शः प्रस्तुतः?

उत्तर:

पाठे परोपकारः, दानशीलता, त्यागः च आदर्शरूपेण प्रस्तुताः।

25. धनस्य उपयोगः कथं कर्तव्यः?

उत्तर:

धनस्य उपयोगः स्वार्थाय न, अपितु लोकहिताय कर्तव्यः।

26. जीमूतवाहनः किम् त्यक्तवान्?

उत्तर:

जीमूतवाहनः स्वार्थं, लोभं च त्यक्तवान्।

27. जनानां जीवनं कथं परिवर्तितम्?

उत्तर:

धनवृष्ट्या जनानां जीवनं दुःखात् सुखं प्रति परिवर्तितम्।

28. अस्य पाठस्य शिक्षा का अस्ति?

उत्तर:

अस्य पाठस्य शिक्षा अस्ति यत् लोभं त्यक्त्वा परोपकारं कर्तव्यम्।

29. कीर्तिः कथं लभ्यते?

उत्तर:

कीर्तिः परोपकारेण, सदाचारेण, त्यागेन च लभ्यते।

30. पाठस्य मुख्यः विषयः कः अस्ति?

उत्तर:

पाठस्य मुख्यः विषयः परोपकारस्य महत्त्वं, धनस्य अस्थिरता, तथा त्यागस्य श्रेष्ठता इति अस्ति।

Answer by Dimpee Bora